(navigation image)
Home American Libraries | Canadian Libraries | Universal Library | Community Texts | Project Gutenberg | Children's Library | Biodiversity Heritage Library | Additional Collections
Search: Advanced Search
Anonymous User (login or join us)
Upload
See other formats

Full text of "Diccionario espanol-bisaya para las provincias de Sámar y Leyte [microform]"

fr-S f ?l*£' 






k/ 



$* 






fe 



GIFT 
HORACE W. CARPENTIER. 




3ÉaÉL&ÉÉi&lfc£££ i 



,.i.. ^m; 



DICCIONARIO 

ESPAÑOL - BIS A Y A 

PARA LAS PROVINCIAS DE SAMAR Y LEYTE, 

COMPUESTO 

POR EL 

M. R. P. Fr. Antonio Sánchez de la Rosa, 



RELIGIOSO FRANCISCANO. 



CORREGIDO Y AUMENTADO 



POR EL 



R. P. Fr. Antonio Valeriano Alcázar. 



DE LA MISMA ORDEN. 



^JTERCER^DICIÓN^^ 



MANILA 



IMP. Y LIT. DE SANTOS Y BERNAL 
Echagüe, 329-331, Santa Cruz. 

1914. 



- r 

«i. 



<a¿- 



J¿@ 



Es propiedad de la Provincia de San Gregorio Magno, de Religiosos Franciscanos en las Islas Filipinas. 



*«> 



m ,¿ 



j 






7/7 fr 

A modo de prologó ; ^ ' OF s ^f / / d 

Para saber apreciar la utilidad de una obra cualquiera, preciso es cono- 
cer á fondo las ventajas y beneficios que puede reportar á la sociedad para 
la que se escribe. Bajo esta consideración, no dudamos afirmar que los Dic- 
cionarios Español-Bisaya y Bisaya- Español, escritos y publicados por 
el M. R. P. Fr, Antonio Sánchez de la Rosa, franciscano, hijo de la Provincia 
de San Gregorio Magno de Filipinas, son obras de utilidad incalculable, de 
ventajas indiscutibles, é inmensos beneficios. No es nuestro ánimo dar mérito á 
quien no lo tiene, ni rendir culto de admiración á cualquier escritor, nada más 
que porque escribe; al elogiar dichos Diccionarios, creemos rendir culto á la 
verdad, pues quien bien considere la constancia, los trabajos, los desvelos 
y, sobre todo, el amor del referido Padre á la literatura bisaya, no podrá 
menos de convenir con nosotros en que tal constancia, trabajos, etc., hacen 
al Autor acreedor á la eterna gratitud, no sólo de las provincias de Samar 
y Leyte, sino de todo filipino, amante del bien general de su país. Porque 
no se trata de una obra cualquiera, de un libro ex libris, de los muchos que 
corren en la república literaria como ejemplares heterogéneos, á los que 
muy bien se les puede aplicar aquello de e pluribus unum; se trata nada me- 
nos que de una creación, si así puede decirse, pues sabido es que los Dic- 
cionarios Español-Bisaya y Bisaya-Español, únicos en su género, son 
obras exclusivamente propias del virtuoso é infatigable escritor bisaya, P. Sán- 
chez. El mismo, con una sencillez propia de las almas grandes, que su gran- 
deza ignoran, nos lo dice sin faltar á la humildad que le caracterizaba, antes 
al contrario, con tales palabras se expresa, que revelan muy bien el bajo con- 
cepto que tenía formado de su obra. Dice así: "Querido lector: el presente Com- > 
pendió Bisaya-Español es producto de mi estudio, desvelos y constancia. 
El modo de que me he valido para formar el presente Compendio, es el si- 
guiente: Cuando yo oía algún término bisaya, lo apuntaba, con la traducción al 
castellano, que, según mi parecer, tenía, informándome después y tomando datos 
al efecto, y de esta manera formé varios apuntes ó borrones. Ahora, si yo no he 
sabido dar á cada término su verdadera y genuina significación, mía es la culpa." 
<¡Se quiere mayor modestia en un escritor, que compuso sus obras después de 
treinta años de permanencia continua en las provincias de Samar y Leyte? Con 
verdad puede decir á continuación: "mas estoy bastante seguro que todos los 
términos que se hallan en esta obrita, los usa el bisaya....." (i) 

No obstante el mérito indiscutible 'de tales obras, nos ha parecido conve- 
niente, por lo que respecta al Diccionario Español-Bisaya, suprimir en la pre- 
sente edición ciertas palabras que sólo se usan en ciertas regiones ó provincias 
de Castilla, como también las anticuadas, porque, creemos, que tales palabras, 
no sólo son innecesarias, sino que se prestarían á engendrar confusión, y hasta se- 
rían ininteligibles, á veces, á los filipinos que se propusieran aprender el hermoso 
idioma de Cervantes, valiéndose de este Diccionario. En cambio, hemos aumen- 
tado otras usuales y generales en la literatura castellana, procurando traducirlas 
al bisaya del mejor modo posible. Si hemos acertado ó no, juzgúelo el lector, á 
quien podemos asegurar que si la intención bastara por sí sola, nuestro trabajo 
sería el más perfecto y acabado, debido á la que nos ha llevado á corregir y au- 
mentar los Diccionarios del M. R. P. Fr. Antonio Sánchez de la Rosa. 
EL CORRECTOR. 

(f) Al Lector. Diccionario Bisaya-Español. Edic. del 1895. 

523026 



EXF£$CÁQÍ$M pE LAS PRINCIPALES ABREVIATURAS 



adg. . . . . . 

adj. 

adv ..... 
adv. de af\r. 



Activo. 

Adagio. 

Adjetivo. 

Adverbio. 

Adverbio de afirma- 



ción. 

adv. de neg. c. L t. Advertir de nega- 
ción, cantidad, lu- 
gar, tiempo. 

art. . . Artículo. 

Art. y Ofi. . . . Artes y Oficios. 

Carp Carpintería. 

Cir Cirugía. 

Com. ó com. . . . Comercio ó comer- 
cial. 

expr Expresión. 

f.ófem Femenino. 

fam Familiar. 

fig Figura. 

fr. Frase. 

genit. Genitivo. 

Geag. ....... Geografía. 

Geom Geometría. 

Gram. Gramática. 



Hist. . . 

indet. . . 
interj. . . 
interrog. 
loe. . . . 



m. . 

Mar , 

Mal 

Med 

Mit 

mod. adv. óadv.m. 



Mont. . 
Mus. . . 
num. ord. 
pat. . . . 
//.... 

A A • • 

poes. . . 
prep. . . 
pTQnom. 
r. recip. 
Teol. . . 
térm. . . 



Historia. 
Indeterminado. 
Interjección. 
Interrogativo. 
Local ó locución. 
Masculino. 
Marinería. 
Matemáticas. 
Medicina. 
Mitología. 

Modo adverbial ó 
adverbio de modo. 
Montería. 
Música. 

Numeral ordinal. 
Partícula. 
Plural. 

Participio pasivo. 
Poesía. 
Preposición. 
Pronombre. 
Regular, recíproco. 
Teología. 
Término. 



vid. ó Vid* Véase. 






...l il i l í .HJIJJUPil' l .^ ' j,, 



DICCIONARIO 

HI8PANO-BISAYA 

DE LAS PROVINCIAS DE SAMAR Y LEYTE, 



» 



A. Primera letra del abecedario castella- 
no, y de las vocales. Siyapa nga letra san 
abecedario nga quinatsila, ug san mga si- 
nisiring nga mga vocal. 

A. prep. Sa, san. Denota el cumplimien- 
to de la acción del verbo, y esto, ya pre- 
ceda á nombres, ya á otros verbos en 
infinitivo. Naasoy san nasusugo san verbo 
ug ini, bisan cún magoona siya sa mga 
nombre, cún sa iba nga mga verbo sa 
infinitivo, v. g. Respeta á los ancianos. 
Pagtahud ca sa mga tigurang. Me enseñó 
á leer. Guintutduan acó niya sa pagbasa. — 
Indica la dirección que lleva ó el término 
á que se encamina alguna persona ó cosa. 
Naasoy san tadong cún ngain an tinatadong 
san tauo cún iba pa, v. g. Voy á Roma. 
Macadto acó sa Roma. Voy á palacio. 
Macadto acó sa palacio. Llevo esto á tu 
padre. Guindadara co ini sa imo amay. — 
Determina el lugar ó tiempo en que suce- 
de alguna cosa. Naasoy san lugar cún 
tiempo bá nga igtututuman sin ano man. 
Le cogieron á la puerta. Hindac-pan 
siya sa puerta. Firmaré á la noche. Pipir- 
mahan co onina san gab-i. — Determina así 
mismo la situación de personas ó cosas. 
Naasoy man san hinmumutangan san tauo 
cun iba pá. A la derecha del rey. Sa too 
san hadi. A oriente, á occidente. Dapit sa 
casirangan, sa calondan. — Nota: la prepo- 
sición á se suple asimismo en el dialecto 
bisaya con las partículas que respectiva- 
mente entren en la formación de los ver- 
bos; y en los numerales con la partícula 
tag antepuesta, á la que se antepone algu- 
nas veces sa ó sin. Nangangabayo sira. Van 
á caballo. Nagabactas sira. Van á pié. Ti- 



nagan cami sin tag caruhaan capisos. Nos 
dieron á veinte pesos. 

AB 

Abab. m. Bariga nga moros sa mga 

pagsacay. 
Ababa. /. Banua nga amapola. 
Ababol, m. Banua nga amapola. 
Abacá. ;//. Abacá.— Caabac-han— Aba- 
cá tejido. Garas, guiñaras, cubal; balong. — 

Abacá fino.— Nahot— Abacá dispuesto ya 

para tejer. Dogoton.— Abacá, ó sea fruta 

del abacá. Agotay.— Abacá muy blanco. 

Samoro.— Grueso y recio. Biquil. 
Abacería. / Tendahan.— Tianggui, tiang- 

guian. 
Abacero, ra. m. y- f. Paratienda, pa- 

rabaligtiia sin suca, lana, isda, ug iba pá. 
Abacial, adj. An tungud ó cañan abad 

nga ponoan.— m. An tungud ó cañan san 

pageaabad. 
Abad. m. Ponoan san mga monjes. 
Abadejo, nu Isda nga abadejo. Tansi nga 

abadejo. 
Abadengo, ga. adj. An tungud ó cañan 

pagea-abad.— m. An tungud ó cañan 

abad, an manggad, an mga tuna, etc. 
Abadernar, á Mar. Pagpacarig-on ó 

paghigot sin mga pisi. 
Abadesa. /. Ponoan nga babaye sa mga 

binocot. 
Abadía. /. Pageaabad, pageaponoan.— 

Singbahan, balay san abad.— Mga tuna, 

Manggad san abad. 

Abadiato. ' m. Pageaabad. 

Ab Aeterno. loe. avd. ¿ai. Tican sa ca- 
guihaponan.— Tican sa cadugayan cún sa 
dugay ná nga tiempo, ticang san tinicangan 
nga uaray tinicangan. 

Abajadero, m. Baquilid. 



6 



,;,.AB 



Abajaría cabeza: Tbhgbtí,' dongo tamod, 
docó. Hacer reverencia. Pagdoco. 

Abajar los pantalones, etc. Lusdac, 
paghubo sin sarual. 

Abajarse, Humillarse. Caob, pag obo, 
pagpaobos. 

Abajarse, Inclinarse. Yocbó, caób. 

Abajeña, flo. adj. Tauo nga taga baybay. 

Abajo, avd. 1. Sa obús. — Sa ilarum. — Sa 
sirong, sa ingud. 

Abalado da. adj. Lagtuc; bucagan. 

Abalanzar, a. Patimbang. 

Abalanzar, a. Pagticuang. — r. Curahao; 
curamag; curamhag; dagpa; damhag; dam- 
lag; daphag; dasmag; sarapoc; damag. 

Abalanzarse el perro, pagondoc. 

Abalar, a Pagcayabcayab. 

Abalear, a Pagháha, pagpacpac, pagpalid 

sa hangin. 
Abaleo, m. Pagháha, pagcaháha. 
Abalienar. a. Omaya, paomaya. 
Abalorio, m. Baga cuentas; totohogon: 

dao liso nga salamin. 
Aballestar, a. Mar. Pagbotong; pagtisar; 

paghogot. 
Abandalisar. a. Pagpaalsa sa mga tauo. — 

r. Pagalsa, rimoc. 
Abanderado, m. Paradara sin bandera. 

Abanderamiento, m. Pagcarauat sin 

bandera. 
Abanderar, a. Pagcarauat sin bandera. — 

Pasacop sa bandera sin lain nga guinha- 

dian. 
Abanderizador, ra. adj. Macarimoc, ma- 

casamoc. 
Abanderizar, a. Pacarimoc, pacasamoc. 
Abandonamiento, m. Pagbaya; pagca- 

baya. 
Abandonar, a. Pagbaya. — r. ji. Pagraut 

sin pamataasan. 

Abandonar las aves á sus pollos. Ta- 
rín. 

Abandonar al compañero. Tarocso. 
Abandonar el caracol su concha. Ho- 

lua, huralua. 
Abandono, m. Pagbaya; pagcabaya. 
Abanicar, a. Pagpaypay; pagpahpah; 

pagcuyab; pagapayud. 
Abanicazo. m. Pagdabal sin paypay; pag- 

dabal sin pahpah. 
Abanico., m. Payp'iy; pahpah, cuyab, apa- 

yud. 
Abaniqueo, m. Pagpaypay sin ag sub; pa- 

maypay. 
Abaniquero, ra. m. y /. Parahimo sin mga 

paypay. — Parabaliguia sin mga paypay. 
Abanto, adj. Todo ngamailao. 
Abanto, m. Tamsi nga masugad sin banug. 



AB 

Abaratar, a. Pagiban, pagtoros san bale. 
Abarca. /. Sapin nga anit nga uaray pá 

gamusa. 
Abarcado, da. adj. An may sapin nga 

anit nga uaray pá gamusa. 
Abarcador, ra. adj. Mangongonmol.— 

Mangan gac us. 

Abarcadura. / Cacomol, pagcacomol. 
Abarcamiento, m. Cacomol, pagcacomol. 
Abarcar, a. Pagcomol; paggamal — fig. 

Sarangapan.— fig. Pagacos; paghorot; ca- 

ba.— Mont. Pag libut.— fig. Pag loob.— 

Quien mucho abarca, poco- aprieta, ref. 

An buot magidadamo, nauauarayan lugud. 
Abarcar el cuerpo, v. Cop cop. 
Abarcar mucho, v. pag acop. acop. 
A barcia. Med. daco gud nga gutum. 
Abarcón, m. Baca baclao nga puthao 

nga gamit sa mga coche. 
Abarloar, a. Mar. Pagpaharani; pagdooc 

cun dao sacayán. 
Abarquillado, da. adj. Liniliquid. 

Abarquillamiento, m, Pagliquid. 

Abarquillar, a. Pagliquid. 

Abarracarse, r. Pagsolod, pagsirong sa 
mga payag. 

Abarraganamiento, m. Pagcamansebado. 

Abarraganarse, r. Pagmansebado 

Abarramiento, m. Pagbatac sin macosog. 

Abarrancadero, m. Calagayan, (cala- 
guian), lubugan, halbo, cahalboan; calo- 
yonloyonan.-— fig. Caolangan, cacurian, ca- 
taragman. 

Abarrancar, a. Paghimo sin mga cahal- 
boan. — Holog sin caholboan. — Pagpalagay 
san tuna.— Mar. Pagbara, pagsanglad an 
sacayán sa hanang ctin sa baras bá. 

Abarrar, a. Pag batac ngá macosog. 

Abarrisco, avd. m. Tigda, sin tigda. 

Abarrotar, a. Pagpadlong, pagpacarig-on 
sin mga barrote. — Mar. Pagsiol. — Pagsi- 
go. — Pagsangal . — Pagbangil . 

Abarrote, m. Mar. Igsasangal; igsisiol; 
ibabangil. 

Abarse, v. Iuas, isol. 
Abastadamente. avd. m. Damo gud, ora 

ora sin damo. 
Abastamiento, m. Cadamo., pagcadamo. 
Abastante, adj. Damo.— Angay, igo. 
Abastanza. / Cadamo, pagcadamo. — 

adv. c. Sadang, casadangan gud. 
Abastar, a. Pagtima, pagandam; pag- 

sangcap. — n. Sadang. 
Abastecedor, ra. adj. Maninigayon. — s. 

Paratima, Paraandam. — Parabaliguia. 
Abastecer, a. Pagtima, pagandam, pag- 

sangcap sa manga quinahanglan. — Pagba 

liguia. 



AB 

Abastecimiento, m. Pacatima, pagca- 

sangcap.— Catima, casangcap. 
Abastionar, a. MU. Pagcota magsugad 

sin baluarte; paghimo sin manga baluarte 

cay pagpacarig-on. 
Abasto, m. Caraónon, pagtima sin manga 

caraónon. 
Abatanar, a. Pagbayo, pagpilpig sin gé- 
nero, sin dogoton nga abacá.— Pagbunal. 
Abate, m. Tauo nga nacarauat san manga 

orden nga menores, ug halipot an iya biste: 

inter j. iuas ca dida. 

Abatidamente, adv. m. Sa pagpaobus 
gud. 

Abatido, da. adj. Obús, macalolooy, ta- 
ramayon. 

Abatimiento, m. Paglugus; pagdaug.— 
Paglugus; padaug.— Camaluya — Pagpao- 
bus. 

Abatir, a. Pagdaog.— Daugdaug.— v. Pa- 
daog.— Paobus.— Quigpos.— Pagpaobus.— 
Pagta.mRy.-Mar. Pagiban san cadaco san 
mga bariles etc.— Mar.— Palid, in pinapa- 
lid an sacayán. — v. Habobo an paglupad 
cúndao banug. 

Abdicación. / Pagbaya, pagpahucas sin 
catungdanan.— Carig-onan san pagbaya ó 
pagpahucas san catungdanan. 

Abdicar, a. Pagbaya, pagpahucas sin ca- 
tungdanan. 

Abdomen, m. Tiyan. 

Abdominal, adj. Ang tungud ó cañan 
tiyan. 

Abecé, m. Abecedario.— /¿-. Pagticang pá 
lá sin pagaram. — No entender el abecé. 

f r - fig> y fam. Tapang caopay, 

Abecedario, m. Ang mga letra a. b. c. 
etc. 

Abedul. ;//. Cahuy nga abedul. 
Abeja. / Potiocan. — Lig-uan; quiuot. 
Abejas que hacen casa en tierra. Buli- 
ganay. 

Abertura entre tabla y tabla: Tanghal 

tocal. * 

Abertura de faltriquera. Liap. Liang. 
Abejar, ;//. Potiocan.— Odian. 

Abejarrón, m. Buyog.— Alingboboyog; 

— buliganay. 

Abejarruco. m. Tamsi nga madaguit sa 
mga potiocan. Tauo nga taramayon. 

Abejera. / Potiocan.— Odian.— Tanum 
nga itarambal. 

Abejero, m. Tag-ada sin potiocan.— Tam- 
si nga madaguit sa mga potiocan. 

Abejón, m. Potiocan nga lalaqui.— Buyog. 
Paiyac. 
Abejorro, m. Buyog; alingbubuyog, 



AB • 7V 

Abejuelá. / Potiocan nga gutiay pá;— 

Poropotiocan. 
Abejuno, na. adj. Potiocanon; an tungud 

ó cañan potiocan. 
Abel mosco, m. Banua nga abelmosco. 
Abella. /. Potiocan. 

Abellacarse, r. Pacalorong, pacatapang, 
Abellar. m. Potiocan. 
Abellero. m. Tag-ada sin potiocan. 
Abellotado, da. adj. Binonga. 
Abenuz. m. Bantulinao. 
Abeñola. / Piroc. 
Abeffula. / Piroc. 
Aberengenado, da. adj. Tinarong; ma- 

sugad sin tarong. 
Aberración. / Baga catuyao.— Pagsala, 
pagsayop, an hunahuna cún an mga ba- 
latian. 
Abertal, adj. Tuna nga madali ó masa- 
yon mabutac. 
Abertura. /. Pagabre; pagocab; pagocang. 
— Loho, calohoan. — Lungag, calungagan. 
— Cabutacan. — Gutac, cagutacan. — Casu- 
guran— .Gaha; uanguang; gahab: gahac, 
gahacgahac; guha, guihaguiha; luad, ca- 
luaran; liac, caliacan. — Sima sin harigue. 
— Inaabquilan cún dao sacayan — Duliat, 
caduliatan. 
Abestiado, da. adj. Minananap; masugad 

sin mananap. 
Abestola / Icacaros san tuna nga nadocot 

san arado, etc. 
Abetal m* Caabetohan, mga cahuy nga 

abeto. 
Abete, m. Cahuy nga abeto. 
Abetinote, m. Taguc sin cahuy nga abeto. 
Abeto, m. Cahuy nga abeto. 
Abetuna. /. Saringsing sin cahuy nga 

abeto. 
Abetunado, da. adj. Masugad sin betún. 
Abetunar, a. Pagbuli; pagpintar sin betún. 
Abey. m. Cahuy nga abey. 
Abiar. m. Tanum nga mansaniya. 
Abierta. / vid. Abertura. 
Abiertamente, adv. m. Dayag caopay, 
sayud gud. — Sin uaray pagtago nga ano lá. 
Abierto, ta. p. p. Inabrihan, inocangan. 
— Binuca. — Binuclad. — Patag, uaray mga 
buquid. — Uaray mga caolangan; uaray ma- 
cacaolang. 
Abierto de piernas. Bicangcangan. 
Abietino. m. Taguc sin cahuy nga abeto 
Abigarrar, a. Pagborocboroc— Pagcalat- 

cat. 
Abigeato. ;«. Pagcauat sin mga hayup. 
Abigeo, vt. For. Macauat sin mga hayop. 
Abigero. a. Macauat sin mga tíayop. 
Abigotado, da. adj. Bongoton. 



8 



AB 



Ab initio. loe. adv. lat. Ticang sa tinica- 

ngan. — Maiha ná. 
Ab i íl test ato. loe, adv. lat. Uaray pag- 

testar. 
Ab IratO. loe. dav. lat. Sa pageasina gud. 
Abismal, adj. An tungud ó cañan calhi- 
ladman. — An tungud sa infierno. 
Abismar, a. Pagholog sa cahiladman. — 
fig, Paobus. — fig. Pagpaobus. 
Abismo m. Cahiladman. — Infierno. 
Abitaque. m. Guipat. 
Abitar, a. Mar. Paghigot. 
AbisCOChado, da. adj. Masugad sin bis- 
cocho. 
Abjuración / Pagpahauli cün pagsumpa 

nga pagbaya san mga casaypanan nga pa- 
tuc san toloohan nga católica. 
Abjurar, a. Pagpahauli cún pagsumpa nga 

pagbaya san mga casaypanan nga patuc 

san toloohan nga católica. — Pagbasul cün 

pagpahauli san guinsumpaan nga sayop. 
AblacaciÓn. / Pagocab ug pagagbon an 

tuna san pono san cahuy cún tanum. 
Ablación. /. cir. Paglaplap; paghilap; pag- 

bulag cún pagotub bisan ano nga bahin 

san lauas. 
Ablact ación. /. Palutas, diri ná pasoso. 
Ablactante, adj. Macacalutas. 
Ablactar, a. Paglutas. 
Ablandabrevas, com. fig. y fam. Tauo 

nga uaray polos. 
Ablandador, ra. adj. Macacahomoc, ma- 

cacayomo macacalomo; macacayono. 
Ablandadura. /. vid. Ablandamiento. 
Ablandahigos, com. jig. y fam. Tauo 

nga uaray polos. 
Ablandamiento, m. Cahamoc, cayomo, 

calomo, cayono; pagcahomoc, etc. — Cama- 

homoc, camayomo, camalomo, camayono; 

pageamahomoc. etc. 
Ablandante, p. a. Macahomoc, macayo- 

mo macalomo, macayono. 
Ablandar, a. Paghomoc, paglomo, pagyo- 

mo, pagyono, pagyonoyono, pagbánug. — 

Pagpahomoc,pagpalomo, pagpayomo pag- 

payono — jig. Pagiban san casina, etc. 

— Pagaramaran. — Cornos, comoscomos; 

hanog. — Pagabo cún dao cubal. 
Ablandativo, va. adj. Macacahomoc, ma- 

macacayomo, macacalomo, macacayono. 
Ablandecer, a. vid, Ablandar. 
Ablano, m. Cahuycahuy nga abellano. 
Ablativo, m. Icaunum nga caso san de- 
clinación. 
Ablución. / Paghugas, — Pamusa; pag- 

hinsao. — Paghunao. 
Abnegación. ,. Pagbaya nga ticang sa 



AB 

buot san mga cairib-gon ug iba pá 

man. — Pagpaobus. 
Abnegar, a. Pagbaya, pagdiri nga ticang 

sa buot san mga cainb-gon ug iba pá. — 

r. Paobus. 
Abobado, da. adj. Baga lorong, dongo, 

culang-culang, bongug. 
AbobamientO. m Calorong, pagcaloro- , 

rong; cadongo. pageadongo; caculangcu- 

láng, pagcaculangculang; pageabongug. 
Abobar, a. Pacalorong; pacadongo; paca- 

bongug. — r. Lorong; cuJangculang; dongo; 

bongug. 
Abocación. vid. Abocamiento. 
Abocamiento. ;;/. Pagpang-it; pageapang- 

it. — Pagp aliaran i. 
Abocar, a. Pagpang-it. — Pagbangga. — 

Pagharani, pagdooc. — n. Mar. Pagharani, 

pagtiticang sin pagsolud sin sabang, casu- 

guran, pondohan, etc. 
Abocardado, da. adj. Haluag an baba 

ó ganggang. 
Abocardar, a. Pagpapahiluag an baba, 

ganggang, loho, etc. 
Abocinado, da. adj. Haluag an gang- 
gang sin arco sa luyo la. 
Abocinar, n. fam. Hipacolob, pagpaha- 

taas, pagpahiluag. 
Abochornar, a. Paso, alindanga. — fig. 

Pagpacaalo. — r. Pagcalaya an mga tanum, 

etc. 
Abofeteador, ra. adj. Matampalo; nía- 

tampaling. — s. Paratampaio; paratampa 

ling, paraapling. 
Abofetear, a. Pagtampalo; pagtampaling, 

pagapling. 
Abogacía. / Pagcaabogado, catungdanan 

sin abogado. — fig. Pagcacamanabang. 
Abogable. ad. sandang tabangon. 
Abogada, f fig. Mananabang, magaram- 

pó, mangangaco, paraogop, mamumulig. 
Abogado, m. Abogado.—^. Mananabang, 

magarampo, mangangaco, .mamulig etc. 
•Ahogador. ;;/. An sinusugo sin pagpa- 

tauag, paradapit. 
AbogamientO. m. Pagtabang, pagbulig, 

panabang. 
Abogar. n. Pagtabang, pagbulig, pag- 

tambulig. Pagpangaco, pagpangogup. 
Abohetado. da. adj. Nahubag; hinubag. 
Abolengo. ;;/. Guinicanan. — for BiJin. 
Abolición. /' Pagpaondang, pagdiri, pag- 
baya san daan nga sugo., batasan; etc. 
Abolicionista, s. An maruyag nga ma- 

cuha ná an pageaoripon. 
Abolir, a. Pagpaondang, pagdiri pagbaya 

san daan nga sugo, batasan, etc. — Pag- 

papara. 



AB 

Abolongo. ni. vid, Abolengo; 

Abolorio. m. vid. Abolengo. 

Abolsado, da. adj. Masugad sin bolsa. 
Coros coros fig. Borobolso, conot conot. 

Abolladura. / Gopoc; tomboc. 

Abollar, a. Gopoc; tomboc; pil-ooc; piuoc. 

Abollonar, a. Pagpatomboc— n. Bot.Pa- 
naringsing. 

Abominable, adj. Durum-tan, tacús pag- 
dum-tan. 

Abominablemente, adv. m. Pagdomot 

gud. 

Abominación. /. Cadomot, pagcado 
mot. — Pagpasipara. — Cadorum-tan. 

Abominar, a. Pagdomot. — Pagpasipara. — 
Paglicay san mga maraut. Pagmaraut. 

Abonable, adj . Sadang pagpacaopayon. — 
Sadang pagmatuoron. — Sadang pagpia- 
ran. — Sadang pagbaydan. 

Abonado, da. adj. Sadang tapuran, sa- 
dang piaran. — m. y. /. An nagbayad ná 
guidaan cün sa pagtambong sa mga tea- 
tro, etc. 

Abonador, ra. adj. Mapiar. 

Abonamiento, m. Pagpiar; pagpacaopay. 

Abonanza. / Camalinao. 

Abonanzar, n. Linao.— Hurao. 

Abonar, a. Pagpiar. Pagpacaopay. — Agr. 
Pagabono, pagagbon. — Pagbayad. 

Abonaré, m. Carig-onan basi mauaray ca- 
curian san pagbayad. 

Abondadamente. adv. m. Damo gud. 

Ahondado, da. adj. Damo. — Manggaran, 
mahura. 

Ahondamiento, m. Cadamo, cahura. 

Abondar. n. Damo; dagma, paghura pag- 
damo. 

Abondo. m. Cadamo. 

Abondo. adv. m. fam. Damo gud. 

Abondosamente adv. ai. Damo gud. etc. 
etc. 

Abondoso, sa. adj. Damo. 

Abono, m. Pagbayad. — Abono nga mao 
an iguinaagbon sa tuna. 

Aboñón. m. Aguian san tubig.. 

Abordador, ra. adj. Mabangga.— Ma- 
songgo. 

Abordaje; m. Mar. Pagbangga. — Pagsong 
go« — Pagtoles, 

Abordar, a. Pagbangga. — Pagsonggo. — 
Paghapit. pagdoong sa doroongan. sa pon- 
dohan, etc. 

Abordo, m. Mar. Pagbangga. — Pagsonggo. 

Abordonar. n. Pagsongcud, pagtongcud. 

Aborigen, adj. Dinhianon, dinhion tu- 
minongnong. 

Aborrachado, da. adj. Pula caopay, ba- 
ga inhubog hubog. 



Áñ 4 

Aborrascarse. v % Onos; madlos. 
Aborrecedero, ra. adj. Doromotan, du- 
rum-tan tacús pagdum-tan. 
Aborrecedor. a. adj. Madomot, madornb. 

ton, madurum-ton- 
Aborrecer, a. Pagdomot paghomot;— 

Paglicay, paglicao- — Pagbaya. — Aros. 
Aborrecible, adj. Doromotan, durum-ta*tí, 

tacús pagdum-tan, tacús paghomotan. — - 

Angay licayan. 
Aborreciblemente, adv. m. Pagdomut 

gud. 
Aborrecido, da. adj. Mángalas.—/. p t 

Guindudum-tan. 
Aborrecimiento, m. Pagdomot, pagho- 

mot; cadorom-tan. — Burang. — Paglicay. — 

Cangalas, 
Aborregarse, r. Pagdampug, pagarum. 
Abortamiento, m. vid. Aborto. 
Abortar, a. Purac. — Auac. — Cuha; holog 

— Bogto; hono, pagcapunit. 
Abortivo, va. adj. An matauo san diri 

pa ayao an siam ca bulan. — Macacapurac; 

macacaauac, macacacuha. 
Aborto.w. Capurac, caauac. — Cacuha; ca- 

holog. — Binogto; guinbogto. 
Abortón m. Hayop ó mananap nga ma- 
tauo san diri pá ayao an siam ca bulan. 

— Anit sin nate nga carnero nga natauo 

san diri pá ayao an siam ca bulan. 
Aborujar. a. Paglabag labag; pagpalabag 

labag. 

Aborujarse, r. Corompot; corigmos. 
Abotagamiento, m. Hubag; pagcahubag, 

cahubagan. 
Abotagarse, r. Hubag; latud. 
Abotinado, da. adj. Masugad sin sapin 

nga botitos. 
Abotonador, m. Garamiton nga gamit sin 

pagbotones ó pagpingquit. 
Abotonadura. y Cabotonisan, mga boto 

nes, mga pacút. 
Abotonar, a. pagbotones; pagpiguit, pag- 
pingquit; Pagcopit. — n. Pagbocol, panarin 

sing, pagpacut. 
Abovedar, a. Pagalcoba. 
Ab OVO. loe. adv. lat. fig. Ticang sa tini- 

cangan cun.sa cadugayan ná nga tiempo. 
Aboyado, da. adj. An tuna nga iguinpe- 

prenda ópud an mga hayop nga gamit sin 

pagquiua. 
Aboyar, a. Pagbalisa. — Pagpalutao. 
Abozalar, a- Pagbangot 
Abra. /. Casuguran; pondohan. — Cabuta 

can sin tuna. 
Abracijo* m. fam. Pagabraso; pageopcop 
Abrahonar. a. fam. Pagcaput sa buteon 
Abrasador, ra» adj. Mapaso; masog^ong 



íO 



AB 



Abrasamiento. /;/. Pagpaso; capaso, pag- 

capaso. 

Abrasante, p. a. Mapaso. 
Abrasar, a. Pagpabaga; pagbaga— So- 

nog. — Paso. — Agr. Laya; pacalaya. 
Abrazadera, adj. Lagadi nga halaba — 
/ Bogeos.— Baat.— Casingay. 
Abrazador, ra. adj, Maabraso; macop- 

cop. — m. Olonan nga halaba. 
Abrazamiento, m. Pagabraso; pageop- 

cop. 
Abrazante, p. a, Maabraso; macopcop. 
Abrazar, a: Pagabraso; pageopcop.— fig. 
Pasangbud.— fig. Loob. — Acos. — Gapil.— 
Tacgos. — Caba. — Pagcarauat sin... 
Abrazo, m. Pagabraso; pageopcop. 
Ábrego, m. Habagat nga hangin; sala- 
tan nga hangin. 
Abrenuntio. Pagdiri. Pagbaya. 
AbrepUñO. m. Banua nga arsolla. 
Abretonar. a. Mar. Paghigot an mga lut- 

hang sa caguiliran san sacayán. 
Abrevadero, m. Guinpapa.in-man, pano- 

noropan san mga hayop. 
Abrevador, ra. adj An nagpapasorop san 

mga hayop. — m. Guinpapa in-man pano- 

noropan san mga hayop. 
Abrevar, a. Pagpainum, pagpasorop san 

mga hayop. — Pagbobo, pagsablig.— Paga- 

bo san mga anit. 
Abreviación. J . Lactud; calacturan.— Ca- 

balat-san; babalatsan. 
Abreviadamente, adv. m. Sin lactud; 

lactud caopay. — Sin dagmít 
Abreviador, ra. adj. Malactud. — s. Pa- 

ralactud. 
Abreviadura. / Calacturan. 
Abreviamiento, m. Calacturan. 
Abreviar, a. Paglactud. — Pagdagmit; pag- 

dali. — Pagbalatas. 

Abreviar el nombre. Ngata, agnay. 
Abreviatura. / Calacturan.— fam- Ca- 

dagmit, cadali. 
Abribonarse, r. Pagraut sin pamatasan. 
Abridero, ra. adj. masayon maabre; ma- 

sayon mabuca. — m. Cahuy nga abridero. 
Abridor, ra. adj. Maabre.— nr Cahuy nga 

abridor. 
Abrigada. / vid. Abrigadero. 
Abrigadero, m. Ayopan, arayopan; pon- 

dohan. 
Abrigado, m. Arayopan. 
Abrigamiento, m. Pagcorornpot, pageo- 

rombót. 
Abrigano» m. Arayopan 
Abrigaño, m. Arayopan. 
Abrigar, a. Pagcorornpot; pageorombot; 

pageorigmos.— /^, Pagayop.™/^. Pagsi- 



AS 

rom.— Pagtabang, pagbulig.— Mar.—Pug- 

salipod. 
Abrigo, m. vid. Abrigar. Ayopan, arayo- 
pan; casiroman.— Hangupan.— Darangpan- 

— Mar. — Sasalip-dan. 
Abrigo, m. Habagat nga hangin, salatan 

nga hangin. 
Abril, m. Icaupat nga bulan san tuig. 
Abrillantador, m. An nagpapaingat sin 

tumbaga, etc. 
Abrillantar, a. Pagpaingat sin tumbaga, 

etc. 
Abrimiento, m. Pagabre; pagocab; pago- 

cang. 
Abrir, a. Pagabre.— Pagbuca— Bulhad:— 

Carlit.— Basag.— Bucad.— Lugao.— Budlat. 

— Liqui.— Iltac— Holbot:— Litub.— Balus- 

cag. — Buscag. — Bosnit. 
Abrir las manos. Cangcang, buclad, Bitad. 
Abrir el vientre á lo largo. Cuguit. 
Abrir los mariscos sus conchas. Tíb 

tib. 
Abrir la boca al mascar ó comer. 

Ticamticam. 
Abrir la boca. Bungat; bucang; tingabti- 

ngab, nganga; tinga. 
Abrir la boca al puerco. Gabi. 
Abrir á alguno la boca. Tingal. 

Abrir ó alzar tapadera. Tocab, tocang, 

tocal, ocal. > 

Abrir hoyo en tierra. Ocab, ocad — 

Bingal. bohó. 

Abrir con manos ó pies alguna co 

sa. Bingat. 

Abrir envoltorio, etc. Bingbing, buqui- 

qui, busisi, baliche. 

Abrir mucho lOS OJOS. Buragdat, bu 
rangdang, pamugdat, pamudlat, pamudlot. 

Abrir ó salir la espiga. Bus uac. 

Abrir el rio boca á la mar, estan- 
do cerrado. Bus-uang, buhang. 

Abrir lOS OJOS. Mul-at; picat; piclat; pid- 
ha; hicat; luedat; bulicat; busgao, mocrat, 
posrat. 

Abrir tijeras, etc. Ocang, bingat. 

Abrir el pescado en diferentes di- 
recciones. Pit-lang, payad, picas. 

Abrir á lo largo cañas, etc. lasa, bu- 
ang, 

Abrir la concha de la almeja. Iguib. 

Abrir y cerrar los ojos. Pucatpucat. 
corapcorap. 

Abrir cortina, bolsa, etc. Higum higum. 

Abrir libro, etc. Bicang, bitad. 

Abrir la flor. Bucalcag, buclad, calcag, 
busdang. 

Abrir ó extender alfombra, etc, Bu- 
clad, bitad. 



AB 

Abrir canal para que pase él agua* 

Buhang, busuang. 
Abrir el vientre. Bosbos. 
Abrirse la tierra. Guac, bobtac, bug- 

tac, burac, goac. 

Abrirse embarcación. Abquil. 
Abrirse madero, tabla, etc. Gutac, bob* 

tac. 

Abrirse de piernas. Big-alang: bira. 
Abrirse ó ensancharse herida, etc. 

Busdang, busuac. 
Abrocar. a. Pagdosmog, 
Abrochador, m. Icoropit. 
Abrochadura. /. vid. Abrochamiento. 
Abrochamiento, m. vid Abrochar. 
Abrochar, a. Pagcopit; pagbotones; pag- 

piquit, pagpingquit. — Pagcaoit, pagsab-it, 

pagpacot. 
Abrogación. /. Pagpapara, pagcapara, 

pagdiri san daan nga sugo. 
Abrogar, a. For- Pagpapara, pagdiri san 

daan nga sugo cún togot bá. 
Abrojar. m. Catonocan, caton-can, capo- 
clan, capopoclan, casorahan. 
Abrojín, m. Pagtion. 
Abrojo, m. Banua nga tonocon.— ~pl. Mar. 

Mga pasig. 
Abromado, da. adj. Mar. Borongon, ma- 

sirom. 
Abromar, a. Pagdaigui, pagalibong, pag- 

lugpig; bugat. — Mar. Tatud. 
Abroquelado, da. adj* Bot. Maguiring 

guiring. 
Abroquelar, a. Mar. Pagbotong sa mga 

catapusan san mga verga, dapit sa olin, 

basi hanginan ang mga layag. — s. Pagca- 

lusag, pagtaming.— fig. pagtagacalasag, 

pagtagataming. 
Abrótano, ni. Banua nga abrótano. 
Abrotante. m. Arq. Arcos nga arbotante. 
Abrotoñar. n. Toroc, olput cún dao ta- 

num, etc. 
Abrumador, ra. adj. Malupigon.— Ma- 

bugat; macacabutlao. 
Abrumar, a. Pagdaigui, pagalibong, pag- 

lugpig; bug-at.— fig. Pagcurii. — v. Pagsi- 

rom an calibutan. 
Abrupto, ta. p. p. Buquid, pangpang ejtc, r 

nga uaray saracanan ó macuri an pagsaca. 
Abrutado, da. adj. Masugad sin mana- 

nap, dao mananap. 
Absceso, m. Med. Hubag nga may nana. 
Abscisión. / Pagotud. 
Ábside, amb. Arq. Alcoba nga may arcos. 
Absintio, m. Tanum nga ajenjos. 
Absolución. / Pagabsulbe; pagpasalio. 
Absolutamente, adj. m. Ngagayud.— Sa 

lugaringon nga gahum ó pagbuot. 



AB 



íí 



Absolutismo. ;«. Batasan san sinisiring 
gobierno nga absoluto. 

Absolutista, adj. An maruruyag ó ma- 
gapil san gobierno nga absoluto. — ^Ln 
tungud ó cañan gobierno nga absoluto. 

Absoluto, ta. adj. An nalabao nga ua- 
ray malabao sa iya. — An may lugaringon 
nga gahom. — Macagagahum; garamhanan. 
— Macagagahum san ngatanan. — Dominio 
absoluto. An tagada sa ano man nga 
manggad nga uaray labut an iba. — Go- 
bierno absoluto. Sinisiring cún an hadi an 
labao gud san ngatanan, ngan siya an 
naggogobiernó ug nagpaparabuot. 

Absolutorio, ria. adj. For. Pagbuot sin 
labao nga hocom nga matuhas na an ta- 
uo nga salaan. 

Absolver, a. Pagabsolve, pagpasalio; pag- 
tauad, paguará san sala. — For. Pagtang- 
tang, pagbuhi san binibilanggo. 

Absol viente, p. a. Maabsolbe. 

AbsolvimientO. m. Pagabsolve, pagpa- 
salio. 

Absorvencia. / Casoyop; casopsop. 

Absor vente, p. a. Masoyop; masopsop. 

Absorver. a. Pagsoyop; pagsopsop.— fig. 
Pacausa, pacatingala. 

Absor vi miento, m. vid. Absorción. 

Absorción. /. Pagsoyop; pagsopsop: ca- 
soyop; casopsop. 

Absortar, a. Pausa: hitingala, hipausa. 

Absorto, ta. adj. Mahipausa, mahitinga- 
la. — Madungdungan. 

Abstemio, mia adj. An diri mainum sin 
alacsio, 

Abstención. / Pagpuasa,— Paglehe. 

Abstenerse, r . Pagpuasa* — Pagleh e . — 
Ilub, antos, pogong; tahas. 

Abstergente, adj Med. Macahugas. 

Absterger, a. Med. Paghugas, pagdanggas 

Abstersión. /. Med. Paghugas, pagdang- 
gas; cahugas, cadanggas. 

Abstersivo, va. adj. Med. Macacahugas 

Abstinencia. / Pagpuasa.— Paglehe.— Di- 
ri pagcaon sin carne cún may sugo an 
santa Iglesia- 

Abstinente, adj Mapuasaon.— Maglilehe. 
— Mailubon. 

Abstinentemente, adv. m. Sa pagpuasa 
gud. — Sa paglehe gud. 

Abstracción./. Pagbulag, pagbaya.— Pag- 
dungdung. 

Abstraer, a. Pagbulag, pagcuha, pagbaya. 
— r. Dungdung, pamalandung nga hala 
rum, hipausa. ^ 

Abstraído, da. adj. Binocot. r/ v " 

Abstruso, sa. adj. Macuri sa¿u ton. 



n 



AB 



Absuelto, ta. p. p. Inabsolbihan.— To- 

has ná, 
Absurdidad. /. Polong cún bubat bá nga 
diri angay sa buot. 
Absurdo, da. adj. Patuc ug diri angay sa 
buot. — m. Polong cún buhat ba nga diri 
angay sa buot. 
Abubilla. /. Tamsi nga abubilla. 
Abubo. tn. Bonga sin cahuy nga serme- 
ño. Tauo nga dongo. 
Abuela. /. Apoy nga babaye 
Abuelo, m. Apoy nga lalaqui. — pl. Caa- 

poyan. 
Abuhado, da. adj. Hubag, latud. 
Abuhamiento. m. Cahubag, cahubagan, 

calatud. 
Abultado, da. adj. Madacmol.— Mamocol; 

magatad; mayuad. — Daco. 
Abultar, a. Pagdugang.— fig. Pagoraora. 
— n. Dagco; daco; .mocol; gatud; yuad; 
bogtol, bogtoc. 

Abundadatnetlte. adv. m. Damo caopay, 
sin damo. 
Abundado, da. adj. Damo.— Manggarang. 
Abundamiento, m. Cadamo.— Cahura. — 
Casamiang. — Casupil. — Cadagma. — Cada- 
sal. — Á mayor abundamiento, loe. adv. 
Labut pá; basi uaray culang bisan ano. 
Abundancia. / Cadamo.— Cahura.— Ca- 
miang. — Casupil, — Cadasal. — Cadagma. — 
De la abundancia del corazón habla la 
la boca. Sugad an aada sa casingeasing 
amo man an igluluas sa baba. 
Abundante, adj. Damo. 
Abundantemente, adv. m. Damo cao- 
pay, sin damo. 
Abundar, n. Damo —Hura— Dasal.—Sa- 

miang. — Supil. — Dagma. 
Abundosamente, adv. m. Damo caopay, 

sin damo. 
Abundoso, sa. adj. Damo. 
Abuñolar, a. Pagpritus sin bunay nga 
masugad sin buñuelo. 

Abuñuelado, da. adj. Masugad sin bu- 
ñuelo. 

Abuñuelar, a. Pagpritos sin bunay nga 
masugat sin buñuelo. 
Abur. interj. Adiós, mabaya acó sa iyo. 
Aburar, a. Pagsonog; pagpaso. 
Aburelado, da. adj. Himula. 
Aburrición. / vid. Aburrimiento. 
Aburrimiento, m. Cangalas, casina, ca- 
posoc, capongot, calood. 
Aburrir, a. Paglinabut, pagdorogas.— Pa- 

casamoc. Ngalas, posoc, pongot, lood. 
¿jfrurujar. a. Paglabag labag; pagpalabag- 

labagJ't 
Aburujarse. s. Corompot; corigmos. 



AÉ 
Abusante, p. a. Mapasiparahon, mapasi- 

para. 
Abusar, n. Pagtalapas, paglapas, pagpa- 

sipara. 

Abusión. / Pagpasipara, pasipara, pagta- 
lapas. 

Abusivamente, adv. m. Sa pagpasipara 

gud. 

Abusivo, va. adj. Batasan nga pagpasi- 
para. 

AbUSO. m. Pasipara, pagpasipara, pagta- 
lapas. 

Abutra. / Lactan.— Lactang, esta así me- 
jor escrito. 

Abuzado, da. adj. Nacolob. 

Abyección. / Pagpaobus. 

Abyecto, ta. adj. Obús, taramayon. 

AC 

Acá. adv. /. Dinhi; didi; nganhi. 
Acabable. adj. Sadang tapuson; sadang 
humanon; sadang imoron.— Tarangpuson; 
huramanon; tarapuson. 
Acabadamente, adv. m. Maopay gud, 

guin hingpit gud, sin hingpit. 
Acabado, da. adj. Higpit, turnan.— Tigu- 

rang ná, lagas ná. — Daan ná. 
Acabador, ra. adj. Maobus, maimod; 
mahuman.— s. Paraobus, paraimud; para- 
human. 
Acabalar, a. Paghingpit, paghuman. 
Acaballado, da. adj. Masugad oló sin 

cabayo. 
Acaballar. a. Pagcasta an mga cabayo. 
Acaballerado. Masugad in señor. 
Acaballonar, a. Pagtagaytay san tuna. 
Acabamiento, m. Pagtapus, pahuman.— 
Cahuman; cahumanan.— Catapusan.— Ca- 
matayon. 
Acabar, a. Pagobus; paghuman; pagtapus; 
pagimud; pagtangpus: paghingpit: paghan- 
tag; pagpapas; pagsaid; pagtibauas; pagti- 
bos.— s) Capus: pulcas; obús; human, etc. 
Acaba de perder á su padre. Bag-o pá 
lá nga namatay an iya amay.— Si no cor- 
ren á socorrerlo, acaba con él; lo mata. 
' Cún diri siya tinatabangan nira layon, pi- 
napatay niya. Acababa yo de entrar cuan- 
do el reloj dio las cuatro. Pagsolud co 
pá la san pagtoctoc an orasan san á las 
cuatro.— Ahora mismo acabo de verlo. 
Pagquita co pá lá sa iya. 
Acabellado, da. adj. Borobulao. 
Acabescer. a. Pacasangput, pacacuha. 
Acabildar, a. Pagtitiroc sin mga tauo basi 

macuha an guintutuyo. 
Acabo, m. Pagtapus; paghuman. 



Á6 

Acabóse, loe fam. Tapus na. 

Acacia. / Cahuy cahuy nga acasia ug an 

taguc niya. 
Academia. /. Academia; pangaradman. 
Académico, ca. adj. Sacop sa acade- 
mia. — An tungud ó cañan academia. 
Acaecedero, ra. adj. Umarabut, maabut, 

sadang maabut. 
Acaecer, n. Abut. 
Acaecimiento, m. Inabut.— fig. Casugad, 

caagui. 

Acalabrotar. a. Mar. Pagpisi. 
Acalenturarse, r. Horomohom. 
Acalia. f. Banua nga acalia. 
Acaloramiento, m. Capaso, pageapaso. 

Camapaso, pageamapaso. —fig> Caposoc, 

casina. 
Acalorar, a. Pagpaso; pacapaso; alinda- 

nga. — fig. Isug; posoc. 
Acallar, a. Pagpahilum, pagpaocoy. — 

Pagliaoliao, paglibanglibang. 
Acamado, adj. Hapay, nahapay. 
Acambrayado, da. adj. Quinambray. 
Acamellado, da. adj. Magsugad sin ca 

meyo. 
Acampamento, m. Pagodong, pangocoy 

an mga soldados. — Pinoporocoan san mga 

casoldadosan. — Casoldadosan nga nango- 

ngodong. 
Acampanado, da. adj. Masugad sin li- 

nganay. 
Acampar, n. Pagocoy, pagodong. — Ho- 

ron. 
Ácana, m. Cahuy nga ácana. 
Acanalado, da. adj. Quínale, hinubang. — 

Linasian; quinilotan; linohoba. 
Acanalador, m. Lase, iglalase; lasio; ipa- 

ngilot. 
Acanalar, a. Paglase; paglasio; quilot, 

pangilot, paglohob. — Pagcale, paghubang. 
Acandilado, da. adj. Masugad sin lam- 

parahan nga candil. 
Acanelado, da. adj. Masugad sin canela, 
Acanillado, da, adj. Sinamay. 
Acantalear, impers* Paguran sin bagtic 

nga uran. 
Acantarar. a. Pagtacus sin tarac san nga 

cántara. 

Acantilado, da. adj. Ompas. 
Acantilar, a. Mar. Pagbara, pagsampig 

sa bacolud cún pasig. — Pagpahilarum, 

pagpahalarum san salad. 
Acantio. m. Ranua nga toba. 
Acanto, m. Banua nga tiotio. 
Acantonamiento, m. Pagpaocoy, pag- 

paodong sa mga casoldadosan.— -Inoodo- 

ngan sin mga casoldadosan. 



AÓ 



tí 



Acantonar, a. Pagpaocoy, pagpaédong'. 

r. Ocoy odong, horon. 
Acaflaverear. a. Pagbono sin odiong cün 

tais bá nga bagacay, etc. 
Acañonear, a. Pagluthang. 
Acapararse, r. Corompot.— fig. Ayop, 

dangup. 
Acaparrosado, da. adj. Masugad sin 

caparrosa. 
Acaponado, da. adj. Masugad sin qui- 

napon. 

Acaracolado, da. adj. Hicohico. 
Acaramelado, da. adj. Masugad sin ca- 
ramelo. 
Acarar, a. Pagatubang; pagpaatubang. 
Acardenalar, a. Paglabud; pagaplud— r. 

Labud; aplud; loom; apay. 
Acareamlento. m. vid. Acarear. 
Acarear, a. Pagatubang, pagpaatubang.— 

Pagato. 
Acariciador, ra. adj. Maogayon; maayo- 

yo; maandacon — s. Paraogay. 
Acariciar, a. Pagogay, pagpaora, ngo- 

diot; ayoyo; andac. 

Acariciar al niflo cuando está eno- 
jado, v. Sahoon. 

Acaro, m. Olud. — Acaro arador. Cagao. 

Acarralan a. Pagpasihag san hinahablon, 
pagbaya sin usa ca hanay. etc.; pagtaná 

Acarrarse, s. Paniroc an manga hayop 
nga barahiboos, sugad an carnero, ug pa- 
nago an ira mga oló basi diri adlauan. 

Acarreadizo, za. adj. Haracoton, ha- 
hacoton. 

Acarreador, ra. adj. Maghahacot— Pa- 
rahacot. 

Acarreadura. / Pahacot. 

Acarreamiento. m. Paghacot. # 

Acarrear, a. Paghacot— Pagbala; pagsa- 
guib: pagbacot; pagdani. — Acarrear dis- 
gustos. Pacabido. 

Acarrear 6 llevar á la orilla de la 

sementera la maleza. Bognos, bogno- 

say: 
Acarreo, m. Paghacot. 
Acarreto, m. Paghacot. 
Acartonarse, s. Gasa* in nagagasa an 
tauo sin uaray man saquit. 
Acaso, m. Inabut. — adv. m. Tingali, bain 

bangin. — Halimbaua. 
Acatable, adj. Talauron. 
Acatadamente, adv. m. Sa pagtahud gud. 
Acatamiento, m. Pagtahud; catahud, pag 

catahud; catalahuran. 
Acatante, p. a. Matahud. 
Acatar. «.Pagtahud, pagtaha, yocboyócbtí. 
Acatarrarse, r. Sipón. 



14 



ÁC 



Acato» ;;/. Pagtahud; catahud, pagcatahud, 
catalahuran. 

Acaudalado, da. adj, Salapianon, mang- 
garan; manggaranon, bahandianon. 

Acaudalar, a. Pagtiroc, pagtipig sin sa- 
lapi ó manggad. 

Acaudillador, ra. adj. Magmarando, mag- 
papangolo. — s- Paramando, parapangolo. 

Acaudillamiento, m. Pagmando, pagpa- 
ngolo. 

Acaudillar, a. Pagpangolo, pagmando. 

Acaule, adj. Banua nga halipot. 

Acautelarse, r. Pagtagam. 

Accedente, p. a. Maoyon, maalagad; 
matogot. 

Acceder, n. Pagoyon, pagalagad; pagtogot. 

Accesible, adj. Mahimo abuton.— fig. 
Masayon. 

Accesión. / Pagoyon, pagalagad; pag- 
togot. 

Acceso, m. Pagdaraon, pagpaharani, pag- 
dooc. — Pagtuman sa santos nga matrimo- 
nio san mga quinasal bá cún diri mga 
quinasaí, pacasala man íton. — Araguian.— 
Fácil acceso. Masayon macuha. Difícil 
acceso. Macuri macuha. — Acceso de có- 
lera. Daco nga pagcasina, camaposoc sa 
hunahuna. 
. Accesoria. /. Balay nga sumpay san 
guinbalaye. 

Accidentado, da. adj. Borontogon, ibo- 
rontug, bubulagon. — Nalilinop an oló. 

Accidental, adj. Diri nga gayud casoroc- 
an, diri quinahanglan nga gayud. 

Accidentarse, r. Linop, lipong. 

Accidente, ni. Baga cabimo sa bisan ano 
nga diri onay san iya cahimtang. — Cahi- 
mo. — Calinop, calipong sa oló. — Diri nga 
gayua casoroc-an, diri quinahanglan nga 
gayod. — Casugad, c^agui. 

Acción. / Pagbuhat; buhat; binuhat. — Ca- 
tuman. — Pagquiuaquiua sa lauas; paguala- 
uala. — Mil. Pagauay. — Acción de gra- 
cias. — Pagpasalamat, pagpagracias. 

Accionar, n. Pagquiuaquiua sin lauas; 
pagualauala. 

Accípiter. m. Tamsi nga madaguit. 

Acebadamiento. m. Saquit san mga ha- 
yop tungud sin pagcaon sin damo. 

Acebadar. a. Panobong san mga hayop 
sin damo nga sebada. — r. Saquit in nasa- 
saquit an hayop. 

Acebal, m. Caasebahan nga cahuy. 

Acebeda. /. Caasebohan. 

Acebedo, m. Caasebohan. 

Acebo, m. Cahuy nga asebo. 

Acebollado, da. adj. Cahuy nga may 
c^rat-an. 



AC 

Acebolladura. / Carat-an sin cahuy. 
Acebuche. m. Cahuy nga asebuché. 
Acechador, ra, adj. Mahiling. — Maa 

tangatan.- — s. Parahiling. — 1 Atangatang. — 

adj. Magama; mahati; mahulao. 
Acechar, a. Paghiling, pagbatid. — Atang. 

Alao, liti. 
Acecho, m. Paghiling, pagbatid. 
Acechón, na. a/j. fam, Mahiling.— Maa- 

tangatang. 
Acecido. ;;/. vid. Acezo. 
Acecinar, a. Pagtapa. 
Acedamente, adv. m. Mapanos gud. — 

Nagraraut gud an guinhaua. 
Acedar, a. Pagpaaslum, pagpanos, pag- 

padaas. — r. Aslum; panos; daas. — Pagraut 

an guinhaua. — Silood. 
Acedera. /. Banua nga asedera. 
Acederaque. m. Cahuy nga sinamomo. 
Acederilla. /. Banua nga asederilla. 
Acederón. m. Banua nga asederon. 
Acedía, f. Camaaslum; camapanos; cama 

daas. — Pagraut an guinhaua. 
Acedo, da. adj. Maaslum; maponos; ma 

daas; malagsom. 
Acedura. / vid. Acedía. 
Acefalia. f. Cauaray oló. 
Acefalismo. ;;/. Cauaray oló. 
Acéfalo, la. adj. Uaray oló. 
Aceitada, f. Lana nga natagbo. — Tinapay 

nga binutangan sin lana. 
Aceitar, a. Paghirog, paghidhid, pagri 

hug, paghiso sin lana. 
Aceite. ;;/. Lana. 
Aceitera. / Babaye nga parabaliguia sin 

lana. Lalanhan. — Paralana. 
Aceitería. / Tendahan sin lana. — Ca- 

paralana. 
Aceitero, m. Paralana. — Parabaliguia sin 

lana. — Lalanhan. 
Aceitero, ra. adj. An tungud ó cañan 

paglana. 
Aceitón, m. Lana nga lubog caopay. — 

Saquit sa mga cahuy nga olivo. 
Aceitoso, sa. adj. Lanahon. — Lanhan. 
Aceituna. / Bonga sin cahuy nga olivo 
Aceitunado, da.* adj. Masugad sin acei- 
tuna, color sa aceituna. 
Aceitunero, ra. m. y / An may mga 

aceituna. Parahacot sin mga aceituna. — 

Parabaliguia sin mga aceituna. 
Aceitunil, adj. Masugad sin aceituna. 
Aceituno, m. Cahuy nga olivo. 
Aceleración. /. Cadagmit, cadali; pagca- 

dagmit, pagcadali. — Camadagmit, camadali; 

pagcamadagmit, pagcamadali. — -Cadagmi 

tan. 



AC 
Aceleradamente, adv. m. Sin dagmit, 

sin dali; madagmit caopay, madali caopay. 
Aceleramiento, m. vid. Aceleración. 
Acelerar, a. Pagdagmit, pagdali. — Pag- 

lacsi. — r. Dagmit, dali; lacsi: ona. 
Acelga. j . Tanum nga acelga, otanon. 
Acémila. / Hayop nga acémila. 
Acemita. / Tinapay. 
Acemite, m. Tictic sin trigo. 
Acendrado, da. adj. Pinorogan. — Lubos, 

uray. 
Acendrar, a. Pagporog.— fig. Paglubos, 

paguray. 
Acensai*. a- vid. Acensuar. 
Acensuador. m. An macaruat san bayad. 
Acensuar, a. Pagpaabang. 
Acento, m. Asento sin polong. — Tigaman 

sa igbao sin letra, sugad sini (,). 
Acentuación. j . Pacaluas sin maopay. 

— Pagbutang sin tigaman ibabao sin letra 

nga vocal. 
Acentuar, a. Pacaluas sin maopay ug igo 

sa mga talaan. — Pagbutang sin asento iba- 
bao sin vocal: 
Aceña. / Liguisan sin trigo. 
Aceñero, m. An may liguisan sin trigo. 
Acepar. n. Paggamut. 
Acepción. /. Cahologan.— Pagcaruat — 

Pagpili, pagpaora. 
Acepilladora. /. Pagsapio; pagcasapio. 

— Pagescoba san panapton. — Sinapio. 
Acepillar, a. Pagsapio. — Pagescoba san 

panapton. 
Aceptable, adj. Sadang cuaruaton. 
Aceptación. / Pagcarauat. — Pagpili, pag- 
paora. 
Aceptador, ra. Macarauat— Mapili, ma- 

paora. — s. Paracarauat. 
Aceptante. /. a. Macarauat. 
Aceptar, a. Pagcarauat. — Pagpili, pag- 
paora. 
Acepto, ta. p. p. Quinarauat — Pinili, pi- 

naora. 
Acequia. / Cale, hubang; quilot. 
Acequiado, da. adj. Quinalihan quiñi 

lotan. 
Acequiador. m. Paracale, paraquilot 
Acequiar, a. Pagcale, paghubang, pag- 

quilot. 
Acequiero, m. Paramangno san mga cale 

ó mga quilot. 
Acera. /] Liguid sa luyo san calle dapit 

sa balay. 
Acerado, da. adj. Inasero. — Masugad sin 

asero.— fig. Marig-on gud. 
Acerar, a. Pagasero, pagbutang sin asero 

sa mga salsalon. 
Acerbamente, adv. m* Sin mapintas, 



AC 



ti 



sin mabangis; mapintas caopay, mabaiígis 

caopay. 
Acerbidad. / Casaplud; camasaplud.~/íf . 

Capin-tas. cabangis camapintas,camabangis. 
Acerbo, ba. adj. Masaplud.— fig. Ma- 

ngilo, mabangis mapintas. 
Acerca de. mod. adv. Tungod.— Hio- 

nong. 
Acercamiento, m. Pagpaharani, pagda- 

raon. pagsooc, pagdooc 
Acercar, a. Pagharani, pagdooc, pagda- 

raon, pagsooc, pagdaisug, paghampig, pag- 

dolud, pagdom-ol, Pagdapig, pagarong, 

pagarog. 
Acere, m. Cahuy nga arse. 
Acerico. ;;/. Oroolonan, oionan nga guti 

nga ponetan. sin mga dagom, etc. 
Acerillo, m. Oroolanan, olonan nga guti. 

id. id. 
Acerino, na. adj. poet. Inasero. — Masugad 

sin asero. — Inaserohan. 
Acero, m. Asero. 

Acerola. /. Bonga sin cahuy nga aserolo. 
Acerolo, m* Cahuy nga aserolo. 
Aceroso, sa. adj. Masaplud; maharang. 
Acérrimamente., adv. m. Sin macosog, 

sin maisug. — Sin ongud. 
Acérrimo, ma. adj. Macosog caopay, 

maisug caopay. — Ongod gud. ' 
Acertadamente, adv. m. Sin igo, igo 

gud. 
Acertamiento, m. Pacaigo; pacatoltol. 

pacatigo- 
Acertado, da. adj. Maopay, igo, turnan. 
Acertador, ra. adj. Maigo— s. Paraigo; 

paratigo. 
Acertar, a. Pagigo; pacaigo.— Pagtigo; 

pacatigo.— Toltol; pacatoltol. — Yabo; pa- 

cayabo, cún sa pagbuscay. — Latón: paca- 

laton. 
Acertijo, m. Tirigoon, tirigohun. 
Acervar, a. Pagtambac, pagpondoc. 
Acervo, m. Tambac, pondoc. — For. Ca- 

dam-an san mga himoloan ó mga icapolo.; — 

For. An bilin nga malón nga diri mahimo 

pagmalon malonon. 
Acescencia, f. Pagipapanos. 
Acescente, adj. Tipanos nái ticapanos na. 
Acetábulo, m. Tarac-san. * 
Acetosa. / Tanum nga asedera, utanon.. 
Acetoso, sa. adj. Maaslum, malacsom. 
Acetre, m. Asetre, sudlanan san bendita 

nga tubig. 
Acezar, n. Hangus, hangushangus, hin- 

gahinga, hicahic, hicalhical, yaya, dapui. 
Acezo, m. Paghangus, panhangushangus, 

paghingahinga, paghicahicahic, paghical* 

hical, pagyaya, pagdapul. 



16 



ÁÚ 



Acezoso, sa. adj. Mabangus, mahangus- 

hangus, etc.; macuri macaguinhaua. 
Aciago, ga. adj. Maraut, uaray palad, 

cairo. 
Acial* m. Bangot; gacom. 
Aciano, m. Banua nga Aciano. 
Acíbar, m. Banua nga asibar, ug an taguc 

niya. — -fig. Capait; camapait, capaitan; ca- 

curian. — An taguc san asibar mapait ca- 

opay. 
Acibarar, a. Pagbutang sin asibar.—/^*. 

Pagpapait. — Pacabido; pacasaquit. 
Acibarrar, a. Pagbatac, pagpilac sin ma- 

cosog. 
Aciberar, a. Pagbayo; pagtodtod. 
Acicalado, m. Mil. Paglimpia, paghamis, 

pagpaguiliguili san mga pusil etc. 
Acicalador, ra. adj. Mahahamis; mapagu- 

iliguili. — s. Paralimpia, parahamis; parapa- 

guiliguili.— Iglilimpia, ighahamis. 
Acicaladura. / Paglimpia; pagpahamis; 

pagpaguiliguili. 
Acicalamiento, m. vid. Acicaladura. 
Acicalar, a. Paglimpia; paghamis, pag- 
pahamis; pagpaguiliguili.— />¿\ Pagpaanga- 

yangay, pagpaanoano, pagpacaopay san 

biste, bohoc; etc. 
Acicate, m. Tahudtahud. 
Aciche. 7n. Pico, masugat san gamit san 

mga cotero. 
Acidalio, lia. adj. An tungud ó cañan 

diosdios nga Venus nga babaye. 
Acidaque, m. Bugay. 
Acidez. / Caaslum, pagcaaslum; camaas- 

lum,^ pagcaamaslum, pagcamalagsom. 
Acidia. / Cahubia; camaluya. 
Acidioso, sa. adj. Mahubia maluya* 
Acido, da. adj. Maaslum. — m- Camaaslum; 

caasluman; malagsom. 
Acidular, a. Pagpaaslum sin guti. 
Acidulo, la. adj. Maaroaslum, malagsumai. 
Acierto, m. Pacaigo; pacatigo; pacatóltol. — 
fig. Cabatiran. —//£-. Pacatoon. 
Aciguatado, da. adj. Maduas, duason.— 

Inaantong. 
Aciguatarse. r. Antong, in sinasaquitan 

an tauo tungud sin pagcaon sin isda nga 

may saquit. 
Acijado, da. adj. Masugad sin caparrosa. 
Acije .m. Caparrosa. 
Acijoso, sa. adj, May caparrosa. 
Aclmentarse. r Pag-ocoy, pag honong 

sin. bongto. 
Ácimo, adj. Tinapay nga purao. 
Acinturar, a. Pagbagcos. 
Ación, f. Tinabas nga anit, correa nga 

hirigotan san estribo nga gamit sin pa- 

ngabayo. 



ACf . 

Acionéró. m. Parahimo' sin mga correa 

nga hirigotan san estribo. 

Acipado, da. aij. Panapton nga soso 

caopay, diri masilhag. 
Acirate, m. Daplin sin orna etc. — Bong- 

tud nga tuna. 
Acitara. / Cota nga ladriyo. — Tahub sin 

silla. 

Acitrón, m. Matam-is nga sidra. 

Aclamación. /. Pagtauag. 

Aclamador, ra. adj, Matauag.— s. Parata- 

uag. 
Aclamar, a. Pagtauag, igtauag. 
Aclaración. /. Pagisoy; casayoran; caa- 

soyan. 
Aclarar, a. Pagpahauan. — Pagpahiluag. — 

Pagasoy. —Pagtuhay. — Pagsaysay. — n Lí- 

nao; hurao. — Paua, lambrag, puás. 
Aclaratorio, ria. adj. Macacaasoy. 
Aclarecer, a. vid. Aclarar. 
Aclimatación./ Pagpahaara. 
Aclimatar, a. Pagpahiara, pagpahaara, — 

r. Haara, hiara; higara. 
Aclocar, n. y. r. Agac; pagpahilumlum 

hilumhum; pagloob sá mga bunay. 
Acobardar, a Pagpahadluc, pagpahadoc, 

pagpadalao, pagpatalao, pagtarhug. — r. 

Hadíuc, hadoc, dalao talao, tarhug; hu- 

pao. 
Acobrado, da. adj. Masugad sin tum- 
baga. 
Acoceador, ra. adj. Mabuy-ac, mabong- 

dac. 
Acoceamiento, m. Pagbuy-ac, pagbong- 

dac. 
Acocear, a. Buy-ac, bongdac. 
Acocotar, a. Pagbono cún pagbalbag sa 

oló nga mamatáy an tauo, etc. — fam. Ra- 

bac, irabac. 
Acocharse, r. Gaang; colob. 
Acochinar, a- fam. Pagpatay sin mapin- 

tas. — Pagpatay, pagihao sin bactin.— fíg.. 

Pagpacaalo. Pagtamay. 
Acodadura. / Pagtongco.--^r. Pagta- 

num sugad sin camote. 
Acodalar, a. Ara. Pagbutang san regía 

basi sa buton cún magparejo an cahuy. 
Acodar, a. Pagtongco. — Agr. Pagtanum 

sugad sin camote. 
Acoderar, a. Mar. Pagdohol san calabro- 
te ó pisi nga daco, basi mabalabag an 

sacayán, pagpabalabag san sacayán. 
Acodillar, a. Pagpabalico. — n. Sompoc, 

hisompoc. 
Acodo, m. An tinanun sugad sin camote. 
Acogedor, ra. adj. An malooy sa iba 
ngan pinasasaca sa iya balay. — Mañana- 

bang. 



AC 

Acogen a. Pagpatagbalay pagpasaca sa 
balay pagpatagumbalay.— fig. Pagtabang. 
— r. Tagumbalay. — Ayop, hangup, dangup, 
dagayop, daguiop, api, apiapi, abidabid. 

Acogida. / vid, Acoger.— Pagcarauat — 
Biauan sin mga tubig. 

Acogido, da. m. y / Tauo nga macalo- 
looy nga quinacarauat ug pinasasacop 
man. 

Acogimiento, m. vid. Acoger. — Pagca- 
rauat. 

Acogollar, a. Pagtahud sa mga bag-o pá. 
lá nga tinamu.n — n. Ogbus. 

Acogombradura. / Pagagbon sin tuna 
sa mga tinanun. 

Acogombrar, a. Pagagbon sin tuna sa 
mga tinanun. 

Acogotar, a. Pagbono cun pagbalbag sa 
oló nga mamatay an tauo. — fam. Babac, 
irabac. 

Acojinamiento, ///. Mee. Caolangan. 

Acolar, a. Pagtirigub, pagtiripon. 

AcÓlcetra. / Colchón nga may solud 
nga gapas, barahibo, etc. 

Acolchar, a. Pagsolud sin gapas, bara- 
hibo, etc. 

Acólito. ;;/. Monasiyo nga paraserbe sa 
mga capadian sa singbahan. — Ministro sa 
santa Iglesia nga nacarauat ná san pag- 
caacólito. 

Acollador. m. Mar. Pisi' nga gamit sa 
mga motón. 

Acollar, a. Agr. Pagagbon, pagtagbon 
sin tuna sa mga pono san mga tinanun. — 
Mar. Pagbotong, paghogot. • 

Acollarado, da. adj. Baclay ó baliug an li ug. 

Acollarar, a. Pagbaclao sa mga hayop 
sa liug, pagbaliug. — Pagtaraquit. — Pagbu- 
tang san yugo sa mga hayop. 

Acollonar, a. vid. Acobardar. 

Acometedor, ra. adj. Madosmog; mada- 
muag; madangcalos, Madangcolos. — Ma- 
sangdal. — Maasdang. — Mabangga. 

Acometer, a. Pagdosmog; pagdamuag, 
pagdangcalos, pagdangcolos, paghambal, 
pagsarapoc, , pagdamag, pagbogna, paga- 
naa. — Pagasdang. — Pagbangga. — Pagsang- 
dal. — Pagsungay. — Pamoroc. 

Acometida. /. vid. Acometer. 

Acometiente, p. a. Madosmog, mada- 
muag, madangcalos, madangcolos. — Ma- 
sangdal. — Maasdang. — Mabangga. 

Acometimiento. ///. vid. Acometer. 

Acomodable, adj. Sadang matuhay. — 
Sadang butangan sin maopay. 

Acomodación./ Catuhay, pageatuhay. — 
Catuhayan. — Cahusay; cahusayan.™ Pag- 
pahamutang, pagpahamtang. 



AC 



17 



Acomodadamente, adv. m Ski tuhay; 

sin husay. — Maopay nga pageabutang. 
Acomodadizo, za. adj. Maapid apid, 

maalagad. lá. * 

Acomodado, da. adj. Angay, igo. — Ban- 

handianon, manggaran, manggaranon, ga- 
yado, salapianon, maopay sin cabütang. 
Acomodador, ra. adj. Magturuhay; mag- 

hurusay- — s. Parahusay; paratuhay. 
Acomodamiento, m. Pags a but, pagsara- 

but; caoroyonan. — Caopayan; caangayán. 
Acomodar, a. Pagpaígo igo; pagpahamu- 

tang; pagpahamtang. — Pagtuhay; paghu- 

say. — ;/. Angay; igo^ — Hail. — r-. Ayon; 

oyon. 

Acomodarse á todo. Apidapid. 
Acomodaticio, .Cia. adj. Maapidapid, 

maalagad lá. — Sentido acomodaticio. Ca- 

sayoran nga espirituhanon; pagpili ug 

pagpaigo san caruyag. 
Acomodo, m. Catungdanan cabtangan nga 

san caruyag. 
Acompañado, da. adj. Opud man. — Sitio 

acompañado. Damo an mga tauo dida. 
Acompañador, ra. adj. Maopud. — s. Pa- 

raopud, paraboniog. 
Acompañamiento. ;;/. Pagopnd, pagbo- 

niog. — Cadam-an nga nageacaoropud, nag- 

cacaboniog. 
Acompañante, p. a. Maopud, máboniog. 
Acompañar, a. Pagopud, pagboniong, 

pagobay, rayom, rangop, sait, nonot, bo- 

yog, bonguiod, bonyod; api, apil, apilapil; 

cagoncagon. — Lapis. — Tomoy. — Bayabay. 

— /<£• Paglaquip. — Pagsabat, panabat. — 

Mar. Pagabay, pangabay. 

Acompañar á uno por temor de al- 
gún peligro, etc. Anib, hinganib. 

Acompasado, da. adj. Quinompas. 

Acomunalar. n- Pagsasarabut. 

Acomunarse, r. fam. Pagsabut, pagea- 
sabut. 

Aconchabarse. fam. Pagsabut, pageasa- 
but. 

Aconchadillo. ///. Guinisa nga aconcha- 
dillo. 

Aconchar, a. Pagbutang sin panacot. — 
Papelio. — Mar. Samp'g. — /'. Mar. Quiliquid 
an nasanglad nga sacayán. — Mar Songgo 

Acondicionar, a. Pagpaangayangay. pag- 
pacaopay. — Pagbutang sin maopay, pag- 
piot, pagtimos. 

Acongojar, a. Pacabido, pacasubo, paca- 
sáquit. — r. Bido, subo, sáquit.— Linob. 

Acónito, ni, Banua nga acónito. 

Aconsejable, adj. Sadang igsagdon, ig- 
laygay, iguaydong. 



»8 AC 

Aconsejador, ra. adj. Magsaragdon, 
maguaraydong, masinagdonon.— s. Para- 
sagdon parauaydong, paralaygay. 

Aconsejar. Pagsagdon, paglaygay, pag- 
uaydong, pagomayomay, pagonadong pag- 
agda.— r. Pasagdong; paquisagdon. 

Acpntecer. n . Abut, haabut, dampay, 
suseder. 

Acontecido, da. adj. Mabidoon nga ca- 
bayhon. 

Acontecimiento, m. Caabut; castigad, 
caagui. 

Acopado, da. adj. Masugad sin copa. 
Acopar, n. Rampag, gampaya. 
Acopetado, da. adj. Tinongcayan. 
Acopetar. a. Tongcay. 

Acopiamiento, ;//. Catiroc; paniroc. 

Acopiar, a. Pagtiroc. 

Acopio, m. Catiroc; paniroc. 

Acoquinar, a. fam. Pahadluc, padalao. 
r. Hadluc, dalao 

Acorar, a. Pacabido, pacasáquit — s. Laya, 
in nanlalaya an mga tanum. 

Acorazar, a. Pagloon loon sin puthao ó 
mga acero. 

Acorazonado, da. adj. Quinasingcasing, 
pinosoposo, pinangdan. 

Acorcharse, r. Homoc, in nagmamaho- 
moc na an cahuy, an bonga, etc. 

Acordablemente. adv. m. Sa pagcaoyon 
gud. — Sa pamorobuot gud. 

Acordación. /. Pagpahibaro. 

Acordada. / Sugo sin labao nga hocma- 
nan sa mga hocom nga sacop niya. — Pag- 
pahibaro sin ponoan sa lain man nga 
ponoan. 

Acordadamente, adv. m. Sa pagcaoyon 

gud. — Sa pamorobuot gud. 
AcordamientO. ;//. Caoroyon; caoroyo- 

nan; caangayan. 
Acordar, a. Pagbuot, pagsugo, pagtalaan. 

— Pagdumdum, pagpahinumdun. — r. Pag- 

panumdum, pagpinanumdum; hinumdún. — 

Mus. Pagpacaangay. — Pint. Pagpacaopay. 

— n. Abuyon, oyon, angay. — r. Hingiap; 

alimat mat; anoy, anduc, andoruc. 
Acordarse tiernamente de alguno. 

Hidlao; handum, andoy, hingandoy. 
Acorde, adj. Angay, igo, oyon. - Sama; 

topong. 
Acordelar, a. Pagcotay, pagsocol, sin pisi- 
Acordemente. adv. m. sa pagcaayon gud. 
Acordeón, m. Cordión, patoronggon. 
Acprdonamiento. m. vid. Acordonar. 
Acordonar, a. Pagbutang sin mga tauo 

n^a mga bantay sin bongto etc., basi ua- 

ray maagui. — Paglibut — Paghoghog. 



AC 

Acores, m. pl. Med. Baga labtinao, ba- 
ga timos. 
Acornar, a. Pagsungay; pagsindoro. 
Acorneador, ra» jad. Masungay. — s. Pa- 

rasungay. 
Acornear, a. Pagsungay. 
Acoro, m. Lubigan. 
Acorralar, a. Pagpasolud, pagpaslud sa 

pasturan. — Alacay. 
Acorrucarse, r. Quirogtol, quigpos. 
Acortamiento, m. vid. Acortar. 
Acortar, a. Paghalipot. — Patabas. — Pagi- 

ban — Paglactud, pagbalatas. — Paghayo- 

cong-— r. fig. Pagalang sin pangaro. 
Acorullar. a. Mar. Pagpabalabag san mga 

gayong. 
Acorvar, a. Pagpabalico. 
Acosador, ra. adj. Magborocud, malanat. 

— s. Parabocud, paranalanat. 
Acosamiento, ;;/. Pagbocud; pamocud; 

paglanat. 
Acosar, a. Pagbocud, paglanat.— fig. Pag- 

lugus, pagpirit. 
Acostado, da. adj . Sooc. — Pinaora. — An 

May estipendio ó bayad. — p. p. Hinigda. 
Acostar, a. Paghigda; pagholid. — r. Hig- 

da. Quiling; hilig.— Locot: — Barilig; hu- 

liquid; dorog. 

Acostumbradamente, adv. m. Sugad san 
binabatasan. 

Acostumbrar, a. Pagpamatasan, pagpa- 
batid, pagpahiara. — n. Pagbatasan, pagba- 
tid, paghiara, higara. — Bosbos, daig. 

Acotación. / Pagguiotan, pagbutang sin 
tigaman. — Tigaman. 

Acotamiento, m. Pagguiotan, pagbutang 
sin tigaman. 

Acotar, a. Pagguiotan, pagbutang sin tiga- 
man, pagtigaman. 

Acotillo, m* Palo sin panday sa puthao. 

Acoyundar, a. Paghigot san yugo sa oló 
san mga hayop. 

Acracia, s. Med, Daco nga pagcamaluya. 

Acre. adj. Masaplud Maharang. — Maarat; 

maadas^ — fig. Maisug, mapintas. 

Acrebite. m. Asupre. 

Acrecencia. / vid. Acrecentamiento. 

Acrecentador, ra, adj, Magpapadugang. 

Acrecentamiento. ;;/. Pagdugang, pagus- 
uag. — Pagpadugang, pagpausuag. 

Acrecentar, a. Pagdugang pagusuag. — 
Pagpadugan pagpausuag. 

Acrecer, a. Pagdugang. 

Acrecimiento, m. Dugang, tubo; pagdu- 
gang; pagtubo. 

Acreditado, da. adj. Bantugan, Tapuran. 

Acreditar, a- Pagmatuod. — Pagpamatuod. 
— Pagpabantug. — r. Pagbantug. 



AC 

Acreedor, ra. s. Hingotangan, baray- 

dan. — Tacús baloson, 
Acreer. n. Pagpaotang. 
Acremente, adv. m. Masaplud caopay, 

maaslum caopay.— Maisug caopay, mapin- 

tas caopay. 
Acribadura. / Pagag-ag, pagsilsig.— pl. 

Agubanga. 
Acribar, a. Pagag-ag, pagsilsig.— //¿\ Pag- 

loholoho. — Pagbonobono. 
Acribillar, a. Pagloholoho.— Pagsamadsa- 

mad, pagbonobono, pagtasac sin mga ca- 

sam-dan. 
Acriminación. / Pagsumbong sin sala. 

— Pagbutang sin sala. 

Acriminador, ra. adj. Magsurumbong — 

s. Parasumbong sin sala.— Parabutang sin 

¿•ala. 

Acriminar, a. Pagsumbong sin sala.— 

Pagbutang sin sala. 

Acrimonia. / Camasaplud, pagcamasa- 
plud. - Camabarang, pagcamaharang.—Ca- 
maarat, camaadas.-Camaisug, pagcamaisug. 

Acrisolar, a. Pagporog.— Paguray.— -fig. 
— Pagasoy sin maopay.— Pagolitoquit sin 
maopay. 

Acristianar.^. Pagbuniag, pagbobo; pag. 
dusog. 

Acritud. /. vid. Acrimonia. 

Acróbata, com. Parasirco, paracalambitay. 

Acta. /. Casayoran, carig-onan, camatuo- 
ran nga sinurat. 

Actea. /. Banua nga actea. 

Actitud. / Cabutang, pagcabutang.— Ca- 
bacdao, pagcabacdao. 

Activamente, adv. m. Sin Jagmit, sin 
dali; madagmit caopay, madali caopay. 

Activar, a. Pagdagrnit, pagdali.— Pagpa- 
dagmit; pagpadali. — Pagsagda- 

Actividad./. Gahum sin pagbuhat — Ca- 
doroto; camadoroto.— Camagdamit, pagca- 
madagmit; camadali, pagcamadali. 

Activo, va. adj. Magahum sin pagbuhat. 
—Madagmit; madali ;macugui; maicagon.— 
Madoroto, Buhatan nga tauo. 

Acto. m. Buhat.— An tag-sa ca bahin sa 
mga comedia, mga sayao, etc.— En el acto 
de desplomarse el edificio. San capucan 
gud an balay; san pagcapucan gud an ba- 
lay; san nagpupucan pá gud an balay. 
En el acto "de morir. San camatay gud 
niya, san pagcamatay gud niya; san na- 
mamatay ná gud siya— En el acto de ma- 
tarlo. San pagpataya gud sa iya. — El acto 
de la proclamación. An pagtaoga gud sa 
iya; an pagtauaga gud sa iya. — Cabahin, 
bahin, pagsale cún dao sa mga pagcome- 
dia.— Acto de contrición. Ongud gud nga 



AC 



19 



pagbasul.— Acto de profesión- Pagtüg-an 
gud san catungdanan.— For. Pagburut-nan, 
talaan, sugo.— Acto de posesión. An pag- 
caruat gud san catungdanan. — Acto con- 
tinuo mandé llamar á Pedro. Sa layon 
layon ipinatauag co si Pedro.— Actos de 
fé, esperanza y caridad. An pagtoo, pag- 
laom ug paghigugma— Acto de profesión 
de fé. An pagtug an san toloohan.— En 
el acto, en seguida, m. adv. Niyan gud; 
sa layon layon.— En el acto manda venir 
á Juan. Niyan gud pacacanhion mo si Juan. 
—En el acto, concluida que fué la obra, 
salí para Sulat. Sa layonlayon, catapus a* 
buhat, guinmican acó ngadto sa Sulat. 
Actor, m. An parasale sa mga comedia. 

— For % An nagdedemanda. 
Actriz./. Babaye nga parasale sa mga 

comedia. 
Actuación. /. Pagtuman sin catungdanan. 
—For. Pagbuhat. sin mga diligencia. ^ 
Actuado, da. p. p. Guinbuhat ná.—adj. 

Batid, hiara. 
Actual, adj. Niyan. 
Actualidad. /. Niyan.— En la actualidad. 

Iton niyan, it iyana, niyan. 
Actualmente, adv. m. Niyan gud. 
Actuar, a. Pagbuhat, pagtuman sin catung- 
danan. 
Actuarla, adj. Mar. Sacayan nga may la- 
yag ug gayong man. 
Actuario, m. For. Escribano cún nota- 
rio bá. 
Acuadrillar, a. Paniroc sin mga tauo nga 
pagmamandoan sin usa nga ponoan cún 
poroponoan bá.— Pagmando, pagponoan 
sin mga tauo. 
Acuarela. /. Panintaran nga papel, etc. 
Acuarelista, com. Parapintar sin. papel, 

etc- 

Acuario, m. Tubigan nga quinota etc., 
nga may mga buhi nga isda, mga tanum 
etc. Usa ca signo cun tigaman nga gintu- 
tungud an adlao cúnanbulansaiya paglacat. 

Acuartelamiento, m. Pagpaocoy. san 
mga casoldadosan sa mga cuartel. 

Acuartillar, n. Picaang, in napipicaang 
an hayop, cay binubug-atan, etc. 

Acuático, ca. adj An nabubuhi satubig.. 

Acuátil, adj. An nabubuhi sa tubig. 

Acubado, da. adj. Binariles. 

Acuclillarse, r. Pongco;. gaang. 

Acucharado, da. adj. Masugad sin eu- 

sará. 
Acuchilladizo, m. Paraato sin pag aüáy. 
Acuchillado, da.,/), p. Binotio; tinigbas; 

pinatay sin cusiyo. 



20 



AC 



Acuchillador, ra. s. Parabono; paratig- 

has; parapatay sin cusiyo. 
Acuchillar- a. Pagbono; pagtigbas, pag- 

patay sin salsalon. 
Acudimiento. m. Pagabut.— Pagtambong. 

— Pagtabang, pagbulig. — Pagcadacada. — 

Paquitabang, paquibulig. 
Acudir, n. Abut— Daop.— Tambong.— 

Guboc. — Daquil. — Nogoc. — Honglos,horo- 

honglos. — Ampayag. — Pagcadacada. — Ta- 

bang, bulig. — Paquitabang, paquibulig. 
Acueducto, m. Saroyon, araguian san tu- 

big. 
Ácueo, Cuea. adj. Tubigan. 
Acuerdado, da, adj. Quinotay. 
Acuerdo, m. Talaan, sugo, pagburut-an. 

— Caoyonan, caoroyonaní caabuyonan; ca- 

raabubuyonan. — Sagdon : laygay, uaydong, 

togon. — Panumduman. 
Acuesto, m. Higad; cahigaran. — Halag; 

cahal-gan. 
Acuitadamente, adv. m. Macún gud, ma- 

saquit gud, uaray gud palad. 
Acuitamiento ni. Cubudlayan, cacurian, 

casaquitan, cauaray palad, pangarit, caba- 

raca. 
Acuitar, a. Pacacuri, pacasáquit, pacabi- 

do. — r. Curi, sáqu ; t, bido, cabaraca. 
Acula. / Banua nga acula. 
Acular, a. Pagpaisul. — r. Mar, Pagharani 

an sacanyán sin pasig, pag songgo an 

quiya. 
Aculebrinado, da. adj; Halaba nga lut- 

hang. 
Acúleo. An may cataisan. 
Acullá, adv, l. Didto, ngadto. 
Acumbrar. a. Pagpahataas. — Pagpaom- 

bao. 
Acumen. ;//. Larang. 
Acumulación. / Catambac, pagcaiambac; 

capóndoc, pagcapondoc. — Pagtigub, pagti- 

pig. — Pagbutang sin sala. 
Acumulador, ra. adj. Matamboc mapon- 

doc, matipon — Matipig. — s. Paratambac, 

parapondoc, paratipon. — Paratipig. — Para- 

butang sin sala. 
Acumular, a. Pagtambac, pagpondoc, pag; 

tipon.— Pagtigub, pagtipig, pagtipigtipig^ 

— pagbutang sin sala. 
Acumulativamente, adu. m. For. Opud 

sa iba, ngatanan. 
Acuñación. /• Pag sil-ong; pag tomboc. 

— Pagbangil; pagsipsip; pag quimid. 
Acuñador, ra. s. Parasil-og; paratomboc. 

Parabangil; parasisip; paraquimid. 
Acuñar, a. Pagsil-og; pagtomboc. 
Acuñar, a. Pagbangil; pagsisip; pagquimid. 
Acuosidad. /. Catubigan. 



AC 

ACUOSO, sa. adj. Tubigan.— Tagucan. 
Acupuntura./. Cir. Pagpadolot sin dagum 

sa lauas, cay pagpatambal, pagpanoroc. 
Acuradamente, adv. m. Sa paghirotgud. 
Acurado, da. adj. Mahirot, mainatamanon. 
Acurrucarse, r. Quirogtol, quigpos, ca^ 

yoco. 
Acusación. /. Pagbutang sin sasala.— 

Pagsumbong; pagqueja. 
Acusado, da. m. y / An iguinsumbong; 

an iguinqueja; an binutangan sin sala. — An 

nahologan sin sala. 
Acusador, ra. adj. Masumbong; masum- 

bongon. — s. Parasumbong; paraqueja. — 

Parabutang sin sala. 
Acusamiento, m. vid % Acusación. 
Acusante, p. a. Masumbong; maqueja. 
Acusar, a. Pagbutang, sin sala.— Pagsum- 
bong; pagqueja. — ^Acusar dando en cara. 

Pagboyboy, pagsumat. — Acusarse en la 

confesión. Pagsumat, panumat san mga 

sala. — Acusar recibo. Pagbalos, 
Acusativo, m. Icaupat nga caso san de- 

clinasión. 
Acusatorio, ria. adj. For. An tungud 

cañan pagsumbong ó pagqueja. 
Acuse de recibo. Pagbalos ó paghatag 

sin recibo, surat, carigonan san quina- 

rauat. 
Acusón, na. adj. fam. Magparasumbong. 
Achacar, a. Pagbutangbutang sin sala — 

Pagpasangil. , 
Achacosamente, adv. m. Sin curi, sin sa- 

quit,^ sin camasinaquitnon. 
Achacoso, sa. adj. Masinaquit-non, ma- 

sáquiton. — Saraquitan, saraquitanon. — Ma- 

luya, maluyahon; irapa na. 
Achaflanar, a. Pagapad san canto san gui- 

pat etc. 
Achantarse, r. fam. Pagtago, diri pag- 

quiuaqúiua, pagocoy. 
Achaparrado, da. adj. Marabong.— ^ . Ma- 
tamboc ug h abobo. 
Achaque, m. Saquit, casaquit.— Pasangilan, 

baribad. 
Achaquiento, ta. adj. vid. Achacoso. 
Acharolado, da. adj, Binitonan, sinalan. 
Acharolar, a. Pagbiton, pagsalan. 
AchatamientO. ;;/. Pagpayas, pagpayapad. 
Achatar, a. Pagpayas, pagpayapad. — Pa- 
yas, yapad. — Pungag. . 
Acheta. / Ngiya ngiya. 
Achicado, da. adj. Quinabataan, cañan 

bata; inibanan. 
Achicador, ra. adj. Maglilimas.— s. Pa- 

raiban, paralimas. — m. Mar. Iglilimas. 
Achicadura./ Pagiban, pagpaguti.— Pag- 

limas. 



AC 

Achicar, a. Pagiban, pagpaguti. — r. fig. 

Dalao. — Iban, guti; cupos, 
Achicar. a> Mar. Paglimas. 
Achicoria. /. Tanum nga asicoria. 
Achicharrar, a. Pagsugba, pagpritos sin 

oraora. — Pagpisaron. — Pagpaso, pagsonug, 

pagtubud. r. Paso, tubud; sonug. 
Achichinque, m. Min. Magburuhat sa mga 

mina. 
Achinar. ¿*. fam. Pahadluc, padalao. — r. 

Hadluc, dalao. 
Achinelado, da. adj. Masugat sin sinelas. 
Achiote, m. Asiotes. 
Achispar, a. Paghuboghubog — Pagpahu- 

boghubog. — r. Huboghubog. 
Achocar, a. Pagticuang. — Pagbalbag, pag- 

dabal. — Pagbatac. — fam. Pagtipig sin damo 

nga sal api. 
Achote, m. Asiotes. 
Achubascarse, r. Buranos, bagot. 
Achuchar, a. fam. Pagpiit. — Pagbagnos; 

pagpigri. 
Achulado, da. adj. fam. Maraut sin ba- 

tasan. 

AD 

Adacilla. /. Banua nga adasiya 
Adafina. / Guinisa. 
Adagio, m* Pananglitan, panangli tañan. 
Adala. f Mar. Araguian san tubig nga 

iguinbomba. 
Adalid, m. Ponoan, mando, pangólo. 
Adamado, da. adj. Babayenon; binabaye. 
Adamantino, na. adj. poet. Matig-a; ma- 

rig-on. 

Adamar, m. Caauil. 
Adamarse, r. Gasa, in magagasa an lala- 

qui; pagbinabaye sin batasan. 
Adamascado, da. adj. Masugat sin da- 
masco. 
Adaptable, adj. Sadang carauaton. — Sa- 

dang paigoigoon. 
Adaptación. /. Pacaigoigo. 
Adaptadamente. adv. m. Sin igo, sin 

angay. 
Adaptante, p. a. Magpapaigo igo, magpa- 

paangay. 
Adaptar, a. Pagpaangay, pagpaigo, pag- 

paigo igo. — Pagpasigo- — r. Angay, oyon, 

ayon. 
Adaraja. J . Bato nga pinalalabao san *cota 

basi magmarig-on an sumpay. 
Adarce, m. An bura sa dagat nga dinodo- 

docot sa mga cauayan. 
Adarga. / Taming nga anit. 
Adágama. /. Harina nga pino. 
Adargar, a. Pagtaming, panagam sa taming 

nga anit. 



AD 



21 



Adarguero. m. Parahimo sin mga taming 
nga anit — An nagtatagataming nga anit. 

Adarme, m. Timbang nga adarme. — Por 
adarmes, m. adv. fig. Talagudti lá. 

Adarve, m. Cota. — Lacatlacatan ibabao 

. san cota. 

Adatar, a. Pagdata. 

Adaza. /. Banua nga adaza. 

Adecenamiento. ///. Pagisip, pagbutang 
sin tagpoplo. 

Adecenar, a. Pagisip, pagihap sin tagpo- 
plo. — Pagbutang sin tagpoplo; pagtagna- 
poplo. 

Adecentar, a. Pagopay, pagpacaopay. 

Adecuación. / Pagpaigo, pagpaangay.— 
Pagpasigo. — Catopong. 

Adecuadamente, adv. m. Igo gud, angay 
ngagayud. — Sigo caopay. — Topong cao- 

P a y- 

Adecuado, da. adj. Igo, angay— Sigo.— 

Topong. 
Adecuar, a. Pagpaigo, pagpaangay. — Pag- 

sigo. Pagtopong. 
Adefagiá. /. Camalamon, camacaon, cama- 

quicaon. 
Adéfago, ga. adj. Malamon, maquicaon, 
Adefesio, m. fam. Sayop nga pagyacan. 

— fam. Maraut nga pagdugnit. 
Adefina. / Hilom, hilit. 
Adefuéra. adv. 1. Sa gauas. 
AdegañO, ña. adj. Hipid, hiripid, higripid. 
Adehala. /. Gabao. 
Adelantadamente, adv. m* Ona caopay; 

anay gud; guidaan. 
Adelantado, da. adj. Uaray eatahud, ua- 

ray cahadluc— m. Ponoan, tinatapuran san 

hadi. — Por adelantado. — m. adv. Paghatag 

anay; pagaro anay. 
Adelantador, ra. adj. Magoona, ma- 

gorona. 
Adelantamiento, m. Pagoña.— Cadagmí- 

tan. — fig. Caopayan. 
Adelantar, a. Pagona.^ — Paghatag-anay. — 

Pagbayad guidaan san sohol. — Pagusuag. 

— Pagdagmit, pagdali. — Paglabao sa iba. 

— Hangalao. — Binhit; bunos; canican, ca- 

lanican. 
Adelante, adv. I Dito pá, ngadto pá.— 

Ona; usuag, dayon; onhan; dagus, lagus — 
Más adelante, veremos. Quiquitaon ta onina 
Adelanto, m. Pagpaotang, paghatag gui 

daan sin salapí ug iba pá.— Pagona. — Ca 

tolosan cun dao sa pagaram.— Pagusuag 

causuagan; caopayan. 
Adelfa. /. Cahuy cahuy nga adelpa. 
Adélfico, a. adj. poet. Mapaet 
Adelfal, m. Caadelpahán. 
Adelfilla. /. Banua nga adelpiya. 



mmim 



22 AD 

Adelgazado!», ra. adj. Igninipis, igta- 
tais. 

Adelgazamiento, w. Cagasa, cahugus; 

camagasa, camahugus— Canipis, cagamay; 

camanipis. 
Adelgazar, a. Paggamay; pagnipis; pag- 

tais. — n. Gasa, hugus. 
Adema. /. Min. Tocud, sulay, sinasarigan. 
Ademador, m. Min. Parahimo sin mga 

tocud. 
Ademán, m. Pagquiuaquiua sa lauas, etc. 

— Tigaman. — Gaui, cagauian. — En ademán 

de herir, de salir, de entrar.—^, adv. 

Baga tibobono, tiigogoa, tiisosolud. 
Ademar, a. Min. Pagtocud, pagsulay.— 

Pagpoios sin cahuy. 
Además, adv. c. Labut pá. 
Ademe, m. Potos sin cahuy sa pagpaca- 

rig-on san mga pilar ug iba pá nga mga 

buhat sa solod sa mga mina. 
Adenitis. / Med. Cahubag san mga liso 

liso sa lauas. 
Adenoso, sa. adj. Maliso, lisoon. 
Adensar. a. Pagsanoc; pagpasanoc. 
Adentellar, a. Pag ingquib— Pagtocob, 

pagcagat. 

Adentro, adv. 1. Sa solud — Solud, dayon, 

usuag. 
Adepto, ta. adj. Gapil. 
AderezamientO. m. Paghiyas, pagrayan- 

dayan; pagsab-ong. 
Aderezar, a, Paghiyas, pagrayandayan, 

pagsab-ong.— Pagogday.— Pagguisa, pag- 

panacot. — Pagpon. 
Aderezo, m. Hiyas, rayandayan, sab-ong. 

— Hugay, huyas.— Panacot. 
Aderra. / Pisi nga gamay. 
Aderredor. adv. 1. Libut, magpalibut. 
Adestrador, ra. adj. Magpapaanad.— 

Magturutdo. 

AdestramientO. n. Pagpaanad; paanad. 
— Pagtutdo. 

Adestranza. /. Pagpaanad; paanad.— Pag- 
tutdo. & 

Adestrar, a. Pagpaanad, pagpabatid.— 
Pagtutdo, pagtoon. 

Adestría. / Cabatiran. • 

Adeudar, a. Utang. 

Adeudo, m. Utang.— Bayad samgaaduana. 

Adherencia. / Canit, pagcacanit— Pagca- 
tigüb.— Cagapil. — Caoropud, pagcaoropud. 

Adherente. adj. Canit.— Tigub.— Laquip. 
— m. Casangckpan, garamiton — Panacot. 

Adherir, n. Tigub.— Laquip.— Canit.— r. 
Gapil; opud; oyon; ayon; aboyon.— Apil, 
, apin. 

Adhesión./ Pagtigub, paggapil.— Pago- 
yon, pagaboyon.— Pagapil, pagapin. 



AD 

Adhesivo, va. adj. Magapil, matigub. 
Adiafa. / Gala, tagay nga ihinahatag sa 
mga paragsacay in umabut ná sa pondo- 
han. 
Adiamantado, da. adj. Masugad san dia- 
mante sin camatig-a, sin camahal, etc. 
Adición. /. Sumpay, dugang. 
Adicionado, da. s. Parasumpay, paradu- 

gwg. 
Adicional, adj. Sinumpay, dinugang. 
Adicionar, a. Pagsumpay, pagdugang. 
Adicto, ta. adj. Gapil.— Opud. 
Adiestrador, ra. adj. Magpapaanad.— 

Magturutdo. 
Adiestramiento, m. Pagpaanad, pagpa- 
batid. — Pagtutdo, pagtoon. 
Adiestrar, a. Pagpaanad, pagpabatid. — 

Pagtutdo, pagtoon.— r. Batid; bagot 
Adietar, a. Pagpuasa, diri pagcaon; diri 

pagpacaon. 
Adinamia. / Med. Camaluya sa lauas. 
Adinámico, ca. adj. Med. An tungud ó 

cañan camaluya sa lauas. — Maluyahon. 
Adinerado, da. adj. Salapianon, magga- 

ran. Cuartahan, bahandianon. 
Adiós, inter j. Adiós, mabaya acó sa iyo. 
Adipocira. / Tamboc sa mga lauas nga 

patay 
Adiposidad. /. Catamboc. 
Adiposo, sa. adj. Matamboc. 
Aditamento, m. Sumpay, dugang. 
Adiva. f. pl. Hubag sa bot-ol san mga 

hayop. 
Adive. m. Mananap nga masugad sin ayam. 
Adivinación./. Pagtagna, pagtacga.— Pag- 

tigo. Pagtamiao. 
Adivinador, ra. s. Manaragna; paratagna. 

— Paratigo, Tamiauan. 
Adivinamiento, m. vid. Adivinación. 
Adivinanza. / vid. Adivinación. 
Adivinar, a. Pagtagna, pagtacga. — Pag- 

tigo, Pagtumiao. 
Adivinar por las estrellas. Panhimitoon. 
Adivinar por la palma de la mano. 

Panhinalad. 
Adivino, na. m. y /. Manaragna.— Para- 
tigo.— Manhihimalad.— Manbihimitoon, ta- 
miauan. 
Adjudicación. /. Paghatag, pagtogot, 

pagtubian, pagtuyang. 
Adjudicar, a. Hatag, togot, tubian, tuyang. 

— r. Aancon. 
Adjudicatorio, ria. m. y / An tinagan, 
an tinogotan, an tinubianan, an tinuyangan. 
Adjunto, ta. adj. Laquip. — Opud, oropud, 

Tigub, sacop. 
Ad lfbitum. expr. adv. lat. Sugad san 
pagbuot. 



AD 

Adminicular, a. Pacaopay, pagbulig sin 
pagpacaopay. 

Adminículo, tn. An icacabulig, icacata- 
bang. — Casan gcapan, garamitong. — Pana- 
cot 

Administración. /. Pagmangno, pagho- 
pot. — Pagcaadministrador, catungdanan sin 
pagcaadministrador. — Balay nga inooquian 
san administrador. 

Administrador, ra. adj. Magmaragno, 
magbarantay. — s. Paramagno, parahopot, 
banbiy. — Administrador sa mga tungud 
san hadíanon nga hacienda cún iba pá bá. 

Administrar, a. Pagmangno, paghopot, 
pagbantay. — Pagtuman sin catundanan. 

— Pagpacacarauat, paghatag, pagtogot san 
mga Sacramento. — Pagboiong, pagtambal. 

Administrativo, va^adj. An tungud ó 

cañan administración. 

Administratorio, ria. adj, An tungud ó 
cañan administración cún administrador bá. 
Administro, m. Bulig, cabulig. 
Admirable, adj. Orosahon, pangasa, ca- 

tingalahan, catingalhan, coruthao, pangoro- 

sahun. 
Admirablemente, adv. m. Oosahun gud, 

catinga! ahan gud- 
Admiración./. Pagusa; paghipausa. — Orí. 

Tigaman nga ortográfico nga sugad sini an 

pagcabutang sa tinicangan; (¡), ug sa cata- 

pusañ sugat sini (!). 
Admirador, ra. adj; Mausa, usahan. 
Admirando, da. adj. Pangorosahun gud. 
Admirar, a. Paghipausa; paghitingala. 

— Pagusa. — r. Usa, hiusa, hitingala; langala; 

culhan; hiborong. 
Admirativamente, adv. m. Orosahun 

gud, catingalahan gud. 
Admirativo, va. adj. Mahipausa. 
Admisible, adj. Sadang carauaton. 
Admisión. / Pagcarauát. — Pagpasacop. 
Admitir, a. Pagcarauát. — Pagpasacop. 
Admonición. /. Pagtauag. — Pagpahabaro, 

pahamangno. — Sagdon. 
Admonitor, m. Parasagdon, parauale, pa- 

rauaydong. 
Adnado, da. tn. y / Hinablosan, guin- 

sondan. 
Adnata. f. Zooí. Lapuglapug sa mata. 
Adnato, ta. adj. Canit. 
Ad nutum. expr. lat. Sugad san pagbuot 

san ponoan. 
Adobado, m. Guidamos, inadobo. 
Adobador, ra. s* Pa aguisa. — Paraguina- 

mos, paraadobo. — Paraabo, Paragamus sin 

anit 
Adobar, a. Paggamus, pagadobo; danglus, 

dayuc. — Pagguisa. 



AD 



2g 



Adobe, tn. Baga Iadriyo, cundi din iná- 
guian sa calayo. 

i|dobO. m. Guinamus, inasinarí— Sanao 
nga isinasanao san carne ug iba pá. — Dan- 
glus, dayuc. 

Adocenar, a. Pagtagpoplo cag duha, pag- 
tagnapolo cag duha. 

Adoctrinar, a. Pagtutdo, pagtoon. 

Adolecente. p. a. Masaquit, maabat sin 

saquit. 

Adolecer, n. Saquit; pagbati sin saquit. 
— fig. An may carat-an, visio ó batásan. 
Adoleciente, p. a. Masaquit, mabati sin 

saquit. 

Adolescencia./. Cabata, pagcabata, ticang 

san tinud-can ná sin buot ngada san caa- 

yao ná san catubo san lauas. 
Adolescente, s. Bata, barobata, olitauo* 

hay. 
Adolorado, da. adj % vid. Adolorido. 
Adolorido, da. adj. masaquit; maol-ol, 

masool. 
Adomiciliarse, r. Pagporoco, pagocoy, 

paghonong, pagpuyo. 
Adonado, da. adj. Inolongan, 
Adonado, da. adj. Babayenon, binabaye. 
Adonaí. m. Ngaran sa Dios. 
Adonde, adv. /- Diin; hain; ngain. 
Adonde quiera, adv. Bisan diin; bisan 
\ ngain; bisan hain. 
Adonis, tn. fig. Matahum, cono, nga lala- 

qui. 
Adopción. / Pagcaanacanac. — Paghablos» 

— Pagpili. — Pagcarauát eun pangaaco sin 
anac sin iba. 

Adoptable, adj. Sadang carauaton. 
Adoptación. /. vid. Adopción. Pagcarauát 

cun pangaco sin anac sin iba. 
Adoptador, ra. adj. Mapili, Macar auat. 
Adoptante, p. a. Mapili, Macarauat. 
Adoptar, a. Paganacanac. — Paghablos. — 

Pagpili; paghopot; pagcarauát cun pa- 
ngaco sin anac sin iba, etc. 
Adoptivo, va. adj. Hinablosan, guinson- 

dan. — Pinacaanacanac. — Pinilí. 
Adoquier. adv. 1. Bisan din; bisan hain 
Adoquiera. adv. 1. Bisan diin; bisan hain. 
Adoquín, m. Bato nga matig-a dao Iadriyo 

an hechura. 
Adoquinar, a. Pagbutang sin mga bato 

nga adoquín. 
Adorable, adj. Siringbahon, % tacús pasing- 

babón, darayauon, 
Adoración. / Pagsingba; paningba. — Pag- 

tahud; catahud; pagcatahud; catahuran. 
Adorador, ra. adj. Magsingbahon, mani* 

ningba. — s. Parasingba. 
Adorante./, a. Magsingba. 



iüM 



24 



AD 



Adorar* a, Pagsinba.— Pagtahud. — Pagha- 

roc san camut sa santos nga Papa. 
Adormecer, a. Pagcatorog. — r. Paghin- 

ngatorog. — Pirao.— -fig. Mungao. — Ban- 

hud, binhud. 
Adormecimiento, m. Pagcatorog —Pag- 

hingatorug. — Cabanhud. 
Adormentar, a. vid. Adormecer. 
Adormidera. / Banua nga adormidera. 
Adormir, n. Paghingatorog, 
Adormitarse, r. Paghingatorog. pirao, 

paghiducá, paghiducáducá, mungao. 
Adornador, ra. adj. Magsarab-ong. — s. 

Parasab-ong, parahiyas, pararayandayan, 

parapuni. 
Adornamiento, m. Pagsab-ong, paghiyas. 

pagrayandayan, mapuni. 
Adornante, p. a. Masab-ong, mahiyas, 

marayandayan, mapuni. 
Adornar, a. Pagsab-ong; pahiyas, pagra- 
yandayan, pagpuni, paghamo, paghuyas, 

pagdayan, paganiag, pagayaaya. — Pagbi- 

ray. — Pagbutang sin mga lucay. — fig. Pag- 

pacaopay. 
Adornista, m. Pararayandayan; parapintar. 
Adorno, m. Sab-ong, hiyas, rayandayan, 

hugay, huyas, dayan. — Rabol, rabolrabol. 
Adorno en la vaina del puñal, etc. 

Calao-calao, surang-surang. 
Adorno eñ la lanza, etc. Calong-ca- 

long, bitay-bitay. 
Adotrinar. a. Pagtutdo, pagtoon. 
Ad pedem líterae. expr* adv. lat. Sugad 

gud san cahulogan. 
Ad perpetuam. exp. lat. Sa guihapon. 
Ad perpetuam rei memoriam. expr. 

¿ai. Sa guihapon. 
Adqilirente. p. a. Macaagui, macacuha; 

masangput; macadara. 
Adquiridor, ra. adj. Macaagui, maca- 
cuha; macadara; masangput. 
Adquirir, a. Paca-agui, pacacuha, paca- 

dara, pagsangput. — Sapul; arug. 
Adquisición. /. Paca-agui, pacacuha, pa- 

cadara. — Pacasangput. — Pacasapul; paca- 

arug. 
Adquisidor, ra. adj. vid. Adquiridor. 
Adra. /. Mga balay ó usa cabahin sin mga 

balay sin bongto. — Pintacasi. 
AdrágantO. m. Cahuy cahuy nga adra- 

ganto. 
Adral, m. Tinaguic sin carro ó cangga. 
Adrazo. m. Saraan sin tubig sa dagat 

bad macuba an camaasin. 
Adrede, adv. m. Tinuyo gud, tuyo gud. 
Adredemente, adv. m. Tinuyo gud, tuyo 

Adrián, m. Tul-an sa bayhon. 



AD 

Adriático, ca. s. Dagat sa Venecia. 
Adrizar, a. Mar. Pagpatadong. 
Adrobado, da. adj. Boctot. 

Adscribir, a. Paghisacop. — r. Pasacop. 

Adscripción. /. Paghisacop; pagpasacop. 

Adscripto, ta. p. p. Nahisacop; napasacop. 

Adstricción. / Capirit, calugus; pagcapi- 
rit, pagcalugos. — Catubol. 

Adstringente. p. a. Macacatubol. 

Adstringir. a. Tubol. — fig. Pagpirit, pag- 
lugos. 

Aduana f. Oroquian san mga tinatapuran 
san hadí sin paghiling sa mga género ug 
iba pá ngan sin pagsocot san mga dere- 
cho. 

Aduanar, a. Papaghiling sa aduana san 
género ug iba pá, ngan pagbayad man 
san mga derecho. 

Aduanero, ra. adj. An tungud ó cañan 
aduana. — m. Tinatapuran sin pagmangno 
ó pagbantay sa aduana. 

Aduar, m. Mga payag, mga balaybalay. 

Adúcar, m. Igagama. 

Aducción. /. Pagpahayag sin polong ó 

camatuoran. — ZooL Pagpaharani. 

Aducir, a. Pagpahayag sin polong ó cama- 
tuoran. — Pagdara, pagdolong. 

Aduendado, da. adj . Maasuang; inaaioc, 
ó maaloc. 

Adufe, m. Pandero. 

Adufero. adj. An nagtotocar san pandero. 

Adusto, adj. Mabidoom, maisug. 

Aduja. / Mar. Lacón. 

Adujar, a. Mar. Paglacon. 

Adulación. /. Pagaramaram. 

Adulador, ra. adj. Magaramaram. — s. Pa- 
raaram-aram Pag sorogsorog. 

Adular, a. Pagdayao sa iba sin polong, etc. 
Pagaram-aram. Pag sorogsorog. 

Adulear. n. Guliat. 

Adulero, m. Bántay sin cahayopan. 

Adulteración./ Paglayé, pagbayé, pagsa- 
pao, paglibug, pacasala sin inasa-uan. 

Adulterador, ra. s. Paralayc, parabayé, 
an macasala sin inasa-uan; paracaraut sin 
mga efectos. 

Adulterante. /. a. Malayc, mabayc, ma- 
casala sin inasa-uan. 

Adulterar, n. Paglayc, pagbayc, pagsa- 
pao, paglibug, pacasala sin inasa-uan. — fig. 
a. Pagpapasao, pagpacaraut. — s. Pasao, 
raut. Pagsalacot an maopay ug an ma- 
raut. 

Adulterinamente, adv. m. Pacasala gud 
sin inasa-uan. 

Adulterino, na. adj. Anac sa gauas san 
matrimonio. 



ÁO 

Adulterio, m. Paglaye, pagbayé, pagsá- 
pao, paglibug, pacasala sin inasa-uan. 

Adúltero, ra. adj. Macasala sin inasa- 
uan. — fig. Maraut, maraut sin batasan. 

Adulto, ta. adj. Hamtong, dagco ná. 

Adulzar, a. Pagpahamoc sa rnga tum- 
baga, etc. 

Adulzorar, a. Papahomoc; pagpahamis. 

Adunación. / Pagcatigub, pagtipom. 

Adunar, a. Pagtiguib, pagtampo, pagti- 
pon; dagup. 

Advenedizo, za. adj. Sampig, dampig. 
— Dumoroong. 

Advenidero, ra. adj. Umarabut; tiarabut 

Advenimiento, m. Pagabut, pagcanhi. — 
Pagpaumbao sa pagcahadi, etc. 

Advenir, n. Pagcanhi, pagabut. 

Adventaja. / For. Bahin ó malón nga 
tungud san asaua nga buhi pá, in patay 
ná an usa. 

Adventicio, Cia. adj. An maabut nga 
diri lugaringon ó diri quinaiya. 

Adverbial, adj. An tungod ó can an ad- 
verbio. 

Adverbialmente. adv. m. Masugad sin 
adverbio, inadverbio. 

Adverbio, m. Gram. Bahin sa oración 
nga tinatauag adverbio. p 

Adversador. //?. Caauay. 

Adversamente, adv. m. Sa maraut nga 
palad, maraut gud nga palad. 

Adversar, a. Pagpatuc, pagato. 

Adversario, ria. adj- Patuc, maraut nga 
palad. — m. y f. Caauay, auay. 

Adversidad./ Casaquitan, calisdanan, ca 
curian, cauaray palad, casoco. 

Adversión. / Pagpatuc. — Paghimangno 
matngon. 

Adverso, sa. adj. Patuc, auay, maraut 
macuri. 

Advertencia./. Pahamangno, pahimangno 
matngon. — Pagpahabaro, pagpasabut. — 
Sagdon, laygay, uaydong, tugon* 

Advertidamente, adv. m. Sa pagh 
mangno gud. 

Advertido, da. adj. Batid, matigamanon 
mananong, daong-daong. 

Advertimiento, m. vid. Advertencia. 

Advertir, a. Himangno, hamangno, mat- 
ngon; daong-daong. — Himangrao. — Pagpa- 
himangno, pagpahamangno. — Pagpaha- 
baro, pagpasabut. — Pagsagdon, paglaygay, 
paguaydong, — ilio. — Pagnanong. 

Adviento, m. Tiuatauag nga adviento ó an 
upat ca semana nga sinosondan san san- 
tos nga Pagcatauo san anton Guinoo Je- 
sucristo. 

Advocación. /. Cataoganan, caud-ganan. 



A0 ás 

— Ñgarári ngaiguin nga ngaran sa fiiga 
singbahan, mga cobo-cobo ug nlga altar 
basi sabuton cún ano nga Misterio ó cttri ano 
nga Santos an guinhalaran; panañglitah, an 
singbahan sa Oras guinhalad can San Pedro 
de Alcántara. La iglesia de Oras está de- 
dicada á San Pedro de Alcántara. 
Adyacente, adj. Harani, dooc, sooc, da- 
pig, hipid, hiripid. 

AE 

Aechadero. m. Sisigan, sisisgan, sirisgan. 
— Taraphan, tarap-hopan. — Guinpapaliran. 

Aechador, ra. s. Parasisig. — Paratahup. 
— Parapalid sin humay, etc. 

Aechadura. /. Upa — Tictic. 

Aechar, a. Pag tahup. — Pagsisig. — Pagpa- 
lid sin humay, etc. — Pagyapyap. 

Aecho, m. vid. Aechar. 

Aéreo, rea. adj. Hangin, an tungud ó 
cañan hangin, sa hangin. 

Aerífero, ra, adj. May hangin. 

Aeriforme, adj. Masugad sin hangin. 

Aeróforo, ra. adj. May hangin. 

Aerolito, m. Baga linti. 

Aeromancia. /. Panhihinangin, pagtagna 
nga buaon hionon sin hangin. 

Aeromántico, ca. adj. An tungud ó ca- 
ñan panhihinangin. — Matagna sin búa 
hionong sin hangin. 

Aeronauta, com. An masacay sin saca- 
yan sa hangin. 

Aeronáutica. /. Paghibaro sin pagsacay 
sin sacayán sa hangin. 

Aeronáutico, ca. adj. An tungud ó ca- 
ñan pagsacay sin sacayán sa hangin. 

Aerostático, ca. adj. Malupadsa hangin. 

AF 

Afabilidad. /. Camaalayhan, camaala- 

hon, camalomo sin buot. — Cahuyayag. < 
Afabilísimo, ma. adj. Maalayhan caopay, 

mahuyayag caopay. 
Afable, adj. Maalayhan, mahuyayag, ma- 

nayanaya. — Malomo sin buót; maabiabi- 

hon, maabiag, camaopay sa himangrao, 

cun san pageayan. 
Afablemente, adv. m. Sa malomo tfga 

buot, sa maopay nga buot, sa mahuyayag 

nga casingeasing. 
Afabulación. / Pagasoy sin pábula ó 

susumaton. 
Áfaca. / Banua nga apaca, dao in tanun 

nga lenteja. 
Afamado, da. adj. Ban tugan, dung-ganon, 

hinunung-gan. 
Afamar, a. Pagpabantug; bantug. 



iiáÉ 



26 



ÁF* 



Afán. m. Tingoha, tuyo. — Cahidlao.— Ca- 

budlay, cabutlao. Pangarit 
Afanadamente, adj. m. Tingoha caopay, 

talingoha gud. — Budlay ' caopay, butlao 

caopay, pangarit caopay. 
Afanador, ra. adj. Matingohapn, mador o - 

put, madoroto, buhatan nga tauo. — s. Pa- 

ratingoha. Mangangarit. 
Afanar, m. Pabudlay, pabutiao. — r. Ti- 
ngoha, talingoha, pagtuyo, pagdoroput. 
Afaníptero, ra. adj. Zool. — Diri pacoan, 

masugad an coto. 
Afanosamente, adv. m. Tingoha caopay, 

talingoha gud. — Budlay caopay, butlay 

caopay. Pangangaritan gud. 
Afanoso, sa. adj. Macuri. — Matingohaon, 

madoroto, buhatan nga tauo, maticomot. 
Afasia. / Med. Diri pacayacan tungud sin 

saquit; pagalang alang. 
Afeador, ra. adj. Macacaraut. — s. Parata- 

may, parayobit. — Parasauay. 
Afeamiento, m. Pagpacaraut. — Pagtamay, 

pagyobit. — Pagsauay. 
Afear, a. Pagpacaraut. — Pagtamay, pagyo- 
bit. — Pagsauay. 
Afección, f. Cabantad. — Caruyag, caipa, 

cahilig. — Higugma; handum, cagapil. 
Afectación. /. Cabantad. — Pagparayao. — 

Casalingcapao. — Camaogdayon. — Camala- 

biao. Pagpaanoano. 
Afectadamente, adv. m. Bantad gud. 

Parayao gud. Diri natural. 
Afectado, da. adj. Mabantad. — Mapara- 

yao. — Masalingcapao. — Masorub-on; sina- 

saquitan* 
Afectador, ra. adj. Macabantad. — Mapa- 

rayao. 
Afectar, a. Pacabantad. — Parayao.— La- 

biao. 
Afectivo, va. adj. An tungud ó cañan 

higugma, cauili ó handum. 
Afecto, m. Gugma, Higugma, cauili, han- 
dum, caauil. 
Afecto, ta. adj. Gapil; api.- — Sacop sa 

gahum sa. . . 
Afectuosamente, adv* m. Sa paghigugma 

gud. — Sa pagpaora gud. — Sa pagtahud 

gud, sa caotos nga buot. 
Afectuosidad. / Camahigugmaon, cama- 

paorahon, camapalanggaon. 
Afectuoso, sa. adj. Mahigugmaon, mapa- 

orahon, mapalanggaon, maauilon. 
Afeitador, m. Paraarot. 
Afeitadora. / Paraarot nga babaye sa 

mga igcasibabaye. 
Afeitamiento. m. Hiso sa bayhon, etc. 
Afeitar, a. Pagarot; panhimongot. 



Afeite, m. Hiso sa bayhon, etc. — íghihíso, 

ighiriso. 
Afeminación. / Cabantut; pagcabinabaye. 

Afeminadamente, adv. m. Bantut gud, 

binabaye gud. 
Afeminado, da. adj. Bantut, babayenon, 

binabaye. 
AfeminamientO. m. Cabantut; cabina- 

baye. 
Afeminar, a. Pagpaluya.— r- Pagbinabaye; 

luya; paluya. 
Aferrador, ra. adj. Macaput, macob- 

cob. — Mar. Magparalocot sin layag, etc. 
Aferramiento, m. Pagcaput, pagcobcob. 

Paglocot sin layag, etc.— fig. Pagtuyo nga 

ticang sa buot. 
Aferrar, a. Pagcaput sin maopay; pagcob- 
cob. — Mar. Paglocot sin layag, etc.—r. fig. 

Pagtuyo gud nga magpahinayon an mga 

paghunahuna niya. 
Afestonado, da. adj. Rinabolrabol. — Ri- 

nabolrabolan. — Binorda. — Binordahan. 
Afianzamiento, m. Pagpatapud.— Pagpa- 

cang-on. — Carig-onan. 
Afianzar, a. Paghatag sin carig-onan. — 

Pagrig-on; pagparig-on; pagpacarig-on. — 

Pagcaput sin maopay. 
Afiar. a. Pagpolong nga diri paglalab-tan 

an igcasitauo. 
Afición. /. Gugma; caruyag; cahilig; ti- 
ngoha; aring, gapil. 
Aficionadamente, adv. m. Tingoha cao- 
pay, caruyag gud. 
Aficionado, da. adj. Maqui. . 
Aficionar, a. Pagpabatid; pagpahilig; pag- 

pagapil. — Pabatid; gugma; gapil; hilig; 

pagpahiara. 
Afiladera, s. Bairan. — Camanga. 
Afilado, da. adj. Binaid. — Matarum.— Tais. 
Afilador, ra. s. Parabaid. — Bairan nga 

anit. 
Afiladura. /. Pagbaid. — An tarum san 

panganiban. 
Afilamiento, m. Baga catáis sin bayhon, 

irong, etc. 
Afilar, a. Pagbaid; pangodngod; pagsam- 

id; paglantip; pagbalit. — Pagtais. — Pagpa- 

tarum. 
Afilación. / Pagcaanacanac — Pagsacop. 

Pagpasacop. 
Afiliar, a. Paganacanac; paghablos. — Pag 

sacop; pagpasacop; pagpasurat. — r. Pagsa- 
cop; pasurat. — r. Gapil. 
Afilón, m, Bairan nga anit, etc. 
Afilosofado, da. adj. An nacacasugad 

san mga filósofos. Bugho. 
Afín. adj. Harani, dooc, hiripid. — Maa- 



AF 

ftgáy.-^;//. y f. Sooc, caorop-dan sá hí- 

ngabay, patud. 
Afinación. / Paghingpit; cahingpitan. — 

Pagcaarangay. 
Afinadamente, adv. m. Hingpit caopay. 

Arangay gud. — Catempla. 
Afinado, da. adj. Maopay gud. 
Afinador, ra. m. Paratcmpla sin mga pa- 

toronggon. — An igtetempla sin palorong- 

gon. 
Afinadura. /. vid. Afinación. 
Afinamiento, m- vid. Afinación. 
Afinar, a. Paghingpit, pagpacaopay. — Mus. 

Pagtempla sin patoronggon. — Pagangay sa 

mga tingug. — Pagnipis; paggamay. — Pag- 

hamis. 
Afinidad. /. Pagcaarangay. — Caoropud, 

pagcaoropud sa hingabay, pagcapatud. 
Afión. s. Apian. 
Afir. m. Tambal nga nacuha san bonga 

san cahuy nga enebro. 
Afirmación. / Pagpacarig-on. — Carig- 

onan. — Camatuoran; pagasoy san cama- 

tuoran. 
Afirmadamente. adv, m. Marig-on gud. 
Afir mador, ra. adj. Magpaparig-on. 
AfirmamientO. m. vid. Afirmación. 
Afirmante, p. a. Magpaparig-on. 
Afirmanza. /. Carig-onan. 
Afirmar, a. Pagrig-on; pagparig-on; pag- 
pacarig-on. — Pagmatuod; pagpamatuod. — 

r. Big-on; pasarig, pagtangdo, pagtóo. 
Afirmativamente, adv. m. Sa minarig- 

on gud. — Sa minatuod gud. 
Aflicción. /. Casáquit, cabido, casubo, ca- 

suboan, casub-anan; carital, pagcarital; ca 

ritalan. — Capaitan. — Aflicción de espíritu. 

Calisdanan, cabudlay sin buot. 
Aflictivo, va. adj. Macacasáquit, macaca- 

bido, macacasubo. 
Afligente. p. a. Macasáquit, macabido, 

macasubo. 
Afligible. adj. vid. Aflictivo. 
Afligidamente, adv. m % Masáquit caopay, 

mabido caopay, masubo caopay; oraora 

sin sáquit, oraora sin bido, oraora sin subo. 
Afligido, da. adj. Masinaquit-non, mabi- 

doon, masorub-on. 
Afligimiento, m. Casáquit, cabido, casubo. 

Capaitan, 
Afligir, a. Pacasáquit, pacabido, pacasubo. 

Pagsáquit. — r. Sáquit, bido, subo. 
Aflojadura. /. vid. Aflojamiento. 
Aflojamiento, m. Pagtoros, pagloslos.— 

vid. Aflojar. 
Aflojar. a. Pagtoros, pagloros, pagloslos. 

Paghugac; pagtugac; pagtubuc; paghaguca; 

paghango, paghango-hango; paghiyos; pag- 



af ár 

h águs; pághuñgal; pagculay .— Qarocal.— 
Luya. 

Aflojar el viento, el enojo, etc. Hug- 

pay, borohugpay. 
Aflojar la corriente. Lantong. 
Aflojar los pantalones, etc. Hoshos, 

horos. 
Afluencia. / Pagdamo. — Cadamo, cadam- 

an. — Cahura.— Dasal.— fig. Pagpolong sin 

damo ug sin dagmit, catiroc. 
Afluente, adj. Mayacan, yarácnon.— m. 

Mga sasapa ug mga salug nga naauas sa 

mga dagco nga mga salug. 
Afluir, n. Daup. — Pagauas an usa nga 

sapa cún salug bá usa man nga salug 

nga daco. 
Afofar. Pagpanos. 
Afondar, a. Paghilarum; pagpahilarum.— 

n. Lonud. 
Afonía. /. Cauaray tingug. 
Afónico, ca. adj. Uaray tingug. 
Áfono, na. adj. Uaray tingug. 
Aforadar. a. Pagloho.— Pagtahus. 
Aforado, da. adj. Tuna nga quinpeple 

tihan. 
Aforado, da. adj. Tauo nga may privi- 
legio. 
Af orador, m. Paraplete sin tuna. — An 

macarauat sin tuna nga may píete.— Pa- 

raaporo. 

Aforamiento, m. vid. Aforar. 
Aforar, a. Pagplete sin tuna. — Pagcarauat 

sin tuna nga may píete. 
Aforar, a. Pagapor o sin tabaco, etc. — Pag- 

hiling sa mga género cún iba pá ug pag 

talaan san bayad nga mga derecho. 
Aforar, a. Pagtogot, paghatag sin privi- 
legio. 

Aforcar. a. Pagbitay. 
Aforisma. /. Veter. Hubag sa lauas san 

mga hayop. 
Aforismo, m. Calacturan, lactud nga ca- 

sayoran. 
Aforístico, ca. adj. Linactud nga casa- 

yoran. 
Afornecer. a. Pagandam, pagtima. 
Aforo, m. Pagaporo. 
Aforra. /. Pagbuhi ó pagtangtang san 

oripon. 
Aforrador, ra. adj* Magporotos.— $. Pa- 

rapotos. 
Aforradura. /. Potos; hapin; loon nga 

panapton cun anit ó iba nga potus. 
Aforramiento. m> Pagbuhi ó pagtangtang 

san oripon. 

Aforrar, a. Pagpotos; paghapin.— r. Pag- 
loon sin panapton. 



2» 



AF 



Aforrar, a. Pagbuhi ó pagtangtang san 
oripon. 

Aforrecho, Cha. adj. Tuhas ná, gauas ná. 

Aforro, m. Potos; hapin; loon nga pa- 
rí apton. 

Afortalado, da. adj. Marig-on, may mga 
carig-onan. 

Afortunadamente, adv. m. Palad gud. 

Afortunado, da. adj. Palaran, bulahan. 

AfortunamientO. tn. Palad, capalaran, 
cabulahan. 

Afortunar, a. Papalad, pabulahan. 

Afosarse, r. Mil. Paghimo sin haglarum 
nga mga cale libut sa bongto, basi diri 
macaagui an mga caauay, paghimo sin 
cota, sin baluarte.— Pagdugang sin solda- 
dos, sin mga armas. 

Afrancar. a. Pagbuhi ó pagtangtang san 
oripon. 

Afrecho, m. Upa; titic; tinahup. 

Afrenillar. a. Mar. Paghigot. 

Afrenta. / Caalo, caauod. — Pagpacaalo, 
pagpacaraut. 

AfrentaciÓn. /. Atubangan sin balay nga 
naatübang sa igcasibalay. 

Afrentadamente, adv. m. Sa pagpa- 
caalo gud. — Sa caauod gud. 

Afrentador, ra. adj. Magpapacaalo. 

Afrentar, a. Pagpacaalo; pagpacaraut — 
Alo; auod; busla. 

Afrentosamente, adv. m. Sa pagpacaalo 
gud. — Sa caauod gud. 

Afrentoso, sa. adj. Macaáalo. 

Afretado, da. adj. Masugad sin galón 
nga bulauan ó salapí, mahamis, hinugasan. 

Afretar, a. Mar. Pagbanos, pagcarus san 
sacayán. 

Afreza. f Paon nga macacatuyao san 
isda ug masayon ná an pagdacop. 

Africano, na. adj. Taga África. 

Áfrico, m Hangin nga habagat sacabarian. 

Afrodina. /. quim, Tumbaga. 

Afrodisia. / Pagcabata. 

Afrodisiaco, ca. adj. Tambal ug iba pá 
nga nacacabascug san tauo sin pagcaipa 
san mga maglaoay nga buhat. 

Afrodita, m. Lalaqui ngauaray iquinatauo. 

Afronitro. m. Bura sin nitro. 

Afrontación. / Atubangan sin balay nga 
naatübang sa igcasibalay. 

Afrontadamente, adv. m. Sa atubangan. 

Afrontador, ra. adj. Magatubang. 

AfrontamientO. m. ' Pagatubang; pagpaa. 
tubang; paatubang. 

Afrontar, a. Paatubang; pagpaatubang.*— 

n. Atubang. 

Afta. /. Med. Sapil, dilá. 

Aftoso, sa» adj. Sapilon, 



AF 

Afuera, adv. L Sa goa. — Sa gauás. — - 
Vengo de afuera. Ticang acó sa goa. Sal- 
gamos afuera. Goa quita. — Está afuera. 
Aadto sa gauas. — expr. elipt. Tabi. — amb. 
pL Caharanian, mga caharanian. 

Afufa. /. fam. Papalaguio. — Estar sobre 
las afufas, fr. fam. Tipalaguio ná. 

Afufar, n. fam. Pagpalaguio. 

Afufón, m. fim. Palaguio. pagpalaguio. 

Afusión. /. Med. Pagbobo sin tubig sa 
lauas. 

AG 

Agá. m. Ponoan san mga soldados nga 

turco. 
Agachada. /. Limbong, larang. 
Agachadiza, f. Tamsi nga habobo an 

lupad. 
Agachar, a. fam. Pagobo, pagyobo, pag- 

doco, pagyocbo, pagtongo, pagcaob; pag- 

guigong; pagquigpos; pagcuyobog. 
Agacharse para no ser visto. Pag- 

hopo: como quien persigue á un pájaro, 

hanip. 
Agafita. /. Min. Mutia. 
Agalbanado, da. adj. Mahubia. 
A gal erar. a. Mar. Pagbutang san tolda sa 

mga sacayán. 
Agalla, f Boco boco sin cahuy. — Tubo 

tubo, hasang san isda. — Buyoco, lisoliso 

sa bot-ol. Biyooc. 
Agalladura. / An baga matamata san 

pula san bunay, nga amoy tinutud-can 

san siuo. 
Agallión. m- vid. Agalla. — Boco san cuen- 
tas. — Amahan san cuentas. 
Agalluda. / vid. Agalla. 
Agangrenarse, r. Donot an onud ó hil- 
an sa lauas* 
Ágape, m. Panagtao nga cristianos. 
Agarbado, da. adj. Mahayon, malidolido, 

maquidingquiding. 
Agarbarse, r. Yocbo; tongo; caob; obo; 

doco. 
Agarbillar, a. Pagopong sin humay, etc.; 

pagtarotambac san mga binari. 
Agárico, m. Manug banug, ligbus, curacdos, 

ohong. 
Agarrada. /. fam. Pagsusuhay; paghiba- 

ton sin polong. 
Agarradero, m. Carap-tan, carap-tanan, 

caratinan; tarotalinga. — Polo; pati; ilhi cún 

dao bangcao. 
Agarrado, da. adj. fam. Mahlcao, mai- 

mot, halot. 
Agarrador, ra. adj. Macatin, macaput, 

macapiot; macadadacopon. — m. Caratinan, 

carap-tan .—Baga caoit, quimpih 



Agarrafan a. Paggonit; pagcáput sin máo- 

pay. 
Agarrama. f. Buhis.— fig. y fam. Panga- 

uat, pagticas. 
Agarrante. /. a. Macatin, macaput, ma- 

capiot. 
Agarrar, a. Pagcáput, pagcatin, pagcapiot; 

paghurambay; pagcuyon; pagtalo; pagca- 

mas; pagcamai; pagcamlas; pagcanirot; 

pagbacnit. — Pagdacop. — Gamut. — Docot. 

— Cagat, coicol, tocob. — Gonit. — Diquin. 
Agarrar la pintura, cola, etc. Pag- 

docot, pingca, yagcot. 

Agarrar por el pescuezo. Quibol, cu- 

mud, tocio. 

Agarrar por la orilla ó punta de al- 
guna cosa. Quimit. 

Agarrar por el borde á tinaja, etc. Ca- 

uing, gauing. 

Agarrar por el hombro. Gabil, 
Agarrar sanguijuela, etc. Cobcob, 

copcop. 

Agarrar con los brazos por la cintura. 

Tacgos. 

Agarrar por la garganta. Tilo. 

Agarrarse de las manos ó ponerlas 
sobre los hombros. Agubay. 

Agarrarse con los brazos sin arrimar 
el cuerpo. Camang. 

Agarrarse las manos. Camag. 

Agarrarse los que riñen ó los que bai- 
lan, que se cogen las manos. Alasid. 

Agarrar ó echar los brazos sobre el 
pescuezo. Congcong, lucon, cuco, pico. 

Agarro, ni. Pagcáput.; pagcatin, etc. 

Agarrochador. m. Parabono, pagdocdoc 
sin hayop nga todo. 

Agarrochar, a. Pagbono, pagdocdoc sin 
hayop nga todo. 

Agarrochear, a. vid. Agarrochar. 

Agarrotar, a. Pagbiriquis. — Paghogot sin 
maopay. Pagbitay. — Hicug, 

Agasajador, ra. adj. Maabi abi, maabí 
abihon, maamucamuc. 

Agasajar, a. Pagabi-abi; pagamoma; 
amuc— Paquigangay. 

Agasajo, m. Pagabi-abi; pagamoma. — Re- 
galo. — Catalahuran. 

Ágata. / Bato nga mahal. 

Agauja. / Tanum nga agauja. 

Agavanza. /. Banua nga agabansa- 

Agavanzo, m. Banua nga agabanso. 

Agavillar, a. Pagopong, pagtarotambac 
sin binari. 

Agazapar, a. fig. y fam. Pagdacop; pag- 
cáput.— r. Pagtago. 

Agencia./. Tuyo, tingoha; pangita.— Pag- 



A(í 



20 



cáagetite, catungdanan san pagcaagénte. 
Balay nga inooquian san agente. 

Agenciar, a. Pagtalingoha; pagpangita; 
pagpatigayon; pagalayon. 

Agencioso, sa. adj. Madóroto. Matingo 
haon, buhatan. 

Agenda. / Panuhduman, listaban. 

Agenesia. /. Med. Diri panganac. 

Agente, m. Taggahum, an may gahum 
sin pagbuhat bisan ano. — Tinatapuran, 
tinotuinan. — An nagpapalacat, an nagpa- 
pabiric, an nagpapaquiua, etc. 

Agente de negocios. An tinatapuran 
san iba sin pagpangita. 

Agente de cambio. An nagaataman sa 
pagpalacat san comercio cún sa pagbalio 
cún pagpasalio bá sin salapí ug iba pá- 

Agente de seguridad pública. An 
tinatapuran san ponoan sin pagataman san 
caopayan ug camingao san cadam-an, ngan 
sin pagdacop man san mga maraut. Polis. 

Agente fiscal. An bulig san fiscal 

AgeratO. m. Banua nga agerato. 

Agestado, da. adj. Bien agestado. Mao- 
pay nga pamayhon. — Mal agestado. Ma- 
raut nga pamayhon. 

Agibílibus, m. fam. Larang.—Tauo nga 
maladganon. 

Agible, adj. Hirimoon, buruhaton- 

Agigantado, da. adj. Hataas caopay.— 
r fig. Labao gud. 

Ágil. adj. Madali, madagmit, m^acsi, ma- 
gaan . 

Agilidad. / Camadali, pagcamadali, cama- 
dagmit, pagcamadagmit, camalacsi, pag- 
camalacsi, camagaan, pagcamagaan. 

Agilitar, a. Pagpadagmit, pagpadali.— r> 
Dali, dagmit, lacsi. 

Ágilmente, adv. m. Sin dali, sin dagmit, 
sin lacsi. 

Aginia. / Cauaray babae, pagcadomot san 
mga baybay. 

Agio. m. Com. Polos, cuba. — Pagbatid ó 
quiritaon nga guinbubuhat hionong sin 
laba. — Pagsarabut ó pagpatubo nga diri 
angay. 

AgionamientO. m. Cacurian. 

Agiotador, m. An mapatigayon sin pa- 
ngita nga patuc sa catadungan. 

Agiotaje, m. Pulos, cuha.— Pagpatigayon 
sin laba. — Pagpatigayon ó pagpatubo san 
salapí nga patuc sa catadungan. 

Agiotista, com. An mapatigayon sin pasa- 
ngita nga diri ná angáy. 

Agitable, adj. Mahimo, mabantad,— Mahi* 
mo masamoc.— Mabimó qumoquhmon. 

Agitación. / Cabantad.— Carimocañ, ca« 
samocan.— Cacápuy. 



30 ÁG 

Agitador, ra. adj. Mabantad— Maqüíua- 

quiua.-Macayabcayab. — Maualauala. — Ma- 

samoc, marimoc 
Agitante, p. a. vid. Agitador. 
Agitar, a. Pagbantad- — Pagquiuaquiua. — 

Pagcayabcayab. — Pagualauala- — r. Rimoc, 

samoc- — Curi, capuy. 
Aglobar, v. Pagpalobo, paglinobo. 
Aglomeración. / Pagtambac; catambac- 

Catipon. — Catirocan. 
Aglomerar, a. Pagtambac, pagtiroc, pag- 

tipon. 
Aglutinación. / Pagpadocot. 
Aglutinante, p. a. Magpapadocot. — Ma- 

docot sa panit. 
Aglutinar, a. Pagpadocot. 
Agnación. / Caoropud, pagcaoropud. 
Agnado, da. adj. üropud. magoropud 

nga sooc. — pl. Caoropdan. 
Agnición. / Pagquilala. 
Agnocasto. m. Lagundi. 
Agnombre, m. Cabansagan. 
Agnominación. / Reí. Casama sin mag- 

casipolong. 
Agnomento, vi. Cabansagan. 
Agobiar, a. Obo, yaob, yocbo, caob. — Bu- 

dlay, butlao. — Boroctot. 
Agobio, vi. Pagobo, pagyaob, pagyocbo, 

pagyocbo, pagcaob. — Cabudlayan, cacu- 

rian. 
Agolar. Pagiban. 

Agolp? •//. Pagpadaop, pagcaca- 

tipon 
Agolpe aop, padaop, tiroc, tipon. 

Agonía. j agotas, tinga, anos.— fig. Ca- 

sáquit, encunan./'/^-. Tingoha. 
Agonizante, p.'a. Mahingotas, matinga.-- 

tf«). Manan abang san mga naghihingotas ná. 
Agonizar, a. Paghingotas ó panabang san 

naharumatay. — r. Hingotas, tinga, haruma- 

tay, haragumatay, tighac, anos. 
Agora, adv. f. Niyan. 
Agorador, ra. m.y f. Manhihimalad, tam- 

yauan, diuatahan, barangan. 
Agorar, a. Pagtamyao, paganito, pagdi- 

uata; himalad; pagtagna nga diuata. 
Agorería. / Pagtagna nga diuata ó buaon. 
Agorero, ra. s. Manhihimalad, tamyau'an, 

diuatahan, barangan, an matagna sin búa. 
Agorgojarse. r. Bocboc; agay-ay. 
Agostar, a. Laya; pacalaya; mará, oga, 

data; guta. coroncoson. 
Agosto, m. Icaualo ca bulan san tuig. 
Agotable. adj. Sadang tition; sadang li- 
mason. — Sadang obuson, sadang imorun. 
Agotamiento, m. Pagtiti, paglimas.— Cao- 
bus, caimud. 
Agotar, a. Pagtiti, paglimas.— Paghinubig. 



AG 

— Pagobus, pagimud. — r. Titi, íiübas. — 

Obús, imud, hodot. 
Agracejo, m. Cahuy cahuy nga agracejo. 
Agraciado, da. adj. Malipayon.— /. /. 

Inogayan, quinalooyan, inolongan. 
Agraciar, a. Pagogay, pagolong. — Pagsa- 

linorug. — Pagcalooy, paghatag sin calooy- 
Agracillo, m. Cahuy cahuy nga agracejo. 
Agradabilísimo, ma, adj. Macaruruyag 

gud caopay, macalilipay gud caopay. 
Agradable, adj- Macaruruyag, macalilipay, 

macacahauid sa buot. — Matahum, malipa- 

yon, maalayhan, maalayhanon. — Maoyon. 
Agradablemente, aiv. m- Macaruruyag 

gud, macalilipay gud- 
AgradamientO. m. Camaopay sin buot. 

— Caruyag. 
Agradar, a. Paglipay, pagogay. — Pacali- 

pay, pacahauid sa buot. — Caruyag. — Ha- 

muot. 
Agradecer, a. Pagbalos, pagpasalamat, 

pagdiós magbayad. — Pagopa. 
Agradecido, da. adj. Mabaralson, maba- 

baloson. — /-. Parábalos. 
Agradecimiento, m. Pagbalos, pagpasa- 
lamat, pagdios-magbayad.— Pagopa. 
Agrado, m. Camaopay sin buot. Caruyag. 
Agramadera. /. Bayo, igbabayo. 
Agramador, ra. s. Parabayo. 
Agramar, a. Pagbayo san cáñamo, etc. 
Agrámente, adv. m. Sin pait, mapait gud. 
Agramilar, a. Pagtabas san mga ladriyo 

basi magpaparejo. 
Agramiza, f. Dagami sin c¿íñamo ó lino. 
Agrandar, a. Pagdaco ; pagdageo. — Pag- 

padaco; pagpadaco; pagdugang; pagj)ahi- 

luag. — Pagpahataas. — r. Daco; dageo. — Ili- 

luag; Hitaas.— Dugang.— Ngalngag; ngat- 

hal; ngatngat. 
Agranujado, da. adj. Masugad sin liso ó 

tipasi. 
Agranujarse, pron. fami. Paguara san 

mga batasan nga magopay. 
Agrario, ria. adj. An tungud ó cañan 

pagquiua sa tuna, pagoma, etc. 
Agravación. /. vid. Agravamiento. 
Agravador, ra. adj. Madugang. 
AgravamentO. m. Pagpacaraut. 
Agravamiento, m. Pagpadugang; pagdu- 
gang; paghidugang. 
Agravante, p. a. Magdugang. 
Agravan temente. adv. m. Madugang 

gud; dugang caopay- 
Agravar, a. Pagdugang; pagpadugang; 

paghidugang. — r. Dugang. 
Agravatorio, ria. adj. Macacadugang.— 

For. Sugo nga icaduha nga pinadadagmit 

an pagtuman san ona nga sugo. 



Á(S 

Ágravecer. a. Samoc, bugat. 
Agraviadamente, adv. m. Pagpacaraut 

gud 
Agraviado, da. adj. Tauo nga guincaraut, 
guintauag, guinpacaalohan.-- Magpacaraut. 
— Matamay. — Macacaraut, macacdalo. 
Agraviador, ra. adj. Magpacaraut. -Ma- 
tamay. 
AgraviamientO. m. Pagpacaraut.— Pagta- 

may. — Casina. 
Agraviar, a. Pagpacaraut, pagdarahug. — 
Pagtamay. — Pacaamong. — r. Sina, in nasi- 
sina an tauo. 
Agravio, m. Pagdarahug, pagpacaalo, pag- 
pacaraut. — Pagtamay. 
Agravioso, SSL. adj. Macacaraut, macacaalo. 
Agraz. 111. An ubas nga di pá hinug; an 
tagne niya; bonga nga súmala nga diri pa 
hinog, maaslom, maJacsom. 
Agrazada, f. Inumon nga maaslum. 
Agrazar, n. Aslum. 

Agrazón, m. Ubas nga ihalas. — Ubas nga 

maaslum.- -Cahuycahuy nga agrasón.- fig- 

y fam. Casina. 

Agrecillo, m. Cahuycahuy nga agracejo. 

Agregación, f. Pagpatigub, pagpasacop, 

pagpasurat. — Pugdugang. — Catig-uban. 
Agregado, vi. Catig-uban. — Sacop. 
Agregar, a. Pagpatigub, pag{)asacop, pag- 
pasurat. — r. Tigub, sacop, haop; dugang. 
— Gapil.- -Opud. 
Agregativo, va. adj. Macacasacop. 
Agremente, adv m, Sim mapait; mapait 

caopay. — Sin maisug; maisug caopay. 
Agremiar, a. Pagpatiroc. — r. Tiroc. 
Agresión. /. Pagsulung. — Buhat nga patuc 

sa catadungan san iba. 
Agresivo, va. adj. Matamay. — Macatamay. 
Agreste, adj. Guba, banuáan.— Burung nga 

tauo, buquidnon. 
Agrete. adj. Maaroaslum. 
Agriamente, adv- m. fig. Sin maisug; mai- 
sug caopay. — Sin mapait; mapait caopay. 
Agriar, a. Pagpaaslum; pagpapanos — r. 
Aslum; panos. — lsug; pagpaisug. 
Agriaz, m. Cahuy nga sinamomo- 
Agrícola, adj. An tungud ó cañan pagoma, 
etc. — m. Paraoma, paraquiua, paratanum. 
Agricultor, ra. m- y/ Paraoma, paraquiua, 

paratanum. 
Agricultura./. Pagoma, pagqüiua sa tuna, 

pangoma, pangiua sa tuna. 
Agridulce, adj- Maaroaslum; matarotam-is; 

alasa-ás, quinoton; maquisom. 
Agrietarse, r. Bucac, gutac, goac- 
Agrifolio, m- Cahuy nga asebo. 
Agrilla. / Banua nga esedera. 
Agrimensor, m. Parasocol sin tuna. 



Áú 



31 



Agrimensura. / Pagaradman, paghibaro 
sin pagsocol sin tuna. 

Agrimonia. / Banua nga agrimonia- 

Agrio, gria. adj. Aslum, maaslum- — Pa- 
nos, mapanos- — Quisom, maquisumjacsum. 

Agripalma. / Banua nga agripalma- 
Agronomía. /- Paghibaro sin pagqüiua sa 
tuna. 

Agronómico, ca. adj. An tungud ó cañan 
agronomía- 

Agrónomo, m- An mahibaro sin pagqüiua 
sa tuna ug sin pagtanum. 

Agror. ;//. Camaaslum. 

Agrupación. /- Pagtambac, pagtipon. — 
Paglorolontud- 

Agrupar, a- Pagtambac, pagtipon. — Paglo- 
rolontud. 

Agrura. / Camaaslum- 

Agua. / Tubig. — Agua del coco, fruta. 
Sabao sin lub ! . — Agua de fregar. Sagmao. 
— Agua detenida en agujeros ú hoyos de 
árboles, piedras, etc. Basiao, tonggo. — 
Agua pura, sn mezcla. Tugao. — Agua 
algo salada. Tanal, tapsi. — Agua tibia. Lan- 
hud.- -Agua dulce. Matab-ang. — Agua de 
mar. Dagat, lubig sa dagat. — Agua ca- 
liente. — Linaso; mapaso. — Agua salobre- 
Malad-ang, guiuanon. — Agua bendita. Tu- 
big nga bendita.- Agua congelada. Tubig 
nga bagtic ó binagtig. — Agua rebalsada- 
Tubig nga nabib.biao.- — Agua turbia. Tu- 
big nga malubug. — Agua hedionda. Ma- 
langug nga tubig. --Agua de mucho fondo. 
Halarum. — Agua de poco fondo. Haba- 
bao. — loe. Agua abajo. Pagilauod- — loe. 
Agua arriba. Pagsuba. 

Aguacate, m- Cahuy nga aguacate. 

Aguacero, m. Uran nga daco nga diri nga- 

gayud maiha. — Aguacero fuerte. Ilumag- 

das, bonoc, amuc nga uran. 
Aguachar, a. Pagpono sin tubig nga ora- 

ora ná. 
Aguachinar. a. Pagdamo sin tubig. 
Aguachirle, f. Alacsio nga maluya. — jig. 

Bisan ano nga uaray polos. 
Aguada. / Mar. Pagaguada. — Mar. Tubig. 

— Mar. An quinucuhaan san tubig. 
Aguadero, m. An pinaiin-man san mga 

hayop, cún mga tamsi bá. 
Aguadija. / Baga tubig sa mga hubag 
Aguado, da. p. p. Las-ao; adj. An diri 

nanginginum sin alacsio. 
Aguador, ra. m. y /. Paraalug, parasalud. 

— Parabaliguia sin tubig. 
Aguajaque. m. Salong. 
Aguajas. ^ . pl. Mga casam-dan sa teel san 

mga hayop. 
Aguaje, m. Mar. Daco nga taob, higub, 



32 ÁG 

catdaraco. Mar. Tubig.— Mar. Casul-gan 
nga macosog sa dn»2\.—Mar. An qumu- 
cuhaan sin tubig san pagaguada. 

Aguajinoso, sa. adj. Tubigan, tinubigan. 

Aguamala. /. Buquia. 

Aguamanil. ;//. Sudlanan sin tubig sa pag- 
hunao. — Hunauan, panhunauan. 

Aguamanos, m. An tubig nga ighurunao. 

Aguamiel, a. Tubig nga sinalacotan sin du- 
gos. 

Águamiento. m. Pagpatubig. 

Aguarradas. Uran san habagat. 

Aguanieve. / Tamsi nga aguanieve. 

Aguanosidad./. Hubag nga tubigan. 

Aguanoso, Sa. adj. Tubigan, tinubigan. 

Aguantable, adj. Irilubon, aranroson, sa- 
dang il ubon ó antoson. 

Aguantar, a. Pagilub, pagantos.— Sagang. 

Aguante, m. Pagilub, pagantos.— Camaco- 
sog. 

Aguapié. ;//. Alacsio nga maluya. 

Aguar, a. Tinhub fig. Pacalisang; lisang. 
— r. Pono sin tubig, danao. — Se aguó la pro- 
cesión. Inuranan an procesión. 

Aguardador, ra. adj. Mahulat. 
Aguardamiento. ;//• Paghulat. — Paganga- 

nangan. 
Aguardar, a. Paghulat. — Paganganangan. 

-— Alaguyam; angat, paangat; anggap: alag- 

yain. 
Aguardentería. /. Tcndahan sin anisado. 
Aguardentero, ra. m. >•/ Parabaliguasin 

anisado. 
Aguardiente, ///. Anisado; dalisay. 
Aguardo, ni. Bantayan sin inga paramanua 

ó paramusil. 
Aguasem. ///. líalas nga malara caopay. 
Aguaturma. /'. Banua nga aguaturtna. 
Aguaviento. "///. Uranos. 
Aguavientos. ;//. Banua nga aguavientos. 
Aguavilla. /. Banua nga itarambal. 
Aguaza. j . Tubig ó baga tubig.— Sago. ■ 
Aguazal, ni. Danao.— Lunayan. 
Aguazarse, r. Danao; lam-ao; apo. 
Aguazoso, sa. adj. Tubigan. 
Aguazur. ///. Banua nga aguazur. 
Agudamente, adv. ni. Matarum gud.— Ma- 
táis gud.— -fig. Malarang gud. 
Agudez. /. vid. Agudeza. 
Agudeza. / Tarum, camatarum. — Cataisan. 

— Camalarang.— fig. Dorogas. —fig. Cama- 

dagmit. 
Agudo, da. adj. Tarum; tais.— Hait— Ma- 

nipis.— fig. Batid caopay.— Dolor agudo. 

Masool caopay, maol-ol caopay. 
Agüera. /. Cale, hubang. 
Agüero, m. Tagna; panagna.— Panagna nga 

buaon, pag anito, pagdiuata, pagbarang. 



AÚ 

Aguerrido, da. adj- Batid sa triga pangit 
bat, inga pangauay. etc. 

Aguerrir, a. Pagpabatid sin pangubat, etc 

Aguijada. / Tosoc, baga bambo nga may 
tosoc ó tolsoc sa catapusan. 

Aguijador, ra. s. Paratosoc, paratolsoc. 

Aguijar, a. pagtosoc, pagtolsoc. — Pagsag 
da: — n. Pagdagmit. 

Aguijatorio, ria. adj. For. Sugo nga 
icaduha nga pinadadagmit an pagtuman 
san ona nga sugo. 

Aguijón. /;/. Sogud, icagat, ipangangat. 
Sogob. — Tionay. — Igtorosoc, itorolsoc. 

Aguijonar, a. vid. Aguijonear. 

Aguijonazo, m. Pagtosoc, pagtolsoc- 
Sinog-dan. 

Aguijoneador, ra. s. Paratosoc, para- 
tolsoc. 

Aguijonear, a. Pagtosoc, pagtolsoc. 

Águila. /. Manaol. 

Aguileña, f. Banua nga aguileña. 

Aguileno, ña. adj. Malapis sin pamay- 
hoy. — Malapis sin irong nga barobalico 
sin guti. 

Aguilón. ;//. Manaol nga daco. 

Aguilucho, w. Siuo, misa, piso sin ma- 
naol. 

Aguinaldo, m. Tanndao; panarindao- 

Aguja. / Dagum. — Aguja que usan las 
mujeres en el moño. Sipan. -Aguja pa- 
ra hacer redes, etc. Sicohan. — ^Adpang. 
Tosoc. 

Agujar, a. Pagbono sin dagum. — Pagta- 
hi. — fig Pagsagda. 

Agujerear, a. Pagloho, pagcuricot; ¡)agto- 
hob; pagbolibol; pagboslot; pagoc-oc; pag- 
pitoc; pagcaricad, paggoho; paggutib; pagyo- 
sot; paglahot; paglobot; paglohob; pagbang 
bang; pagbuhang; pagbulbad; pagbulhang; 
pagagbang; pagbolho; pagbonhoc; pagto- 
hoc; pagtohug; pagbaghoc; pagcotcot; pag- 
luab; pagliac; paglahut. 

Agujero m. Loho, boho, goho, gotib; la- 
hut: liac, lohob; buhang: bulhang; bolho; 
bonhoc: boslot; tohob; tohoc^ tohog; luab; 
lahot. — Parahimo sin mga dagum. — Para- 
baliguia sin mga dagum. 

Agujero en árbol. Bingag, lungag ho 

uang. 
Agujero entre piedras. Ngarab. 
Agujero en pantalones. Lobot, bolhot; 

bohó. 

Agujero en el fondo de embarca- 
ción de una pieza. Bulibol, bilibol. 
Agujero en techo de ñipa, etc. Ca 

ting-lan, catud-an. 

Agujero pequeño en tinaja, etc. To- 
luol, teletol. 



AG 

Agújemelo, m. Loho nga gutiay, etc. etc. 

Agujeta. / Halughug. 

Agujetería./. Caparahimo ócaparabaliguia 

sin mga dagum.— tendahan sin mga da- 

gum. 

Agujetero, ra. m. y/. Parahimo sin 

mga dagum.— Parabaliguia sin mga dagum. 
Aguosidad. /. Tubig sa lauas. 
Aguoso, sa. adj. Tubigan. 
Agur. interj. Adiós, macadi na acó, ma- 

bulag ná acó. 
Agusanarse, r. Olud; inoolud an casam- 

dan. Tiene gusanos la herida. 
Aguzadero, ra. adj. Jgtatais; igninipis, 

itatais, ininipis. 
Aguzador, ra. adj. Magparatais; magpa- 

ranipis- 
Aguzadura. /. Pagtais.— Pagtarum. 
Aguzamiento, m. Pagtais. Pagtarum. 
Aguzanieve. / Tamsi nga aguzanieve. 
Aguzar, a. Pagtais, paghait, pagtariuis, 

pagtanis, pagbilog.— Pagtarum.- -Pagnipis. 

— Pagpatais; pagpatarum. 
Aguzoñazo. m. Pagbono sin espada, etc. 

AH 
!Ah! interj. ¡Bá! ¡abaá! ¡abaá!. 
Ahelear, a. Pagpainum sin apdo. — Pag- 
papait ó pagbutang sin apdo. — n. Maaro- 
apdo; mapait caopay. 
Ahebrado, da. adj. Saboton, may sabot. 
Ahelgado, da. ajd. HaJaghag an ngipon, 

diri rnagpaparejo. 
Ahembrado, da. adj. Hinabaye. 
Aherrojamiento, m. Pagcolma, pagbu- 
tang sin colma ó talicara. 
Aherrojar, a. Pagcolma, pagbutang sin 
colma ó talicara.—//^-. Paglupig, paglugus. 

Aherrumbrar, a. Pagpatugsub.— r. Tug- 
sub. — Tae, tinataihan. 

Ahervorarse, y. Paso, in napapaso an 
humay sa bobos, etc. 

Ahetrar. a. Gomoc 

Ahí. adv. 1. Dida, doon. — Niyan ó nia 
ná.— Ngada.— Yada.—Yanan.— Ada.— Ahí 
está la dificultad. Ada gud an cacurian. 
Por ahí puede conocerse la verdad. Dida 
siton sadang quiquilalon an camatuoran. 

Ahidalgado, da. adj. Maopay an bata- 
san niya, cañan mahal nga tauo an iya 

panguinaui. 

Ahijado, da. m. y f. Inanac, anac sa 
pagbuniag, etc. 

Ahijamiento. m. Paganacanac. 

Ahijar, a. Paganacanac. — n. Panganac — 
¿gr. Panaringsing. 

Ahilar, n. Pagpanluya tungud san cama- 
curi san soroesoroc. — Pagpanos an binhi, 



AH 



33 



an tinapay, etc. — Paghugus, paggasa tu- 
ngud sin casaquít. — Paghirapa an mga 
tanum. 
Ahilo, m. Panluya tungud sin saquit sa 

soroesoroc. 
Ahincar, a. Pagtuyo, pagtingoha. — y. Pag 
padagmit, pagpadali; pagdagmit, pagdali, 
pagicag. 
Ahinco. vi. Tuyo, tingoha, talingoha. 
Ahitar, a. Pagraut an guinhaua, cay may 
saquit ó uaray tutunao an quinaon. Can- 
sarse ó fastidiarse de alguna comida. 
Bonghan, bohan, boha. 
Ahitera. /. fam. Pagraut an guinhaua 

sin oraora. 
Ahito, ta. adj. Maraut an iya guinhaua. 
fig. Mangangalas. — m. Pagraut an guin- 
haua, cay may saquit ó uaray tutunao 
an quinaon. 
Ahobachonado, da. adj. Hubia, mahubia. 
Ahocinarse, r. Canap. 
Ahogadero, m. Pisi nga guigamaye nga 
iguinhihigot san mga binitay, basi raama- 
taylayon.-Capootan.-Casootan.-Cahootan. 
Ahogadizo, za. adj. Masaplud, macüri 

tol-non. — fig. Lonud nga cahuy. 
Ahogado, da. adj. Haligot, uaray caguin 

hauaan. — p. p. Nahicug. — Nalumus. 
Ahogador, ra. s. Paralumus. -Parahicug. 
AhogamientO. m. Paghicug; cahicug. — 
Calumus, pagealumus. — Casáquit, cacurian. 
— Casongcoan. 
Ahogar, a. Paghicug.— Paglumus. — Pag- 
labo; pagtilo. — y. Ilicug. — Lumus.— Pa- 
graut an mga tanum tungud san damo 
nga tubig.— Pagsubó ó pag parong san 
calayo. — Pacasáquit, pacacuri. 
Ahogaviejas. / Banua nga quijones. 
Ahogo, m. fig. Cacurian, casaqu tan. — fig. 

Casongcoan. 
Ahoguijo, m. Hubag sa bot-ol. 
Ahoguío, m. Camasooc san dughan, nga 

macuri macaguinhaua an tauo. 
Ahojar. //. Pagsapsap an mga huyop san 

dahon san mga cacahuyan. 
Ahondar, a. Paghalarum, pag hilarum. — 
Pagpahalarum, pagpahilarum— n. fig. Hi- 
larum nga paghunahuna. 
Ahonde, m. Paghilarum; pagpahilarum.— 

Hilarum, hilad-man. 
Ahora, adv. t. Niyan, ito niyan. 
Ahorcadizo, za. adj. Tacús bibitayon. 
Ahorcado, da. m. y / Binitay. 
Ahorcadura. / Pagbitay— Ca"b : .tay. 
Ahorcajarse, r. Balat-ang.— A horcajadas 

ni. adv. Binalat-ang. 
Ahorcar, a. Pagbitay; pagbiao; paghi- 
cug. — y. Bitay; biao; hicug. . 



34 



AH 



Ahormar, a. Pagpaigo sa hormahan, etc. 
AhornagamientO. m. Capula, cairapa san 

inga tanum tungud san ora-ora nga ca- 

mapaso. 
Ahornagarse, r. Pagputa, pagirapa an 

mga tanum tungud san ora-ora nga cama- 
paso. 
Ahornar, a. Pagbutangó pagpasoludsa hor- 
no.—;-. Tubud, in natutubud an tinapay 

sa báo-báo ug hilao- pá an solud. 
Ahorquillar, a. Pagsalarag.— Pagtocud. 
Ahorradamente, adv. m. Sin uaray gnd 

caulangan. 
Ahorrado, da. adj. Uaray caulangan— 

Magparaiban san mga gasto. 
Ahorrador, ra. s. Paratangtang san cao- 

ripon.— Paratipig, paraiban san mga gasto. 
Ahorramiento, m. Pagtangtang san caon- 

pon.— Pagiban sin mga pag gasto. 
Ahorrar.' a. Pagtangtang san oripon.— Pag- 

tipig, pagiban san mga gasto.— fig. Pag- 

licay san mga macuri alangbuton. 

Ahorrativa. / Pagiban san mga paggas- 

to.— Paggasto.— Paglicay sin macuri.— Pu- 

honan- 

Ahorrativo, va. adj. Matipig, baga mai- 
mot sin paggasto. 

Ahorro, m. Pagiban san mga paggasto— 
Paglicay sin macuri. — Puhonan. 

Ahoyador. /«. Parahasuc; parahimo sin 
libaong. 

Ahoyadura. /. Paghasuc; paglibaong; li- 
baong. 

Ahoyar, a. Paghasuc; paglibaong. 

Ahuciar, a. Pagpatupud, pagpalaom. 

Ahuchador, ra. s. Paratipig, paratimos. 

Ahuchar, a. fam. Pagtipig, pagtimos sin 
salapí, manggad, etc. 

Ahuecamiento, m. Paglungag, pagba- 
ngag. — Calbangagang. 

Ahuecar, a. Paglungag, pabangag.— Pag- 
pahomoc. — Pagparayao- 

Ahuecarse como el algodón, etc. 

Pagbuscay. 

Ahumada. / Tap-ong. 

Ahumar, a. Pagloon — Pagpoot.— Pagano- 
hos.— ;/. Pagaso.— Anoos.-Puhag.— Halat. 

Ahuyentador, ra. m. y f. Parabugao. 

Ahuyentar, a. Pagbugao, pagos, pagosos; 
pagosot; pagtoró, paghuragcol; pagcahug. 
— Pagpapalauio. Pagsiplag. 

AI 
Ai. ni. Zool. Amo nga mahubia. 
Aijada. /. Songcod nga itorocsoc nga may 

tais nga puthao sa luyo sa catapusan. 
Allanto, m. Cahuy nga ailanto. 
Airadamente, adv. m. Sa pagcasina gud. 



AI 

Airamiento, m. Casina, pagcasina.— Cai- 
sug, pagcaisug. 

Airarse, r Sina, isug, pongot, ahgotgot; 
pingit. 

Aire. m. Hangin. 

Airear, a. Paghayhay— r. Pahangin. 

Airón, m. Tamsi nga airón. 

Airón, m. Atabay nga halarum. Tansi ma- 
ní asugad in talábon. 

Airosamente, adv. m- Maopay gud nga 
cabacdao, maopay gud nga cahimo, mao- 
pay gud nga catindug. 

Airosidad. /. Cabacdao nga maopay. 

Airoso, sa adj. Mahangin, hanginon.— -fig. 
Maopay nga cabacdao, maopay nga cahi- 
mo. — Natumanan si ya. 

Aislamiento, m. vid. Aislar.— /%". Cami- 
ngao, pagcamingaoa; camingauan. 

Aislar, a. Paglibut sin tubig sa usa nga 
lugar.— Pagbaya. — Pagolang.— Paglicay. 

AJ 

lAjá! inter j. ¡O-hó! 

Ajabeba. /. Patoronggon nga plauta. 

Ajada. /. Sarsa. 

Ajado, ajada, adj. Linasona, malubad, ma- 
laya. 

Ajajá. interj. fam. ¡O-ho! 

Ajamiento, m. Pagcoromus.— fig. Pagpa- 
caraut. 

Ajaquecarse, r. Lampihag. 
Ajar. m. Tanum nga lasona. 
Ajar. a. Pagcoromus.— fig. Pagpacaalo, 

pagpacaraut. — r. Hayong. 
Aje. m. Saquit nga doroy, pagcaobus. 
Aje. vi. Tanum nga masuhad sin camote. 
Ajear. «.Pagháháhá an pitao in guinlalanat. 
Ajedrea, j. Banua nga ajedrea. 
Ajedrez, w, Ajedrés. 
Ajedrezado, da. adj. Masugad sin dama- 
han. 
Ajengibre. m. Tanum nga jengibre. 
Ajenjo, m. Tanum nga ajenjo— Alacsio 

nga ajenjo. - 
Ajeno, a. adj. Diri lugaringon. Lipong an 

olo.— Diri angay.— Gauas sin...—- Estar aje- 
no de una cosa. fr. fig. Uaray sasabut. 

Ajeo. tu. Pagháháha, 

Ajero, ra. m. y/. Parabaliguia sin lasona. 

Ajete, m. Lasona nga guti.— Lasona nga 
uaray pá onud. -Sarsa nga may losana. 

Ají. m. Sili. 

Ajiaceite, m. Sarsa nga may lasona nga 
binayo nga binutangan sin lana. 

Ájilimoje. m. fam. Sarsa. 

Ajilimójili, m. fam. Sarsa.— Con todos 
sus ajilimójilis, loe. fig- y fam. Sin auray 
gud culang bisan ano. 



AJ 

Ajironar. a. Pagsaguiad sa mga saya, sa- 

rual. etc. 
AJO. ni. Lasona. 
Ajo de tres cajitas. Ganda. 
Ajobar, a. Pagcauo; paghacot; pagbábá; 

pagbala. 
Ajobo, m. vid. Ajobar. — An quinacauo. 

etc. — fig. Calibangan nga tnacuri, 
Ajofaina. /. Hunauan. 
Ajolín. ni. Mananap nga masugad sin su- 

dlot. 
AJOÜO. ni. vid. Ajiaceite. 
Ajomate. ni. Banua nga ajomate. 
Ajonje. m. Taguc nga masapilit sin ba- 
nua nga ajonjera. 
Ajonjera. / Banua nga ajonjera. 
Ajonjo. ni. Banua nga ajonjo. 
Ajonjolí, m. Lunga. 
Ajoqueso. ni. Sarsa nga may lasona ngan 

sin queso. 
Ajorca. /. Baclao nga bulauam cun sa- 

Japí. 
Ajordar. n. Pagbataas san tingug 

liat. 

Ajomalar, a. Pagsohol. 
Ajote, ni. Banua nga ajote. 
Ajuagas. /. pl. Mga casam-dan 

teel san inga bayop. 
Ajuanetado, da. adj. 

dol. 
Ajuaneteado, da. adj. 



paggu- 



dol. 



mga 

An may tamoc 
An may tamoc- 



Ajuar. ;//. Casangcapan, garatnilon. 

Ajudiado, da. adj. Jinudíos. 

Ajuiciado, da. adj. Buotan. 

Ajuiciar, u. Pagbuotan. 

Apuntadamente, adv. m. Boroniog gud. 

Aj untamiento, m. Pagtigub, pagtampo. 
— Pagasaua. 

Ajuntar. a. Pagtigub, pagtampo. — Paga- 
saua. 

Ajustadamente, adv. m. Igo gud. 
Ajustado, da. adj. Buotan, matadong.— 

Angay, igo. 
Ajustamiento, m. Pagtuhay, catuhay; ca- 

tu hayan. 
Ajustar. a. Pagigo; pagpaigo. — Pagsabut, 

pagsarabut, paquigsabut.— Pagtuhay. -Pag- 

dapat; pagdopot: pagdael; pagatip. — Pag. 

hiring.-— Pagsigo.— Pagtrato. 
Ajustar el vestido al cuerpo. Pag 

hanit. 
Ajuste, m. Pagtuhay; catuhay; catuhayan. 

•—Pagsarabut. — Trato. — Caoyonan.--Sigo, 

c^sigohan. 
Ajusticiado, da. m. y / Binitay. 
Ajusticiar, a. Pagbitay. 



AL 35 

Ala. /. Paco — Rumbay. — Arq. Barisbisan 

Ala ae pez. Capay: las del lomo; balidbid. 

Ala de ejército. Buniog. 

¡Ala! int. Hala. 

Ala de corral de pescar. Ponot, bira. 

Alá. m. Diosdiós sa mga moros. 

Alabado, da. p. p. Guindadayao; guin- 

dadayeg. 
Alabador, ra. s. Paradayao, paradayeg. 
Alabamiento, m. vid. Alabanza. 
Alabancioso, sa. adj. fam. Mapadayao. 
Alabanza, f. Pagdayao. 
Alabar, a. Pagdayao, pagdayeg, pagorug, 

pagsanorug, pagandac, pagopa, pagbuhay, 

pagdahay. — r. Pagdayaodayao, parayao. 
Alabarda. / Panganiban nga dao budiac- 
Alabardazo. m. Pagdabal ó pagbono sin 

alabarda. 
Alabardero, m. Soldados nga nagdadara 

sin alabarda. 
Alabe, m. Sanga sin caguy nga natamud 

sa tuna. — Hapin sa mga carretón, etc. 
Alabeado, da. adj. Balico. 
Alabearse, r. Yosot; colub; balico. 
Alábega, f. Colongcogong. 
Alabeo, m. Pagyosot; pagbalico; pageolub, 

cayosot, cabalico. 
Alabiado, da. adj. Garanggasang nga 

sal api. 
Alacena. / Paga, paga sa cota. 
Alaciar, n. Laya; uga. 
Alacrán, m Orangorang, sipit sipit, sali- 

norang. 
Alacranado, da. adj. Tinocob sin oran- 
gorang. 
Alacranera, f. Banua nga Iacranera. 
Alacridad. / Calipay. 
Alacha. / Isda nga alacha. 
Alache, m. Isda nga alache. 
Alada. / Pagcapacapa. 
Aladas, m. Bohoc nga nolaylay sa do- 

ngandonganan. 
Aladica. / Hormigas' nga pacoan. 
Aladierna. / Cahuycahuy nga aladierna. 
Alado, da. adj. Pacoan. — Bot. Sugad sin 

paco. 
Aladrada. /. An agui san arado. 
Aladrar, a. Pagarado. 
Aladrero. m. Panday. 
Aladro, m. Arado. 
Aladroque, m. Isda nga aladroque. 
Alaga, f. Trigo nga alaga. 
Alagadizo, za. adj. Danauon. 
Alagar, a. Pagdanao. 
Alagar pasando la mano á uno. Pag- 

h apios. 
Alagartado, da. adj. Borocboroc masu- 
gad sin tiqui. 



36 



AL 



Alahilca. /. Bitay nga rayandayan sa mga 

bongbong. 
Alajor. m. Bayad. 
Alajú, m. Matam-is. 
Alambicamiento, ni. Pagal ambique. 
Alambicar, a. Pagalambique. — fig. Pago- 

litoquit. 
Alambique, m. Alambique; alacsiuan 

Tadloy. 
Alambrado, ni. vid. Alambrera. 
Alambre, ni. Cauad, sauay. 
Alambrera. / Cauad nga hinocothocot. 
Alameda, f. Tuna nga guintan-man sin 

mga cahuy nga álamo. 
Álamo, ni. Cahuy nga hataas nga busag 

busag an panit, sangaan ug haglapad an 

dahon. 

Alampar. n. Ipa, ibog. 
Alancead or, ra. s. Parapana, parabono 

sin bangcao. 
Alancear, a. Pagpana, pagbono, pagdug- 

mac sin bangcao; dughang, dugcal. 
Alanzar, a. vid. Alancear. 
Alaqueca. / Bato nga marmol. 
Alaqueques, ni. Bato nga marmo.. 
Alar. m. Barisbisan. 
Alarde, m. Padayao, pagparayao pagda- 

sigdasig; panasig, pagpacalalaqui. 
Alardear. ;/. Pagdayao, para ayao, dasig, 

labiao. 
Alardoso, sa. adj. Maparayao, madasi- 

gon, malabiao. 
Alargadamente, adv. ni. Halaba caopay. 
Alargador, ra. adj. Magpahalaba. 
Alegama. /. Banua nga mahamot. 
Alargamiento, m. vid. Alargar. 
Alargar, a. Paghalaba, pagpahalaba, pag- 

pahilaba. — Pagsumpay, pagdugang.— Pag- 

halauig. — Pagdogtong.-Pagdohol. — Pagto- 

ros. — r. Pagtois, pagtanan, pagpalaguio. 
Alargar los labios. I lingos. 
Alargar las riendas. Pagtuboc 
Alargar brazo, cuello, etc. Pagonat, 

tuihacao. 
Alarida. / Panguliat, pagculigui, pagcu- 

rinit, pagcoroo; pagsingguit; pagtuao. 
Alarido. ;//. Pagaraba; pagculigui, pagcu- 

rinit, pagcoroo; pagsingguit; pagtuao; ara- 
ba; culigui,' curinit, coroo; tuao, 
Alarma, ¡n. Aydoy; gobot; samoc, rimoc; 

carimocan, casamocan. 
Alarmar, a. Pagagdoy; pagsodiot; pagri- 

moc, pagsamoc. — Pagpacalas. 
Alarmante, adj. Malingug. 
Alármega. /. Banua nga alármega. 
Alastrar, a. Mirongpirong. — Mar. Paglas- 

tre sin bato etc. — r- Curipo, locot, lood. 
Alaterno, m. Cahuy nga alaterno. 



AL» 
Alatinadamente. adj. ni. Linatin gud. 
Alavanco, m. Tamao tamao. 
Alavesa. / Panganiban. 

Alavezano, na. adj. Bulao, pula. 

Alazán, na. adj. Bulao, pula. 

Alazo, ni. Capacapa. 

Alazor. ///. Banua nga alazor. 

Alba. _, . Lambrag, pamalasibas, cabunta- 
gan. — Biste nga alba. 

Albacea. m. Tinatapuran sa pagtuman san 
nasusugo ó natotogon san tauo nga nag- 
testar. 

AlbaceazgO. m. Pagcaalbasea, catungda- 
nan sin albasea. 

Albahaca. /. Colongcogong. 

Albahaquilla. /. Colongcogong. 

Albaida. / Banua nga albaida. 

Albañal. m. Loho ó araguian san tubig. 
Alugan, ilugan. 

Albañilería. /. Pagcacotero.— Buhat nga 
cota. 

Albañil. m. Gotero. 

Albañilería. /. Pagcacotero. — Cota ó bu- 
hat nga cota. 

Albaquía. / An mga bilin pá. 

Albar. adj. Busag. 

Albarán. m. Tigaman nga sinurat nga 
ibinubutang sa mga puerta, sa mga balay 
etc., sa pagpasabut nga guinpapapletihan. 

Albarazado, da. adj. Baga bon-ihoy, 
alap-apon. — Busag busag. 

Albarazo. m. Baga bon-i, alap-ap. 

Albarca. /. Sapin nga anit. 

AlbarCOque. m. Bonga sin cahuy nga 
albaricoquero. 

Albarcoquero. m. Cahuy nga albarico- 
quero. 

Albarda. /. Baga siya sin cabayo. 

AlbardadO, da. adj. Boroc, borocboroc. 

Albardar. a. Pagbutang san albarda.— 
Pagbutang sin hilap nga tosino sa mga 
tamsi nga guinaasal. 

Albardela. /. ' Siya sa mga cabayo. 

Albardería. / Tendahan sin mga albarda. 
Catungdanan san parahimo sin mga al- 
barda. 

Albar dero. m. Parahimo sin mga albarda. 
Parabaliguia sin mga albarda. 

Albardilla. /. Siya sa cabayo.— Bontud 
nga tuna sa magcasiliguid san dalan, 
tungud cay sa butnga an pagagui. — Tuna 
nga nadodocot san arado. — Hilap nga to- 
sino nga ibinabaobao sa mga tamsi nga 
guinaasal.— Bunay nga binate nga sinac- 
tan sin harina, matam-is etc., sa pagpa- 
caopay dao paghirot sa mga lorotoon. — 
Barahibo sa talodtod san carnero. 

Albardín. m. Banua nga albardín. 



AL 

Albardón. m. Baga siya sa mga ca- 
bayo, etc. 

Albardonería. / vid. Albardería. 

Albardonero. m. vid. Albardero. 

AlbariCOque. m. Bonga san cahuy nga 
albaricoquero. 

AlbariCOquero. m. Cahuy nga albarico- 
quero. 

Albarizo, za. adj . Busagbusag. 

Albarrada. / Alad nga bato. 

Albarratlilla. / Tanum nga baga seboya. 

Albarraz. m. Baga bon-i, alap-ap. 

Albatoza. / Sacayán nga guti nga may 
Cumbis. 

AlbayaldadO, da. adj. Pinintaran sin al- 
bayaldc. 

Albayalde. m. Pintar nga albayalde. 

Albazano, na. adj . Poropula. 

Albazo. m. Pagauay sa caagahon, ó aga- 

aga pa. 
Albear. m. Busag nga tuna. 
Albear. Pagbusag; pagpabusag. 
Albedrío. m. Caburut-on nga calugari- 

ngon. — Gahum san calag sin pag. . 
Albéitar. m. Parabolong, mananainbal sa 

mga hayop. 
Albeite. m. vid. Albéitar. 
Albeitería. / Paghibaro sin pagbo'ong 

sa inga hayop. 
Albeldar, a. Pagpalid san trigo, humay, etc. 
Albellótl. m. Loho ó araguian san tubig. 
Albengala. f. Panapton nga albengala. 
Albentola. / Raya. 

Alberca. f. Tanque nga tubigan nga 
quinota ug harohaluag. 

Albérchígo. m. Bonga sin cahuy nga al- 
berchiguero. 

Alberchiguero. m. Cahuy nga alberchi- 
guero. 

Albergada. /. Ilihan. — Harapilan, arayo- 
pan, darang-pan. 

Albergador, ra. adj. An mapasaca sa 
iya balay sin tauo, mapahapit. 

Albergad lira. / vid. Albergue. 

Albergar, a. Pagpatumbalay, pagpasaca, 
pagpahapit. — r. Ayop, dangup, hapit. 

Alberge. m. Bonga sin cahuy nga alba- 
ricoquero. 

Albergero. m. Cahuy nga albaricoquero. 

Albergue, m. Arayopan, darang-pan, ha- 
rapitan, sisirongan. 

Alberguero, ra. m. y / An mapaha- 
pit, mapasaca sa iya balay sin tauo. 

Albericoque. tn. Bonga sin cahuy nga 
albaricoquero. 

Albero. m. Dugnit nga igpapamara ug 
igpapahid san mga pinggan. — Tuna nga 
busagbusag. 



AL 



37 



Alberquero, ra. m. y/. Bantay san mga 

tanque nga tubigan. 
Alblhar. m. Banuanga masugad sin man- 

saniya. 
Albino, na. adj. Busag, busagbusag. 
Albitana. /. Alad sin mga tanum. 
Albo, ba. adj . Busag. 
Albogue, m- Patoronggon. 
AlbOguear. n. Pagpatonog sin albogue. 
Alboguero, ra. m. y. /. Parapatonug sin 

albogue. — Parahimo sin mga albogue. 
Al bofl era f. Danao. — Tanque nga tubigan. 
Albohera. /. Banua nga malbas. 
Albohol, m. Banua nga amapola. 
Albol. m. Banua nga albol. 
Albóndiga, f. Albóndigas, guinisa nga 

maripoyoc. 
Albondiguilla./. Albóndigas nga guti. 
Alboquerón. m. Banua nga alboquerón. 
Albor. ;;/• Cabusag. — Lambrag, calambra- 

gan, pamalasibas, caagahun. — Albores de 

la vida.— f/g. Cabata, pageabata. 
Alborada. /. Paglambrag, pamalasibas, 

caagahun. — Mil. Pagauay nga natuman sa 

caagahun. — Pagtoctoc san guimbal cún 

patoronggon bá sa caagahun. 
Alborear, u. Lambrag, malasibas, ba- 

nagbanag. 
Alborecer, n. vid. Alborear. 
Alborga. /. Sapin nga abarca, etc. 
Albornía./. Baga yahong. 
Alborno. ;//. Bot. Aramay sin cahuy. 
Alborocera. m. Cahuy nga madroño. — 

Parongpong nga guti. 
Alboronía. / Guinisa nga may tarong, 

carnates, calabasa ug sin sili. 
Alboroque, m. Pagopa ó pagpanagtao sa 

mga nabulig sa ano man nga trato. 
Alborotadamente, adv. m. Masamoc 

caopay, marimoc caopay. 
Alborotadizo, za. adj. Pus-canon, ma- 

dali masina, madagmit masina. 
Alborotadora, adj. Malacsihon, mahina- 

nali. — p. p. Narimoc, nasamoc, 
Alborotador, ra. adj. Parasamoc, para- 

rimoc. — adj. Manririmoc 
Alborotamiento. ;«. vid. Alboroto. 
Alborotapueblos, com. Pararimoc, para- 
samoc. — fam. Maquidorogas. 
Alborotar, a. Pacasamoc, pacarimoc, pa- 

cagobot, pacariboc. — Pagbusá. — Dagomoc; 

ngolngug; paglia. — r. Samoc, rimoc, ri- 

boc, ngiras, aringasa; gobot. — Alborotarse 

la mar. Bungcat ná an dagat. 
Alboroto, m. Caangiras, caringasa. — Casa- 
mocan, carimocan; dagomoc; carol. — Pa- 

ga!sa. 

3 



38 



AL 



Alborozador, ra. adj. Macalipay — s. Pa- 

ralipay. 
Alborozamiento, m. vid. Alborozo. 
Alborozar, a. Paglipay; pacalipay. — r. Li- 

pay. 
Alborozo, m. Caüpay, pagcaíipay, calipa- 

yan, himaya. 
Albotín. ;;/. Cahuy nga terebinto. 
Albriciar, a. Paggala.- — Pagbalita, pagpa- 

hibaro sin maopay nga balita. 
Albricias. / pl. Gala.— Balita, bag-o nga 

balita nga maopay. 
Albudeca. /. Tanum nga sandía. 
Albllérbola. /'. Panguliat. ngiras, aringasa. 
Albugíneo, nea. adj. Busag. 
Albugo, m. Med. Bolog. 
Albur, m. Isda sa salug. 
Albura. /. Busag, cabusag; cabusagan. — 

Hot. Aramay sin cahuy. 
Alburno, m. Bot. Aramay sin cahuy. 
Alcabala. /. Buhis; bayad. 
Alcabalero, vi. Parasocot. 
Alcacer, m. Sebada nga hilao pá. 
Alcachofa. /. Tanum nga alcachopa. — Al- 

cachufa. S apote. 
Alcahaz, m. Corongan nga daco, tangcal. 
Alcahazada. /. Mga tamsi nga pinasoso- 

lud sa corongan cún tangcal bá. 
Alcahazar. a. Pagpasolud sa mga tamsi 

ngadto sin corongan cún tangcal bá. 
Alcahuete, ta. m. y /. Parasorug sorug. 

— Titatita. Mahogop, cagungcagong. 
Alcahuetear, a. Pagsorug sorug. — Pagti- 

tatita. Paghogot. 
Alcahuetería. /. Pagsorug. sorug. — Pag- 

titatita. Pagcagongcagong. 
Alcaicería. /. Tendahan sin igagama. 
Alcaide, m. Bantay; bantay sa mga preso. 
Alcalde, m. Ponoan; hocom, parabuot, 

magbubuot, magburuot. 
Alcaldía. /. Pagcaponoan; pagcahocom. — 
Catungdanan san alcalde. — Balay nga ino- 
oquian san alcalde. — An tuna nga sacop 
sa gahum san alcalde. 
Alcance. ///. Pagabut.— Cargo nga nago- 
goa san caisipan sa mga pagcuenta. — A- 
pong. — Paghiabut. — Mil. Paglanat san con- 
tra. 
Alcanfor, m. Alcanpor nga mahamut. 
Alcanforada. /. Banua nga alcanporada. 
Alcanforar, a. Pagbutang. sin alcanpor. 
Alcanforero, m. Cahuy nga quinucuhaan 

sin alcanpor. 
Alcantarilla. /. Cale nga quinota nga ara- 
guian sa mga tubig. 
Alcantarillado, m. Mga cale nga quinota 
nga araguiar sa mga tubig. 



AL 

Alcantarillar, a. Paghimo sin mga cale 

nga quinota. 
Alcanzadizo, za. adj. Masayon abuton, 

masayon cuhaon. 
Alcanzador, ra. adj. Maabut, 
Alcanzamiento, m. Pagabut. 
Alcanzar, a. Pagabut; paghiabut. — Pag- 

dangat, pagsangput. — Pagacos; paghorot. 

— Pagdauhat; paggauad. — fig. Apong. 
Alcanzar alguna cosa con palo, etc. 

Pagdiuit. 
Alcanzar alguna rama doblándola. 

Pagduyor. 

Alcanzar ó llegar á tal medida ó 

peso. Paghandol. 

Alcaparra. /. Cahuy cahuy nga alcaparra. 
Alcaparro, m. Cahuy cahuy nga alcaparro. 
Alcaparrón, m. Bonga san cahuy cahuy 

nga alcaparra, 
Alcaraván, m. Tamsi nga alcarabán. 
Alcaravea. /. Banua nga alcarabea. 
Alcarceña, f. tanum nga yero, masugad 

sin balatong. 
Alcarceñal, m. Cayerohan, mga tanum 

nga yero. 
Alcarcil, m. Banua nga alcachopa. 
Alcarracero, ra. m. y /. Parahimo sin 

mga daba, etc. — Parabaliguia sin mga coron, 

etc. — Paga. 
Alcarraza. /. Coron, daba; bangga, etc. 
Alcatraz, m. Sininarongsong. 
Alcatraz, m. Tamsi nga pelícano. 
Alcaucí, m. vid. Alcaucil. 
Alcaucil, m. Banua nga alcachopa. 
Alcaudón, m. Tamsi nga madaguit. 
Alcavera. / Mamat; tulin. 
Alcayata. / Cauit nga puthao. 
Alcavoba. / Cahuy nga caoba. 
Alcázar, m. Cota, ilihan, bantayan. — Ba. 

lay nga hadianon. — Mar. An cubis san sa- 

cayán tican sa pilo mayor tubtub sa cámara. 
Alcazuz, m. Banua nga orosus. 
Alce. ;;/ Mananap nga masugad sin bugsoc. 
Alce. m. Pagalsa san baraja cün dao sa 

pagsugal. 
AlcinO. m. Banua nga alcino- 
Alcionio. m. Bura sa dagat. 
Alcoba. / Solud nga catorogan ó panga- 

torogan. — Alcoba ó langitlangit sa mga 

singbahan cún mga balay bá. 
Alcocarra. / Curiot. 
Aleónela. Tanum nga escarola. 
Alcohol, m. Alcohol nga mapintas isina- 

sacot sa mga alacsio, etc. 
Alcoholado, da. adj. Mananap nga baga 

itom an barahibo cún an panit bá dapit 

sa mata. 
Alcoholado, m. Med. May alcohol. 



AL 

Alcoholar, a. Pagpaitum sin alcohol an 

inga piroc ó quiray sa mata. 
Alcohólico, ca. adj. May alcohol. 
Alcoholímetro, m. Garamiton nga gamit 

sin pagquilala san alcohol nga isínacot sin 

alacsio, etc. 
Alcoholismo, m. Saquit nga guican san 

paginum sin oraora sin mga irinmun nga 

may alcohol. 
Alcoholizar, a. Pagsacot sin alcohol sa 

alacsio, etc. 
Alcor, m. Buquid buquid. 
Alcorán, m. Libro nga sinuratan san mga 

casugoanan ni Mahoma nga malimbong, 

nga nacadarahig caopay sa iba nga mga 

tauo tungud san iya mga casaipanan nga 

tinuyo. 
Alcornoque, m. Cahuy nga alcornoque, 

hataas caopay. loe. fam. Tauo nga tapang. 
Alcorque, m. Panit sin alcornoque. — Baga 

sapin nga daco, nga an iya tun-banan, guin- 

hihimo sin panit san cahuy nga alcornoque. 
Alcorque, m. Ocad san pono san mga 

tanum cún mga cahuy. 
Alcotán, m. Tamsi nga madaguit. 
Alcrebite. m. Asupre. 
Alcucero, ra. m. y / Parahimo sin mga 

lananhan. — Parabaliguia sin mga lananhan. 
Alcurnia, f. Tulin, catulinan, guinicanan. 
Alcuza, f. Lananhan. 
Alcuzada. / Usa ca tacus nga lana san 

lananhan. 
Aldaba, f Itoroctoc nga puthao ó tumba- 
baga sa mga puerta, pacao. 
Aldabada. /. Pagtoctoc san itoroctoc. 
Aldabazo, m. Pagtoctoc sin macosog san 

itoroctoc. 
Aldabear, n. Pagtoctoc san itoroctoc. 
Aldabón, m. Itoroctoc nga daco, pacao. — 

Caraptan, caraptanan, caratinan sin mga 

cabán, etc. 
Aldabonazo. m. Pagtoctoc nga daco san 

daco nga itoroctoc. 
Aldea, f. Bongto nga guti, visita. 
Aldeanamente, adv. m. Sugad gud san 

taga visita. 
Aldeaniego, ga. adj. Taga visita. 
Aldeano, na. adj. Taga visita. 
Aldehuela. /. Bongto nga guti, visita. 
Aldeorrio, m. Bongto nga guti ug maca- 

loiooy. 
Aldeorro, m. Bongto nga guti ug maca- 

lolooy. 
Alderredor, adv. m. Libut. 
Aldorta. /. Tamsi nga aldorta. 
Aldrán, m. Parabaliguis sin alacsio sa mga 

caom-han. 
Aleación. /. Quim. Pagsacot, pagsalacot. 



AL 



39 



Alear, n. Pagcapacapa; pageapayeapay, 

pageonoyconoy cún dao isda. 
Alear, a. Quim. Pagsacot, pagsalacot. 
Alebrarse, r. Colob.— fig. Hadluc, dalao. 
Alebronarse. ; . fig. Hadluc, dalao. 
Aleccionar, a. Patutdo, patoon; paglccción, 

— Pagtutdo, pagtoon. 
Alectoria. /. Bato nga danay, cono, tu- 

moroc sa atay san mga manuc nga lalaqui 

nga mga lagas ná. 
Aledaño, fia. adj. Hiripid, higripid, dooc. 

— m. Tubtub, catubtuban, guiotan. 
AlefríS. m. Mar. Lase. 
Aleíriz. m. Lase. 
Alegación. /. Pagpahayag sin igeacarig-on 

sa mga asoy. 
AlegamientO. m. vid. Alegación. 
Aleganza. /. vid. Alegación. 
Alegar, a. Pagpahayag sin igeacarig-on san 

mga asoy. — Pagasoy, pagpahibaro. 
Alegato, m. For. Pagpahayag nga sinurat 

nga igcacarig on sa mga asoy. — Carig-onan. 
Alegoría. /. Higaday, liday, garaygaday. 
Alegóricamente, adr. m. Higaday gud, 

garaygaday gud. 
Alegórico, ca. adj. Mahigaday, magaray- 

gaday. 
Alegorizar, a. Paghigaday, pagliday, pag- 

garaygaday. 
Alegrador, ra. adj. Macacalipay.— s. Pa- 
ral i pay. 

Alegramiento, m. vid. Alegría. 

Alegrante. />. a. Macalipay. 

Alegrar, a. Paglipay; pacalipay. — r. Lipay, 

himaya, saya, luyac, luyag, hiyuc, hioc, hisa. 
Alegre, adj. Malipay, malipayon, maalay- 

han, mahuyag, rnasariyaya. — Malacsi. — 

fam. Huboghubog. 
Alegremente, adv. m. Oraora gud sin 

lipay. 
Alégrete, ta. adj. vid. Alegre. 
Alegría. /. Calipay, pagealipay, himaya. 

— Calipayan. 
Alegrón, m. fam. Ahat nga pacalipay nga 

umaragui lá. 
Alejamiento, m. Pagpaharayo, pagharayo. 
Alejar, a. Paharayo pagpaharayo, pagiuas, 

pagbulag; pagalis; pagiuay; pagdandan. 
Alelamiento. tn. Catuyaotuyao, pageatu- 

yaotuyao, caculangculang, pagcaculangcu- 

lang. 
Alelarse, r. Tuyaotuyao, eulangeulang, lo- 

ronglorong; lipong. 
Alelí, m. Banua nga alelí. 
Aleluya. Polong nga inhebreo nga mao ini 

an cahologan: pagdayegon ta an Guinoo 

sa daco nga pagealipay. — Calipay. 



40 



AL 



Alema. /. Tubig nga gamit sin pagtubigui 

sa mga orna, etc. 
Alemán, Alemana.w. y/. Taga Alemania. 
Alemanda. /. Sayao nga alemanda. 
Alentada. /. Pagguinhaua.— Leyó toda la 

carta de una alentada. Nagbasa siya san 

surat sa usa lá ca pago/oc. 
Alentadamete. adv. m. Sin macosog, sin 



AL 



rnaisug. 
Alentado, da. adj. Casingcasingan, maco 

sog, rnaisug, mapintas. 
Alentar, n. Pagguinhaua; pagganhao; pa- 

gahud,— a. Pagagda, pagsagda. 
Alentoso, sa. adj. vid. 'Alentado. 
Aleonado, da. adj. Borobulao. 
Alepín, m. Panapton nga manipis. 
Alerce, m. Cahuy nga alerce. 
Alero, ni. Barisbisan. 
Alerta, adv. vi. Agma, tagam, polong nga 

guinbabatonbaton san mga bantay. 
Alertamente, adv. vi. Tagam gud, ban- 
tay sin niaopay. 
Alertar, a. Pagpalagam —y. Tagam, agma, 

aligmat, 
Alerto, ta. adj. Maaligmat, matagam, ma- 

bantay, mabantayon. 
Alesna. /. Hirihúr. 
Alesnado, da. adj. Tinaisan. 
Aleta. /. Capay, capayeapay; tupac; balid- 

bid. — Arq. Barisbisan. 
Aletada. /. Pagcapacapa. 
Aletargarse, r. Lipong, linop,— Himooc. 
Aletazo. ;;/. Capacapa.— Capay.- -Nacmac. 
Aletear. ;/. Pagcapacapa; pagnacnac— Pag- 
capay, pageapayeapay, pagquipaquipa; pag- 
quiuisquujis pagquiuisquisay. 
Aleteo. ;;/. vid. Aletear. 
AletO. vi. Tamsi nga rnadaguit. 
Aleve, adj. Malingo, mabudhi, madudhion. 
Alevilla. /. Marong parung. 
Alevosamente, adv. vi.' Malingo gud, 

mabudhi gud. 
Alevosía. /. Paglingo, pagbudhi. 
Alevoso, sa. a/j. Maiingo, mabudhi, ma- 

budhión. 
Alfábega. /. Colongcogong. 
Alfabéticamente, adv. m . Sa pageaso- 

nud sonud sa mga letra. 
Alfabeto, m. vid. Abecedario. 
Alfaguara. /. Borabud. 
Alfalfa. /. Banua nga alfalfa.— Cahuycahuy 

nga alfalfa. 
Alfana. /. Cabayo nga macosog ug daco 

an lauas. 
AlfanjadO, da. adj. Masugad sin campi- 

lang. 
Alfanjazo, m. Pagbono sin campilang. 
Alfanje, m. Camp'lang. Panganiban. 



Alfanjete. m. Carocampilang. 

Alfaque, m. Tayudtayud nga baras sa mga 

sabang. — Monbon. 
Alfaqueque. m. Manlulucat, paralucat sa 
I mga bihag.— Paradolong san correo. 
Alfaquí. ;//. Magtoroon sa mga moros. 
Alfar, m. An guinbubahatan sa mga co- 

ron, tadiao, etc. 
Alfar, n. Pagalsa, pagbiquiao sin oraora 

an cabayo san onhan nga mga teel 
Alfaraz. m. Cabayo. 

Alfarería. /. Cabatiranan sin paghimo sin 

raga daba, etc.— An guinbubuhatan san mga 

coron, etc. — Tendahan sin mga daba, etc. 

Alfarero, m. Parahimo sin mga coron, 

tadiao, etc. 
Alfeñicarse, r. f lg . y f am . Gasa, in ma- 

gasa ná an lauas. 
Alfeñique, m. fig. y fam. Saraquitan, sa- 
i raquitanon. 

: Alferazgo, m. Pagcaalperes. 
I Alferecía./. Saquit samga cabataan nga 
i maquiuaquiua an ira mga lauas ug naua- 
! uadan sin hunahuna. 
¡ Alferecía. /. Pagcaalperes. 
j Alférez, m. Al peres. 
I Alferezado, m. Pagcaalperes. 
j Alferraz, m. Tamsi nga rnadaguit. 
I Alfiler, m. Dagum nga uaray mata, cundí 
! may olóoló. 
Alfilerazo, m. Pagtolsoc sin alpiler. 
Alfiletero, m. Surudlan sin mga dagum 
ó mga alpiler. 

Alfolí, ni. Bohos.— Camalg nga binubu- 
tangan san asín. 
Alfombra. /. Alpombra, banig nga panap- 
ton. 
Alfombrar, a. Pagbanig, pagbutang, pag- 

buclad san alpombra. 
Alfombrero, ra. m. y f. Parahimo sin 

m*a alpombra. 
Alfombrilla, f. Med. Casaquit nga baga 
■ hangga. 
Alfóncigo, m. Cahuy cahuy nga alpón- 

sigo. 
Altbnsario. ;;/. Burutangan sa mga tul-an. 
Alforja. /. Surudlan. 

Alforza. /. Conot ó pilo cún sa mga pa- 
napton. 
Algaida. /. Cuba, casighotan. 
Algalia, m. Miro; an baga huías niya da- 

f)it sa icug.— /. Banua nga algalia. 
Algara.. /. Panon sin mga casoldadosan 
nga nangangabayo, ug an tuyo nira an 
pagdarahug san contra. 
Algara. /. Baga panit nga manipis san 

bunay, lasona, etc. 
Algarabía. /. Pamolong nga inárabe. — 



AL 

fig. y fam. Ngiras, lia, aringasa, samoc, 
rimoc. — Banua nga algarabía. 

Algarada. /. Panon sin inga casoldadosan 
nga nangangabayo, ug an tuyo nira an 
pagdarahug san contra. — Cangiras, calia, 
caaringasa, casamocan, carimocan. — Pango- 
liat. — Máquina nga garnit sadto san pag- 
gucrra. 

Algareador, ra. adj. Maguliat; mayacan. 

Algarear. a. Pagguíiat, paggasud, pagsu- 
riao; ngiras, lia, aringasa. 

Algarero, ra. adj. Maguliat; mayacan; 
mangiras, malia, maaringasa, masuriao. — 
/;/. Opud, tauo nga nangangabayo nga 
naopud man sin pagdarahug san contra. 

AlgarivO, va. adj. Malain, dumoroong. 

Algarroba, f. Tanum nga algarroba. 

Algarrobal, ///. Mga tanum nga algarro- 
ba. — Mga cahuy nga algarrobo. 

Algarrobera. / Cahuy nga algarrobo. 

Algarrobero, m. Cahuy nga algarrobo. 

Algarrobo, ///. Cahuy nga algarrobo. 

Algazara. /. Ngiras, aringasa, lia, suriao. 

Algazul. ;//. Banua nga algasul. 

Algo. pro:.', iudi.t. Bisan ano. 

Algodón, vi. Gapas. — Algodón hilado. 
Tingcal. — Algodón hilado y teñido de ne- 
gro. Tinomong. 

Agodonal. m. Cagapasan. 

Algodonar, a. Pagbutang, pagpono sin ga- 
leas. 

Algodonero, ra. ;//. y /. Parabal ; guia sin 
gapas ó tingcal. — ///.Cahuy nga gapas. 

Alguacil, m. Aguasil. 

Alguacilazgo. ///. Pagcaaguasil; catungda- 
nan sin aguasil. 

Alguacilejo. w. Aguasil. 

Alguien, pron. indet. Sin-o. — Si alguien 
vineira. Cíín sino in cumanhi. 

Algún, adj . Bisan sino, bisan ano.— Algún 
dja vendré. Bisan sano nga adlao macahi 
acó. — Algún hombre ha pasado por ahí. 
Tauo dao an inagui dida. — m. adv. Un poco, 
algo. Guti. — Algún tanto enfermo. May 
guti nga saquit ó masorosaquít pá. 

Alguna que otra vez. Dagaya, dagaya- 
day, talag-sa. 

Alguno, na. pron, indet. Bisan sin-o, bisan 
ano.- -Se usa también como adjetivo.— No 
vi á persona alguna. Uray acó quita sa 
bisan sin-ó nga tauo. — ¿Ha preguntado al- 
guno por mí? ¿May nagpaquiana sa acón? 
— Alguna cosa. Bisan ano. — ;Ha venido 
alguno? ¿May quinanhi nga tauo? 

Alhaja. /. Hiyas, rayandayan. — Bahandi, 
manggad. — Garamiton, casangeapan. 

Alhajar, a. Paghias, paghiyas, pagrayanda- 
yan, pagsab-ong. 



AL 



41 



Alhajuela. /. Hias hias, hiyas hiyas, sar<K - 
sab-ong; bahandeay, borobahandi. 

Al hamar. m. Taplac, tampi nga pula. 

Alharaca. /. Bungcaras. 

Alharaquiento, ta. adj. Mabungcaras. 

Alharma. f. Banua nga alharma. 

Alhelí, m. Banua alhelí. 

Alheña. /. Cahuy cahuy nga alheña. 

Albóndiga. /. Tianggui, tiangguian. 

Alhondiguero. m. Bantay san tianggui. 

Alhorre, m. Tac sin bata nga bag-o pá la: 
nga natauo. 

Alhucema. /. Banua nga espliego. 

AlhUCemilla. /. Banua nga alhusemiya. 

Alhuceña. f. Banua nga alhuseña. 

Aliabierto, ta. alj. Buclad an paco. 

Aliaca. /. vid. Aliacán. 

Aliacán, m. Saquit nga camaduas an panit. 

Aliacanado, da. adj. May saquit nga ca- 
maduas an panit. 

Alianza. /. Hingyo, cahingyon. — PagsaacL 
— Caoroyonan, caarabuyonan. 

Aliaria. /. Banua nga aliada. 

Aliarse, r. Hingyo, daf)ig, hingyon, hiring- 
yon, tigub. — Oyon, arabuyon. 

Alias, adv. lat. Cún usa man. 

Alicaído, da. adj. fig. y fam. Maluya. 

Alicántara. /. Halas nga malará caopay. 

Alicante, m. Halas nga malara caopay. 

Alicantina. /. fam. Catusohan. 

Alicates, m. pl. Sipit nga guti, cumpit„ 
quimpit. 

Aliciente, m. lcahauid; paon. 

Alidona. /. Bato nga danay, cono, hi quit- 
an sa guinhaua san sayao nga tamsi. 

Alienable, adj . Sadang igbaliguia, ighatag, 
igbotong cún igprenda bá. 

Alienación. /. Pagbaliguia, pagbotong, 
pigpr<.nda. — Pagcauara sa mga balatian. 

Alienar, a. Baliguia, botong, pagprenda. 
— Cauara sa mga balatian. 

Alienígena, adj. Dumoroong. 

Aliento. Pagguingaua. — Ganghao. — An 
guiniguinhaua. — fig. Cacus-ganah.— Último 
aliento. Caotas san quinabuhi ó catapusan 
nga pagguinhaua. 

Alier. m. Soldados sa marina. 

Alifa. m. Tubo. 

Alifafe, m. Hubag.— fam. Saquit. 

Alifar. a. Paghamis; pagpahamis. 

Alifara. /. Panagtao. 

Aligación. /. Paggapus; pageodeud; pag- 
sangbud. — Pagtigub, pagtampo. — Pagbaat. 

AligamientO. m. vid. Aligación. 

Aligar, a. Gapus; codeud; sangbud. — Pag- 
baat.— Tigub, tirigub, tampo, tarampo. 

Aligeramiento, m. Pagpagaan. — Pagdag- 
mit, cadagmitan.— Pagiban, pagtoros. 



42 



AL 



>»Aligerar. a. Paggaan, pagpagaan; pagga- 

can, pagcancan. Dagmit, dali, toron. Iban- 
toros. 
Aligerar, disminuyendo carga de 

embarcación, etc. Pagdandan. 
Alígero, ra. adj. poét. Pacoan.— fig. Ma- 

dagmit, madali, matoron, matulin. 
Aligonero. m. Cahuy nga almez. 
Alijador, ra. adj. Paraiban.— Parahindo. — 

Baga casco nga daco. 
Alijar, m. Soho nga guba, tuna nga uaray 

tanum. 
Alijar, a. Mar. Pagiban, pagpagaan, pagpa- 

lutao. — Paghauas san luran. — Paghindo san 

gapas. 
Alijarar, a. Pagpamalon san tuna nga ua- 
ray pa quiuahi ó pagtanumi 
Alijare O. m. An macarauat sin soho nga 

guba ug iya man pagtatan-man. 
Alijo, m. Pagiban. pagpagaan, pagpalutao. 

— Paghauas san luran.— Paghindo san 

gapas. 
Alimaña. /. Mananap. 
Alimentación. /. Pagpacaon. — Can-on, 

caon, quinacaon, iniinum. 
Alimentar, a. Pagcaon, pagpacaon. — Pag- 

pasoso. — Pagpacabuhi.— Alimentar á los 

enfermos. Pagtil-ug. 
Alimentario, m. For. An pinahatan ó bi- 

nababtolan sin iya igeacaon. 
Alimenticio, Cia. adj. Macacosog nga ca- 

caanon cún inumon bá. 
Alimentista, com. An pinahatan ó bina- 

babtolan sin icabubuhi niya. 
Alimento, m. Canon, caran-on. — An nga- 

tanan nga sadang icabuhi sa lauas, etc. 
Alimentoso, sa. adj. Can-on ó inumon 

nga macacosog ó macabuhi. 
Alimo. m. Banua nga alimo. 
Alindado, da. adj. Mapadayao, mapara- 

yao. 
Alindar, a. Pagguiotan, pagtigaman, pag- 

butang sin tigaman. — n. Hiripid, dooc. 
Alindar, a. Pagpacaopay, pagpatahum. 
Alinde, m. Asoguc nga pinadodocot sa sa- 

laming basi mahimo nga espejo. 
Alineación. /. Pagrumbay. — Pagtonton. — 

Paglatid. — Pagtalay. pagtalayalay, pagta- 

laytay. 
Alinear, a. Rumbay. — Tontón. — Latid. — 

Talay, talayatay, talayta. — Pagtadong. 
Aliñador, ra. s. Parahiyas, pararayanda- 

yan, pasab-ong. — adj. Magpapahamis. — 

Magpapacaopay. 
Aliñamiento. m. vid. Alifio. 
Aliñar, a. Pagrayandayan paghiya, pagsab- 

ong — Paghamis, pagpahamis. — Papanacot. 

—Pagpacaopay. 



AL 

Aliño, m. Rayandayan, hiyas sob-ong. — 

Casangcapan, guinamiton, garamiton. — 

Panacot, sarsa. 
Alipata. m. Alipata; an dahon niya hag- 

ligot ngan haglabalaba, nanonoroc sa mga 

baybayon, ug an taguc niya nacacabuta- 
Alípede, adj. poét. Pacoan* sa teel. 
Alípedo, da. adj. Pacoan masugad san 

cag-oang. 
Aliquebrado, da. adj fig: yfam. Binarí 

an paco; maluya lumupad. 
Aliquebrar, a. Pagbari san paco. — r_ 

Bari an paco. 
Alirón. m Paco sin tamsi nga uaray ná 

bolbol. 
Alisador, ra. s. Parahamis, parahinlo. — 

Ighahamis. 
Alisadura./, vid. Alisar.— Hinamis. 
Alisar, a. Paghamis; pagpahamis. — Pag- 

hinlo. — Pagpacaopay san bohoc. — Dalano, 

bagnas; lison. 
Alisios, adj. pl. Hangin sa cadumagsáan.. 
Alisma. /. Banua nga alisma. 
Aliso, m. Cahuy nga aliso. 
Alistador.,;//. Paralista, parasurat. 
Alistamiento, m. Surat sa lista, pagsu- 

rat. — Pagpasurat. — Listahan. 
Alistar, a Paglista, pagsurat sa lista. — r. 

Pagsurat; paghisurat; pagpasurat. — r. Pag- 

pasacop sa pagcasoldados. 
Alistar, a. Patagam, pagtima.- r. Tagam, 

tima. 
Aliviado, da. adj. Magaan ná.— Oroopay- 

da ná. 
Aliviador, ra. adj. Macagaan; macaopay. 
Aliviar, a. Paggaan, pagiban san bug-al, 

paggacan; pagiban san saquit. — Pagpagaan^ 

r. Gaan, ibantoros. — Pagopay. — jig. Pag- 

dagmit, pagdali. — Aliviarse el enfermo. 

Bunhat. 
Alivio, m. Iban; caiban; caibani; pagiban. 
Alizace. m. Ocad nga paghohologan san 

simiento. 
Alizaque. m. vid. Alizace. 
Aljaba. /. Sudlanan sin mga pana. 
Aljibe, m. Tanque sin tubig nga inumon- 
Aljibero. m. Paramangno san mga tanque. 
Aljofaina. /. Hunauan, hiramusan. 
Aljófar, m. Mutia nga gudti. 
Aljofifa. /. Dugnit nga bahol nga igbaba- 

nos san salug. 
Aljofifar, a. Pagbanos, paglampaso. 
AljOr. m. Bato nga guinyeyeso. 
Alma. /. Calag.— fig. Tauo.— No se vé 

un alma en el tribunal. Uaray gud taua 

sa tribunal. — Veinte mil almas constan en 

el padrón. Caruhaan ca yocut nga mga. 

tauo nahisasacop sa padrón. 



AL 

Almacén, m. Camalig ó balay nga binu- 

bu tangán san mga género, mga cacaanon, 

mga inumon, etc. 
Almacenaje, m. Bayad tungud sin pag- 

butang sa almasén san mga manggad, etc. 
Almacenar, a. Pagbutang, pagtimos, pag- 

himos sin manggad ug iba pá sa alma- 
sén. 
Almacenero, m. Bantay, parabantay, pa- 

ramangno sa almasén. 
Almacenista, com. Tag-ada sin almasén. 
An nagbabaliguia dida sin mga género ug 

iba pá. 
Almáciga, f. Taguc sin cahuy, masugad- 

sugad sin salong ó guisalongi. 
Almacigar, a. Pagparina, . pagloon. 
Almádana. /. Maso ó palo nga puthao. 
Almadía. /. Sacayán nga baga canoa. 
Almadiero, m. Paraolin. 
Almadreña. /. Sapin nga cahuy. 
Almagra. /. Tuna nga pula. 
Almagral, m. Tuna nga pula. 
Almagrar, a. Pagtina, paghirog sin tuna 

nga pula. 
Almagre, m. Tuna nga pula. 
Almanaque, m. Almanaque, irisipan. 
Almanaquero, ra. m. y f. Parasurat sin 

almanaque. — Parabaliguia sin almanaque. 
Almarada. /. Caris nga tais ug totolo an 

biliran. — Dagum nga daco. 
Almarbatar, a. Pagsumpay sin cahuy. 
Almazara. /. Guilingan san paglana. 
Almazarero, m. Paralana. 
Almazarrón, m. Tuna nga pula. 
Almeja. /. Almeja de rio. Bibí. — Almeja 

de mar. Toay; bug-atan, ponao. Pagmonao, 

coger almejas. 
Almejar. m. An natuboan san bibí; toay, 

bug-atan. 
Almena. /. Lantauan san mga elihan. 
Almenado, da. adj. Binutangan sin mga 

lantauan. 
Almenaje, m. An mga lantauan sa cota. 
Almenar, a. Pagbuhat ó pagbutang sin mga 

lantauan. 

Almenara. / Tap-ong. 
Almenara. /. Gale. 

Almendra. /. Bonga san cahuy nga al- 
mendro, nga masugadsugad san cañan pili. 
Almendro, m. Cahuy nga almendro. 
Almez. ;«. Cahuy nga almés. 
Almeza. /. Bonga sin cahuy nga almés. 
Almezo, m. Cahuy nga almés. 
Almíbar. w.Tam-is, asúcar nga tinutunao 

nga guinlalaso sa calayo. 
Almibarado, áa..adj.figyfant. Matam-is. 
Almibarar, a. Pagbutang sin almíbar. 
Almidón, m. Armidol. 



AL 



43 



Almidonar, a. Pagarmidol. 

Almilla. / Biste nga sugad sin bado sin 
babaye nga dooc salauas. — Hiuangahag- 
lapad sin onud sin bactin. — Metsa sa ca- 
tapusan san cahuy, nga iguinpapadolot sin 
cahuy nga tinig-ban. 

Almimbar, m- Ualihan sa mga moros. 

Alminar, m. Torre nga hataas sa tuna 
san camorosan. 

Almirez, m. Losonglosong, docdocan, ba- 
yoan sa mga panacot. 

Almizclar, a. Paghirog sin almiscle. 

Almizcle, m. An baho nga baga huías. 
san catsuri dapit sa tiyan. — Catsuri- 

Almizclero, m. Catsuri. 

Almocafre, m. Sal salón nga baga bolo, 
cundi duduha an tarom. 

Almocat. m. Otoc sin tul-an. 

Almofía. /. Hunauan, hiramusan. 

Almohada. / Olonan; tandayan. 

Almohadilla. /. Oroolonan, olonan nga 
gut'.— Hapin, hapinhapin. 

Almohadón, m. Olonan nga daco. 

Almohaza. /. Iscoba, garamiton sa pag- 
coscos sa mga cabayo, etc. 

Almohazador. m. Paracoscos sa mga ca 
bayo. 

Almohazar, a. Pagcoscos sa mga cabayo. 

Almóndiga. /. Almóndigas, guinisa nga 
maripoyoc. 

Almondiguilla. /. Almóndigas nga guti. 

Almoneda. /. Pagpaliguia san mga mang- 
gad sa cadaygan, cún may sugo an ponoan. 

Almonedear, a. Paalmoneda. 

Almorrana, a. Boa, baua, culay. 

Almorramiento, ta. adj. Bouaon. 

Almorta. /. Banua nga almorta. 

Almorzada. /. Hacop, usa ca hacop. 

Almorzado, da. adj. Namahao ná. 

Almorzar, n. Pamahao; ibuas. 

Almorta silvestre. Calay cagay. 

Almotacén, m. Parasungcad. 

Almotacenazgo, m. Catongdanan san pa- 
rasungcad; an balay nga inooquian niya. " 

Almotacenía. /. Bayad san cañan pag- 
sungcad. — Catungdanan san parasungcad. 

Almud, m. Tarac-san nga masugad sin 

gantang. — Tarac-san nga masugad sin tunga 
sin baquid. 

Almudejo. m. Tarac-san. 

Almudero. m. Páratimos sa mga tarac-san. 

Almuerza. /. Hacop, usa ca hacop. 

Almuerzo, m. Pamahao. 

Alnado, da. m. y f. Hinablosan, guinson- 
dan. 

Alocadamente, adv. m. Tinuyao gud. 

Alocado, da. adj. Culang, culang culang. 
tuyao tuyao, magaan nga buot, buang. 



44 



AL 



Alocución. /. Paguale, pagagda, pagtut- 

do. Casayoran. 

Áloe. m. Cahuycahuy nga ninó. 
Aloja. /. Inumon nga may tubig, dugos 

ngan sin panacot. 
Alojamiento, vi. Harapitan, oroquian, 

honongan.— Mil. Pagpasaca, pagpahapit; 

paghapit an mga soldados sa mga caba- 

Jayan. 
Alojar, a. Paghapit, pasaca sa balay.— 

Hapit, saca sin balay, pagtumbalay. — 

Ocoy, honong, puyo. 
Alomado, da. adj. Bongtud, in nabo- 
bongtud an butagtuc san bactin, etc. 
Alón. in. Paco sin tainsi nga nacuhaan ná 

san bolbol. 
Alondra. /. Tamsi nga alondra. 
Alongamiento, ni. Pagpaharayo.— Caha- 

rayo. — Pagpahalaba. 
Alongar, a. Pagpahalaba. — Pagpahirayo. — 

r. Harayo. paharayo. — Halaba. 
Alopecia. '/. Pagdugon an bohoc. 
Alopiado, da. adj- Inapiang. 
AlOgUÍn. m. Alad nga bato. 
Alpaca. /. Mananap nga alpaca. — Género 

ó panapton nga alpaca. 
Alpargata. /. Sapin nga abacá, etc. 
Alpargatar, n. Paghimo sin sapin nga 

abacá etc. 
Alpargate, m. Sapin nga abacá, etc. 
Alpargatería. /. An guinbubuhatan san 

mga sapin nga abacá, etc. — Tendahan sin 

mga sapin nga abacá, etc. 
Alpargatero, ra. m. y / Parahimo sin 

ir.ga sapin nga abacá, etc. — Parabaliguia 

sin mga sapin nga abacá, etc. 
Alpende, m- Lagcao. 
Alpiste, m. Banua nga alpiste 
Alquería. /. Balay sa orna. 
Alquicel. in. Biste nga halauig nga gamit 

sa mga moros. 
Alquicer, m. vid. Alquicel. 
Alquiladizo, za. adj. An guinaabang, 
guinpcplete; an iguinaabang, iguinpeplete. 
Alquilador, ra. m. y /. Mapaabang, 

mapaplete. 
Alquilamiento, m. Paabang, pagplete. 
Alquilar, a. Paabang, paplete. — Pagabang, 

pagplete. Paglilud. 
Alquiler, m. Paabang, paplete. — Abang, 

iabang. bayad. 
Alquilón, na. adj. vid. Alquiladizo. 
Alquitara. /. Alacsiuan. 
Alquitrán, m. Pintar nga alquitrán. — Sa- 

long nga sinac-tan sin lana. 
Alquitranado, m. Mar. Hinirogan sin 

alquitrán. 
Alquitarar, a. Pagalacsio. 



AL 

Alquitranar, a. Paghirog sin alquitrán. 

Alrededor, adv. ¿. Sa libut, lilsut, sa li- 
bud, libud. — adv. c. Haráni. — m. pl. Ca- 
haranian. 

Alrota. /. Baya nga gomon. 

Alta. /. Sayao nga sinasayao sadto sa 
España.- -Mil. Tigaman ó carig-onan nga 
camatuoran, nga an tauo nga pinara sa 
pagcasoldados, quinarauat liuat. — Carig- 
onan nga camatuoran nga nasolud an 
tauo sa pagcasoldados. — An pagpahibaro» 
sa usa nga masaquit, nga maopay ná 
siya, basi gumoa ná sa hospital. — Alta 
mar. Lauod, lauod caopay. 

Altamente, adv. m. Turnan ngagayud, 
labis ná caopay, sin daco. 

Altanería. /. Capalabilabi, camalabiao. 
camalaris. 

Altanero, ra. adj. Hataas lumupad.— fig, 
Palabilabihon, mapalabilabihon, malabiao» 
malaris, malinarisnon. — Hataas nga paglu- 
pad, tamsi nga hataas in linop-dan. 

Altar, m. Artal, an guinmimisahan. — Aro- 
artal ó artal nga guti nga binubutangart 
san mga ladauan sin mga Santos dida 
sa mga cabalayan. 

Altarero, m. Parahimo, parabuhat sin mga 
artal. — Parasab-ong sa mga artal cún tia- 
but an mga mahal nga adlao. 

Altearse, r. Bongtud, in nabobongtud an 
tuna. 

Alterabilidad./. Camabalhin, camalaín; 

calainan — Camasamoc, camarimoc. 
Alterable, adj. Sadang mabalhin, sadang; 

malain. — Sadang marimoc, sadang masa 

moc. 
Alteración. /. Pagbalhin, paglain.— Paca- 

samoc pacarimoc.^Cabalhinan, calainan. 
-Casamocan, carimocan. 
Alterador, ra. adj. Malain.— Masamoc, 

marimoc. — s. Paralain. — Parasamoc, para- 

rimoc. 
Alterar, a. Pagbalhin, paglain. — Samoc,, 
rimoc; gobot. — Pacasamoc, pacarimoc. — 

Pagraut.-— Pagpacaraut. 
Alterativo, va. adj. Macacabalhin, maca- 

calain. — Macacasamoc, macacarimoc. 
Altercación. /. Pagsuqui, paghibaton sin. 

polong, pagsuhay sin polong. — Suhay. 
Altercado, m. vid. Altercación. 
Altercador, ra. adj, Suquihan, masin it 

quihon, maquisuhay. — Parasuhay sin po- 
long. 
Altercar, a. Pagsuqui, paghibaton, pag- 

hihibatonbaton sin polong, pagsuhay sin 

polong; pagólos; gangay; paghiran; pag- 

hiarug; pagdaal. 
Alternación./. Paglainlain, paguliuli. — 



AL 

Pagbaníbani, págsarorando, pagsayosayo. 

— Pagsabat.— Pagcasarosalio. 
Alternadamente, adv. m. Soronud lá, 

sarosando lá, banibani lá. 
Alternado, da. adj. Masarosando. 
Alternar, a. Paglainlain, uliuli. — Banibani, 

sando, sarosando, sayo sayo; saladsalad. — 

Sabat, panabat. 
Alternativa.. /. Sarosando, pagsárosando, 

— Pagpili, pagbuot. 
Alternativamente, adv. m. Soronud lá, 

sarosando lá, banibani lá. 
Alternativo, va. adj. Masarosando. 
Alterno, na. adj. Masarosando. — Soronud. 
Alteza, f. Camahalan; pagcaharangdon. — 

Cahitaas, cahitas-an. 
Altibajo, m. Esg. Pagbono, pagbalbag nga 

tipailarum. — pl. Catayudtayuran sin tuna. 
Altilocuencia./. Halarum nga pagpamo- 

long. 
Altilocuente, adj. Halarum siya mamo- 

long. 
Altílocuo, CUa. adj. Halarum siya ma- 

molong.— Tamsi nga hataas humoni. 
Altillo, m. Buquid buquid, bongdo, bolod, 

tayud. 
Altimetría. /. Bahin san Geometría nga 

natutdo sin pagsocol san mga hitas-an. 
Altísimo, ma. adj. Guihahataasi; hataas 

caopay. 
Altisonante, adj. Sangcap mamolong, 

sangcap masurat. 
Altísono, na. adj. Sangcap mamolong 
Altitonante, adj. poét. Madalugdug sa hi 

tas-an. 
Altitud. /. Hitas-an, cahitas-an; cahitaas, 

pagcahitaas. 
Altivamente, adv. vi. Sa pagpalabilabi 

guá. 
Altivarse. r. Pagpalabilabi; palabao, pag 
• pacahataas sin buot. 

Altivecer, a Pacalabiao. — r. Pagpalabila- 
bi, paglabiao. 
Altivedad. /. vid. Altivez. 
Altivez. /. Capalabilabi, camalabio. 
Altiveza, vid. Altivez. 
Altividad. /. vid. Altivez. 
Altivo, va. adj. Palabilabihon, mapalabila- 

bihon, malabiao. 
Alto, ta. adj. Hataas, hitaas. — Profundo 

Halarum, hilarum. Alto precio de las cosas, 

Mahal. — m. Hitaas, hitas-an, cahitas-an. — 

Mil. Pagodong; paodong. — ¡Alto ahí! ¡Hu 

lat anay! — De lo alto; — m. adv. Ticang sa 

langit. — Hacer alto. Pagodong. — Pasar por 

alto. Lactao. 
Altor, m. Hitas-an, cahitas-an; cahitaas. 



ÁL- 



& 



Altozano, m. Harohaatas, bolud, buquid 

nga habobo. buquid-buquid. 
Altramuz, ni: Banua nga altramús. 
Altura. /. Hitas-an, cahitas-an; cahitsas, 

cahitaasan; pagcahitaas; hitaas. — Dios de 

las alturas. Dios sa cahitas-an. 
Alubia. /. Judías, tanum nga otanun, nga 

masugad sugad sin prijoles. 
Alucinación./. Paghiborong; pacaborong, 

pagcahiborong. — Cagopon, calimbongan sin 

hunahuna. — Lisa, sala, sayop sa mga ba- 

latian. 
Alucinadamente, adv. m. Gopon caopay. 
Alucinador, ra. adj. Malimbong; maca- 

limbong. — Paralimbong, paragopon. 
Alucinamiento. m. vid. Alucinación. 
Alucinar, a. Paglimbong; pacalimbong. — 

Paghiborong; pacaborong. — r. Hiborong; 

gopon. 
Alud. m. Daco nga niebe nga tinono ug 

nagbabarobalintong ticang sa mga cabu- 

quirang ngada sa mga capatagan. 
Aluda. /. Raga daga. 
Aludir, n. Pahitungud; paghingaran; pag- 

sabihi, pagsabi, paghisgot. 
Aludo, da. adj. Pacoan. 
Alumbrado, m. Mga suga, mga lámpara, 
Alumbrador, ra. adj. Macapaua, maca- 

lambrag. — Malauag, masiuac, masólo. — s. 

Parapaua, paralambrag. — Paralauag, para- 

siuac, parasolo. 
Alumbramiento, m. vid. Alumbrar — 

Camasirang. — Cahinglao, paganac. 
Alumbrar, a. Pagsirang, paglambrag, pag- 

sanag, pagsidlac, pagbanauag, pagbar.i- 

bad. — Alangaag; pagtiuac, pagsiuac, pag- 

suga, pagsiga. — Pagsolo.^ — Pagdagcot san 

mga lámpara. — Pagdara sin candila nga 

dinadagcotau. — Paglambrag, pacaquita sa 

mga buta. — ji*. Pagdabal. — jig. Paganac, 

hinglao. — r. fam. Huboghubog. 
Alumbrar con tizón. Pagbarabad. 
Alumbre, m. Tauas. 

Alumbrera. / An quinucuhaan san tauas. 
Alusión. /. Pagsabi; paghingaran; paghis 

got, paghirisgot. 
Aluvión, m. Baha. 
Álveo, m. Bungal, ilug, casul-gan ó but- 

nga sin salug. 
Alvéolo, m. Loholoho san tinud-can san 

bag-ang ó ngipon. — Loholoho ó balayba- 

lay san odian san potiocan ó liguan. 
Alza. •/. Tubo, dugang san bale.— Tinabas 

nga anit nga gamit san mga parahimo sin 

sapin. — Bangil. 
Alzacuello, m. Corbata nga gamit sa 

liug. 
Alzada» /. Cahataas sin cabayo. 

4 



4G 



AL 



Alzadura. /. Pagbuhat, pagbangon. 

Alzamiento, m. Pagbuhat, pagbangon. — 
Pagalsa, carimoc, casamoc; carimocan, ca- 
samocan.--Pagpalabaolabao cún may igui- 
naalmoneda. 

Alzapaño, m. Cauit. 

Alzapié, m. Siya; lit-ag. 

Alzaprima. /. Tual, liguat, bogual, sual; 
bangil. 

Alzaprimar, a. Pagtual, pagliguat, pag- 
bogual, pagsual, pagtualtual, pagbaliguat. 

Alzar, a. Pagbuhat, pagbangon; pagon- 
dong, pagorong; pagsungcat; paglauas.— 
r. Buhat, bangon; bacdao, tucdao. — Pa- 
galsa. — Alzarse con alguna cosa. fr. Pag- 
ticas. 

Alzar la sagrada hostia y cáliz. Pag 

bayao, pagmito. 

Alzar harigues. Pagsalauad. 

Alzar del suelo. Pagparot, pagsacuat. 

Alzar manteles de mesa, ropa ten- 
dida al SOl, etc. Pagbulcas. 

Alzar el brazo. Pagbicyao, pagbiquiao, 
pagoroy, pagoroyoroy; paguaáy. 

Alzar en peso. Pagsacuat. 

Alzar IOS OJOS. Paghangad. 

Alzar excomunión, etc. Pagtangtang. 
Alzar petate, faldón de la camisa, 
etc. Pagpali. 

Alzar la cabeza. Pagyanghag. 
Alzar recto el pié. Pagbicsal. 
Alzar tapadera. Tocab, tocang. 

ALL 

Allá. adv. I. Didto, ngadto; dithon, ngat- 
hon, adto. — Más allá. Marayo pá; sa on- 
han pá. — Muy allá. Harayo caopay. — Sad- 
to. Allá en mi niñez. Sadto san pagea- 
bata co. 

Allanador, ra. adj. Magpapatag.— s. Pa- 
rapatag. 

Allanadura. /. Pagpatng. 

Allanamiento, m. Pagpatag. — Pagsaca sin 
balay, in diri man togot san tagalabay ug 
di man sugo sin ponoan. — Pagsaca cún 
may sugo an ponoan. 

Allanar, a. Pagpatag; pagdatag; pagpison, 
~~fij>- Pagdaog san mga cacurian, — -fig. 
Pagsaca sin balay cún may sugo an mga 
ponoan. — -fig. Pagsaca sin balay in di man 
togot an tagbalay ug di man sugo sin 
ponoan. 

Allegadizo, za. adj. Dinugang. 

Allegado, da. adj. Harani, dooc. — m. Oro- 
pud. 

Allegador, ra. adj. Matiroc, matipon. 

Allegamiento, m. Pagtiroc, pagtipon. 



ÁLL 

Alleganza./. Caharani, pageaharaní. 
Allegar, a. Pagtiroc, pagtipon, pagtambác; 

pagdisug. — Pagharani, pagdooc; sooc. 
Allende, adv. 1. Dapit, ngadto, sa taboc. 

adv. Labut pá. 
Allí. adv. 1. Didto dithon, dihan. 

AM. 

Ama. /. Agaron.— Tag-ada.— Tag-iya.— 

Tag-balay, babaye nga ponoan sa balay. 

— Paramangno; paragahin. — Ama de leche. 

Sisiua. 
Amabilidad. /. Camahigugmaon, pagea- 

mahigugmaon. 
Amabilísimo, ma. adj. Guihihigugmai, 

hirigugmaon caopay, mahirigugmaon. 
Amable, adj. Tacus higugmaon; mahigug- 

maon, hirigugmaon, mahalayhayon, mao- 

gayon; mahirigugmaon; harandumon. 
Amablemente, adv. ;«. Sa pahigugma 

gud. 
Amacollarse, r. Panaringsing s:n damo. 
Amador, ra. adj. Mahagugrna. — ; /. Para- 

higugma. 
Amadrigar, a. fig. Pagcalooy.— r.. Pagso- 

lud sa boho, etc. — Diri paquita. 
Amadrinar, a. Pagtaquin sin duha nga 

hayop nga may higot. — Pagmadrina. —//>■. 

Pagtabang, pagbulig. 

Amaestradamente, adv. m. Batid cao- 
pay, hiara caopay- 

Amaestramiento, m. Pagtutdo, pagtoon. 
— Pagpabatid, pagpahiara. pagpaanad. 

Amaestrar, a. Pagtutdo, pagtoon.—r. Pa- 
tutdo, patoon, pabatid. — Pagpabatid, pag- 
pahiara, pagpaanad. 

Amagar, a. Paghorót, pagoroy, pagoroy- 
oroy, paghorug, paghorughorug. 

Amago, m. vid. Amagar. 

Amagrecer, a. y «. Gasa, hugos. 

Amainar, a. Mar. Paglocot, pagloslos san 
layag.—//¿\ Pagiban, pagtoros. — Hugpay, 
horohugpay. humpay. 

Amaine, ni. vid. Amainar. 

Amaitinar, a. Paghiling. 

Amalar, a. Pagraut; pacaraut. 

Amalgama. /. Salacot. 

Amalgamación. /. Pagsacot, pagsalacot. 

Amalgamador, ra. adj. Parasacut, para- 
salacot. 

Amalgamar, a. Pagsacot, pagsalacot. 

Amamantamiento, m. Pagpasoso. 

Amamantar, a. Pagpasoso. 

Amancebamiento, m. Pagcamansebado, 
pageahunay, pagtiguib, pagtampo an lala- 
qui ug babaye nga diri quinasal. 

Amancebarse, r. Pagmansebado, hunay, 



AM 

pagtiguib, pagtampo an mga diri quinasal. 

Amancillar, a. Pagburing, pagduring, pag- 
dumit, pagalum. 

Amanecer. n. Paglambrag, pagsirang, pag- 
malasíbas, pagmalamandaman. pagbonihat, 
pagbuntang. — Aga; tagunmaaga. Amane- 
cimos en Borongan. Didto cami caagahi 
sa Borongan. Nos amaneció en Catbalogan. 
Naagahan cami sa Catbalogan. 

Amanerado, da. adj. Maquiangayon; 
maogdayon, maquiogdayon. 

Amaneramiento, m. Paquiangay; cama- 
ogdayon, maquiogdayon, 

Amanerarse, r. Pagbatasan; paquiangay; 
ogday. 

Amanojar, a. Pagopong. 

Amansador, ra. adj. Magpapaanad. 

Amansamiento, m. Paganad; pagpaanad. 
--Camaanad; pageamaanad.— -Caanad, pag- 
caanad. 

Amansar, a. Pagpaanad, — r. Anad; ha- 

g°P- 
Amantar, a. Pagtaplac, pagiampi, pageo- 

rompot. 
Amante, p. a. Mahagugma, mahigugma. 

— adj. Higugmaon, mahigugmaon. 
Amantillar. a. Mar. Pagbotong, pagho- 

got san pisi. 
Amantillo. m.Mar. P.si sa mga berga san 

sacayán. 
Amanuense, com. Manunurat, parasurat, 

sumusurat. 
Amañar, a. Pagpatigayon; paninigayon; 

hibabaro; paglarang. 
Amaño, m. Catigayonan; patigayon; larang, 

paglarang. — pl. Casangcapan. 
Amapola. /. Banua nga masugad sin ta- 

curanga. 
Amar. a. Gugma, bagugma, paghigugma. 

— Pagpalangga; paghamdum; pagauil; gaya; 

hirac. 
Amaranto, m. Banua nga amaranto. — A- 

maranto espinoso. Tiletes, taletes. 
Amargamente, adv. m. Sin mapait; ma- 

páit caopay; mapaet gud. — ftg. Masáquit 

caopay. 

Amargar, a. Yút.—fig. Pacapait. 
Amargo, ga. adj. Mapait; arat, maarat. 

— fig. Macapa't. — m. Pait; arat. 
Amargón, m. Ngipon sin león. 
Amargor, m. Pait; capait; camapait. — Ca- 

paitan. -— fig. Casáquit, cacurian. 
Amargosamente, adv. m. Sin mapait; 

mapait caopay. 
Amargoso, sa. adj. Mapait. — Macapait. 
Amargura. /. Pait; capait; camapait. — Ca- 

paitan fig. Casubo, casáquit, casub-anan, 

casaquitan. 



AM 



47 



Amaricado, da, adj. Binabaye, babayenon. 

Amarillear, n. Dulao; duas; darag. 

Amarillecer, n. Dulao; duas; darag. 

Amarillejo, ja. adj. Madulao.— Madoro- 
dulao, madulaodulao. — Duason. 

Amarillento, ta. adj. Madulao; madu- 
laodulao; dorodulao. — Duason, maduas. — 
Madarag. 

Amarillez. /. Cadulao; camadulao. — Ca- 
maduas. — Camadarag.^ — Cadalauan, 

Amarilleza. /. vid. Amarillez. 

Amarillo, Ha. adj. Dulao, madulao.— Bu- 
lao. — Madarag. 

Amarillura. /. vid. Amarillez. 

Amarinar, a. Pagpahiara, pagpahaara sin 
camagsaracay. 

Amarlposado, da. adj. Masugad sin ma 
rongparong. 

Amaritud. /. Pait; capait; camapait.— Ca- 
paitan. 

Amaro, V^. adj. vid. Amargo.- -m, Banua 
nga baga lacdan bulan. 

Amarra./. Pisi, higot, gacud, gacot, ga- 
luticot. 

Amarradero, m. Gairan; hirigotan. 

Amarradura./, vid. Amarrar. 

Amarrar, a. Paghigot. — Paggapus.— Pag- 
gacud. — Paggaud. — Paggoos.— Gaid.— Pag- 
gacot. Pagsangbut. — Pagsambud. — Gahot.-- 
Gnlaohay. — Galauid. — Gamat.--Gaot.-Gap- 
not. — Hilagus. — Lagput. — Borocos.— Calit- 
guitan. — Bacot. — Biting.-Bugcos.-Codcod. 
— Bodbod. — Lagahit. 

Amarrar, cruzando aquello con que 
se amarra. Miro. 

Amarrar carne, pescado etc., en- 
vuelto en hojas. Moromud. 

Amarrar codo con codo. Paclid. 

Amarrar perro, gallo, etc. Pagcot. 

Amarrar en hacezuelos el tabaco 
en hoja. Ouintay. 

Amarrar pabellón, etc. Gauid. 

Amarrar fuerte á la garganta pa- 
ñuelo, etc. Hicug. 

Amarrar cuello de tinaja, etc. Laot. 

Amarrar abacá con abacá. Limoc. 

Amarrar bien. Baricot. 

Amarrar en haces. Botoc. 

Amarrar de modo que con dificul- 
tad se pueda desatar. Coot. 

Amarrar un coco á otro con su 
mismo bonote. Dinquit. 

Amarrar la tapadera de la tinaja. 
Tolos. 

Amarrar un carabao á otro, etc. 

Taquín. 

Amarrar las tinajas con guarnición 



50 AM 

Amorrar, n. Doco. 

Amorronar, a. Mar. Paglocot san bande- 
ra, nga guinbobotocbotoc, ug guiniisa ná, 

cay paquitabang ó pangaro sin auxilio. 
Amortajador, ra. m. y. /. Parasaput, pa- 

rabutang sin saput. 
Amortajar, a. Pagsaput. 
Amortecer, a. Ogtas, haragumatay. — Bo- 

rontug. — Banhud. — fig. Pagiban, pagpa- 

Iuya. 
Amortecimiento, m. Caogtas.— Caban- 

hud. 
Amortiguación. /. Caogtas.— Caiban. 
Amortiguamiento, m. Caogtas,~Caiban. 
Amortiguar, a. Baga ogtas, baga patay. 

fig. Pagiban, pagpaluya. 
Ámortizable. adj. Manggad nga sadang 

itogot sa Iain nga tauo. 
Amortización. /. Pagtogot sin manggad 

sa lain nga tauo. 
Amortizar, a. Pagtogot sin manggad sa 

Iain nga tauo, agud din mahibaliguia niya. 

— Paglucat sin utang, prenda, etc. 
Amoscar, a. Pagbugao, p:igtabug, pagpas- 

pas sin langao. — ;-. fig.fam. Sina, isug. 
Amostazarse, r. Sina, "isug. 
Amotinador, ra. adj. Marimoc, magobot. 

— s. Pararimoc, paragobot. 
Amotinamiento, m. Pagalsa.— Casamo- 

can, carimocan, cagobot. 
Amotinar, a. Pagpaalsa. — r. Alsa; samoc, 

rimoc, gobot. 
Amover, a. Paghucas; pagliuan. 
Amovible, adj. Hurucason, sadang mahu- 

cas; sadang pagliuanan. 
Amovilidad. /. Sadang cahucasan; sadang 

caliuanan. 
Ampara./. Foy. Pagcmbargo, embargo san 

mga garamiton. 
Amparador, ra. adj. Mananabang, man- 

Ialaban. 
Amparar, a. Pagtabang, paglaban, pagbu- 

lig, pagsacop, pagtubang, pagagop, pagsa- 

gocotn. — r. Patabang, pabulig, pasacop.— 

Agop, dangup, ayop. 
Amparar, a. Fot-. Pagembargo san mga 

garamiton. 
Amparo, m. Pagtabang, paglaban, pagbu- 

%> pagsagocom. — Arayopan, darangpan. 
Ampliador, ra. adj. Madugang, masum- 

pay. — s. Paradugang, parasumpay. 
Ampliamente, adv. ni. Halaba caopay; 

hiluag caopay. 
Ampliar, a. Pagdugang, pagsumpay; pag- 

pahaiaba; pagpahiluag.— Paganganangan; 

pagpauso^g san talaan. 
Amplificación* /• Pagdugang; pagcadu- 

gang. — Casayoran, caasoyan san tag-sa 



AM 

tag-sa ca bahin san mga polong nga na 

sasabi. 
Amplificar, a. Pagdugang, pagsumpay 

pagpahalaba.— #¿tf. Paghatag sin casayo 

ran ó cahayagan. 
Amplio, plia. adj. Halaba, daco, hiluag 
Amplitud. /. Hilab-an, cahilab-an; pagca 

hilaba. — Hiluagan, pagcagiluag; cahalua 

gan. — Cahaluagon; cahalab-on. 
Ampo. m. Cabusag, pagcabusag; camabu 

sag; cabusagan. 
Ampolla. /. Lupac; labuting; lamto; libo 

tug. — Surudlan nga salaming. — Boroboro. 

— Labtuc. 
Ampollar, a. Paglupac, paglibotug; pag 

labtoc. 
Ampolla de quemadura. Satuig, sabu 

tig, labay. 
Ampollas que forma la lluvia al caer. 

Lagdo, corongcotong. 
Ampollas causadas por azotes. Lap- 

sut, lanto. 
Ampollas formadas por el uso de 

instrumentos durante el trabajo. 

Labitig, labutig. 
Ampolleta. /. vid. Ampolla. Orasan nga 

baras. 
Ampolluela. /. v.'d. Ampolla. 
Ampulosidad. / Camacaruruyag, cama- 

caaramdoc cún sa pagpolong, etc. 
Ampuloso, sa. adj. Macaruruyag, maca- 

aramdoc cún sa pagpolong, etc. 
Amputación. /. Pagotud; caotud. 
Amputar, a. Pagotud.— Pagtopol. 
Amuchahado, da. adj. Quinabataan. — 

Baga cañan bata. 
Amueblar, a. Pagsangcap, pagbutang sin 

mga garamiton sa balay. 
Amujerado, da. adj. Babayenon, bina- 

baye. 
AmujeramientO. m. Cabinabaye, pagca- 

binabaye. 
Amuleto, m. Sangud, sumpa sa mga di- 

uata. 
Amunicionar, a. Pagtima san casangca- 

pan. 
Amurallado, da. adv. Guimlibutan sin 

cota. 
Amurallar, o. Pagalad sin cota. 
Amurcar, a. Pagsungay. 
Amurco, m. Pagsungay. 
Amusgar, a. Miron^pirong. — Curisong; 

pagpamiong an mata. 

AN 

Ana. /. Socol. 

Anacoreta, com. Bugho nga tauo. 



■Atf 

Ánade, amb. Itic. — Tamaotamao, gamao. — 

Taguiic; gaquit. 
Anadear, a. Pagtinaguiic nga paglacat. 
Anadino, na. m. y/. Taguiic nga gutiay. 
Anadeja. /. Guti nga taguiic. 
Anadón, w. Siuo, misa ó piso sin taguiic. 
Anafrodisia. fem. Cauara sin mga caipa 

nga malauay. 
Análisis, amb. Pagsusi. — Pagolitoquit. 
Analizar, a. Pagsusi. — Pagolitoquit. 
Analogía. /. Pagcaarangay, pagcasama. — 

Gram. Bahin sa gramática nga casayoran 

san mga bahin san oración. 
Análogo, ga. adj. Magsama. 
Anarquía. /. Caculang sin maopay nga 

paggobicrno.~/4?. Casamocan, carimocan. 
Anasarca. /. Med. Cahubag san mga co- 

sog sa lauas. 
Anatema, amb. Excomunión; pagexcomul- 

gar. — Pagdarangin. — Sala. 
Anatematizar, a. Pagcxcomulgar. — Pag- 

darangin. — Pagbuyayao. 
A nativitate. expr. adv. lat. Onob san 

cabata. 
Anatomía. /. Pagbulagbulag san mga ba- 
hin sa lauas; pagbosbos. 
Anca. y*. Balao-ang, balatang 
Ancianidad. /. Pagcatigurang, catigurang. 
Anciano, na. adj. Tigurang, lagas, arug. 
Ancla. /. Sinipit." 

Ancladero, m. Mar. Pondohan.— Hirigo- 
tan. v 

Anclaje, ni. Pagholog ná san sinipit. — Pon- 
dohan. — Rayad cañan pagpondo. 

Anchar. ;/. Pagbcntug, pagpondo, pagho- 
log san sinipit. 

Anclote, m. Sinipit nga guti. 

Ancón, m. Casuguran nga guti. 

Anconada. /. Casuguran nga guti. 

Ancora. /. Mar. Sinipit.—//^. Darang-pan, 
ayopan, arayopan. 

Ancoraje. m. Mar. Pagholog ná san sini- 
pit. — Pondohan.— Bayad cañan pagpondo. 

Ancorar, n. Pagbontug, pagpondo, pag- 
holog san sinipit. 

Ancorca. /. Tuna nga dulao nga gamit 
sin pagpintar. 

Ancorería. /. An. guinbubuhatan sin mga 
sinipit. 

Ancorero, m. Parahimo sin mga sinipit. 

Anchicorto, ta. adj. Halapad ó haluag 
ngan halipot. 

Anchísimo, ma. adj. Halapad caopay; 
haluag caopay. 

Ancho, cha. adj. Haluag; halapad.— Ca- 
local. — Hanggob. — Homon. — Lapad. — Li- 
pondoc. — m. vid. Anchura. 

Ancho de cara. Dalapang. 



AN 



51 



Ancho por un lado y estrecho por 

Otro. Guiang. 

Ancho y flojo como zapato, etc. 

Calocal, halhal, haluhay, hiual. 
Anchor, m. vid. Anchura. 
Anchura. /. Cahiluag, pagcahiluag; hi- 

luagan, cahiluagan. — Hilab-an, cabiíab-an. 

Cahilapad, pagcahilapad; cahilaparan; hi- 

lap-dan.— Sangcad. — Ponud. — Bolawg, ca- 

blang. — Ladlad. — Homon. — Ruang, 
Anchuroso, sa. adj. Haluag caopay. 
Andadero, ra. adj. Masayon lalactan. — 

Malacat, malacao. 
Andado, da. adj. Dalan nga agsub aguian. 
Andador, ra. adj. Madagmit lumacat.— La- 

gayao, lagatao. 
Andamiada. /. Damo nga mga balayan. 
Andamio, m. Balayan. — -Quiritaan. 
Andana. /. Catalaytayan, cataláyan.— 

Rurnbay. — Longtud. — Anib. 
Andana (Llamarse). //-. fam. Pagpahiuli 

sin polong, pagisul san iya panaad. 
Andanada. /. Dongan nga pagbuhii san 

mga luthang sa usa nga luyo san saca- 

yan. 
Andante, p. a. Malacat, malacao.. 
Andanza. /. Casugad, caagui. — Buena 

andanza. Maopay nga palad. — Mala an- 
danza. Maraut nga palad. 
Andar, n. Lacat, lacao. 
Andar en compañía de otros. Pago- 

gopud. pagboniog, pagbogyod. 
Andar ó ir delante. Pagona. 
Andar alrededor. Paglibut, paglibud. 
Andar vagabundeando. Pagsodoyso- 

doy, paghodoyhodoy, paglagatao, pagla- 

gayao, paglaaglaag. 
Andar extraviado. Pagsalaag. 
Andar gateando. Pagcamang, camang- 

camang; pagnanap; pangagang; cuyamag, 

cuyam-ang; danap. 
Andar cojeando. Pag ingea, quiang- 

quiang; piang. 
Andar arrastrando los pies. Hila, da- 
ñas, sagoyud. 
Andar cuando hace mucho sol. Pag- 

paadlao. 
Andar yendo y viniendo. Pa'gbalicba- 

lic; paguliuli. 
Andar por maroma, palo, caña, etc. 

Pagiataylatay. 
Andar de aquí para allí, de una á 

Otra parte. Pagbuyanbuyan. 
Andar en puntillas. Pag iquid, iquin- 

iquin. 
Andar en un pié. Pagquingquing, sa- 

guingquing, baquingquing. 
Andar hacia atrás. Pag isul; pasibug. 



52 AN 

Andar entré yerba ó maleza. Pagpa- 

nohotsohot sa cabanuaan. 
Andar en convoy. Pag abay. 
Andar despacio. Paghinay, paghinayhi- 

nay, biod, biodbiod; anonay. 
Andar la culebra, etc. íliual, hiualhi- 

ual» hibudhibud, hiuadol, hiuodhiuod. 
Andar sobre las nalgas. Pag igod, igod 

igod. 

Andar tras alguno. Paglanat, pagbocud. 
Andar á paso largo. Dalundagon. 
Andar á saltos. Cuyacpao, cuyampao; 

ababacua; ocpao, ocpao-ocpao. 
Andar el macho Iras la hembra. 

Quirag, pangirag, himaga. 
Andar de rodillas. Quiyohud. 
Andar con la cabeza descubierta. 

Dongaír'. 
Andar con las piernas abiertas. Icang, 

icangicang, ca-ang, ca-ang ca-ang. 
Andar los peces cerca de la super- 
ficie del agua. Lapnoy. 
Andar como el tullido. Baroetot, bi 

rocsot. 
Andar dilatando, difiriendo. Pagbu 

yan buyan. 

Andar errado ó hacer las cosas al 
revés de lo debido. Pagbalisa. 

Andar atrasado sin conseguir lo que 
se pretende. Pagsayup. 

Andar dando rodeos. Paglibud libud, 
pagliday-liday. 

Andar de cabeza. Pagtüsoag. 

Andar encorvado. Caob, cubaol. 

Andar tentando á oscuras. Capucap, 

Andar la tortuga. Dahic. 

Andar denoche. Agma. 

Andar por el agua. Noynoy. 

Andar sin mirar á los lados. Odados. 

Andariego, ga. adj. Madagmit lumacat- 
lacaí, alayhab. — Lagatao, lagayao. . 

Andarín, m. Madagmit, malacsi lumacat. 

Andarlo, m. Tamsi nga taringting. 

Andas, f. pl. Asagan, dampaan.— Saluran. 
Cahacotan sin sighot ug iba pú\ — Andas 
nga gamit sa pagprosesión sin inga San- 
tos. 

Andén, m. Paga. — An linalactan san ha- 
yop nga nagbibira san trapitse. — Ruang. 

Andero, m. An magparasag sin andas, pa- 
rapas-an, parabaquiang. 

Andorga, m. fam. Ti yan. —Llenar la an- 
dorga. Bosog, pool. 

Andorrero, ra. adj. Malacat, Malacao. 

Andrajo, m. Dugnit nga guinamit ná. 

Andrajoso, Sa. adj. Dugnitan, dugniton, 
an nagpapanapton sin macalolooy nga 

dugnit. 



Aisr . 

Andrómina. /. fam. Limbong, dorogas. 
Andurrial, w. Casighotan, — Casimangan 
Anécdota./. Susuguiron, sumat, susuma 

ton. 
Anegación, f. Paglabon, paglampo, pa- 

gapo. 
Anegadizo, za. adj. Arapóon, lalabónon, 

lalampóon. 
Anegamiento, m. vid. Anegación. 
Anegar, a. Lonop; apo, labon, lampo, a- 

nao. — Ponud. 
Anejo, ja. adj. Sacop. 
Anemia. /. Mcd. Saquit nga caculan an 

lauas sin dugo. 
Anémico, ca. adj. An may saquit nga 

caculang sin dugo. 
Aneurisma, ama. Cahubac guican sa pag- 

cabugto san caugatan.- -Paga cadaco san 

casincasing cay may saquís. 
Anexión, f Pagtampo, pagtarampo, pag- 

tigub. — Pagpasacop. 
Anexo, xa. adj. Sacop. 
Anfibio, bia. adj. Mananapngamabubuhi 

sa bubas ug sa tubig. 
Anfibología. /. Polong nga duha in ca- 
bo! ogan. 
Anfión, m. Apiang. 

Angarillas././'/. Bayauan, baquiangan. 
Ángaro, m. Tap-ong. 
Ángel. ///. Ángel. — pl. Caángelisan. 
Angélico, ca. adj. Indngeles. 
Angélico, to. m. fig. Pata nga guti. 
Angina. /.' Hubag sa bot-ol 
Angostar, a. Paghaligot. 
Angostarse la boca. Ouiriyom; guipot. 
Angosto, ta. adj. Ilaligot, bohoy. 
Angosto de arriba y ancho de abajo. 

Ouiriyom, quipot, quidium. 
Angostura. /. Cahaligot, pagcahaligot. — 

Cahaligtan.- Caquipotan. 
Anguila. / Casili. 
Ángulo, m. Carogocan, cadogocan. 
Angustia, f. Casubo, casaquit, cabido, sa 

casingcasing, caarimoot. 

Angustiadamente, adv. m. Masubo gud, 

mabibido gud. 
Angustiar, a. Pacasubo, pacabido, pacasá- 
quit. -;-. Subo, bido, saquit. 

Angustiosamente, adv. n¡. Masubu gud, 

mabibido gud. 
Angustioso, sa. adj. Masorub on, masi- 

naquit-non, mabidoon, marimuoton. — Ma- 

cacasubo, macacasáquit, macacabido. 
Anhelación./ Macuri nga pagguinhaua. 
Anhelar, n. Pagguinhaua sin curi. — Pag- 

talingoha, pagtuyo. 
Anhélito, m. Macuri nga pagguinhaua. 
Anhelo» ///. Tuyo, tingoha, caipa- 



Anhelosamente, adv. m. Tuyo 1 gucí, 

tingoha gud. 
Anheloso, sa. adj. Macuri macaguinha- 

ua. — Matingohaon. 
Anidar. //. Pagsalag. 
Anidar la gallina y echarla pollos. 

Pagpugag. 
Anieblarse, r. Borong, ton-og. 
Anilla. /. Baclao, garong. 
Anillar, a. Paghimo sin singsing; paghimo 

sin baclao. — Pagsingsing, pagbutang sin 

singsing; pagbaclao, pagbutang sin baclao. 
Anillejo. ///. Singsing nga guti. 
Aníllete, ///. Singsing nga guti. 
Anillo, m. Singsing. — Baclao, garong. — 
JBangquiao. Lican. — Alambisay. 
Anima. /'. Calag. — pl. Pagánimas. 
Animación. /. Paghatag sin calag ó 

quinabuhi.- ■- -Ribhong. 

Animadversión. /. Homot, domot. 

Animal. ///. Mananap. — Hayop. 

Animalejo. ni. Mananap nga guti, mana- 
napay. 

Animar, a. Paghatag sin calag ó qui- 
nabuhi. -Pagagda, pagsagda, pagsicla, 
pagbaghot. — Pagsagaya. — Pagribhong. — r. 
Asoc. — r. fig. Pagpangosog. 

Animo. ;//. Calag. -—fig. Caisug, hug.-fig. 

1 lunahuna, buot. 

Animosidad. /. Caisug, pagcaisug. 

Animoso, Sa. adj. Macosog, maisug, ca- 
singcasingan. 

Aniñarse, r. Pagcabata. 

Aniquilable. adj. Masayon maparu, ma- 
papas ó mauara. -jig. Masayon mabung- 
cag, maruba ó mauacay. 

Aniquilación. /". Pagpara; pagcapara; 
pagpapas; paguara; pngcauara.— Pagbung- 
cag. 

Aniquilador, ra. s. Parabungcag. 

Aniquilamiento, ni. vid. Aniquilación.— 

Aniquilar, a. Paguara, pacauara, pagpara, 
p«ig papas. — fig. Pagbuncag, pagruba, pag- 
uacay, — r.fig. Pagticaluya, pagticaiban.-— 

fig. Pagpaobos. 

Anís m. Lamudio. 

Ano. m. Bobot. 

Anoche, adv. t. Cagab í. 

Anochecer, n. Gab-í, sirum. — Nos ano- 
checió en Sulat. Nagabihan cami sa Su- 
lat. 

Anochecer, m. Bag-ong sirom. 

Anona, f. Tima nga mga cacaanon. 

Anona, f. Cahuy nga anonang, guaná- 
bana. 

Anonadar, a. Paguara, pagpara, pagpa- 
pas. — r. fig. Obos, pagpaobus. 

Anotar, a. Pagbutang sin tigaman sa mga 



AN 



53* 



surát, etc.— ^Pagtigaman, pagpilit, pagba- 
dlis. 
Anqueta. — Estar de media anqueta, fr. 
fam. Ouimit nga paglingeod. 
Ansia. /. Cabudlay, cabutlao. — Casáquit, 

casubo. — Caipa, tingoha. — Paghingasaca. 
Ansia que se nota en el peligro. 
Ariuasa. Ansia, congoja, agonía del en- 
fermo ó del que está en peligro. Pag- 
punga punga. Hiuasa 
Ansiar, a. Pagipa, pagtuyo, pagtingoha 

gud. 
Ansiedad, f. Cabudlay. cabutlao. 
Ansioso, sa. adj. Masáquit. — Matingoha- 
on, mai cagón. 
Antaño, adv. t. Sa tuig nga inagui, sa tuig 
nga nataliuan, sadin tuig nga natapus.— 
Sa mga onhan nga mga tuig, san sadto 
nga tiempo. 
Anteanoche, adv. t. Casangab-i. 
Anteanteanoche. adv. t. Icatolo ná ca- 

gab-í ngada niyan. 
Anteayer, adv. t. Casancolop. 
Antecedente, p. a. Ona, magoona, barita. 
Anteceder, a. Pagona. 
Antecesor, ra. m. y /. Naona; an sina- 

liuanan. 
Antecoger, a. Pagpaona. — Pagboro san 

bonga in di pá hinug. 
Antedecir, a. Pagtagna. 
Antediluviano, na. adj. Ona pá san pa- 

lun-pan an calibutan. 
Anteiglesia, f. Sauang sa singbahan. 
Antelación. /. Ona, daan, (cún sa mga 

inagui ó mga umaragui. 
Antemano, (de) m. adv. Ona, daan, gui- 

daan . 

Antena. /. Songo. 
Antenoche, adv. t. Casangcab-i. 
Antepagar, a. Pagbayad guidaan. 
Antepasado, da. adj. — Inagui ná.— m. 

Catigurangan, mga guinicanan. 
Antepecho, m. Hambuyan. 
Antepenúltimo, ma. adj. An icatolo gui- 

can sa catapusan. 
Anteponer, a. Pagona. — Paglabi, palabi, 

pagpaora. 
Anterior, adj. Ona, onahan. 
Anterioridad. /. Caonahan; paghiona. 
Anteriormente, adv. t. Anay, sadto anay. 
Antes, adv. t. y /. Daan, anay, guidaan. 
— Antes de. San uaray pá. — Ona. — Antes 
que llegue. San uaray pá datong. — Antes 
bien. Hinoa, hinoa ngani. — Cundi, lugud. 
El que está limpio de pecado no teme 
la muerte; antes la desea. An uaray sala 
diri nahahadluc san camatayon; cundi lu 
gud guinoongara niya. 

5 



¡)4 



Átf 



Anticipación. /. Pajona. Oria. 
Anticipar, a. Pagpaona; pagona.— Pago- 

tang, paghatag guidaan sin salapí. — /'. Pag- 

sayo. -Agap. 
Anticipo. ;//. Ona, pagona, paghatag anay. 
Anticristo, m. Tauo nga mataiapas-non 

ug suyadnon nga magbobocud sin mapin- 

tas sa santa Iglesia ug sa mga nanonoo 

sa Dios cún mag iitatapus inin calibutan. 
Anticuar, a. Pagpacadaan. — Pacabaya sa 

bisan ano cay daan ná, ug díri ná naga- 

gamit. 
Antídoto. ;;/. Tambal ó sumpo san liilo. 

— Bisan ano nga bolong nga macacahauid 

sin saquit. 
Antifaz. /;/. Tahub sa bayhon. 
Antigualla. /. Daan; bisan ano nga daan 

ná ug diri ná nagagamit. 
Antiguamente, adv. t. Sadto pá, san 

sadto pá. 
Antigüedad. /. Cadaan, pageadaan. — Ca- 

daanan. 
Antiguo, gua. adj. Daan, dugay ná, ma- 

ilia ná; lasgas; dagmay.- -Palay antiguo. 

Laon nga liumay. A la antigua, á lo an- 

tiuo. Ouinadaan. 
Antihelmíntico, ca. adj. Tambal sim b¡- 

toc. 
Antílope. ///. Mananap nga sugad sin bug- 

soc. 
Antimonio, Baga tumbaga nga busag. 
Antipapa,. ///. An naagao san pageapapa, 

an nagpapacapapa. 
Antipatía. /. Cangalas.- -fig. Baga cacon- 

tm. 
Antojadizo, Za. adj. Maipa, maipahon, 

maibogon. 
Antojarse, r. Ipa. Caruyag. — Hunabuna. 

S¿- me antoja que va á llover. An hi/nahu- 

im co nga maooran. — Cugui. 
antojo, w. Caipa. Tuyo. Caruyag.-- Ibug; 

aring; cugui, hincucuguihan. 
Antorcha. / Lauag. Aguipot. So\o.- -fig. 

Capaua. 
Antro, m. Langub, lungib. 
Anual, adj. Iquinatuigtuig. — Cañan usa lá 

ca tuig. 
Anualmente, adv. t. Sa tuigtuig, sa iqui- 
natuigtuig. 
Anubarrado, da. adj. Dampugon, aro- 

mon. 
Anublar, a. Pagdampug, pagsirom, paga- 

rum. — fig. Panlaya. 
Anudad or, ra. s. Parabalighot, paradog- 

tong. 
Anudadura. /. Anudamiento, m. Pagbalig- 

hot, pageabalighot, pagdogtong, pageadog- 

tong. 



Anudar, a. Pagbalighot, pagdogtong.— -fíg. 

Pagsumpay. — Pagbaligtos. — Dug-ot. 
Anuencia. /. Tangdo, pagcatangdo. Pag- 

togot. 
Anuente, adj. Matangdo, matogot. 
Anulable. adj. Sadang macuha, sadangma- 

para. 
Anulación. /. Pamadbad sin trato, etc. 

Pagpapara, pagpacuha. 
Anular, a. I J agbadbad sin trato, etc. Pag- 

para, pagcuha; pagpapara, pagpacuha. 
Anunciación. /. Pagpahibaro; pagpasa- 

but. Pagcongsad san Arcángel San Gabriel 

can María Santísima. 
Anunciar, a. Pagpahibaro, pagpasabut, 

pagpasayud, pagsumat. — Pagmantala, sang- 

yao. — Pagtagna. — Pagbaiita. 
Anuncio, m. Sumat. Pagpahibaro. — Pag- 
tagna. 
Anuo, nua. adj. Iquinatuigtuig. Cañan usa 

lá catuig. 
Anverso, m. Bayhon, cadaygan. 
Anzuelo, m. Cauil.— fig. y jdm. Paon. — 

Anzuelo pequeño. Biloit, binoit. 

AÑ 

Añadido, ni. Sumpay. 

Añadidura. /. Sumpay, igsusumpay, igdo- 

dogtong, idudugang. — Sinumpayan, dinog- 

tongan. -Sugbil; sungqui. 
Añadir, a. Pagdugang, pagsumpay, pag- 
dogtong. — Pagatip. Pagdulpa. — Mato. Ra- 

pong. Sungíjui, sungquil, dogon; toyong; 

calang; ta[)ac; alihis; amban. 
Añadir retazos á camisa, etc. Anib. 
Añadir al vestido corto un retazo 

de diferente color. Ayom ayom. 
Añadir los pantalones ó sayas por 

la parte de la cintura. Tangquil. 
Añagaza. / Catian.— fig. Sarang sa pag- 

limbong. 
Añalejo. ;//. Calendario, irisipan. 
Añascar, a.fam. Pagdaguinot sin pangita, 

pagtíroctiroc. 
Añejar, a. Palaon. — r. Laon, daan. 
Añejo, ja. adj. Laon, daan. 
Añicos, m. pl. Tinabastabas, pininitpinit. 
Añil. ni. Tagom. • 

Añilar, a. Pagtagom, pagtina sin tagom. 
Año. vi. Tuig. 
Añojo, ja. m. y / Nate nga- may usa ná 

ca tuig, 
AñOSO, Sa. adj. Tigurang. 
Añusgar, n. Hibol.— fig. Sina, isug. 

AO 
Aojar, a. Gaba, barang, 



r 



AO 

AOJO. m. Graba. 

Aovar, n. Pagbunay, pagitlug. 

Aovillarse, r. fam. Poron. 

AP 

Apabilar, a- Pagopay san pabilo. 
Apabullar, a. fam. Pagromoc. 
Apacentadero, m. An pinanabsaban san 

mga caliayopan. 
Apacentar, a. Pagpacaon, pagpasabsab 

san mga hayop. — r. Sabsab. — fig. Pag- 

mangno, pagtutdo, pagtqon — fig. Pagala- 

gad sa mga caipa cún sa mga cairib gon 

nga lauasnon. 
Apacibilidad. f. Camaalaybay, camalomo 

sin buot. 
Apacible, adj. Maalayhay, malomo nga 

buot. — Día apacible. Murayao nga adlao. 

— Viento apacible. Mahinay nga hangin. 

— Maaghup. 
Apaciguador, ra. adj. Magdaract.— s. Pa 

ratuhay, parahusay. 
Apaciguamiento, m. Pagpamingao. Pag- 

rningao. 
Apaciguar, a. Pagpamingao, pagtuhay, 

paghusaya. — r. Mingao.— Iban.— Daet. — 

Pagpadaet. — Honod; hopay. 
Apadrinador, ra. adj. Magcocogos sin 

buniagan; magpapadrino san mga cocom- 

pirmahan cún san mga caraslon. — fig. Man- 
iataban, mañanaban, mangangaco, manga- 

nganac. 
Apadrinar, a. Pagp.ndrino.— -fig. Pagta- 

bang, pagbulig, pangarme. 
Apagable. adj. Sadang maparong. 
Apagado, da. adj. fig. Mahoyo.— Maluya. 

— Pagao. 
Apagador, ra. adj. Magpaparong.—j. Pa- 

raparong. — s. Ipaparong. 
Apagar, a. Pagparong.- -Pagsobó.— Olap. 

— Sa'ribo, hopos. 
Apalabrar, a. Pagsabut. pagsarabut, pag- 
ppolong. Paquigpolong, paquigsabut. 
Apalancar, a Pagsual, pagtual, pagliguat. 

Pagbangil. 
Apaleador, ra. s. Parabalbag, paradabal. 
Apaleamiento, ///. Pagbalbag, pagcabal- 

Da S» pagdabal, pagcadabal. 
Apalear, a. Pagbilbag, pagdabal, pagbu- 

bunal. — Pagpospos; paglambos. 
Apandar, a. fam. ' Pagcuha, pagporot. 
Apandillar, a. Pagpatiroc. — r. Pacatiroc 

an mga tauo sa pagdarahug, etc. 
Apantanar, a. Pagpono sin tubig. pagpa- 

danao. 
Apañado, da. adj. fig. Batid, fig. y fam. 



AP 



55 



Apañador, ra. s. Paracuha, paracaput, 

paraporot. — Maninicas. — Parasab-ong. 
Apañar, a. Pagcuha, pageaput, pagporo. 

— Pagticas. — Pagsab-ong. — Compot, co- 

rombot, coromput. — Pagtahi, pagsursi, pag- 

tangeo. — r. fam. Hibaro, batid, pacabatid, 

pacahiara. 
Apañuscar, a. fam. Pagcomus, pageoro- 

mos, pageomoscomos. 
Aparador, m. Paradol, burutangan san mga 

pingan, etc. 
Aparar, a. Pagsalud. 
Aparar, a. Paghauan sa mga tinanum nga 

darodaco na. — Pagtahi san mga sapin. 
Aparato, m. Casangcapan, catimahan.— 

Pagdayao. 
Aparear, a. Pagtoijong, pagpatopong. — 

Pagtampo.- / . Pagrumbay (in tag — du- 

dulia). Pagtupad. 
Aparecer. ;/. y r. Paquita, paliayag, olput. 

— Hotbot, boto, longha. ■— Olbo- Guimao. 

Aparecer el sol. Sidlit. 
i Aparecer y desaparecer como fue- 
go, etc. Ydlap. 
Aparecer lo oculto. Agum, lagum, 

abub. 

Aparecer y desaparecer como el 

relámpago. Quibad, quibag quibad. 
Aparecimiento. ;//. l'agpaquita, pagpaha- 

yag. 
Aparejar, a. Pagandam, pagtima, pagta- 

gana. — Pagbutang san silla, etc. sa mga 

caballo. — Paghocon; pagataga; pagtagac. 
Aparejo, m. Casangcapan, garamiton. 
Aparentar, a. Pagsalingcapao. Pagtalon- 

liayag. 
Aparente, adj. Baga ansia ug di man. — 

Tinatanao. 
Aparición. /. Pagpaquita, pagpahayag. 
Apariencia. /. An sa goa ó sa gauas. — 

Caaniguiran. — An baga ansia ug di man. 

Salingcapao. 
Aparroquiar, a. Paquigsangcay, paquig- 

camaopay sin buot basi dumaraon an mga 

tipalit. 
Apartado, da. adj. Binocot, bulag, hara- 

yo. — Halbag, halanhan. 
Apartamiento, m. Hilit, bulag. 
Apartar, a. Pagbulag, pagpinig. — Paghaon. 

— Pagbahin. — Paiuas. — ^Pagpaharayo, pag- 

isdog. — For. Pagbaya san guitutuyo. Hal- 
bag, quirüg, antag, bahit, alis, iuay, bin- 

hit, ipli, apli. 
Apartar la vista de algún objeto. 

Lingio. 

Apartar, desviar, echar de sí. Pag- 

halin. 

Apartar las hiervas, Paghapay. 



56 AP 

Apartar vivienda. Paghupeng, huming. 
Apartar lo pequeño de lo grande, el 

salvado de la harina, etc. Pagahag. 
Apartar, a. Pagtambac sa trigo nga gui- 

nioc ná. — Pagtaltag san guiriocon. 
Aparte, adv. m. Bulag, lain. 
Apatía. /. Camaluya, pagcamáluya sa bu- 

ot, cahubía. 
Apático, ca. adj. Maluya, maluyahon, ma- 

hubia. 
Apatusco, m. fam. Hiyas, rayandayan. 
Apear, a. y r. Hauas sa caballo, etc. lu- 

sad. 
Apechugar, n. Ticuang, doso, pagtapo 

san mageasidughan.— -fig. Pacapangabas. 
Apedernalado, da. adj. Matig-a dao san- 

tican. 
Apedreado, da. adj. Borocboroc, buric- 

butic. 
Apedrear, a. Pagbalong, pagbatac sin bato. 
Apegar, r. jig. Pagapil, pagearuyag. 
Apegarse, arrimarse á la pared. Pag 

sandig, said. 
Apego, m. jig. Gapil, caruyag. 
Apelable, ailj. Sadang igsalauad sa mga 

labao nga ponoan. 
Apelación. /. Pagsalauad, pagdangup, pa- 

gayop. 
Apelambrar. a. Pagabo san mga anit, basi 

macuha an barahibo. 
Apelar, a. Pagayop, pagsalauad, pagda- 
ngup sa labao nga ponoan. 
Apelde. ///. fam. Pagpalaguio, pagtois, 

pagtanan, paglooc 
Apelde. ///. Pagtoctoc san linganay in ma- 

agahon. 
Apelmazar, a. Pagdasug, pagpatig-a. 
Apellidar, a. Paghingaran. 
Apellido, m. id. Jcaduha nga ngaran. 
Apenar, a. Pacasubo, pacabido, pacasáquit. 
Apenas, adv. m. Tala lá. 
Apéndice, m. Dugang, sumpay. 
Apeo. m. Paghauas. — Guiotan, tigaman. — 

Arq. Balayan. 
Apeonar. //. Paglacat sin dagmit an mga 

tamsi, sugad an pipitao. 
Apepsia. ni. Med. Maraut nga catunao an 

quinaon. 
Apercibimiento, m. Pagtima, pagandam, 

pagpatagam. 
Apercibir, a. Pagtima, pagandam. — Pag- 

sagdon, pagpatagam, pagpahibaro. 
Apercollar, a. fam. Pagcaput sa liug. — 

Calit nga pacuha. — Pagpatay ó pagbalbag 

sa tangeogo. 
Apernador, ra. adj. Ayam nga macagat 

sa paa. — s. Paracagat sa paa. 
Apero, m, Casangcapan; garamiton, 



AP 

Apersonarse, r. Pagatubang, paquita, pa- 
hayag. 

Apertura. /. Pagabre, pagacang.— Pag- 
bucas ug pagticang san mga buruhaton 
sa mga sinisiring cortes, etc. — Pagabre 
san testar. 

Apesadumbrar, a. Pacasáquit, pacabido, 
pacasubo; —r. Sáquit, bido, subo, saemuro. 

Apesaradamente. adv. m. Sa daco nga 
pagcasáquit, sa dacó nga pageabido, sa 
daco nga pageasubo. 

Apesarar, a. vid. Apesadumbrar. 

Apestar, a. Pagpeste, pagtapon an peste. 
— Palió, anghit, *angso.--/>. jig. y fam. 
La plaza está apestada de verduras. /Ja- 
mo caopay an mga otan sa plaza. 

ApestOSO, sa. adj. Mabaho, maanghit, 
maangso. 

Apetecedor, ra. adj. Maiipa, maruru- 

Apetecer, a. Pag ipa, pacaruyag, ibog, 

tingoha. 
Apetecible, adj. Sadang caipahan, sa- 
dang caruyagon, sadang tingohaon. 
Apetencia. / Ganas sin pageaon. — Caipa. 

tingoha. 
Apetito, m. Caipa, caruyag. — Cairib-gon.— 

Ganas sin pageaon. 
Apetitoso, Sa. a/j. Marasa, malalim. 
Apezuñar, n- Sicad, panicad. 
Apiadar, a. Mipuangud, looy, hicalooy, 

hinoclog. — Lirap. 
Apicararse, r. Tistis, toso. 
Ápice. ;//. Dorho, catapusan. — Tigaman 

nga ortográco.-- jig. Gutiay, bisan lá ano. 

— fig. An labi nga macún. — Kstar en los 

ápices. Paghibaro sin maopay sin bisan 

ano. Lasgud nga paghibaro sin bisan 

ano. 
Apilar, a. Pagponpon, pagtambac, pa^- 

pondoc. 
Apimpollarse, r. Panaringsing. 
Apiñar, a. y r. Soso. 
Apiolar, a. Paghigot. — Paggapus. — Pag- 

dacop. — Pagpatay. 
Apirexia. / Med. Caculang sin hiranat. 
Apisonar, a. Pagdasug. 
Apitonar. ;/. Pag olput san sungay. — 

Panaringsing. — a. Pagtoctoc. 
Aplacar, a. y r. Ocoy, hopoy, toros, 

iban, hugpay, humpay. 
Aplacer. n. Pacalipay.— y. Lipay. 
Aplacerado, da. adj. Hababao nga da- 

gat ug mahauan- 
Aplacimiento, m. Calipay, caruyag. 
Aplanadera. / Igdadasug, igpapatag. 
Aplanar, a. Pagdasug, pagpatag. — r. Ru- 

ba, pucan, bungeag. 



AP 

Aplanchar, a. Pagprinsa san panapton. 

Aplastar, a. Pagromoc. Pagcomog. — fig. 
y fam. Pacalisang, pocalilo. — Yapi. 

Aplaudir, a. Pagdayao, pagdayeg. 

Aplauso, m. vid. Aplaudir. 

Aplayar, n. Sagayap. 

Aplazamiento, m. vid. Aplazar. — Cala- 
nganan. 

Aplazar, a. Langan, langanlangan, angan, 
anganangan. 

Aplicable, adj. Sadang itungud. 

Aplicación. / Pagaram.— Talingoha ó 
tuyo sin pagaram. 

Aplicado, da. adj. Madoroto sin pagaram. 

Aplicar, a. Pag butang. — Pag itungud. — 
Pag halad. — /-. Pagaram. — Ilail. 

Aplicar medicina. Osud. 

Aplomar, n. albañ. Pagtonton. — r. Ruba, 
pucan, guba. 

Apocado, da. adj. jig. Bongtol. 

Apocar, a. Pag iban.— r. fig. Obús, pao- 
bus. 

Apodar, a. Pag agnay. 

Apoderado, da. adj. Tinatapuran. 

Apoderar, a. Pag hatag sin gahum.-r. 
Pagcuha. 

Apodo, m. Agnay; bar abad. 

Ápodo, da. adj. y.ool. Diri siquihan, cu- 
lang sin siqui ó tecl. 

Apogeo, m. fig. Calabao sin camahalan, 

cahingpitan, caopayan, gahum, etc. 

Apolilladura. /. Unohoan sin bocboc. 

Apolillar. a. y /-. Bocboc. 

Apología. /. Casayoran. 

Apólogo. ;//. Susuguiron, susumaton. 

Apoltronarse. ;-. Pagpacahubia; hubia. 

Apomazar, a. Pagbanos, paghinlo. 

Aporcar, a. Pagagbon. 

Aporrear, a. Pagdabal, pagbalbag. -Da 

gol; dagoc; pocpoc. — Hagmoc; alimaras. 
Aporreo. ///. Pagbalbag, pagcabalbag, pag- 
dabal, pagcadabal. 
Aportadero, m. Harapitan. 
Aportar, n. Pagabut, paghapit. 
Aportillar, a. Pagloho sin cota, etc.— r.. 

Paric 
Aposentar, a. Pagpasaca ó pagpahapit 

sa balay.— r. Pagtung-balay ó pagtumba- 

lay, hapit. 
Aposento, w. Solud, oroquian, bocot.— 

Dampot. 
Aposito. ;//. Med. Tambal sa gauas. 
Aposta, adv. ni. Tinuyo. sa tinuyo. 
Apostar, a. Pagposta, pagtopo. 
Apostasía. / Pagbaya, pagcabaya san to- 

loohan san pagcacristianos. 
Apóstata, com. An nagbaya san toloohan 

nga cristianos. 



AP 



57 



Apostatar, n. Pagbaya san toloohan san 

pagcacristianos. 
Apostema./. Hubag. Cahubagan. — Baos. 
Apostemar, a. Pagpahubag. — r. Hubag. 
Apostemero, m. Icacarlit sin hubag. 
Apostilla. / Sumpay ó casayoran. 
Apostillar, a. Pagsumpay ó paghatag sin 

casayoran. 

Apostillarse, r. Cugang. 
Apóstol, m- id. Tinon-an, guinton-an. — pl. 

Caapostolisan. 
Apostrofar, u. Pagsauay, pagpacaraut. 
Apostolado. ;//. Pagcaapostol. — Caapos- 
tolisan. 
Apoyar, a. Sarig, pasarig.— fig. Pabulig, 
pagtabang.-- fig. Pagpacarig-on. — Daitul, 
Pagtongco. 
Apoyo, m. Sandigan, sarigan, sariganan. — 
fig. Pagbulig, pagtabang. -Cadaitulan. Hon- 
darayan. 
Apreciable. adj. fig. Higugmaon, tacús 

higugmaon. 
Apreciar, a. Pagbale.— fig. Paghigugma, 

pagpaora, pagyoyo. 
Aprecio, m. Paghigugma, pagpaora, gug- 

ma. 
Aprehender, a. Pagdacop, pagcaput. — 

FU. Apong. 
Aprehensión. / Pagdacop, pagcadacop. 

FU. Pagapong. 
ApreheilSOr, ra. aij. Macadadacopon, 

mananacop. — s. Paradacop. 
Apremiar, a. Paglugos, pagpirit. — Sigpit. 
Apremio. /;/. Paglugos, pagpirit.— Sigpit 

nga sugo. 
Aprender, a. Pagaram, paghibaro; pag- 

lubos; pagaral. 
Aprendiz, za. ;//. y / Nagaaram. — Bas- 

bason. 
Aprendizaje. ///. Pagaaram, paghihibaro. 
Aprensar, a. Pagprensa, pagipit. 
Aprensión. /. vid. Aprehensión.— Caha- 

dluc, cahadlucan. 
Aprensivo, va. adj. Mahadloc, mahadlo- 

con, matahapon. 
Apresador, ra. adj. Macadacopon, ma- 
nanacop. — s. Paradacop. 
Apresamiento, m. Pagdacop, pagcada- 
cop. 
Apresar, a. Pagdacop.— Sibad.— Pagbang- 
ga.— Pagpandug. 
Aprestar, a. Pagtima, pagandam. 
Apresto, m. Catimahan. — Balón.-— Casang- 

capan. 
Apresura. /. Cadagmitan, pagcadagmit. 
Apresur ación. /. Pagcadagmit, pagcama- 
dagmit, pagcadali, pagcamadali, pagcama- 
lacsi, cadagmitan. 



58 



AP 



Apresuradamente, adv. m. Sin dagmit, 
sin dali; dagmit caopay. 

Apresuramiento, m. vid. Aprcsuración. 

Apresurar, a. y r. Dagmit, dali. Dali- 
quiat. Icag.--Salicamo. — Cusay.— Singabut. 

Apresuroso, sa. adj. Madagmit, madali, 
maicag. 

Apretadamente, adv. m. Sin hogot, ho- 
got caopay. 

Apretadera. / Higot.— Bagcos. 

Apretado, da. adj. fig. Macuri. — fig. fam. 
Mahicao. — -fig. Mahadlocon. — m. Soso. Ha- 
goot; mabohoot, mahoot, macoot, masiot, 
madasuc. 

Apretador, ra. adj. Maghohogot.—j. Pa- 
rahogot. — m. íghohogot, icahogot. 

Apretadura. /. Paghogot, pagcahogot. — 
Pagpirit, paglugos. 

Apretamiento, m. Pagcasoot, casoot. 

Apretar, a. Paghogot. — Pagicag. — fig. Pa 
cabido, pacasubo; pacasaquit. — Pagpiit. — 
Piyod. Sic-on, son-oc, goromos, gosmoc, 
hanuc, modmod, honhon, cubong, cupug, 
corom, dasug, dasuc, doróos; bisug; bo- 
hoot; hoot, coot, siot, capug, dayom, cu- 
pug, quidyon. — Apretar con las manos. 
Paggomo, paggomos; pagom-od. — Apretar 
el puño. Gom-od; gomol. — Apretar á cor- 
rer. — Pag dalagan. — Hoot, soot. 

Apretón. ///. Pagpiit, pagsoot, capiit, ca- 
soot.— /%>-. Casáquit-, cacurian. 

Apretujar, a. fam. Pagpiit, pagsoot sin 

maopay. 

Apretura. /. Casoot, pagcasoot. —fig. Ca- 
curian. — Haligot, cahalig-tan. 

Aprieto, m. vid. Apretura i.a y 2.a 

Aprisa, adv. ni. Sin dagmit, sin dali, 
dagmit, dali. 

Apriscar, a. Pagpasolud san mga hayop 
sa susluran- 

Aprisco, ni. Susluran. 

Aprisionar, a. Pagpagandug, pagbilanggo. 
Paggapus. 

Aproar, n. Mar. Pagbiric ó pagtadong an 
dolong san sacayan sa bisan diin. 

Aprobación. / Pagaprobar. . 

Aprobar, a. Pagaprobar; guinaprobaran 
san maestro an totolo nga cabatáan. 

Aprontar, a- Pagandam, pagtima sin dag- 
mit.— Paghatag sin dali. 

Apropiación. /. Pagcaangcon. 

Apropiado, da. adj. Igo, angay. 

Apropiar, a. Pagangcon, pagáco. — Igo. — 
Igo nga casayoran. Pag iya. 

Aprovechamiento, m. Panolos. Catolo- 
san, capulsanan. 

Aprovechar, n. r. Tolos, polos. — a. Pag- 
polos. — Handa. — Calit-calit. — Hamolos. 



AP 

Aproximación. / Harani.— Pagharani, 

pageaharani. 
Aproximadamente, adv. m. Harani cao- 
pay. Cumapin, cumulang. 
Aproximar, a. y r. Harani, dooc, topad. 

Solsol. — Tangab. 
Aptitud. /. Casadangan, cabatiran. 
Apto, ta. adj. Sadang, batid. 
Apuesta. / Posta, topo. 
Apulgarar, n. Pangosog sa tudlo nga 

dumarageo. 

Apulgararse. /-. Taguiptip. 
Apuntador, m. Sasab-tan, sarab-tan. 
Apuntalar, a. Pagsulay.— Pagsalag. 
Apuntar, a. Pagtomod. — Pagtudlo.— Pag- 

butang sin tigaman. — Pagpilit.— Pagsacal. 

Pagtais. — Apuntar el día. Banagbanag. — 

Paglagda. 
Apunte, m. Panumduman, listaban. 
Apuñalar. Pagbono sin salsalon. 
Apuñar, a. Pagcomol, pageomcom. 
Apuñear, a. fam. Pagsontoc. 
Apurado, da. adj. Soco, songeo, song- 

coanon. — Macuri. 
Apurar, a. Pagobus, pagimod. — Pagolit- 

oquit.— fig. Pagcuri.— r. Dagmit. — Bido, 

subo, sáquit. 
Apuro. ///. Cacurian. Casaquitan. — Casoco, 

casongcoan. 

AQ 

Aquejar, a. Pagsagda, paglugos.—/??-. Yo- 
got, pacasaquit, pacabido, pacasubo, pa- 
cabudlay, pacabutlao. — Saquit, bido, subo. 

Aquel, lia, lio. pron. dem. Adto, yadto. 

Aquende, adv. 1. Dinhi dapit. 

Aquese, sa, SO. pron. dem. Ito, iton. 

Aqueste, ta, to. pron. dem. Ini, inin. 

Aquí. adv. 1. Dinhi, didi.— Aquí (en ésto) 
está la dificultad. — Dink ; sini an cacurian; 
de aquí (de ésto) tuvo origen su desven- 
tura. Dinhi sini guican an maraut niya 
nga palad; por aquí (por ésto) puede co- 
nocerse de quién fué la culpa. Tungud 

■ sini sadang quiquilal-on cún canay an sala. 
— adv. t. De aquí (desde ahora, desde 
este momento) á tres dias. Tubtub ó tícan 
niyan ngada sa icatolo ca adlao. — Hani; 
yad; yadi; adi*. 

Aquiescencia./. Pagcaoyon, pageaoro- 
yon, pageaabuyon, pageaarabuyon; caoro- 
yonan, caarabuyonan. 

Aquietar, a. Pagpamingao, pagpaondang, 
pagpaocoy — r. Mingao, ondang, ocoy. — 
Honod. 

Aquilatar, a. fig. Pagsusi. 

Aquilón, m. Amihan, caamihanan. Ami- 
han nga hangin. 



A.Q 

Aquilonar, adj. fig. Amihan ná. 
Aquillado, da. adj. Sugad sin quilla. 

AR 

Ara. /. Misahan, halaran. — Santo ara. 

Árabe, adj. Taga Arabia. 

Arado, m. id. Sodsod nga puthao nga 

gamit sa pagoma. 
Arador, ra. adj. Magaarado. — s. Paraa- 

rado. — m. Cágao. 
Aralia colgante. Cahui nga bonglio. 
Arancel, m. id. Casayoran sa mga dere- 
chos nga igbabayad ó iglilimos. 
Arandela. /. Salud. — Garong ó baclao 

nga puthao. 
Araña. /. Laua.— Bongad. 
Arañar, a. Camas. — Pagbadlis. — Pagga- 
molat, cambrot, camras, camrot, camal. 
Arañazo, m. Camas. 
Arar. a. Pagarado; pagsodsod. 
Arbitrar, a. Paglugaring. — Papagbuot. — y. 

Pangita. 
Arbitrariamente, adv. m. Sa lugaringon 

nga pagbuot. 

Arbitrariedad. /. Buhat nga patuc sa 
catadungan, sa camatuoran cún sa mga 
casugoanan bá. 
Arbitrio. ///. Pagbuot sin pagpili. 
Arbitro, tra. adj. Maglulugaring, an ma- 
cacapaglugaiing sin pagbuhat ó pagbuot 
im bisan lá ano.— r. Bahala. 
Árbol, ni. Cahuy. De embarcación. To- 

ladoc. 
Arbolado, ni. Cacahuyan. 
Arboladura. /. Mga toladoc sa sacayan. 
Arbolar, a. Pagcayabcayab. — Pagtubang ó 

pagtaod sin toladoc. 
Arbolario, ria. adj. fig. y fam. Buang, 

dongo. 
Arboleda. /. Cacahuyan. 
Arboledo, m. Cacahuyan. 
Arbolejo. m. Cahuy cahuy. 
Arbolete, m. Cahuy cahuy. 
ArboÜUo. m. Cahuy cahuy. 
Arbolista, com. Paratanum sin cahuy. — 

Parabaliguia sin cahuy. 
Arbollón, m. Araguian san tubig. 
Arborecer. n. Pagtubo cún dao cahuy. 
Arbóreo, rea. adj. Cañan cahuy.— Sugad 

sin cahuy. 
Arbusto, m. Cahuy cahuy. 
Arca./. Caban. 
Arcabucear, a. Pagluthang. 
Arcabuz, m. Luthang. 
Arcada. /. Pagisusuca. 
Arcador, m. Parahindo. 
Arcaduz, m. Araguian san tubig. 



Arcaduzar, a. Pagpaagui san tubig sa ara- 
guian. 

Arcángel, m. id. 
Arcano, ni. Tinago sa hunahuna. Pagbuot 

nga diosnon. 
Arcar, a. Paghindo. 

Arco. m. Bosog. — Balatic. — Baat. — Alim- 
bolong, alimbosog. 
Arco iris. Balangao. 
Arco de edificio. Ligaoa. 
Arcón. Caban nga daco. 
Archipiélago, m. Caporopod-an. 
Archivar, a. Pagpiot sin surat, etc. sa 

piotan. 
Archivero, m. Paramangno san piotan. 
Archivo, m. Piotan sin mga surat, etc. 
Ardentía. /. Capaso, pageapaso. — Ingat 

ingat an dagat. 
Arder, n. Siga, daab daab, laga. — fig. Ar- 
der de, ó en amor. Paghigugma sin daco. 
Arder en odio. Pagdomot sin daco. Arder 
en ira. Sina ó pagisug caopay. — a. Paso. 
— Sirab, igrab, iglab. 
Ardicia. f. Hidlao, cahidlao, ticos nga caipa. 
Ardid, m. Larang; cabhal. 
Ardidez. /. Larang, caladganan. 
Ardido, da. adj. Irapa» oga in nageacaoga 
an mga tanum, cay mapaso caopay an adlao. 
Ardiente, adj. Mapaso. — fig. Ticos, ongud. 
Ardientemente, adv. m. Mapaso caupay. 
fig. Sin ongud, ticos caopay. 
Ardilla. /. Olalagsing, boot. 
Ardimiento, m. Paglaga. Camalaga, pag- 
camalaga. Capaso, pageapaso. — fig. Cama- 
isug, pageamaisug. 
Ardor, m. Capaso. Camapaso. Daga-ang, 
alangaan. — fig. Ticos, ongud. Camaticos, 
camaongud— -fig. Tingoha. 
Ardoroso, sa. adj. Mapaso.— fig. Maticos, 

maongud. 
Arduamente, adv. m. Sin curi, macuri ca- 
opay. 
Arduidad. /. Camacuri, pageamucuri. 
Arduo, dua. adj. Macuri caopay. 
Área. /. Uatang. An pagbabalayan, an bi- 
nalayan. 

Areca. /. Bonga. 
Arecer. a. Pagpamara, pagpauga. — Mará 

oga. 
Aref acción. /. Pagcamara, pageaoga. 
Arel. m. Silsigan, sirisgan. 
Aretar. a. Pagsilsig, pagsisig. 
Arena. /. Baras; cabarasan.— fig. Baybay. 

—Arena fina. Bonbon, margaha. 
Arenáceo, cea. adj. Barason. 
Arenal, m. Cabarasan; monbon. 
Arenar, a. Pagbaras ó pagbutang sin ha- 
rás. — Pagbanos sin baras. 



60 



Aít 



Arenero, m. Parabaligia sin harás. 

Arenga. /. Luá. 

Arengar. «. Paglua. 

Arenilla. /. Margaba, barás nga gamay. 

Arenisco, ca. adj. Barason. 

Arenoso, sa. adj. Barason. 

AreópagO. m. Capong-tan, capopong-tan 

sadto sa Atenas. 
Arete, m. Ariyos; dalindalin; dinalopang; 

totob, tinotob. 
Arfada. / Tuas, tuastoas. 
Arfar, n. Mar. Pagtuas, pagtuastoas. 
Argadijo, ni. Potonan, samburan. 
Argadillo, m. Poronan, samburan. 
Argado, m. Tiao, tiaotiao. 
Argamasa. /. Masa; lechada. 
Argamasar, a. Pagmasa, paglechada. 
Argolla. / Baclao, garong. 
Argolleta. /. Baclao ó garong nga guti. 
Argollen, m. Baclao ó garong nga daco. 
Argucia. /. Larang. 
Arguellarse, r. Gasa, hugus. 
Arguello. ;//. Gasa: camagasa; hugus; ca- 

mahugus. 
Argüir. ;/. Pagargu mentó, pagindig. — Pag- 

boyboy. Pagasoy. 
Aridecer, a. Pacamara.— r. ATara. 
Aridez. /'. Cámara, pagcamara. ¡ 

Árido, da. adj. Mamara.- -Lubo. 
Arigue. ///. Harigue, sibol. 
Arillo. ///. Baclao nga caluiy.- -Ariyos. 

Arillo de oro que usan las visayas. j 

Alios, pánica. 
Arimez. ///. An¡. Barisbisan. 
Ariolo. m. Tamyuan, manhihimalad. 
Arisco, ca. adj. Maisug. Alin, ma-alin. ! 
Arista. /. Maro.— Biliran. ¡ 

Arma. /"". Hinganiban, panganiban, salsa- | 

Ion. — Alamtaom. | 

Armada. /. Cadam-an nga mga casolda- ! 

dosan nga nagsasacay. Cadam-an nga mga 

tauo nga macadto san pagauayan san mo- 

rosun pá. 

Armadía./. Patao. 

Armadijo, m. Pilpig. — Lugpig. — Liong. 
Armado, da. p. p. Tadosan. 
Armador, m. Paratima sin sacayan; para- 

tima sin mga igluluran sa sacayan. 
Armamento, m. Casancapan sa pagaua- 
yan. 
Armar, a. Pagsancap sin mga panganiban. 

—r. Sangcap, tima; hamo. Pagtaum. Ta- 

clos, alam. 
Armario, m. Burutungan sin mga libro, 

panapton ug iba pá. 
Armatoste, m. Bisan ano nga maraut an 

cabuhat. — Pilpig- Lugpit. Liong. 



AK 

; Armazón de madera ó cañas del fo- 
; gón. Pasong. 

Armella. /. Baclao, garong. 
I Armería. /. Piotan sin mga hinganiban. 
i — Pagaradman sin pagbuhat sin mga pa- 
nganiban cún mga luthang bá. 
| Armero, m. Parabuhat sin mga pangani- 
ban, mga luthan ó mga pusil. — Paraban- 
'\ tay ug paramangno san mga panganiban, 
mga luthang ó mga pusil. —Piotan sin mga 
' armas. 

i Armígero, ra. adj. Tagahinganiban.— fig. 
Maquinauayon. — ;//. An nagdadara san 
mga armas san iya agaron. — Taclosan. 
i Armisticio, m. Pagpaocoy san pagauay 
san magcasi contra. 
Armonía. /. Arangay, pagcarangay, oro- 
yon, pagcaoroyon, caoroyon, caoroyonan. 
Armonioso, sa. adj. Maarangay, arangay. 
Armonizar, a. Pagpaangay, pagpaigo. 
*ArnéS. m. Mga hinganiban nga asero nga 
itinataclos sa lauas. — pl. fig. y fam. Ca- 
sangcapan. Fulano llevaba todos los arne- 
ses para cazar. Si cuan nagdadara san 
mga casangcafan ngatanan sa pamanua 
cún sa pamusil. 
Aro. ■;//. Baat. —Baclao, garong; balarao; 

bacus. 
Aroma, f. Bucad san cahuy nga aromo. 
— Taguc nga mahamut.— -Hamut, mamhut. 
Cahamut. 
Aromaticidad. /. Camahamut, pagcama- 

hamut. 
Aromático, ca. adj. Mahamut, mamhut. 
Aromatizar, a. Pagpahamut. 
Aromoso, sa. adj. Mahamut, mamhut. 
Arpa. /. id. Toronggon. 
Arpadura, y". Camas; capilasan. 
Arpar, a. Pagcamas. — Pagtabastabas. 
Arpeo. /. Mar. Cau-it nga nagagamit sa 

pagbangga sa mga sacayan. 
Arpista, com. Paracascas sin arpa. 
Arpón, m. Sarapang. Isi. Calauit. Ipamono; 

colauit. 
Arponado, da. adj. Sugad sin sarapang. 
Arponero, m. Parahimo sin sarapang. — 

Tagasarapang sa pamanua cún panagat. 
Arqueado, da. adj. Bauog, bauod, 
Arqueaje. m. Pagbuyoc. 
ArqueamientO. m. Pagsocol san cadac-an. 

san sacayan. 
Arquear, a- Pagbuyoc. — Paghindo. — Pag- 
socol san cadac-an san sacayan. Bauog, 
bauod, buyoc. 
Arqueo, m. Pagbuyoc. — Pagisip ó pago- 
sisa san salapi ug mga carigonan nga pi- 
nipiot sa mga oficina, etc. — Socol san ca- 
dac-an sin sacayan. Caroctol. 



AR 

ArquisifiagOgO* m. Ponoan sa sinagoga. 

Arrabal, m. Barrio nga harani san bong- 
to.— Bongto nga sacop sin bongto nga 
claco. — pl. Mga caharanian. 

Arracada. /. Ariyos, bitaybitay. 

Arracimarse, r. Pongiot an bonga. 

Arráez, m. Ponoan nga moros. — Capitán 
sin sacayán nga moros. — Arráez ó ponoan 
sin sacayán. 

Arraigadamente. adv. m. Sin marig-on, 
marig-on caopay. 

Arraigar, n. Pagamut. — r. Gamut. — fig. 
Rig-on. 

Arraigo, m. Carig-onan. 

Arralar, n. Halaghag. 

Arramblar, a. Paglapdoc. — fig. Anud. 

Arrancar, a. Paggabut, gabnot; labnit. — 
Cughad, caghat. — -«. Pagguican nga pagda- 
lagan. — fam. Pagticang. — Olnot.- -Rabnit; 
rabnot; rabut, rabutrabut; rungeab; sabnit. 
Suat, hanot, laca, libad, lodlod, balicuat, 
bognot, ganas, bugtas, catear, pangatcat, 
liolbot, lanit. Himiroc, hingiray. 

Arrancar ó levantar la corteza de la 
morisqueta: los mariscos de las pie- 
dras. Paglucap. 

Arrancar el cabello, repelar. Paggonit. 

Arranciarse. ;. Panos. 

Arranque, m. Pangabut. — Pagticang. — fig. 
Pagcaisug, pageasina.- — Cadagmit, pagea- 
dagmit, cadagmitan. — -fig. Dorogas. 

Arrapar, a. Pagagao. 

Arrapiezo, m. Dugnit.— fig. y fam. Bata 
pá; obos nga tauo. 

Arrapo, m. Dugnit. 

Arras. /. pl. Aras. — Bugay. 

Arrasar, a. Pagpatag. — Pagbungcag, pag- 
uacay. — Pagsabid. — Pagpono.---tf. Mahauan 
an langit. 

Arrascar. Labgab. 

Arrastradamente, adv. m. Maraut cao- 
pay. — Macuri caopay. 

Arrastradero, m. Pagsasaogan, saogan. 

Arrastrado, da. adj. Macalolooy.— fig y 

fain. Maraut nga tauo. 

Arrastrar, a. Pagsaug.— Cahic— Saghid. 
— Dañas — Camang, — -Sagahid.- — Sagnay. 
Hila, dagnas, dandan, lagac, id- id; radal, 
haradal. 

Arrastrar la maleza ó basura. Pag- 
dalos. . 

Arrastrar el baloto fuera del agua. 
Sagnay, damdam. 

Arrastrar el vestido. Pagsanhid. 

Arrastre, m. Pagsaug, panaug. 

Arratonado, da. adj. Quinotcot sin yatot. 

Arrear, a. Papaglacat sa mga hayop. 
Arrebañar, a. Pagobus, pagimot, hodot. 



AR 



61 



Arrebañar todo lo que se puede. 

Pagcatincatin, pageaput caput. 
Arrebatadamente, adv. m. Sin tigda, 

tigda caopay. 
Arrebatadizo, za. adj. fig. Maisug, ma- 

dali masina, pos-canon. 
Arrebatado, da. adj. Malacsi, maisug, 

madali masina, pos-canon. — Pula an bay- 

hon. 
Arrebatador, ra. s. y adj. Adragao, pa- 

raagao. — adj. Maagao, mangangagao. 
Arrebatamiento. ;«. Pagadragao, paga- 
gao, pan gaga o. —fig. Pageasina.— Pagdung- 

dung, pagcadungdung. 
Arrebatar, a. Pagagao, adragao.-—;-. Si'na. 

fig. Pacayao. — Paglopot. Sambonot, aarig. 

bidbid. 

Arrebatar el ave de rapiña. Pagdaguit. 
Arrebatar de la mano. Pagtamo. 
Arrebatar la parte que le toca á otro. 

Talirog-ang. 
Arrebatarse alguna cosa, tirando 

cada uno de un extremo, ütong. 
Arrebatiña. / Adragao. 
Arrebato. ;;/. Casina, pageasina.— Pagdung- 

dung, pagcadungdung. 
Arrebol, m. Alangaag. 
Arrebolar, a. Alangaag. 
Arrebujar, a. Pagcomos. — s. Pagcompot, 

pageorompot. — Pabalot. 
Arreciar, n. Cosog, pangosog, bageus, 

dugang. — Dapot; sugung. — Madlos. Tolos 

tolos, torostoros, doróos. 
Arrecife, m. Bacolud. pl. Cabacudlan. 
Arrecirse, r. Banhud in mahagcot caopay. 
Arrechucho* m. fam. Casaquit nga tigda 

ug agui lá. 
Arredrar, a. Pagbulag.— fig. Pagisul. Pag- 

paisul.-- -fig. Pagpahadluc. — r. Hadluc, tar- 

hug; cahog. 
Arregazar, a. Pagualis.— r.Ualis. Alicmoy. 
Arregladamente, adv. m. Husay caopay, 

tuhay caopay, sin maopay. 
Arreglado, da. adj. Husay, tuhay, igo. 
Arreglar, a. Paghusay, pagtuhay, pagpa- 
igoigo.-^-r. Oyon, alagad. Nogot; itong, 

bi-ic, dug-ot, tuhid, andam. — Arreglárselas. 

Yo me las arreglaré. Si acó lá in maaram. 

— Uotouot. 
Arreglo, m. Pagtuhay, pageatuhay, catu- * 

hayan; paghusay, pagcahusay, cahusayan. 
Arregostarse, r. Inam, inam-inam; caroy, 

hacaroy; hagatgát. 
Arrejaque, m. Cauil nga totolo an cabali- 

coan. 

Arrellenarse, r. Paglingcod; piyongeo. 
Arremangar, a. Ualis; lohloh. 
Arremeter, a. Dosmog, dasmag, damag, 

6 



62 



AR 



damhag. — Alasig. Sangdal, sapdoc, sarap- 
doc, sibo, curamag, curamhag. 

Arremetida. /. Pagdosmog. — Pagticang 
gud sin pagdalagan an caballo, tigda nga 
pagdalagan. 

Arremolinarse, r. Lambiong. — Daop. 

Arrendable, adj. Sadang iabang. 

Arrendación. /. Pagabang. 

Arrendar, a. Abang, pagprenda. 

Arrendatario, ria. m. y /. Omarabang. 

Arreo, vi. Hiyas, rayandayan; biao. — p¿. 
Casangcapan, garamiton. 

Arrepentimiento. m. Pagbasul, paghinul- 
sul. 

Arrepentirse, r. Basol, hinulsol. — Cula- 
hao. 

Arrequesonarse. /-. Hagtic an gatas. 

Arrestado, da. adj. Maisug, casíngcasi- 
ngan. — />. p. Napreso, piniprcso. 

Arrestar, a. Pagpreso, pagbilanggo. 

Arrestarse. ;-. Pagtuyo sin pagbuhat sin 
ano lá nga niacuri. 

Arresto, m. Pagpreso. Caprcso. 

Arresto, m. Pagtuyo sin pagbuhat sin ano 
lá nga macuri. 

Arrezafe, m. Catun-can. 

Arriar, a. Mar. Pagtoros, pagloslos, pag- 
loros. -Pagtalostos. 

Arriarse, r. Apo, labon, saganap, saga- 
yap. 

Arriba, adv. 1. Ibábao, sa ibábao; báobao. 

Arribada, f. Paghapit, pagdoong 

Arribar, a. Abut, datong- - -Paghapit. pag- 
doong; pagsumbalic. 

Arribo, m. Pagábut, 

Arriesgado, da. adj. Mapintas, tampaia- 
san, uaray cahadluc. 

Arriesgar, a. Pagtuyo, bisan siya rnaaran; 
nga may cataragaman. 

Arrimadero, w. Tongtongan; sandigan, 
sasarigan. 

Arrimar, a. Pagharani, pagdooc, pagdi- 
rig — /'. Harani, dooc. Dirig. Dingguit. — 
jig. Sandig, sarig.- -fig. Tigub, gapil. SqI- 
sol, bating, daisug, dapig, dingguit, api- 
api, arong, alobaybay, daui, dasig. — fig. 
Ayop, dangop. — Patabi, paliguid, sapigad. 

.—Arrimar el bastón (dejar ó abandonar 
el mando). Pasaliuan ó pagbaya sari ca- 
t undanan san pagcapo7ioan. — Arrimar los 
libros (dejar ó abandonar el estudio). Pag- 
baya san pagaram. — Arrimar un bofetón. 
Pagtampalo. — Arrimar un puntapié. Pag- 
tindac. — Arrimar un palo. Pagdabal ó 
pagbalbag. — Arrimar una estocada. Pag 
bono. 

Arrimar la madre el niño á los 
pechos. Pag-gamal. 



AR 

Arrimar el ascua á su sardina, ref. 

casi. Maquiquilugaringon sin ora ora. 
Arrimarse á la orilla ó punta* Dun- 

tay, dantay. 
Arrimo, m. vid. arrimar. i. a acep.—Song- 

cod. Sandigan. Sarigan, sanganan.— Ayo- 
pan, arayopan, darangpan. 
Arrinconar, a. Pagpilio. fig. y fam. Pag-- 

luicas. Paglipud. 
Arriscado, da. adj. Mapintas, casingea- 

singan.- Madayan. 
Arriscado, da. adj. Capangpangan. 
Arriscar, a. Pagtuyo, bisan siya maaram 

nga may cátaragman. — Palabilabi, pag- 

dayao. 
Arriscarse, r. llolog sin pangpang. 
Arrisco, m. Cátaragman. 
Arrizar, a. Mar. Pagnso. 
Arroaz, m. Lomud nga isda. 
Arroba, f. id. Usa ca arroba. Una arroba. 
Arrobarse, r. PJungdong; cutang. 
Arrocero, ra. m. y f. Paraoma ó para- 

tanum sin humay. — Parabaliguia sin hu- 

may ó bugas. 
Arrodear, a- Paglibut, paglibud. — Pagan- 

tao. ipaip; lipas; Jiay. 
ArrodeJarse. r. Pananimg. 
Arrodeo, m. vid. Arrodear i* acep. — - 

Antao 
Arrodillamiento. ;;/. Paglohud, pagcalo- 

hud. 
Arrodillar, a. Pagpalohud. — r. Lohud. 
Arrogación. /. Pagangcon, pacaanacanac. 
Arrogancia. / Camalabiao, camaJactas 

sin buot. 
Arrogante, adj. Palabilabihon, malabiao. 

—Maisug; mapintas, casingeasingan.— Ma- 
dayan. 
Arrogar, a. Por. Pacaanac. — Pagangcon. 
Arrojadizo, za. adj. Sadang isalabay. 
Arrojado, da. adj. fig. Maisug, mapintas, 

uaray cahadluc 
Arrojar, a- Pagsalabay pagbaiac, pagba- 

long. Pagtogpó. — r. Layug. — r. Dagma; 

dagliag. — Arrojar de si. Yuas; p acamas; 

pagpacaiuas; pagpauli. — Palin. — Pisnga. — 

Rabac. Sampig, balitoc, buntauan, burug, 

tapia, sarapoc. 
Arrojar la lanza sin soltar el cordel 

con que está amarrada. Buntauan. 
Arrojar de la boca lá comida ó sa- 
liva. Paglura. 

Arrojar cosas podridas, etc. Paghaclm. 
Arrojar alguna cosa con indignación. 

Paghagmuc. 
Arrojar ó tirar desde lejos la lanza 

á un hombre ó animal. Paglantay. 
Arrojar el buyo de la boca. Pagpila- 



AR 

Arrojar el agua los que reman. 

Buncaris. 
Arrojo, m. fig. Isug, pagcamaisug, pagca- 

uaray cahadluc. 
Arrollar, a. Faglocot, pagliquin. Bolocon 
ó molocon. — Quiriquid. 
Arromadizarse, r. Pagsipon. 
Arromar, a. Ngarol. 
Arropar, a. y r. Ccmpot, corompot. 
Arroyada. /. Sapa. 
Arroyadero, m. Sapa. 
Arroyo, m. Sapa. — pl. Mga sapa. 
Arroyuelo. m. Sapa nga guti. 
Arroz. ?n. Humay, paray. Tipasi — Sin 
Cascara. Bugas.- Fresco y tierno. Pipilip- 
gon nga humay. — Machacado y tostado. 
Pilipig. — Cocido. Loto. 
Arroz cocido y con caldo. Lanot. 
Arroz hecho pedazos menudos. Bin- 

!od, alan. 

Arroz tostado y esponjado el grano. 
Caromata. 

Arroz mal limpio con muchos gra- 
nos con cascara. Ti pasión. 
Arrozal, m. Cahumayan, 
Arruar. //. Moni. Inga. 
Arruga. / Conot. — borot. 
Arrugar, a. Pagconot— /-. Quipos.— Cu- 
yos, cuyos cuyos.— Cupus.— Curipos. 
Arrugarse, r. Cobid, cumicumi, cupi, cu- 

pi-cupi, cosong, curipos. 
Arruinar, a- y r. Pucan, bungeag, uacay, 

gubá. — Rumpag. 
Arrullar, a. Pagboaboa, duyanduyan, 

pagbuga. 
Arrullo, m. Boaboa, duyan duyan. 
Arrumar, a. Mar. Pagbutang sin maopay 

san luran sa sacayán. 
Arrumbar, a. Pagbaya sin bisan ano nga 
uaray ' ná polos.— r. Mar. Tadong cún 
dao sa pagsacay. 
Arsenal, m. Lugar nga tabi sa dagat, 
nga guinbubuhatan san mga sacayán ug 
guinoopay man.— Piotan san mga casang- 
capan sa pagguerra. 
Arte. amb. Cabatiran sin pagbuhat sin ano 

lá. — Pagaradman. 
Artejo, m. Boco. 
Arteria. /. Ugat. 
Artería. / Larang. Catosolian. 
Arteriola. f. Ugat nga guti. 
Artero, ra. adj. Toso. 
Artesa. /. Balalong. 
Artesón, m. Dulang. Balalong. 
Articulación./. Zool. Caluluthan. — Pag- 
caluas. Caluluasan. 
Articular, a. Pagtigub.— Pagluas,— Hang- 
bat. 



AR 



63 



Artículo, m. Boco.— Bahin, bolos. 

Artificial, adj, Buhat sin tauo. 

Artificio, m. Pagaradman, larang, cabati- 
ran, quinaadman. 

Artiga. /. Caingin. 

Artigar, a. Pagcaingin. 

Artillar, a. Pagsangcap sin mga luthang. 

Artimaña. / fam. Larang. 

Artocarpo. Camansi. Camangsi. 

Artocarpo muy grande. Langca. 

Arvejón silvestre. Calay cagay. 

Arzobispado, m. Pagcaarzobispo, catung- 
danan san arzobispo.- Tuna nga sacop 
sa gahum san arzobispo- 

AS 

Asa. f. Pacao, carap-tan. carap-tanan. 
Asador, m. Asálan. 
Asadura. / Abága, bagá.— Atay. 
Asaeteador, ra. s. Parapana. 

Asaetear, a. Pagpana. 

Asalariar, a. Pagsohol. 

Asaltador, ra. adj. Magahat.- s. Gahat. 

Asaltar, a. Paggahat.— fig. Gahit, gaba.-- 
Pagdamag, pagsolong. — Salacay. 

Asalto, m. Pagsolong. 

Asamblea. / Cabildohan, catig-uban sin 
mga tauo. 

Asar. a. Pagasal, ihao. — r. fig. Paso cao- 
pay. Gangay; ligang; lab on; anag: landag. 

Ascáride. /. Óguing. 

Ascendencia. /. Guinicanan. 

Ascender, a. Pagsaca, cayab. 

Ascendiente, com. Guinicanan. Catigu- 
rangan. — m. Bagagahum. 

Ascensión. / Pagsaca, pageayab. — Pag- 
pasimbao. 

Ascenso, m. Pagpaumbao. 

Asco. m. Sauaing. Caload. 
Ascua, f. Baga —pl. Cabagahan. 
Aseado, da. adj. Ogday. — Mahauan. 
Asear, a. y r. Ogday, pagpacaopay. i'ag- 

hauan. 
Asecución. /. Pagcuha. Pagcacuha. 
Asechador, ra. s. Paragama! 
Asechamiento, m.— Asechanza. / Pag- 

gama, gama; gulao. 
Asechar, a. Gama; hati; hulao. 
Asediar, a. Paglibut. 
Asedio, m. Paglibut. 
Aseguración. /. Pagpacarig-on. [Carig- 

onan. 
Aseguradamente, adv. m. Sin marig-on, 

marig-on caopay. 
Aseguramiento, m. Pagcarig-on. Pagpa- 
carig-on. Carig-onan. 
Aseguranza. /. Carig-onan. 



64 



AS 



Asegurar, a. Pagrig-on. Pagparig-on. Pag- 

pacarig-on. — fig. Pagmatuod. — Gaong. 
Asemejar, a. Pagsusugad. — r. Sugad, 
sama, topong. 

Asemejarse, r. Aguihud, aguid, aguid- 
aguid, samasama, anguid. 

Asenderear, a. Padalan. 

Asenso, m. Pagoyon. Pagcaoyon. 

Asentaderas. /. pl. fam- Balao-ang. 

Asentado, da. aij. Buotan. 

Asentamiento, ///. Pagpalingcod. Pagca- 
lingcod. 

Asentar, a. Pagpalingcod. — r. Lingcod- — 
Pagbutang. --- Pagmatuod. - Pagsurat..— Lug- 
dang. 

Asentimiento. ;//. Pagoyon. Pagcaoyon. 
Caoyonan. 

Asentir. ;/. Pagoyon. Pagtangdo; arabo- 
yon. 

Aseo. ni. Camahauan. Caopay. 

Asequible, adj. Sadang macuha, sadang 
abuton, arabuton. 

Aserción. /] Pagmatuod. Camatuoran. 

Aserradero, ///. Guinlalagadian. 

Aserradizo, za. adj. Lagadion.— Guinla- 
gadi. 

Aserrador, m. Paralagadi. 

Aserradura. /. An agui san Iagadi.— pl. 
Linagadi. 

Aserrar, a. Paglagadi. 

Aserrín, m. Linagadi. 

Aserto, ni. Pagmatuod. Camatuoran. Ca- 
ri g-onan. 

Asesar, n. Pagbuotan. 

Asesinar, a. Pagpatay. 

Asesinato, m. Pagpatay. Pagcamatay. 

Asesino, ni. Parapatay sin tauo, an nag- 
patay ó nacamatay. 

Asesor, ra. adj. Magsaragdon, magpasa- 
yud. — s. Parasagdon, paraasoy. 

Asesorar, a. Pagsagdon, pagasoy, pagpa- 
sayud.— ;-. Paquisagdon. 

Asestar, a. Pagpatama, pagpatoon. — fig 
Pagigo. — Pagtuyo sin pagpacaraut. 

Aseveración. /. Pagpamatuod, pagpaca- 
rig-on. Camatuoran. 

Aseverar, a. Pagmatuod, pagpamatuod, 
pagparig-on, pagpacarig-on. 

Asfixia, f. Caotas san pagguinhaua, pag- 
capoot. 

Asfixiar, a. y r. Poot, baga otas an pag- 
guinhaua. 

Así. adi>. m. Sugad sini, sugad.— Así lo- 
gres lo que deseas. Tubangan cunta ma- 
cacuha ca san imo guintutuyo. — Así Dios 
te ayude. Tubangan cunta buligan ca sa 
Dios- — Sugad man. A la muy alta é así 
esclarecida princesa Doña Isabel, la ter- 



AS 

cera de este nombre. Sa talahuron ug 
sugad man mahal nga princesa Doña Isa- 
bel, an icatolo sini nga ngaran. — Tungud 
sini. Nadie quiso ayudarle, y así, tuvo 
que desistir de su noble empeño. Uaray 
sa iya bubulig, ngan tungud sini, napirit 
siya sin pagbaya san iya mahal nga tuyo. 
Así y todo. loe. adv. Bisan pá. 

Asidero, m. Pacao, carap-tan. caraptanan, 
catinan, caratinan.— -fig. Pasangilan. 

Asiduamente, adv. m. Sa canonay, ca- 
non ay. 

Asiduidad. / Camadoroto, pageamado- 
roto. 

Asiduo, dua. adj. Madoroto. 

Asiento, m. Lingcoran, lingeoranan. — 
Panumduman, listahan. 

Asientos de tabla ó cañas en embar- 
caciones menores. Daramba, dampaan. 

Asignable, adj. Sadang igsugo, sadang 
igtalaan, sadand ihatag. 

Asignación. /. Pagsugo, pagtalaan. — Ha- 
tag, sohol. 

Asignar, a. Pagsugo, pigtalaan. — Pagha- 
tag, pagsohol. 

Asilo. ///. Darangpan, ayopan, arayopan. 
— fig. l'agbulig, pagtabang, calooy. 

Asilla. / fig. Carap-tanan nga guti. 

Asimiento, m. Pagcaput. Pagcacaput. 

Asimilable, adj. Sadang igpananglit. 

Asimilación./. Casugad, pageasugad, pag- 
ca topong. 

Asimilar, a. y r. Sanglit, topong, tandig, 
tand'ng.- — n. Sama. 

Asimismo, adj. vi. Sugad sini. — Sugad 
man. 

Asir. a. Pagcaput, pagporot, pagcuha, pag- 
capiot, pagsicmit, Pagtoclo. — /-/.Paggamut. 
— Ocob. — Coyot. — Cubcub, — Cauing. Hu- 
rambay, cait, harnbay, biguit, cayot. r. 
Capiot, gaput. 

Asir ó tomar con garfios. Pagcabiang. 

Asir con palos. Pagsipit. 

Asir con los dientes. Pagongut. 

Asirse las mujeres cuando riñen. 

Pagalasig. 

Asir la carga por detrás. Pagsapuo. 
Asirse de las manos. Pagagbay. 
Asistencia. /. Pagtambong. Panambong. 

Pagatubang, pageaatubang. — Panabang. 
Asistir, a. Pagopud. — Bulig. —Pagtabang, 

pagbulig. Pagalila, pagalima.— Panumba- 

lay, pagcarocadto sin balay. — Pagtambong. 

— n. Atubang. — Pagcadto. — Daguil. 
Asma, f Hicab; coycoy; hucab. 
Asmático, ca. adj. Hicabon; coycoyan; 

hucabon. 



AS 

Asociación. /. Pagcatiroc, catirocan, ca- 

tigoban. Pagopud, pagcaopud. 
Asociado, da. adj. Opud, oropud. 
Asociar, a. Pagpaopud, pagpabulig. — Pag- 

tigub, pagtiroc, pagtampo. — r. Tigub, ti- 

roc, tampo, tipon, opud. 
Asolador, ra. adj- Macalaglag. — s. Para- 

laglag, parabungcag, parauacay. 
Asolamiento, ///• Asolación. /. Paglaglag, 

pagbungcag, pagcabungcag.paguacay, pag- 

cauacay. 
Asolar, a. Pacairapa, pacaoga. — r. Oga, 

irapa (ci'm dao mga tanum). 
Asolar, a. Pagbungcag, paguacay. Paglag- 
lag. 
Asolar, a. y r. Irapa; oga (cún dao mga 

tanum tungud sin cahurao, etc). 
Asolarse, (líquidos). — ;-. Lugdang. 

Asoldadar. a. Pagsohol. 
Asoldamiento. m. Sohol. 
Asoldar, a. Pagsohol. 
Asolear, a- Pagbulad. Pagcalcag. — r. Pa- 
so (cay napaadlao). — Veter. Pagpinasoi sa 

adlao, pagadlauan. — Asininag. 
Asoleo.;//. Veter. Casaquit sa mgamana- 

nap, tungup cay pinasoan ó inadlauan. 
Asomada./. Paquita sin dali lá. 
Asomar, n. Pagticang sin paggoa bisan 

ano. — a. Pagtambo, pagdongao. — Pagtu- 

nga (cun dao halas). — r. Olbo; sipatsipat; 

ducog, hangao, gabuy. 
Asombradizo, za. Hadlocon. 
Asombrar, a. Lindong.— fig. Pagpahadluc, 

pagpalisang, pagpaculba. — r. Hadluc, li- 

sang, c\\\h-A.— fig. \ Iipausa, bitingala. Cog- 

mat. 
Asombro. ///. Cundat. Caculba. Hipausa. 

— Catingalhan, catingalahan. 
Asomo. ///. Tigaman. — Catahap. Cataha- 

pan. — Ni por asomo.—///, adv. Dirigud 

mahihimo. 
Asonada./. Pagalsa, carimocan, casamocan. 
Asonancia. / Arangay, pagcaarangay. 
Asonar, n. Arangay. Pagdoroyog. 
Asordar, a- Bongol. 
Aspa. /. Salican. — Badbaran. 
Aspar, a. Pagsalic. — Pagbadbad- 
Aspaviento, m. Bungcaras. 
Aspecto, m. Nauong, cabayhon. Pamay- 

hon. 
Aspereza. / Garang-gasang, cagarang-ga- 

sang— Balud nga tuna. — Saplud. Catna- 

saplud. 
Asperges, m. Pagsablig, paguiltic sin tubig 

nga bendita. — Quedarse asperges, fr. fig. 

y fam. Puyas. 
Asperidad. / vid. Aspereza. 
Asperillo, m. Aroaslum. 



AS 



65 



Asperjar, a. Pagsablig, paguiitic sin tubig- 
nga bendita. 

Áspero, ra. adj. Magarang-gasang. — Ba- 
lud nga tuna. — Masaplud.— fig. Maisug. 
Mapintas.— Masapara.— Madital.-Maaplud. 

Aspersión. / vid. Asperjar. 

Áspid, m. Halas nga malara caopay. 

Aspiración. / Paghingot. — Caauil san ca- 
lag sa Dios. 

Aspirar, a. Paghingot. — Pagtalingoha sin 
catungdanan. — Hinggoc; cabhal; hanggab. 

Asquear, n. Load. 

Asquerosamente, adv. m. Mahugao cao- 
pay. 

Asquerosidad. /. Camahugao. 

Asqueroso, sa. adj. Mahugao; macahu- 
gao. — Apingon; taraiingon; lauayon. 

Asta. / Bangcao. — De animal. Sungay. — 
í'ati. — Nocnocan. — Dugoc. — Ilhi. 

Astenia./. Med. Camal uya, camaluyahon- 

Asténico, ca. adj. Med. Maluya, culang 
sin cosog. 

Astil. ///. Pari; agdas. 

Astilla. /. Sinacsac sin cahuy, dinaldag- 
Ttac. Siac; ipas.— Agbang, inagbang. 

Astillar. j¿. Paguasay, pagsacsac, pagdal- 
dag. Pagtiac. Pagsiac. 

Astillazo, m. Dabal sin tiac ó siac. 

Astillero. ///. Burutangan sin mga bang- 
cao, mga budiac, etc. — An guinbubuhatan 
sin mga sacacayán ug guinoopay man. 

Astillen, ni. Tiac nga daco. 

Astilloso, sa. cuij. Masisiac. 

Astricción. / Capirit, pagcapirit, calugos, 
pagcalugos. Pagpirit, paglugus. — CatuboL 

Astrífero, ra. adj. Bitoonan. 

Astringente, p. a. Macacatubol. 

Astringir, a. fig. Pagpirit, paglugos. — Tu- 
bol. 

Astro, tn. Bitoon. 

Astrólogo, m. Manhihimitoon. 

Astroso, sa. adj. fam. Macalolooy — Obús, 
taramayon. 

Astucia. / Larang, limbong. 

Astucioso, sa. adj. Malimbong. — An cliri 
napalimbong. 

Astuto, ta. adj. Malimbong. malibo. — An 
diri napalimbong. 

Asueto, ta. adj. Batid. — m. Pagpahuay. 

Asumir, a. Carauat. 

Asunción. /. Pagsaca, pagpasaca can Ma- 
ría Santísima sa mga langit. — Pagpaom- 
bao. 

Asunto, tn. Caasoyan. — Tuyo; catuyoa- 
nan. — Lagda. 

Asuramiento. m. Pagtubod; pagpatubod. 

Asurar, a. Pagtubud; pagpatubud. — r. Tu- 
bod. — Pacaoga (cún dao mga tunum). 



66 AS 

Asustadizo, za. adj. Calasan. 
Asustar, a. y r. Calas; cogmat, culba; 
cologmat; alimongao. 

AT 

Atabal, vi. Guimbal. 
AtabalejO. m. Guimbal nga guti. 
Atabalero, m. Paraguimbal, magguirim- 

bal. 
Atabal ete. m. Guimbal nga guti. 
Atabanado, da. adj. Cabang! 
Ata billar, a. Pagpilo. 
Atacar, a. Paghigot, pagbotones ó pago- 

pay san sarual, etc. sa lauas. 
Atacar, a. Pagtaco. Pagsolong. Dagahit, 

lagahit 
Ataderas. /. pl. fam. Sambud, gopis. 
Atadero, m. Sambud, higot. — Samburan. 

Gopis. Bahus, lio. 
Atadijo. ;//. fam. Borobud. 
Atado, vi. Potos, balotan. Bantal. 
Atado, da. adj. fig. Bantut.— Baíiquid. 
Atador, ra. s. Parahigot, paragaod, para- 

goos. 
Atadura. / Paghigot, paggaud, paggaid, 

paggoos. —Gopis, sambud.— -fig. Dogtong. 

Gaot; gacut, haguca; bogeos. 
Atafagar, a. Paglipong; pagpalipong. 
Atajadizo, m. Cabalat-san, calacturan.— 

Habong. 
At?jar. 7i. Balatas, lactud.— a, Pagtapo, 

pagbacay, paghabong — fig. Pagolang.— 

Quiñón, quimón. Atajar el fuego. Pag- 

pnrong san casonog. Atajar un pleito. 

Pagpaocoy ó pagotud sin calipongan. 
Atajar el agua. Apud 
Atajar el río para pescar. Atol, sa 

gop, sagpon, olang. 
AlajO. m. Balat-san, cabalat-san. Calactu- 
ran. 
Ata'aya. / Ilihian, bantayan.— m. Bantay. 
Atalayador, ra. s. Bantay. 
Atalayar, a. Pagbanlav. 
Atañer. ?i. Tungud. 
Ataque, m. Pagsolong; Pangubat, paga- 

uay.— -/%-. Casaquit nga tígda. 
Atar. a. Paghigot. paggaud, paggoos, pag- 
gapus. Gapnot, gacud, gacot. Posud. 
Bogeos. Botoc. Goom. Taquín, taquinta- 
quin. Taguic.— Moromod. Gahut, galauin, 
gamat, gaot, barocos, codcod, baíiquid,' 
biting. 

Atar la peonza con cuerda delgada. 

Alibong. 
Atar las manos atrás y las alas á 

las aves. Baclid. 
Atar flojamente. Galaohay, haguca. 



AT 

Atar la boca de tinaja con bejuco,, 
etc. Laot. 

Atar en hacecillos. Quintay. 
Atar los brazos cruzados. Coot, datul. 
Atar la lanza ú otra arma á la cin- 
tura. Culili. 
Atarantado, da. adj. An tinocob sin laua 
nga tarántula.— fig. y fam. Lacsi, malacsi, 
Iacsihon.-- fig. y fam. Quinalasan; cugmat. 
Atarantar, a. Pacalasfpagtarhug.— r . Ca- 
ías, dalao, hadluc. 
Atarazar, a. Pagpaac. 
Atarear, a. Pagtarea ó pagtutdo san pag- 

bubuhaton. — ;-. Pagbuhat sin maopay. 
Atarquinar, a. Paglagay, pagpono sin Ia- 

gáy ó hanang. — r. Lagáy. 
Atarraya./. Raya. 
Atarugamiento. m. Pagpadlong; pagea- 

padlong. 
Atarugar, a. Pagpadlong. 
Atasajar, a. Pagtapa. 

Atascadero, m. Cahalboan; caláguian. Lu- 
nayan. ílanang; cahanangan. — fio-. Caula- 
ngan. 
Atascamiento, vi. Caulangan (basi dirí 

maagui ó macacaagui). 
Atascar, a. Pagcalapate.— Pagulang.— r. 

Habito.— Hibol. 
Atasco. vi. Caulangan (basi diri maagui ó 

macacaagui). 
Ataúd, m. Longon. — Saluran. 
Ataviar, a. Pagrayandayan, paghiyas, pag- 

sabong. Pagogday, pagpaeaopay; hamo. 
Atavío, m. Hiyas, biao, puni; rayandayan. 
Atediar, a. Pacasamuyo. — r. Samuyo. 
Ateísmo, m. An diri pagtoo nga may 

Dios. 

Ateísta, com. An diri natoo nga may Dios. 

Atemorizar, a. Pagpahadluc, pagpaculba* 

pagpadalao, pagtarhug.— r. Hadluc, culba r 

da ao.— Garandát. — Duela. 

Atemperar, a. Pagcaopay; pagpaeaopay, 

Pagpaangay, pagpaigo.— ;\ Oyon, ayon. 

Atenacear, a. Pagsipit, pagquimpit, pag- 

compit, pangimpit. 
Atenazar, a. vid. Atenacear. 
Atacar, a. Pagsolong. 
Atención. / Pamati.— Pagtahud, catahud,, 
pageatahud, catalahuran. — pl. Calibangan. 
Atender, n. Pamati, talinghod.— Pagna- 
nong, pagbantay.— Pagmangno, paghopoC 
Igui. 
Atendible, adj. Sadang ó angay pama- 
ti on. 
Atenebrarse, r. Masirom an cabanua. 
Atenerse. ;-. Gapil, pagapil, pasarig. 
Atentación. / Paglaris san sugo, pagta- 
lapas. 



AT 

Atentado, m. Paglaris o pagtalapas san 

sugo- — Sala nga claco. 
Atentado, da. adj. Mador oto, buotan, 

maoyatum. 
Atentamente, adv. Sin maopay. — Sa 

daco nga catalahuran. 
Atentar, a. Pagtuyo sin paglaris sa mga 
sugo.— Pagtuyo sip pacatalapas ó pacasala. 
Atentar, y. Paghinay sin pagbuhat sip 

ano lá. 
Atento, ta. adj. Manayanaya- Masariyaya. 
Atenuación. /. Pagiban; pagcaiban. 
Atenuante, p. a. Macacaiban. 
Atenuar, a. Pagiban. 
Ateo, a. ;;/. y /. An diri natoo nga may 

Dios. 
Aterimiento, m. Pagcahagcot. 
Aterirse, r. Hagcot caopay, tognao cao- 
pay. 
Aterrar, a. Pag pu can.— Min. Pagagbon. — 

;-. Mar. Patabi, paliguid, liguid. 
Aterrar, a. Pagpahadloc, pagpalisan. Pa- 
cahadlud, pacalisang, pacacogmat. — r* Ha 
dluc, lisang, pacacogmat. 
Aterrizar. Pagcongsad ó paglusad an 
aeroplano sa tuna. Aeroplano, m. Baga 
sacayán nga nal ui upad. 
Aterrorizar, a. vid. Aterrar, 2» art. 
Atesorar, a. Pagtipig sin salapi ug iba 
pá nga mangad, -fig. Pagdugang sin cao- 
payan, etc. Pagsaclin. — Dapa, panapa. 
Atestación. /. Asoy, pagasoy 
Atestado. m. Camatuoran, Carig-onan. 

Caasoyan. 
Atestar, a. Pagpono sin bisan ano nga 

uaray solud. 
Atestar, a. For. Pagmatuod, pagasoy. 
Atestiguar, a. Pagasoy. pagmatuod, pag- 

tug-an. — Pagsacsi. 
Atetar, a. Pagpasoso. 
Atezado, da. adj. Maitom; agta. 
Atezar, a. Pagpa ; tum. — /-. Itum. 
Atiesar, a. Paghogot. 
Atildar, a. Pagbutang sin tigaman nga 

tilde sa mga letra. 
Atinadamente, adv. m. Igo cappay. 
Atinar, a. Pagigo — fig. Pagtigo, pagtoltol. 
Atínconar. a. Min. Pagtocud, pagsulay. 
Atiplar, a. Pagtagning. 
Atisbador, ra. s, Parahiling. 
Atisbadura. / Paghiling; pageahiling. 
Atisbar. a. Paghiling. Pagtitatita. Pag- 

sol-ong. 
Atisbo, m. Paghiling; pageahiling. 
Atizar, a. Palagahi, pagsugba. — Pasugui. 
fig- Sorugsorug. — Atizar un puntapié. Pag- 
tindac — Atizar un puñetazo. Pagsontoc. — 



AT 67 

Atizar un palo. Pagdabal, pagbalbag. — » 
Pagitong; amac. 

Atizar el fuego. Daob, gatong. 

Atocinar, a. Paglapa san bactin. Pagasins 
san tosino 

Atolondrado, da. adj. Lacsihon, culang- 
culang; bungug. 

Atolondramiento, m. Caculba; cu iba. 

Atolondrar, a. Pacaculba. — y. Culba, go- 
pong. 

Atolladero, ni. vid. Atascadero. 

Atollar, n. y r. Halobog sin calaguian; 

Jhabito; labo; taniud. 

Átomo, ni. Bisan ano nga gutiay caopay. 

Atónito, ta. adj. Hipausa. 

Atontar, a. y r. Culba, gopong. Baga 

eulangeulang. 

Atormentadamente. adv. m, Masáquit 

caopay. 
Atormentador, ra. adj. Macasáquit— s. 

Parasaquit; parahampac. 
Atormentar, a. Pacasáquit.— Pagsáquít. 
■y. Sáquit.— fig. Pacabido, pacasubo, pa- 

cayocot. — Paghampac. 
Atornillar, a. Pagbutang sin tornillo. 
Atortolar. a. fig. y fam. Pagpahadlue, 

pagpaculba, pagtarhug. — r. Hadluc, culba, 

daiao. 
Atortorar. a. Mar. Pagparig-on san saca- 
yán sin pisi nga guinlalabag. 
Atortojar. a. Bagnos, romoc. 
Atosigar, a. Paghilo, pagtubli, pagtuba. 

— fig. Pagdagmit, pagpaicag. 
AtOXicar. a. vid. Atosigar. 
Atrabancar, a. Pagdagmit, pagdali (sin 

uaray man panginano cún maopay an ca- 

buhat cun diri bá). 
Atrabanco, m. vid. Atrabancar. 
Atracadero, m. Doroongan. 
Atracar, a. May. Pagdoong; pagdooc, pag> 

harani.— fig. y fam. Pagpabosog. — r. Bo~ 

sog, pool. 
Atractivo, m. Hangit. 
Atracón, m. fam. Cabosog, capool. 
Atraer, a. Cabig. — fig. Aramaram, sorugv 

sorugsorug. — Lumay — Gaui- — Hangit; bo- 
yo. 
Atrafagar, n. Budlay, butlao. 
Atragantarse, r. Talab-oc Habocug. Hí~ 

bocug. Hibol. 
Atraicionar, a. Pagbudhi. 
Atraidorado, da. adj. Mabudhi, mabud- 

hion. 
Atraillar, a. Pagtangcol. 
Atramento. m. Itum. 
Atramparse, r. Hiatub.— Libón,— Soot, 

sol-ot cún dao tranca sin puerta. 
Atrancar, a. Pagtranca. 



68 AT 

Atrapar, a. fam. Pagdacop. —fam. Pagcu- 

ha. — fig. y fam. Paglimbong, pagarama- 
. ram, pagsorugsorug. 
Atrás, adv, l. Sa orehe, sa tinhan. — ! Atrás; 

interj. Isul. 

Atrasar, a. Pagiba. — r. Orehe. 
Atraso, m. Camaiha. 
Atravesado, da. adj. Balabag. Libat. 
Atravesar, a. Pagbalabag. Atravesar un 

madero en un arroyo. Pagbalabag sin ca- 

huy dida sin sapa.- — Pagtahus, paglahus. 

— Pagbalatas. Pagtaboc. — Pagtára. — r. Ta- 

lab-oc; habocog; hibol. — Olpus. Butauan. 

— y. Suag, gango, handag. 
Atravesar por medio de hiervas ó 

malezas. Hagupahup. 
Atravesarse en la garganta hueso, 

espina, etc. Hibocug; habocug, pacug. 
Atreguar, a. Langan, langan lagan. 
Atresnalar, a. Pagpondoc. 
Atreverse, r. Ahas, pangarías. — Paglaris. 
Atrevido, da. adj. Mangangahas. — Masu- 

quihon. Malaris. — Langpas; amang, amang- 

araang. 
Atrevimiento, m. Pangabas. Camalaris. 

Cabhal. ( 

Atribución./. Pagcabutang (in diri sayud). 

Gahum. Catungdanan. 
Atribuir, a. pagbutang, pagbutangbutang 

(in diri sayud). Itungud. 
Atribulación./. Casáquit; cabido, casubo, 

camingao, cayogot. 
Atribular, a. Pacasáquit, pacabido, paca- 
subo, pacamingao, pacayogot, — ;-. Sáquit, 

bido, subo mingao ; yogot. 
Atributo, m. Caiya sa bisan ano, quinai- 

ya. — Caopayan ó mga cahingpitan ó mga 

caud-ganan sa Dios. 
Atrición. /. Pagbasul, paghinulsul. 
Atril, m. Burutangan sin iibro, etc. 
Atrilera. / An paño ó panapton nga ibi- 

hubutang sa atri!. 
Atrincherar, a. Pagbutang sin mga carig- 

onan sa libut sin bongto ug iba pá nga 

lugar. — /-. Pagayop ó salipud sa mga trin- 
chera. 
Atrio. ;//. Sauang sa singbahan. — Natad sin 

balay. 
Atrito, ta. adj. Nagbabasul ná. 
Atrocidad. /. Cabangis, pagcabangis. Ca- 

mabangis, pagcamabangis._~/¿?;w. Capinan, 

oraora na. 
Atrochar, n. Paglacat ó pagagui sin da- 

lan nga simang. 
Atrochemoche. Sa pagcatuyao gud. 
Atronado, da. adj. An madagmit magbu- 

hat sin uaray panginano. — Dapag. 



AT 

Atronado, da. adj. Amang, — amang- 

amang, bungug. 
Atronadura. /. Cabutacan sin cahuy. 
Atronamiento, m. Calipong, pagcalipong. 
Atronar, n. Pagdalugdug. — a. Paglipong; 

•pacalipong. 

Atronerar. a. Pagloho sin cota. 
Atropar, a. Pagtiroc sin mga tauo. 
Atropellar. a Pagtonob sin tauo; sabud^ 

— Pagdoso, pagticuang. — Pagtalapas san 

sugo. — r. fig. Pagdagmit, pagdali caopay„ 

hinanali. — Pagdarahug, pagpacaalo. 
Atroz, adj. Maisug, mabangis, mapintas. — 

fam. Daco caopay. — Estatura atroz. Hitaas 

caopay. 
Atrozmente, adv. m. Sin mapintas; ma- 
pintas caopay, etc. 
Atruhanado, da. adj. Para pulong ug pa 

rabuhat sin maraut. 
Atufarse, r. Sina, isug. — Poot — Aringit.: 

— Aroaslum ná (cún dao alacsio). 
Atufo, m, Casina, pagcasina, pagcaisug. 
Atún. m. Isda. 
Atunera. /. Canil nga daco. 
Aturar, a. Pagilub. — Pagbuhat sin mao 

pay, pagdoroto sin pagbuhat. 
Aturar, a. fam. Pagtacob, pagtaclob, pag- 

sorot sin soot. 
Aturdido, da. adj. Culba, lacsihon, culang- 

culang, bungug. 
Aturdimiento, m. Caculba, pagcaculba> 

- Calipong, pagcalipong. — Calinop, pagca- 

linop; antong. 
Aturdir, a. y r. Culba. — Lipong. — Linop. 

— -Dalao; antong; alingagngag. 
Aturrullar, a. Pagtaloptacop. 
Atusar, a. Pagariban. Paghinlo. — r. fig.~ 

Pagogday. — Paghamus, pag-arot. 

AV 

Audacia. /. Camapintas, pagcapintas, pag- 

camapintas. 
Audaz, adj. Mapintas. 
Audiencia./. Hocmanan, horocmanan, ca- 

pong tan, capopong-tan. 
Auditor. ;//- Hocom. 
Auge. m. Pagombao, pagpaombao. 
Augur. Manaragna nga buaon. 
Augusto, ta. adj. Talahuron; siringbahon- 
Aullar. n. Ouang, pag usi. 
Aullido, m. Pagouang; coróo, pag usi. 
Aullo, m. Pagouang. 
Aumentable. adj. Sadang dugangan. 
Aumentación. /. Pagdugang. 
Aumentar, a. n. y r. Dugang, tubo^ 

— Pasambao. — Rapong. — Sambao. Sapong^ 

dulpa, dagon, dugdug, tarha, agum. 



Atr 

Aumentar el precio de una cosa. Ga- 

bao. 

Aumentar la comida. Bohboh. 
Aumentar la carga, dinero, etc. 

Dagdag. 

Aumentar los pantalones ó sayas por 
parte de la cintura. Tangquil. 
Aumentar agua á lo que se está co- 
ciendo. Tibhao. 

Aumentar el fuego con la leña. Mato. 
Aumentar la enfermedad. Damgo. 
Aumentar la enfermedad con la me- 
dicina. Sucgang, supang. 
Aumentarse llaga, hinchazón, etc. 

Surab. 
Aumento. m. Pagdugang; pagtubo. — Ga- 

bao; dugdug; tarha. 
Aún. a tu. t y m. Pa. Aun no ha regresado. 
Uaray pá uli. — Bisan pá. Te daré los cien 
duros que me has pedido, y aun doscien- 
tos, si los necesitas. Tatagan co icao san 
usa cagatos capisos nga inaro mo saacon, 
ug bisan pá duha cagatos, cún may caso- 
roc-an ca. 
Aunar, a. y r. Tigub, tampo. Oyon, abu- 
yon. 

Aunque, conj. advers. Bisan, bisan pa. 
Aupar, a, fam. Pagbulig sin pngsaca ó 

pagbuhat. 
Aura. /. Halayahay 
Aura. /'. Tamsi nga inadaguit. 
Áureo, rea. adj . Binulauan. Número; tag- 

poplo cagsiam catuig. 
Aureola, f. Podongpodong nga ibinaba- 
obao sa ulo san mga santos.-- l'eol. Pa- 
los. 
Auriga, m. Cochero. 
Aurívoro, ra. adj. Maquibulauan. 
Aurora, f. Casirac — Despuntar, ó rom- 
per la aurora. Malamandaman. — Aurora 
boreal. Andarahao. — Macabubuas. 
Ausencia. / Uaray hinhi; cauaray hinhi. 
Ausentado, da. adj. Uaray hinhi, binu- 

lag na. 
Ausentarse, r. Bulag. Pagpalaguio. 
Ausente, adj. Uaray hinhi, binulag na. 
Auspicio, m. vid. Agüero. — Pagbulid, pag- 
tabang. — pl. Mga tigaman. 
Austeridad. / Camasaplud, pageamasa- 
plud. — Camapenitenciahun. — Pagpasaquit 
sa lauas. 
Austero, ra. adj. Masaplud.— Mapcniten- 

ciahon. 
Austral, adj. Casalatanan. 
Austro, m. Salatan nga hangin. 
Auténtica. /. Cajrig-onan nga sinurat san 
camatuoran sin usa nga reliquia cún mi- 
•agro bá. 



Atr 



m 



Auténtico, ca. adj. Matuod. 

Auto. m. For. Pagburut-an, paghocom, 
pagsentencia, talaan. 

Autor, ra. m. y / Tagbuhat. Larangan. 

Autoridad. / Pagcaponoan. — Gahum. — 
Ponoan, magparabuot. 

Autorización. /. Paghatag sin gahum, 
pagtogot. 

Autorizan! iento. m. vid. Autorización. 

Autorizar, a. Paghatag sin gahum, pag- 
togot. — Pagparig-on san escribano sin su- 
rat ó carig-onan, cay iya man pinipirma- 
han. 

Auxiliador, ra. ádj. Magburulig, mana- 
nabang. — s. Parabulig. 

Auxiliar, s. Bulig. 

Auxiliar, a. Pagbulig pagtabang. — Pana- 
bang. 

Auxilio, m. Bulig, pagbulig, pagtabang, 
cabulig. 

AV 

Avacado, da. adj. Hayop nga may daco 

nga tian cundi maluya. 
Avadarse. ;-. Cupos. 
Avahar, a. Hangab.— u. Alitbo, alisbo, 

alisngao; hungao. 
Avalar, impers. Linog, oyug. 
Avalizar, a. Mar. Pagbalisa. 
Avalo, m. Linug. 
Avalorar, a. Pagsiring san bale; magano, 

pagbale, pagpabalc. 
Avaluación. / Cabalihan. 
Avaluar, a. Pagbale, pagpabale. 
Avalúo, m. Cabalihan. 
Avance. ;//. Pagusuag, pagdagus. — Pao- 
tang sin salapi. — Pagdosmog, pagdasmag, 
pagdamag. 
Avante, adv. 1. y /. Dayon, sulong. 
Avanzada. /. Usa ca panon nga mga sol- 
dados nga nagoona san cadam an, agud 
diri sira calitan san auay. 
Avanzar, a- Pagdayon, pagusuag. — Mil. 

Pagdosmog, pagdasmag, pagdamag. 
Avanzo, m. Tuhay, catuhayan, caisipan. 
Avaricia. /. Camahicao, pageamahicao. 

Maquibahandi. 
Avariciar. a. Hicao. 
Avariciosamente, adv. m. Sa daco nga 

camahicao. 
Avaricioso, sa. adj. Mahicao. Maquiba- 
han di. 
Avariento, ta. adj. Mahicao, maimot, ma- 

saclin, dohong, mahalut. 
Avaro, ra. adj. Mahicao, maimot, masa- 
clin, madohong, mahalut, macobut, maco 
pit. 

Avasallador, ra. adj. Malupigon. 
7 



7o 



AV 



Avasallamiento, m. Paglupig, pagealu- 

p:g, palupig. 
Avasallar, a. Paglupig, pagpis-ic< >p. ---/'. 

Pasacop.- -Palupig. 
Ave./ Tamsi. — Di: rapiña. Ma^s la^uit. 

pl. Catamsihan . --Poctoy. •— Lamgam. 
Avecilla, f. Tamsi nga guliay. 
Avecinar, a. Pagharani, pagdooc — Pasa- 

cop. — Pagpasacop. 
AvecindamientO. ///. Pasacop sin" boni- 
to. — Oroquian. 
Avecindar, a. Hasacop.-r. Pasacop. Pag- 

pasacop. -— Pagliarani, pagdooc. 
AvechUChO. ///. Tamsi nga maraut an ca- 

himo. 
Avejentar, a. Pacatigurang. - r. Tigti 

rang. 
Avejigar, a. Ú. t. c //. y c. /•. Labtug.— 

Libutug. 
Avellana. / Bonga san cahuy nga ave- 
llano. 
Avemaria. /'. Maghimaya cu María.— Al 

avemaria. Sa bagon sirom. Pagángel. 
Avenado, da. adj. Tuyao tuyao, culang 

culang. 
Avenar. //. Auas san tubig nga nabibiao. 
Avenencia. / Pagsarabul. Caoyonan, ca 

abuyonan.— Catuhay, cat 11 hayan. 
Avenida. / Bahá.— Pequeña. Lanab. 

Araguian, cialan. — Lanab; bocios. 
Avenido, da. adj. Bien avenido. Oyon, 

naoyon. — Mal avenido. Diri naoyon. 
Avenidor, ra. adj. Magturuhay. s. Pa- 

ratuhay. 
Avenimiento, ///. Pagoyon; pageaoyon. 
Avenir, a. Pagoyon. — r. Oyon, paquigo- 

pay sin buot, pageasabut. -Alba se las 

avenga. Siya hí in maaram. 
Aventador, ra. s. Parapalid sin hiimay, 

ote.—///. Nigo. 
Aventajado, da. adj. Labao sa iba. 
Aventajar, a. Labao, orug. ■— Pagpalabao, 

pagpaorug; pagpacalabao, pugpacaorug. — 

Siha. 
Aventar, a. Pagpalid sin humay, etc. Pag- 

tahop. — Pagpahpah.----Palid. — -Pagtayhóp. 

— Paghasohas. — Cayab; paypay; pá pá; 

papha; eayabeayab. 
Aventura. / Castigad, caagui.- -Catarag- 

man. 
Aventurar, a. Paghinanali. 
Aventurero, ra. adj. Manhihimalad.— 

s. Parapanhimalad. — Parapangayao. -— Hol- 

cabug. ■— Sohot, balagon. 
Avergonzar, a. Pagpacaalo— v. Alo.-- 

Pagdala. — Siod, auod, surao, angbao. 
Avería./. Castigad, caperdihan. — Mar. Ca- 

aguihan. Cahibangan. 



AV 

Averiarse, r. Pagraut; bibang. 
Averiguación. / Pagolitoqmt, pagsusi; 

pago lolitoquil, pageasusi. 
Averiguamiento, ///. />/d. Averiguación. 
Averiguar, a. Pagolit oquit, pagsusi, pag- 

osisa, pagO(]iiit, suguigu 1 . 
Averío. ///. Catamsihan, hayop sapagtra- 

bajo. 
Averno, ///. Infierno. 

Averrugado, da. adj. Calongo. 
Aversar. a. Pagdiri. Pagdomot. 
Aversión./. Pagdiri, pageadiri. Pagdomot, 

eadomol, pageadomot. Cadom-tan. 
Avestruz, ni. Tamsi nga duba ca vara 
an cahitaas, ug duha lá ca tudlo sa iya 
mga sicjui, uaray bolbol sa liug sa dug 
lian ug sa tiyan, nga liaglipot an iya inga 
paco ug diri nacacalupad. 
Avetado, da. adj- Borocbuiic 
Avezar, a. Pagbatasan, pabatid. 
Aviador, ra. s. Paradina. 
I Avidez. / Taüngoha, caipa. 
;' Ávido, da. adj. Matingohaon, maipahon. 
¡ Aviejar, a. Pacatigurang. — /■. Tigurang. 
' Avieso, sa. adj. Maraut; bariquig; c] ni- 
; guiri; bnribas. 
Avigorar, a. l'agp icosog. -fig. Pagagda, 

pagsagda. 
Avi'aníez. /. Camalaris, camalabiao. 
Avinagrado, da. aj. jig. y fam. Maisug, 
nnpintas. 
I Avinagrar, a. Pagpaaslum, pagpa panos. — 
I /-. Aslum; panos; Julang. 
i Avío. di. Casangcapan. — Halón. 
! Avisado, da. adj. Buotan, batid. 
¡ Avisador, ra. adj. Magsusumat. — Parasu 
¡ mat. 
Avisar, a Pagsumat, pagpahibaro. — Paha- 

mangp.o. pagsagdon. 

Avisar de daño ó peligro que ame- 
naza. Agoy, alap. 
Aviso. ///. Sumat,- -Pahamangno, sagdon. 
— fig- ^S a y» bantad. — Andar, ó estar so- 
bre aviso. Pagtagam. 
Avispa. / Lapinig; amomoong. 
Avispado, da. adj. Malacsi. 
Avispar, a. paglatub sa inga hayop.— fig. 

y fam. Pagpucao.-— r. jig. Posoc. 
Avispero, ni. Odian sin lapinig. — Balay sin 

lapinig. 
Avispón. 111 Lapinig nga daco. — Alimbu- 

buyog. 
Avistar, a- Pagtan-ao, pagquirita. — Pag- 

quirita. 
Avituallar, a. Paghatag ó pagtima sin mga 
! casoc-an sa pageaon. 

¡ Avivadamente. adv. m. Sin dagmit, sin 
I dali; dagmit caopay, dali caopay. 



AV 

AvivamietltO. ni. Pagdagmit, pagcadag- 

mit. Cadagmitan. 
Avivar, a. Pagdagmit, pagpadali. Pagsagda. 
Pagsugba; pagpalaga. — ;/. Cosog, pango- 

Avizorar. a. fam. Paggama. 

Avocar, a. Pagpasalauad. 

Avulsión, f. Cir. Paggabut; pagcagabut. 

Avutarda. /'. Tatnsi. 

AX 

Axioma, m. Casayoran nga dayag. 
Axiomático, Ca. aij. Dayag caopay. 

AY 

¡Ay! intcr. ¡Agui! ¡aguic! ¡aro)'! ¡Ay de mí! 

¡Cairo co! — ¡Abaa! ¡aray! 
Ayear. ;/. Pagaraba, pagaguic. 
Ayer. adi<. t. Cacolop, cahapon. 
Ayo, ya. ///. y f. Magtutdo, magtoroon sin 

bata. 
Ayuda. /". Pagbulig, cabulig; pageabulig; 

— Bulig. — Tabang. — Igcacabulig. 
Ayudador, ra. adj. Magburulig, manana- 

baiig. — r. Parabulig. 
Ayudante, p. a. Magbubulig. 
Ayudar, a. Pagbulig» pagtabang, pagtam- 

bulig. — Con los remos cuando el viento es 

Mojo y anda poco la embarcación á la 

vela. Paggarabay. — -Asud.-Alayon.--Hong- 

los; digon; api; tampil; aroalayon; horo- 

honglos. Ampoyot, bacuit. /'. Ambag, aur. 
Ayudarse, poniendo uno er trabajo y 

otro la materia. Agsa. 
Ayunador, ra. adj. M ipuasahon. — .v. Para- 

puasa. 
Ayunar, n. Pagpuasa, paglehe san pag- 

puasa san carne. 
Ayuno, m. Puasa, pagpuasa. 
Ayuno, na. aij. Puasa pá. — Kn ayunas, 

ó ea ayuno, ino-i. aiv. Uaray pá caon. — 

//V. y fam. Uaray sasabut. 
Ayunque, m. Landasan. 
Ayuntamiento, ni. Pagcatigub, pagea- 

tampo. - -Principalía, caditoán. -Balay ó 

tribunal. 
Ayuntar, a. Pagtigub, pagtam[)0.- Pag- 

sumpay, pagilugang. Pagdogtung. 
Ayustar, a. Dogtong. í'agsumpay; pag- 

•sigo; p.igsima; pagsogpon. 
Ayuste, m. Pagdogtong, dogtong. Sum- 

pay.-— Dinogtong. — Sinumpay. — Sigo. 



AZ 



71 



| Azada. /. Sadol. 

\ Azadada. /. Pagdabal ó pagbalbag sin 

! sadol. 

| Azadón. ;//. Sadol. 

Azadonada. /. vid. Azadada. 

Azadonar, a. Pagsadol. 

Azadonero. ¡n. An nagamit sin sadol sa 
pagbuliat. 

Azafata. /'. Babaye nga sacop ó suru- 
J goon san hadi nga babaye, nga bulig san 
hadi san pagbiste ug natitimos man niya 
an mga panapton san hadi. 

Azafate. ///. Tagácan; tacuyan. 

Azafrán, m. Dúlao. 

Azafranal, w. Cadulauan. 

Azafranar, a. Pagdulao ó pagtina sin 
i dulao. — Pagbutang sin dulao. 
j Azagaya, f. Bangcao nga guti. 
| Azar. ni. 1 Iipacdolan. — Casáquit, cacutian. 
i Azarandar, a. Pagtahup. Pag-oyug-oyug. 
I Azararse, r. Suhi. 
¡ Azaroso, sa. adj. Masáquit, macuri. 

Ázimo, adj. Púrao. 

Azolar. a. Carp. Pagdaldag. 

Azor. /;/. Tamsi nga madaguit. 

Azor. /;/. Cota. 

AzoramientO. ni. Cacapoy, pageacapoy. 

Azorar, a. y r. Capoy, nganga.-—/?^. Cul- 
ba. Budlay, butlao. 

Azorarse, r. Pagbati sin cabugat sa ulo. 

Azotacalles, com. fig. y fam. Lagátao, 
lagáyao, sodoy, sodoy sodoy. 

Azotado, ni. iíinam-pac. 

Azotador, ra. aij. Maghahampac— s. Pa- 
rahampac. 

Azotaina. / fam. Hampac. 

Azotamiento, m. Paghampac. 

Azotar, a. Paghampac, paglatub, paglagpi. 

Azotazo. /;/. Ilamjjac. 

Azote. ///. An iglalatub, an iharampac. — 
Mampac. laptong, latub. —fig- Ogay, ban- 
tad 

Azotea. /. Pantao. 

Azotina. /". fam. Hampac. 

Azúcar. ami>. Asúcar. 

Azucarar, a. Paghirog sin asúcar. — Pag- 
butang sin asúcar. 

Azuela. /. Daldag; bingeong. 

Azufrar, a. Pagbutang sin asufre. 

Azufre, m. Asufre. 

Azul. adj. Asul; bolhog. 

Azumbre./. 'J'aracsan sin alacsio, etc. nga 
sugad sin gantang an solud. 

Azuzar, a. Pagpaghot; os, osos, osot, sot- 
sot, tagsot. 



72 



B 



BA 



B. Icaduha nga letra san abecedario nga 
quinatsila ug an siyapa san iya mga con- 
sonante. An caluluasan niya be. Segunda 
letra del abecedario castellano y la pri- 
mera de sus consonantes. Su nombre es be. 

Baba. /. Lauay.— Burá. 

Babada. /. Payud. 

Babador, m. Alupaypáy. 

Babaza. /. Burá.— Taguc. 

Babazorro. m. Culang sin catahud. — adj. 
Buquidnon. Tinimaua. 

Babear, n. Paglauay. — Paburá. 

Babel, amb. fig. y fam. Carimoc, casa- 
moc; pagearimoc, pageasamoc. Carimo- 
can, casamocan. 

Babeo, m. Paglauay. — Pagburá. 

Babera. /. Babero, m. Alupaypáy. 

Babieca, m. Buang, bungug. Dungu-dungu. 

Babilla. / Payud. 

Babor, m. Luyo ó an dapit sa uala san 
sacayán, cún matan-ao quita tican sa olin 
ngadto sa dolong. 

Babosa. /. Manan ap. 

Babosear, a. Paglauay. 

Babaso, sa. adj. Lauay. 

Babucha. /. Sapin nga guinagamit san 
mga moros. 

Babuino. m. Aliuas. 

Baca. /. Caban nga anit. Tahub nga anit. 

Bacalao, m. Isda nga sugadsugad sin ta- 
roongan. -— fig. y fam. Tauo nga magasa. 

Bacanal, adj. Calipayan cún lacsi nga 
maraut. 

Bacará. /. Banua nga mahamut. 

Bacera. /. fam. Casaquit sa baga. 

Bacía. /. Panhunauan, hunauan. 

Bacín. ;//. Orinóla, ihian, ó calibangan. 

Báculo. ;//. Songcud.— fig. Ayopan, da- 
rangpan. 

Bache, m. Hanang, lagáy, halbo. Cahal- 
boan. 

Badajada./. Pagtoctoc sa linganay. 

Badajo, m. Diladila, botoboto sin linganay. 

Badana. /. Anit sin carnero nga inabo- 
han, totob. — Zurrar á uno la badana, fr. 

fig- y f am - Pagdabal, pagbalbag. — Mal- 
tratarle de palabra. Pagdarahug sa iya sin 
polong 

Badén, m. Sapa nga mamara. — Hubang. 

Baderna. /. Mar. Pisi nga sinalapid nga 

may usa cún duha bá ca bara an hilab-an. 

Badomía. / Sayop. 

Bagaje, m. Casangcapan sin mga casolda- 

dosan. 



BA 



Bagazo, m. Inonasan. 

Baguio, m. Baguio. 

¡Bah! interj. ¡Bá!, ¡abáa! 

Bahía. / Casuguran, pondohan, lauigan. 

Bailador, ra. m. y/. Parasáyao. 

Bailar. ;/. Pagsáyao, pagsásyao.— Pagbiric- 
biric cún dao casing. — Pagsabay ó sarabay. 

Bailarín, na. adj. Masáyao, magsaráyao. 
— s. Parasáyao. 

Baile, m. Sáyao, sasyao. 

Bailotear, u. Pagsáyao-sáyao. 

Bailoteo, m. Sáyao-sáyao. 

Baja.. /. Obús an bale.— Mil. Camatáy ó 
culang sin tauo. Kl enemigo tuvo mil ba- 
jas en el combate. Usa cayocut nga mga 
auay an nageamatáy sa pagauayan. — Dar 
de baja. fr. Mil. An pagpara sa usa ca 
tauo sa lista tungud cay namatáy, nasa- 
quit, pinmalaguio, etc. 

Bajada. /. Paglusad, paglogsong. — Log- 
songan. 

Bajamar. /. Hubas; hunas. 

Bajar, a. Paglusad, pagsongead; paglog- 
song. — Iban; obús. Bajar la calentura. Iban 
an hiranat. Bajar el frío. Iban an bageot. 
Bajar el precio. Obús an bale. — a. Bajar la 
cabeza. Pagyango; pagdoco. -Bajar mon- 
tes, cuestas, pendiente, al pueblo, etc. Pag- 
dolhog; pagtugbong.— Bajar jior río. Pagi- 
lauod. — Bajar la marea. Pahubas, paghunas. 

Bajel. ///. Sacayán. 

Bajelero, m. Tagsacayán; arraes. 

Bajeza. /. Buhat nga maraut.—//^. Pagca- 
obus cún pngeauaray polos san tauo. 

Bajo, ja. adj. Habobo.— fig. Obús, tara- 
mayon. — ;//. I Ialarum.— Habobo; hamabao. 
— Bajo en el mar: de arena, monbon; de 
piedra, pasig. — adv. m. En vo/. baja. IIu- 
ring, huringhuring. 

Bajura. /. Mar. Hibabauan. 

Bala. /. Ponglo. 

Baladí. adj. Tala lá. Taramayon, diri vale. 

Baladren, na. adj. Tabian, mayacan. 

Baladronear. ». Pagtabi. 

Balagar. m. Pondoc. 

Bálago. ;//. Dagami, banua. — Bura nga sa- 
noc sin sábon. — Menear, sacudir, ó zurrar 
á uno el bálago, fr. fig. fam. Pagdabal, 
pagbalbag. 

Balaguero, m. Pondoc nga daco sin da- 
gami. 

Balance, m. Quiling-quiling, quiua-quiua. 
Pagca quiling; pagpaquiuaquiua. Pagcaqui- 
lingquiling. 



BA 

Balancear, a. Pagquiling, pagquilingqui- 

ling; pagquiua, pagquiuaquiua; pagtuang, 

pagtuangtuang. 
Balandra. /. Sacayán nga may cumbis ug 

usa lá an toladoc ug layag. 
Balandrán, m. Panapton ó bistc nga ha- 

laguig ug hiluag. 
Balanza. /. Timbangan. — Timbang. 
Balar, a. Ouang; hirihiri. Inga. 
Balaustre, m. Calimposo, calimposoan, 

tinorno. 
Balazo. /«. Pagigo, pacaigo sin ponglo nga 

guican sin pusil cún luthang bá. 
Balbucear, 11. Ngoyil, ngualngual, ngual, 

cliri pacacayacan sin maopay. 
Balbucencia. / Pangoyit, pagngual. 
Balbuciente, p. a. Mangoyit, mangual. 
Balbucir, n. vid. Balbucear. 
Balcón. ;;/. id. Taramboan; iatcatlacatan. 
Balconaje, ni. Damo nga inga balcón. 
Baldado, da. p. p. Quiínay, pingeao. 
Baldadura. /. Caquimay, pagcaquimay; 

capingeao. Pagcapingcao. Capiangan. 
Baldamiento, ni. vid. Baldadura. 
Baldaquín, ///. Baga pabeyón. 
Baldar, a. Quimay; pingeao. Piang. 
Balde, ni. Iglilimas; Timba. — De balde, ni. 

adu. ITatag lá. 
Baldear, a. Pagbalunas, Paghugas. 
Baldeo, m. vid. Baldear. ' 

Baldío, adj. Uaray tanuni. Subo nga guba. 
Baldón, ni. Pagpacaraut, pagpacaalo. 
Baldosa. /. id.\ Pinagba nga tuna nga ga- 

init sa pagsalúg sa bisan diin. 
Balería, /. Cadam-an nga mga ponglo. 
Balido, ni. Pagouang, paghirihiri san car- 
nero. 
Balija. /. Maleta nga anit. Maleta nga gui- 

nagamit san correo sa pagdara san mga 

surat. 
Balijerc. ni. An tauo nga nagdara-dara 

sa mga surat. 
Balín, ni. Poroponglo. 
Balón. ;;/. I'onglo nga daco. 
Balsa. /.. Danao.— Tabao; gaquit; balsa. 
Balsamina. /. Margosu. 
Bálsamo. ;;/. id. Hamut, mamhut. 
Balsear, a. Pagtaboc sin balsa sa mga 

salugr 
Balsero. w.Bantay, paraoiin sa balsa. 
Baluarte, m. id., Ilihian, bantayan.— -fig. 

Ayopan. Hambay. 
Ballena. /. Bongansiso. 
Ballenato, m. Bongansiso nga guti. 
Ballesta. /. Balatic. 
Bambolear, n. y r. Oyog, oyogoyog. Du- 

yanduyan. Dulay, dulaydulay. 
Bamboleo, m. Pagoyog, pagoyogoyog. 



BA 



73 



Pagduyanduyan. Pagdulay, pagdulaydula- 

yan. 
Bambolla. /. fam. Parayao. 
Bambollero, ra. adj. Maparáyao. 
Banana. /.—Banano, m. Saguing. 
Banasta. /. Alat. Baris. 
Banastero, ra. ;;/. y /. Parahimo sin alat 

ó baris. — Parabaliguia sin alat ó baris. 
Banca. /. Lingcoran nga cahuy nga sugad 

sin guti nga larnesa. — Baloto, casco. 
Banco, m. Lincoran.— Mar. De arena. 

Monbon. — De piedra. Bacolud. 
Banda. /. Lado. Luyo. — De la banda de 

acá. Dinlii dapit. — De la banda de allá. 

Didto dapit.— Mar. /ras. Arriar en banda. 

Pagbuhii. 
Banda. /. Panon sin mga tauo. 
Bandada. /. Panon sin mga tamsi. 
Bandeja. /. id. Sanggaan. 
Bandera. /. id. Palay pacay nga dugnit, 

etc. 
Banderola. /. Bandera nga guti. 
Bandido, m. Macauat. 
Bando, m. Bayabay. — Echar bando, fr. 

Pagbayabay. 
Bando, m. Panon sin mga tauo. 
Bandolero, m. Macauat. 
Bandujo, m. Tongol. 
Bandullo, m. fam. Tiyan, tinac. 
Bandurria. /. Toroggon nga sugad sin 

sesta. 
Banqueta. /. Lingcoran. 
Banquete, m. Banco nga guti. — Panagtauo. 
Banquetear, a- Pagpanagtauo. Pagtam- 

bong sa mga panagtauo. 
Banquillo, m. Banco nga guti. — Lingcoran 

sin salaan sa hocmanan cún sa atubangan 

sa hocom. 
Bañadero, m. Parigosan. Lubugan, luna- 

yan. 
Bañar, a. Parigos, rigos. (suave la /'.). 
Bañera, f Bantay sa mga parigosan. 
Bañero. /;/. Tagada san parigosan. — Ban- 
tay sa mga parigosan. 
Bañil, m. Mont. Lunayan sin mga hayop. 
Bañista, com. An maparigos. 
Baño. ;;/. Pagparigos. — Tubig nga igpapa- 

rigos. — Parigosan. 
Baqueta./, id. Holhog, ihorolhog. — Iba- 

rasal sin guimbal, etc. 
Baquetazo, m. Pagdabal ó pagbalbag sin 

baqueta. 
Baraja. / id. Papel nga sogalan. 
Barajar, a. Pagbaraja.— fig. í'agsacot, pag- 

salacot. 
Barandilla. /. Hambuyan. Del comulga- 
torio, lareca. 



74 



BA 



Barangay. m. Sacayan. — An mga sacop 
sin usa nga guinhaopan. ¡ 

Barato, ta. adj. id. Gutiay an bale. 

Báratro, m. Infierno. 

Baratura. /. Obús ó gutiay an bale. | 

Baraúnda. /'. Samoc, rimoc, ngiras, ari- ! 
ngasa- Cari mocan, casamocan. ¡ 

Barba -parte de la cara que está de- 
bajo de la boca./. Sulang. -Pelo que ¡ 

nace en esta parte de la cara. Bongot. j 

Barbas del gallo. Lacay. 

Barbacana. /. Cota sugad san cañan sa- \ 
uang sa singbahan. . ' 

Barbada. / s.ulang.— Is.da. ¡ 

Barbado, da. adj. Bongoton. 
Barbar. //. Pagtubo san bongot. 
Bárbaramente. ad/>. ///. Sin mabangis; : 

mabangis caopay. ¡ 

Barbaridad. /". Cabangis. pagcabangis; ca- 

mabangis, pagcamabangis. - fig. Polong i 

cún buhat bá nga maraul. ! 

Barbarle, f. fig. Cacuiang sin maopay nga j 

pamatasan. — fig. Cabangis; capintas, cama- i 

bangis; camapintas. i 

Barbarizar. //. fig. Pagy.ican sin maraut. | 
Bárbaro, ra. adj. Snisir ng an inga tauo J 

nga sa siglo V naradaug san imperio nga i 

romano ug nagcasasarang sira sa Kuropa. ! 

■—fig. Mabangis, inapintas. Culangsin nía- : 

opay nga batasan. 
Barbechar, a. Pagarado ó pagquiua sa 

orna. 
Barbecho. ///. Tuna cún orna nga uaray 

pá tanurn. — Pagarado ó pagquiua saoma. 

— Orna nga guinarado ó quinina basi pag- 

tanuman. --Firmar como en un barbecho. 

An pamirma sin uaray anav panginano. 
Barbería, f. Halay cún oroquian san pa- 
raarot. -Cahimlang cún catungdanan san pa- 

raarot. — Lugar nga guinaarotan san inga ' 

tauo. Pangarotan. 
Barbero, ///. Paraarot. 
Barbiblanco, ca. aij. Obanon an bongot, • 

busag an bongot. \ 

Barbicacho. ///. Aiupaypay. 
Barbicano, na. adj. Busag an bongot. 
Barbiespeso, Sa. adj. Bongotan, himo- 

ngoi. - ; 

BarbihSCho. adj. Bago pa lá nga inaro- ! 

tan san bongot. 
Barbilampiño, adj. Tala lá nga muy bo- 
ngot. 
Barbilla. /. Sulang. 

Barbinegro, gra. adj. Maiton an bongot. : 

Barbiponiente, a i j. fam. An olilauo'nga ! 

nalutuboan na san bongot. fig. y Jan/. \ 

Basbas, basbason. 



BA 

Barbipungente, adj. fam. An olitauo 
nga, natutuboan na' san bongot". 

Barbirrubio, bia. adj. Bulao an bongot- 

Barbirrucio, cia. adj. Busag ug itom man 
an bongot. 

Barbitaheño, ña. adj. Bulau an bongot. 

BarJbO. ;//. Jsda nga songohan. Pantat ó 
pantac. 

Barbón, ///. Bongoton. 

Barboquejo. /// Cayong cong. 

Barbotar, m. Ngual, ngualngual; ngoyit. 

Barbudo, da. adj. Bongoton, himongot. 
Barangason. 

Barbulla. /. fam. Ngiras, aringasa, ca- 
ngiras, can ngasa. 

Barbullar. //. fam. Pangiras, pagaringasa. 

Barbullón, na. adj. fam. Mangiras, maa- 
r i ngasa. 

Barca. /'. Sacayan. 

Barcada./. An luran — An tag-sa ca pag- 
viage. 

Barcaje, m. llinacay 

Barco. ///. Sacayan, sarac-yan ó saraquian. 

BarcolongO. ///.-- Barcoluengo. ;//. Saca- 
yan nga usa lá an toladoc. 

Barcote. m. Sacayan nga daco. 

Barda. /. Langcao. 

Bardar, a. Paglagcao. 

Bardoma. /. Sigliot, lagay nga inabaho. 

Bardomera. / Gaud. 

Barganal. ///." Alad s n cahuy. 

Bárgano, m. Osoc nga cahuy. 

Barloventear. //. Mar. Pagayon sa lian- 
gin. 

Barlovento, m. Mar. An luyo nga dida 
ticang an hangiu cún tungnúd sin saca- 
yan, ele. 

Barniz. >// Salan. Lanay. Capulcapul. 

Barnizar, a. Pagsaian. Paglanay. 

Barómetro. ///. /r/.; Panigam-nan san tiem- 
po. 

BarotO. ///. Ba'oto, nga danay man qu¡- 
nacatigan. 

Barquear. //. Pagsacaysay sa barca. 

Barquero, ra. m.yf Paramando sa bar- 
ca; paraolin, magoolin. 

Barqueta. /'. Sacayan nga guli. 

Barquete. m. Sacayan nga guti. 

BarqUÍChuelO. m. Sacayan nga guti. 

Barquilla. / Sarosacay.m, .sacayan nga 
guti. 

Barquillo. ///. Saosacayán, sacayan nga 
guti. Tinapav nga manipis nga minata- 
tamisan ug Imiquin. 

Barra. / Cabra. De río. Sabang. 

Barrabasada. /: Sayop nga daco. 

Barraca. /. Payag. Malcasa. 

Barranca. /. vid. Barranco. 



Barrancal. ///. ífanang; cahanangan; ca- 

lag yan; cahalboan. Calusaran. 
Barranco. ///. Ilanang.- //V. Caourian, ca- 

ulangan. Cahalboan. 
Barrancoso, Sa. adj. Hanangon, lagayon, 

halbo. 
Barrear, a. Paralad, pagpacarig-on sin 

inga osoc. — Pagtalubascug. — />/•. Arq. Pag 

para san sinurat. 
Barredor, ra. adj. Maninilhig.— s. Para- 

sillvg. 
Barredura. /'. Pagsilhig; panilhig. — Sinil- 

hig. . 
Barrena. / id. Ouiricot. Lacob. 
Barrenar, a. Pagbarrena. pagquiíicot. — 

Pagloho sin barrena. 
Barrendero, ra. m. y f. Parasilhig. 
Barrenero, ///. Parahimo sin inga barre- 
na. -Parabaliguia sin mga barrena. 
Barreno, m. Barrena, quiricot. Lobo sin 

barrena. 
Barreña, /". Barreño ///. Sucaran nga da- 

co n¿a sugad sin dulang. 
Barrer, a. Pagsilhig. 
Barrera. /'. Alad.- --fig. (aulangan. 
Barrera, f. An quinucuhaan san calot 

nga ighinio sin coron, ele. 
Barretear, a. PagtaluLa^cug. 
Barrido. ///. Panilhig.— An sinilhg. 
Barriga. /". l'iyan, tian. Buyay. 
Barrigón, na. adj. TUinan, tiyanan. lín- 

yayon. 
Barrigudo, da. adj. T¡a:ian, tiyanan. Bu- 

yayon. 
Barril. m. id. Bar.lcs, surudlan sin alacsio, 

etc. 
BarrilejO. ///. Guti nga barilcs. 
Barrio, m. id. Hisac pan, oroqu'an sin 

mga tauo, nga harayo ó haroharayo sin 

bongto. 
Barrizal, m. Ca!ag-yan (calaguian); caha- 

nangan, calusacan. 
Barro, m. Lagay; hanang. Lusac. 
Barroso, Sa. adj. Malagay. Malusac 
Barrote, m. Ba'abag nga cahuy, parig-on 

san bongbong; etc. 
Barrueco, m. Mutia nga diri malidong. 
Barruntar, a. Tahap. 
Baruca. /. Larang, limbong. 
Barullo, m. fam. Ngiras, aringasa; casa- 
mocan, carimocan. 
Basa./. Arq. Simento, hinmumutangan. 
Basalto, m. Bato. 

Basamento, m. Arq. Simento, hinmumu- 
tangan. 
Basar. Pasarig; pagpasarig. 
Basca. /. Caraut sa guinhaua cún nagii- 

suvuca. 



ÉÁ 75- 

Bascosidad. /. Hugao. 

Base. f. Simento, hiamumutangán. •Carigo- 

nan, sasariganan. 
Basílica. /" Singbahan nga daco ug nía. 

talu'im. 
Basilisco. ///. Mananap, cono, nga ma- 

pintas, nga nacacamatay sa iba sa pag- 

tanao lá. — -listar hecho un basilisco. /;-. 

fig. y fam. Maisug, mapintas, másina 

caopay. 
Basquear. //. Pagraraut an guinhaua cún 

nagiisusuca. 
Basquina. / Saya nga maitum. 
Basta. /. Halothot. 
Bastante, p. a. Sadang.— adv. c. Casa- 

dangan. — Tardará bastante en volver. Ma- 

iiha pá an pagbalic. 

Bastantemente, adv. c. Turnan gud. 

Bastar. ;/. Sadang. 

Bastardo, da. adj. An diri ná sugad san 
iya guinicanan. Hijo bastardo. An anac 
san mga diri quinasal. 

Baste. ///. Ha'othot. — pl. Baga oroolonan. 

Bastear, a. Paghalothot. 

Bastidor. /;/. id. — Oronatan sin cabal, etc. 
Bataran, safangan. 

Bastimentar, a. Paghatag san mga caso- 
roc-an, paggahin. 

Bastimento. ///. Gahin; balón. 

Basto, ta. a/j. Mahugao. Tauo nga uaray 
batanan. 

Bastón. ;//. Songeud. tongeud. liadas. 

Bastonazo, ///. Pagdab.il ó pagbalbag sin 
i songeud. 

Bastoncillo. ///. Songeud nga guti. — Ga- 
lón nga haligot. Badasbadas. 
J Bastonear, a. Pagdabal ó pagbalbag sin 
1 songeud. 

Bastonero, m. Parahimo sin mga song- 
eud. — Parabaliguia sin mga songeud. --Bas- 
tonero sa mga pagsayao. 

Basura. /'. Sighot, hugao. — Tac sin mga 
hayop. 

Basurero, m. Parahacot san sighot. — An 
lugar nga binubutarigan san sighot. 

Bata. /. Panapton ó viste nga halauig. 

Batacazo, m. Hugamac. 

Batahola. /. fam. Ngiras, aringasa. 

Batalla. /. Auay. Gubat. 

Batallador, ra. aij. Mangorubat, maqui- 
auayon. — s- Paraauay, paragubat. 

Batallar, n. Pagauay, paggubat, pagpan- 
gubat, Pagdamag. — fig. Disputar. Pagpo- 
long polong, — Esgr. Pagbulang an magea- 
sitauo. 

Batallón, m. id. Panon. 

Batanear, a. fig. y fam. Pagdabal, pag- 
balbag- 



76 



BÁ 



Batanga. /. Catig. 

Batata. Tamini nga sugadsugad sin ci- 
ñióte. 

Batayola. /. mar. id. 

Batea, f. Dulang, panay. Sacayán nga 
guti. 

Batehuela. f. Dulang ó panay nga guti. 

Batel, vi. Bote. 

BatelejO. m. Bote nga guti. 

Batelero, ra. m. y f Paraolin ó niago- 
olin san bote. 

Batería, f. Anib; carig-onan san cadam- 
an nga caluthangan. 

Batero, ra. m. f. Parahimo sin panapton 
nga sinisiring bata. 

Baticola. j . Pangicog sin siyasin cabayo- 

Batida. /. Pamanua; pamusil. 

Batidera. /. Ocay, igoocay. 

Batidero, vi. Orointoc ó irointoc. — Bu- 
nal an. 

Batidor, m. id. Explorador. Cumaracap. 
— Peine. Sudlay. 

Batidor, m- Ioocay, batidor. 

Batidor, ra. vi. y f. Maocay, paraocay. 

Batiniín. m. Agong. 

Batir, a. Bagsac. Las olas cfel mar baten 
la muralla. An cota binabagsacau san bo- 
boongan. I'agbungcag, pagpnrio — Capa 
capa. - Pagocay. — Pagsudlay nga tipaig- 
bao. -- Pagdaog san auay. — Pagcacap. — 
Pagtacbo sin tubig ti can sa hitaas. — r. 
Pagauay, pagsari. 

Batir huevos, barro, masa ó cual- 
quier COSa. Casalosac, siuay siuay. 
Batir ó revolver la tierra con palo, 

etc. Cugay. 
Batista. /. Panapton ó genero nga mani- 

pis caopay. 
Batojar, a. Pagdagpas. 
Baturrillo, m. Sacot, salacot. 
Batuta. /. Icorompas. — Llevar la batuta. 
fr. fig.' y fam. Paginando sin mga tauo. 
Baúl. 1 ;;/. Gabán, 
Bausán, na. w. y /. Tauo tauo.— fig. 

Culangculang, buang. 
Bautismo, m. Pagbuniag; pagbobó. . Bu- 

niag. 
Bautista, m. Magburuniag. 
Bautisterio, m. Buniagan. 
Bautizante, p. a. Mabuniag. 
Bautizar, a. Pagbuniag,— Pagbobó. 
Bautizo, m. vid. Bautismo. 
Baya. /. Bonga sin cahuy. 
Bay adera. /. Magsaráyao. 
Bayo, ya. adj. Cayumamison. 
Bayón. vi. id. Biol. 

Bayoneta. /. id. Togsoc nga gamit sa 
mga pusil. 



BA 

Bayonetazo, m. Pagdabal ó pagbalbag 

san bayoneta. 
Bayuca. /. fam. Tang-uayan. 
Bazar, m. Tindahan. 

Bazo. /;/. Odilas. hagudilas. Magudila. — 
Bazo, za. adj. Dorodulao. 
Bazofia. /. Mga tura sin pageaon nga 

sinalacotan. — Buhat nga maraut. 
Bazucar, a. Pagquino, pagquiloquigo; pa- 

glog-o. 
Bazuquear, a. vid. Bazucar. 
Bazuqueo, m. Pagquino, pagquiloquigo; 

paglog-o. 

BE 

Beata. /. Binocot, babaye nga maampoon. 
Beatería. /. Buhat nga buaon. 
Beaterío, m. Balay cún oroejuian sa mga 

binocot. 
Beatificación. /. Pagpacasantos. 
Beatificar, a. Pagpacasantos. Pagasoy ó 
pagmatuod sa santos nga Papa san pag- 
casantos sin usa ca tauo nga inadagad ca- 
opay sa Dios dinhi sa tuna, ng niyan 
naghihimaya ná sa langit 
Beatífico, ca. adj. Macacasantos, macaca- 
bar áan. 
Beatísimo, ma. adj. Bardan, palararan 
caopay. — Beatísimo padre. Talahuron ca- 
opay nga amay. 
Beatitud. /. Cabaráan ó capalaran nga 
dayon. — Catalahuran sa sanios nga Papa. 
Beato, ta. adj. Bardan sa langit, palaran 
sa langit. — Matinumanon, masogot sa Dios, 
maampoon. 
Beatón, na. adj. Tauo nga salincapao, 

bu aun. 
Bebedero, ra. adj. Maopay iin-mon, inu- 

mon. — Intiman. 
Bebedizo, za. adj. Irin-mon. 
Bebedor, ra. s. Parainum. 
Beber, a. Pag inum. — Para catar ó probar 

Pagdiii'dim. 
Bebible, adj. fam. Sadang in-mon. 
Bebida. /. Inumon. 
Bebido, da. adj. Huboghubog. 
Beborrotear. ;/. fam. Pag-inum-inum sin 

talagudti. 
Beca. /. id. Isaraclay nga dugnit nga ga- 
mit sa mga colegiales, etc. 
Becerra. /. Nate nga babaye sin vaca 
nga tala lá may usa ca tuig. 
Becerro, m. Nate nga lalaqui sin vaca 
nga tala Id may usa ca tuig. — Anit sin 
nate nga vaca nga inabohan 
Befa. /. Pagtamay, pagyobit, pagtiao, tiao. 

Pagdorogas. 
Befar, a. Pagtamay, pagyobit, pagtiao. 



BE 

Befar, a. Baga pagtilamticam san cabayo 
san iya baba. 

Befo, fa. adj. Modotan, mod-ilan. 

Bejín, m. Poscanon. 

Bejucal, m. An tinutudcan san úay. 

Bejuco, m. Uay. — Parásan.— Calapi. — Ta- 
lorora.— fino. Nito. — Buan. 

Beldad. "/. Catahum, caaniag; camatahúm, 
pagcamatahúm, camaaniag, pagcamaaniag. 
- — Matahúm caopay. 

Belén, m. fig. Balaybalay, buquidbuquid 
nga guinbubuhat sa pagdayao san santos 
nga Pagcatauo san aton Guinoo Jesucristo. 
— fig- y f am - Carimocan, casamocan, can- 
giras. 

Beleño, m. Tanum nga may duha ca dan- 
gao an gitáas. 

Belesa. /. Tanum nga may tolo ca dan- 
gao an hitáas. 

Belfo, fa. adj. Modotan. 

Bélico, Ca. adj. Maquiauayon. An tungud 
sa paquigauay. 

Belicosidad. /. Camaquiauay, camaquia- 
uayon. 

Belicoso, sa. adj. Maquiauay, maquiaua- 
yon, mangorubat. 

Beligerante, adj. Nagaauay, nagpapa- 
quiauay. 

Belígero, ra. adj. Maquiauay, mangorubat. 

Bellaco, Ca. adj. Tampalasan, maquilas, 
maraut, toso. 

Bellacuelo, la. adj. Tosotoso 

Bellamente, adv. m. Sin maopay. 

Bellaquear, n. Pagtampalas, pagtoso. 

Bellaquería. /. Catosohan. Dahas. 

Belleza. /. Camaopay; camatahúm, cama- 
aniag. Caopay, catahum, caaniag, cabayan, 
cabaysay, camabaysay; catahuman. Cao- 
payan. 

Bello, Ha. adj. Matahum, maaniag, ma- 
baysay. 

Bellota» /. Bonga san cahuy nga encina, 
san roble ug iba pá. 

Bellota silvestre. Olayan. 

Bellote, m. Raysang nga daco. 

Bendecir, a. Pagbcndisión, panarangin.— 
Pagdaycg, pagdayao, pagorug, pagsan- 
orug, pag-opa. 

Bendición. /. id. Bendisión. 

Bendito, ta. p. p. Bininditahan. — adj. 
Baraan ó Santos sa langit. — Baraan, pala- 
ran, bulahan. 

Benedícite. m. Pagsarit an religioso sa 
iya ponoan. 

Beneficiar, a. Pagcalooy.— Pagquiua sin 
tuna. — Pagpanggui sin abacá. 

Beneficio, m, Calooy.— Capulsanan; pa- 
nolos. — Ancuha. — Fot. Derechos ó limos. 



BE 



77 



— Pagdalos, pagpayatac, pagquiua sa tuna. 
-Pagpanggui san abacá. — Tungud; catung- 

danan. 
Beneficioso, sa. adj. Himorolsan. 
Benéfico, ca. adj. Macacaopay, macaca- 

tabang. 
Benemérito, ta. adj. Tacus pagbalsan. 
Beneplácito, m. Togot. 
Benevolencia. /. Camaopay sin buot (sa 

mga igeasitauo). 
Benévolo, la. adj. Maopay sin boot, ma- 

lolooyón. 
Benignamente, adv. m. Sa daco nga 

paghipuangud. 
Benignidad. /. Camahipuanguron, cama- 

lolooyon , camahino-clugon. — Calooy. 
Benigno, na. adj. Malolooyon, mapuan- 

guron, maalayhan.-— Malinao. 
Benjamín, m. jig. An guimamamanghuri, 

manghud. 
Beodez. /. Cahubog, pageahubog. 
Beodo, da. adj. Hubog. 
Berbiquí, m. id. Hirihud sa pagloho sin 

cahuy, etc. 

Berenjena. /. Tarong. 
Berenjenal, m- Tanaman sin mga tarong. 
Bergante, m. Tampalasan, uaray alo. 
Bergantín. Sacayan nga duduha an tola- 
doc. 

Berlina. /. id- Carruaje. 
Berlinga. /. Catayan. Cotay. 
Bermejear. «. Bulao, bulágao. 
Bermejo, ja. adj. Bulao, bulágao. 

Bermejuelo, la. adj. Borobulao. 

Bermejura. /. Cabulao, pagcabulao. 

Bermellón, m. Pula nga color. 

Berraco. m. Butacal. 

Berrear, n. Pag-inga. 

Berrenchín, m. Baho sa lauas san bug- 
soc in maisug.— fig. y fam. Casina, caisug. 

Berrera. /. Baniía nga may duduha ca 
dan gao an hitaas. 

Berrido, m. Pag-inga, inga. 

Berrín, m. Pos-canon, madali masina. 

Berrinche, m. fam. Casina, caisug, pag- 
casina, pageaisug. 

Berro, m. Banua nga utanon. 

Berrocal, m. Caigangan, cabagtoan, pang- 
pang. 

Berrueco, m. Pangpang, igang. — Mutia 
nga diri malidong. — Bolug. 

Berza. ^ . Coles, utanon. 

Besalamano, m. Surat nga guti nga ua- 
ray firma, cundi may calactura nga sugad 
sini B. L. M., ug an cahologan — pagharoc 
san camut. 

Besamanos, m. Pagharoc san camut san 
hadi- Paghatag sin catalahuran. 



78 



m 



Besar, a. Pasliaroc 
Beso. ;//. Haroc, pagharoo 
Bestezuela. / Mananap nga guti, mana 

napay. 
Bestia. / Mananap. llayop. 
Bestiaje, vi. Cahayopan. 
Bestial, adj. Minananap. 
Bestialidad. / Pagcamananap.— Sala nga 

maraut, cay pacasaía sin mananap. 
Besucar, a. /am. Pagharoc sin agsub, 

paghinaroc. 
Besugo, m. Isda. Dapac. 
Besuquear, a. fam. vid. Besucar. 
Besuqueo, m. vid- Besucar. 
Betel, m. Buyo. Mamón, tilad.— Ticom. 

Guiboyoi. Caningagon. Cagang. Cagascas. 

Saguiauan. Culang sa baybayon. Cagop- 

cop. LabiJad. 
Bético, ca. adj. Taga Andalucía. 
Betún, m. Salong.—Buli.— Salan. 
Bezo. m. Modotan, mod-ilan. 
Bezoar. m. Bato sin bactin. 
Bezote, m. Bitaybitay nga nagamit sadto 

sa mga indio sa im-im sa obús. 
Bezudo, da. adj. Modotan.— Pihing.— 

Mod-ilan. 

RI 

Biblia./. An Santos nga Surat. 

Bíblico, Ca. adj. An tungud ('> cañan San- 
tos nga surat. 

Biblioteca. /. Piotan sin mga libro. 

Bibliotecario. ;//. Paramangno san biblio- 
teca. 

Bicerra. / Canding nga ihahas. 

Bicolor, adj. Duduha an color. 

Bicorne, adj. Duduha an sungay. 

Bicuento. ///. Usa ca ribo sin mga ribo. 

Bicho, ni. Mananap, mananapay. Mal bi- 
cho, /ras. /an/. Tauo nga maraut ug nia- 
topotopo. 

Bien. //•/. Caopayan. Bien Sumo, solamente 
lo es Dios. An caopayan nga uaray tub- 
tub, an Dios la.— El bien del pueblo. An 
caopayan san bungto.— adv. m. Maopay. 
Sin maopay. Caopay. Juan cumple siem- 
pre bien. Maopay guibapon an pagtuman 
ni Juan. Bien hemos comido hoy. Nan- 
gaon cami niyau sin maopay. Bien tarde. 
Colop caopay. Bien desdichadamente. Ma- 
raut caopay. Bien rico. Bahandianon ca- 
opay. — p¿. Manggad, bahandi. — Bien que. 
m. conjwit. Bisan.— Hacer bien. Pagtabang; 
paglimos. — Si bien. ;//. conjioit. Bisan, bi- 
san pá. 

Bienal, adj. Duha ca tuig an dugay ó 
camaina; cañan duha ca tuig. 

Bien' andante, adj. Palaran, bulahan. 



Rf 

Bienandanza. /. Palad, capalaran. 

Bienaventurado, da. adj. Baraan; bula 
han, palaran, — ¡ron- Tangcud. 

Bienaventuranza. /. Cabaráan, pageaba- 
ráan sa langit. — Capalaran, cabulahánan; 
pagcapalaran, pagcabuláhan. 

Bienaventurar, a. Papaghimaya. 

Bienestar, m. Pagcabutang nga , maopay 
ó maopay nga pagcabutang. 

Bienfortunado, da. adj. Palaran. 

Bienhablado, da. adj. Maopay mayacan, 
matotonon mayacan. 

Bienhadado, adj. Palaran. 

Bienhechor, ra. adj. y s. Mananabang. 

Bienio, m. Tiempo nga cañan duha ca tuig. 

Bienmandado, da. adj. Masogot. 

Bienquerencia. /. Maopay nga cabuot, 
caauil. 

Bienquerer, m. Maopay nga cabuot, ca- 
auil. 

Bienquerer, a. Pagauil, paghigugma. 

Bienquistar, a. Pagaramaram ó pagpao- 
pay sin buot. 

Bienquisto, ta. p. p. Tinatahud. — adj. 
Matahuron, bantugan (cay buotan). 

Bienvenida. / Pagabut ó pagdatong sin 
uaray ano man nga novedad. — Paghatag 
sin maopay nga pagabut. 

Bienvivir, n. Pagpacabuhi sin maopay. — 
Pagbatasan sin maopay. 

Bifloral ó bifloro, adj. Iwt. An cahui 
nga nagbubucad sin duha ca bucad. 

Biforme. adj. poet. An may duha ca ba- 
ihon 

Bifurcación. /. Pagsimang ci'm daodalan. 
Pagsanga ci'in dao cahuy. 

Bifurcarse, r. Simang. Sanga 

Bigamia /. Pagcasal sin balo, icaduha nga 
pagcasal sa bisan sin-o nga tauo. — Cahim- 
tang sin lalaqui nga quinasal sin duha 
nga babaye; cún an babaye nga quinasal 
sin duha nga lalaqui; cundi ini diri nato- 
got sa Dios ug sa Santa Iglesia. 

Bigamo, ma. adj. Quinasal sin macadu- 
ha. — An quinasal sin balo. — An nagpapa- 
casal san buhi pá an i ya ona nga asaua. 

Bigardear, n. /am. Pagsodoy; pagsodoy 
sodoy, paglagátao, paglagayao. 

Bigardo, da. adj. fig. Sodoy, sodoy so- 
doy, lagátao, lagáyao, 1 alagan. 

Bigornia, m. Bongot. 

Bigotudo, da. adj. Bongoton; bongoton, 
himongot. 

Bilingüe, adj. An maraam sin duha nga 

pamolong. — Sinurat sa duha nga pamolong. 

Bilioso, sa. adj. Lacoon. 

Bilis. /. Laco. 

Bilítero, ra. adj. Duduha an letra. 



BI 

Bil trotear. n. fam. Pagsodoy sodoy. 
Biltrotera. adj- Sodoy sodoy, lacauan. 
Billar, m. id. Paintoc, juego nga catsilan-on. 
Billete, ni. id- Papel nga may número sa 

lotería ó rifa. 
Billón, m. Usa ca ribo nga caribohan, usa 

caribo sin mga ribo, nga an caisipan duha 

ca ribo. 
BimatlO, na. adj . Nga may duha nga ca- 

mut. 
Bimestral, adj. Duha ca bulan an dugay. 
Bimestre, adj . Duha ca bulan an dugay. 

— m. Tiempo nga cun an duha ca bulan. — 

Sohol nga ihinahatag cún matapus an duha 

ca bulan, sa tagduha ca bulan. 
Bina. / Icaduha nga pagarado sa tuna. 
Binador, ni. An magarado sin icaduha. 
Binar, a. Pagarado sin icaduha sa tuna. 
Binazón. /. vid. Bina. 
Binza. /". Motospotos sin bunay, etc. 
Biografía, f. Casayoran sin quinabuhi sin 

tauo. 
Biógrafo, fa. m. y / Parasurat hionong 

sin quinabuhi sin tauo. 
Biombo, m. Salipuran; sinasalipdan. 
Bipartido, da. adj. Binuca; guinduha ca 

banhin, guintunga. 
Bípede, adj. — Bípedo, da. adj. Duduha an 

siqui ó teel. 
BirilCÚ. m. Bagcos, tacgong. 
Birlar, a. fig. y fam. Pagpatay ó pagdabal 

sin tigda sa igcasitauo, etc. fig. y. fam. 

Pagticas, pacadara tungud sin limbong. 
Birlocho. ;//• Carruaje. 
Birrete, m. Socong nga pula nga cañan 

santos nga Papa ihinahatag sa mga carde- 
nal san pagtogot sa ira san ira catungdanan. 
Birretina, f. Socong socong.-— Socong ó 

tag-olo. 
Bisabuelo, la. ni. y f. Icaduha nga apoy, 

an amay cún iroy bá san soho ta nga ca- 

apoyan. 

Bisagra. / id. 

Bisayo, ya. adj. Bisaya, taga cabisay-an. 

An tungud sa mga cabisayan.— /;/. Binisaya 

nga pamolong. 
Bisbisar, a- fam. Ngoyit. 
Bisección. /. Pagtunga. 
Bisexual, vid. Hcrmafrodita. 
Bisiesto, adj . An tuig nga may caruhaan 

cag siam ca adlao an bulan sa Febrero. 
Bisílabo, ba. adj. Duduha an sílaba. 
Bisnieto, ta. m. y f. Anac sin apo. 
Bisojo, ja. adj. Libat, balabag an mata. 
Bisoño, fla. adj. Basbason. 
Bisutería. /. Tendahan san mga muda. 
Bitácora. /. Mar. An binubutangan san 

agujón dida san sacayán. 



BI 



79 



Bizarrear. n. Pagpacalalaqui; padayao. 
Bizarría. /* Camadayan. Camaisug, pagca- 

lalaqui. 
Bizarro, rra. adj. Maisug. Madayan. 
Bizco, ca. adj. Libat, balabag an mata. 
Bizma. /. Haclop. 
Bizmar, a. Paghaclop. 
Biznieto, ta. m- y f Icaduha nga apo, ó 

anac sin apo. 

I3LA 

Blanco, ca. adj. Basag.— s. Cabusag. — s. 

Pangirigo-an. — adj. Gallo ó gallina blanco. 
j Oguis. 

! Blancor, m. — Blancura./. Cabusag, pagca- 
| busag; camabusag, pagcamabusag. 
| Blandamente, adv. ni. Sin mahinay, ma- 
! hinay caopay. 
Blandear. //. y r. Toros. — a. Pagaramaram 

basi malain sin boot cún tuyo bá. — Blan 

dear con uno. fr. Pagsangcayí pagalagad, 

pagoyon sa i ya. 
Blandear, a. Pagualauala. — r. Quiuaquiua. 
Blandir, a. Pagualauala. 
Blando, da. adj. Mahomoc, malomo. 
Blando, coma la fruta ya madura. 

lamig. 
Blandujo, ja. adj. fam. Horohomoc. 
Blandura. /. Cahomoc, pagcahomoc, ca- 

lomo, pagcalomo; camahomoc, pagcamaho- 

moc, camalomo, pagcalomo. Cahomocan. 
Blanqueación. /. Pagpabusag; pagbubu 

sag. 
Blanqueado, da. adj. Mamumusag. 
Blanqueadura. / Pagpabusag; pagbubu- 

sag. 
Blanqueamiento, ni. vid. Blanqueo. 
Blanquear, a. Pagbusag; pagpabusag. — n. 

Busag, (nabubusag). — Him-sag, himusag. 
Blanquecedor. m. An nagpapaingat san 

bulauan, salapi, ctc- 
Blanquecer, a. Pagpaingat san bulauan, 

salapi, etc. — Pagbusag; pagpabusag. 
Blanquecimiento, m. vid. Blanqueación. 
Blanquecino, na. adj. Himusag, busag- 

busag.. Duason. 
Blanqueo, m. Pagpabusag; pagbubusag, 

pagbusag. 
Blanquinoso, sa. adj. Himusag, busag- 

busag. Duason. 
Blanquizal. /;/. Calot. 
Blanquizco, ca. adj. Himusag, busagbu 

sag. Duason. 
Blasfemador, ra. s. Parabuyayao. 
Blasfemar, n. Pagbuyáyao. Malimali, ta- 

raboc. 
Blasfemia. /. Buyáyao. Pamuyáyao. 



80 



BLA 



Blasfemo,ma. adj. Mabuyáyao.— s. Para- 

buyáyao. 
Blasón, m. Kansag. 
Blasonador, ra. adj. Magpaparáyao. 
Blasonar, n. fig. Pagparáyao. 
Blefaritis. / Med. Hubag san alobaob sa 

mata. ' 
Blonda. /. Kncaje nga seda. 
Blondo, a. adj. Tauo nga may bohoc 

nga bulao. 
Bloquear, a. Paggubat ó paglibot san mga 

carigonan ó mga inooquian san mga caa- 

uay, cundi haroharayo pá nga diri abutan 

in pag luthangon sirasan 

mao nga mga caauay. 
Bloqueo, m. vid. Bloquear. 

BO 

Boa. / Saua. 

Boato, m. Padayao. 

Bobada. /. Dorogas. 

Bobalías, com. fam. Buog, culangculang. 

Bobalicón, adj. fam. Buog, culangculang. 

Bobarrón, na. adj. fam. Buog, culangcu- 
lang. 

Bobatel, m. fam. Buog, culangculang. 

Bobático, ca. adj. fam. Dorogas nga pag- 
polong cún pagbuhat bá. 

Bobear, n. Pagdorogas.— fig. Pagcauang 
lá sin pagbuhat. Dongo. 

Bobería. / Dorogas. Cauang nga pagbu 
hat. Cadongo. 

Bóbilis, bóbilis. (De) mod. adv. An qui 
nucuha sin uaray ano man nga trabajo. 

Bobo, ba. Buog, culangculang, bongug, 
buag, dongo. 

Boca. / Baba, hiua. — Boca torcida. Hiui. 
— Pequeña. Quipot.— Boca de cañón, tinaja 
etc. Ganggang. — Boca de río. Sabang. — 
Boca de cangrejo. Cagat. — Boca de fuego. 
Pusil, luthang. — Boca del estómago. Si 
roesoroc. — Oscuro como boca de lobo. Ma- 
sirom caopay. — Boca abajo, m. adv. Colop 
yáob. — Boca arriba. ;«. adv. Huy-ang. 

Bocacalle. /. Guincacasuangan sin dalan 

Bocadear, a. Pagpinitpinit. 

Bocado, vi. Tol-on. — Tomar un bocado, 
Pagcaon sin guti.-— Bocado — mordedura 
Quinagat, tinocob. — Bocado, — pedazo. Pi 
nit. — Hongit. 

Bocamanga, f Hapin sin puños. 

Bocanada. /. Usa ca tol-on sin irin-mon. 
— -Usa lá ca pagsuca ó pagsugpa. Bocanada 
de viento. Tarapoc. — De agua. Gugum. 

Bocera. /. Moh moh. 

Boceto, m. Lagda cún dao sa pagpintar. 

Bocezar, n. Quiuaquiua san bábá. 



BO 

Bocina. /. Toronggon. — Bodyong. 

Bocinar, n. Pagbodyong. 

Bocinero, m. Parabodyong. 

Bocón, na. adj. fam. Daco an bábá.— fig. 

y fam. Mayacan sin oraora. 
Bocoy, m. Daco nga bariles. 
Bocudo, da. adj. Daco an bábá, daco an 

hiua. 
Bocha. / Bula nga cahuy. — pl. Uyasan. 
Bochar, a. Paguyas sin bula nga cahuy. 
Bochorno, m. Alindanga.— fig- Capaso 

sa ulo. — Capaso ó capula san bayhon tu- 

ngud sin caauod. 
Bochornoso, sa. adj. Maalindanga. — Ma- 

cacalipong. Macacaauod. 
Boda. / Pagcasal. Panagtauo sin quinasal. 
Bode. m. Canding nga lalaqui. 
Bodega, f. An binubutangan san alacsio. 

— Sirong, ingud. 
Bodegón, m. Sirong nga daco. — Tenda- 

han sin mga cacaanon. — Tianggui, tiang- 

guian. 
Bodegonear, n. Pagsodoysodoy. 
Bodeguero, ra. m. y /. Tagada san bo- 
degón. Maraut nga cocinero, 
Bodeguero, ra. m. y /. Bantay san 

bodegón. 
Bodigo, m. Tinapay nga guti. 
Bodoque, m. art. y ofi Bula nga puthao. 

— mct. y fam. Ora ora in ca lorong lorong. 

Hacer bodoques, fr. Guinlubong na. 
Bofe, m Bagá. 
Bofena. /. Bagá. 
Bofetada./. Tampalo.— Dar bofetada. Pag- 

tampalo. 
Bofetón, m. Tampalo. 
Boga. /. Isda. 
Boga / Pagbugsay. Paggayon. Paggaod. 

Boga arrancada. Mar. Rangpas. 
Bogada. / An lacat san sacayán sa usa 

la ca pagrangpas, paggayong, etc. 
Bogador, ra. m. y / Parabugsay, mag-/ 

burugsay; paragayong; paragaod. 
Bogar, n. Mai'- Pagbugsay; paggayong; 

paggaod. — Pagrangpas. Pagbungcaris. 
Bogavante, m. Avantero. 
Boina. / Baga socong, tagulo. 
Bojar. a. Paguatang, pagsocol. — n. Uatang, 

socol. — Lieos. 
Bojear, a. Mar. Pagsocol. — n. Socol. — 

Lieos. 
Bojeo m. Mar. Socol.— Lieos. 
Bojiganga, f. Mga comediante sadto anay 

sa mga bongto nga guti. — Viste nga ma- 

catataua. 
Bojo. m. Mar. Socol. — Lieos. 
Bola. /. Maripoyoc. -— fig. y fam. Mentira. 

Búa. 



BO 

Bolazo. m. Pagbotac sin maripoyoc. 
Bolear. «. Batac. 
Boleo, m. Pagbatac, batac— Dabal. 
Bolero, ra. adj. Tinmois, pinmalaguio, 

tois. — Buaon. 
Bolero, ra. m. y / Parasáyao, magsaráyao. 
Boleta. / Surat nga gutiay, carig-onan. — 

Guti nga papel nga polos sin tabaco, ci- 
garrillo. 
Boletar. a. Pagtabastabas sin papel nga 

potos sin cigarrillohon. 
Boletín, m. Guti nga papael. Carig-onan. 

— Periódico. 
Boliche, m. Guti nga maripoyoc. — Uya 

san. — Horno sa pagtunao sin timga. 
Boliche, m. Raya. 
Bólido, vi. Meteor. Tisoc. 
Bolina, f, Pisi nga may higot nga timga, 

—etc. sa catapusan sa pagsocol san ca- 

hilarum san dagat. — Navegar de bolina. 

Pagayon sa hangin, ayon an hangin. 
Bolineador, ra. adj. Mar. Sinisiring an 

sacayán nga matulin cun ayon an hangin. 
Bolinero, ra. adj. Mar. vid. Bolineador. 
Bolo. m. Cahuy nga malison ug halipot 

nga yapad an baga pono. — Uyasan, uyá- 

gan. 
Bolsa. / Hupao. — Sapot. Caray. Testícu- 
los. 
Bolsear, n. Conot (in naconot an biste.) 
Bolsillo, m. Hupao. 
Bolso, m. Hupao. 
Bollar, a. Pagmarca san mga género ó 

panapton basi sabuton cún diin guican nga 

fábrica. 
Bollar, a. Pagtomboc. 
Bollero, ra. /;/. y /. Parahimo sin mga 

bollo nga tinapay. — Parabaliguia sin mga 

bollo nga tinapay. 
Bollo, m. Tinapay nga guti nga sinasac- 

tan siri bunay, matam-is, etc. — Tomboc— 
jig. Hubag sa ulo tungud sin hipacdol, etc. 
Bomba. / id., pabotohun. 
Bombardear, a. Pagluthang ó pagbuhi 

san mga luthang. 
Bombardeo, nu Pagluthang. 
Bombazo, m. An pagboto san bomba. 
Bombear, a. Pagbuhi sa mga bomba. 
Bombero, m. An paramanejo san bomba 

sa paglimas, sa pagparong sin mga casonog, 

etc. 
Bombo, ba. adj. Lipong. — m. Guimbal 

nga daco. 
Bombón, ni. Lahug, salud. 
Banachón, na. adj.fam. Maopay sin boot; 

tangcud. 
Bonancible, adj. Linao, malinao; hurao, 
mahurao. — Ludang. 



BO 81 

Bonanza, f. Calinao, pagcalinao; camali 
nao, pagcamalinao. — Ir en bonanza. Mao- 
pay nga pagsacay, ayon an hangin. 

Bonazo, za. adj. Maopay nga tauo, ma- 
mingao, murayao. 

Bondad. / Caopay, pagcaopay; camaopay, 
pagcamaopay. Caopayan. 

Bondadoso, sa. adj. Maopay nga tauo, 
malolooyon. 

Bondoso, sa. adj. vid. Bondadoso. 

Bonetada. /. fam. Pagtocas san socong 
cún calo bá. 

Bonetazo. m. Pagdabal sin socong. 

Bonete, m. Socong, tagulo; i ni nga socong 
may upat nga cataisan sa ibabao dapit. 

Bonificar, a. Pagpacaopay.— Pagsurat sa 
libro nga caisipan sin ano lá nga tungud 
sin usa ca tauo. 

Bonísimo, ma. adj. Maopay caopay, gui- 
mamaopaye. 

Bonito, m. Isda. 

Bonito, ta. adj. Maopay, matahúm. 

Bono. m. Com. Carig-onan. 

Boñiga, f. Tae sin hayop ó mananap. 

Boqueada. / Pagtinga. Dar la última bo- 
queada. Nagtitinga ná, haragumatay, ná- 
naghihimatay ná. 

Boquear, n. Pagnganga, pagtingab. — Pag- 
tinga, paghingotas. — a. Pagpolong, pag- 
yacan. 

Boquera. / Araguian san XxMx^.— Veter. 
Casamdan sa baba san mga hayop. 

Boquerón, m. Bangag ó loho nga daco sa 
mga cota. 

Boquete, m. Araguian nga haligot. 

Boquiabierto, ta. adj. Nanganga.— Nag- 
papausa. 

Boquiancho, Cha. adj. Haluag an bábá. 

Boquiangosto, ta. adj. Haligot an bábá, 
pogot. 

Boquiblando, da. adj. Mahomoc an bábá. 

Boquiduro, ra. adj. Matig-a an bábá. 

Boquifresco, ca. adj. Mahomog an bábá. 

Boquifruncido, da. adj. Haligot an bábá. 

Boqu i hendido, da. adj. Lupog an bábá. 

Boquihundido, da. adj. Daco an baba. 

Boquilla. / Ganggang san sarual. — Ara- 
guian sin tubig. 

Boquinegro, gra. adj. Itom an bábá. 

Boquirrasgado, da. adj. Haluag an baba. 

Boquirroto, ta. adj Masayon mayacan, 
himolong, tabian. 

Boquirrubio, bia. adj. jig. Mayacan bi- 
san lá ano nga iya hinbabaroan. 

Boquiseco, ca. adj. Mamara an bábá. 

Boquisumido, da. adj. Daco an bábá. 

Boquitorcido, da. adj. Hiui an bábá. 

Boquituerto, ta. adj. Hiui an bábá. 



82 



BO 



Borbollar, n. Alimbucad; atimbucad. 
Borbollón, m. Pagalimbucad, pagatimbu- 

cad, iquinaatimbucad an bura. 
Borbollonear, n. vid. Borbollar. ' 
Borborigmo, m. Agoró, agoroc. 
Borbotar, n. Alimbucad, caladcad. 
Borbotón, m. vid. Borbollón. 
Borceguí. m. Sapin nga lahus sa boco- 

boco. 
Borda. / An dapit sa ibabao sa caguili- 

ran sin sacayán. 
Bordada, f. Mar. An lacat san sacayán 

san pagbiric ó pagbira. — Dar bordadas. 

fr. Mar. Pagbiric, pagbira. 
Bordado, m. Pagborda. Binorda. 
Bordador, ra. m. y f. Paraborda. 
Bordadura. / Pagborda. Binorda. 
Bordar, a. Pagborda, pagpahot paliot san 

dagum sa cabal, etc. 
Borde, m. Liguid. — Ngabil sin tadiao, 

etc. 
Bordear. n. Mar. Pagbiric, pagbira. 
Bordo. ' iu. Quilid san sacayán nga dapit 

sa goa. — An lacat san sacayán san pag- 
biric, pagbiric, pagbira. — A bordo, m. adv. 

Didto gud sa sacayán. — Al bordo, m. adu. 

Sa luyo sa sacayán. Dar bordos, fr. Mar. 

Pagbiric, pagbira. -De alto bordo, expr. 

Sacayán nga claco. --Rendir el bordo en, 

ó sobre alguna parte. Pagdatong, paga- 

but. 
Bóreas, w. Amihan nga hangin. 
Borla. / Culili. — Parongpong. 
Bornear, u. Tuang, taquilid.— r. Colob 

cún dao cahuy. — Paglabra guilibut san 

mga harigue ó pinacaharigue. 
Borneo, m. Pagbiric. — Pagquiua quiua sa 

mga pagsayao. 
Borní, ni. Tamsi nga rnadagmit. 
Borona. / Daua.— Mais. 
Borra. /. Nate nga babaye sin carnero 

nga usa pá lá ca tuig. — Barahibo sin can- 

ding. — Larug sin lana, etc. 
Borrachear, n. Paghubog sin agsub. 
Borrachera. / Cahubog, pageahubog. 

Quinahub-gan. 
Borrachería. /. vid. Borrachera. 
Borrachez. / vid. Borrachera. 
Borracho, Cha. adj. llubog. Mub-ganon. 

— j. Parahubog. 
Borrachuelo, la. adj. Hubog.— s. Para- 
hubog. . 
Borrador, m. Surat nga hohoaron pá. — 

Panumduman. 
Borradura. / Pagpara. Capara, pagea- 

para. 
Borrajear, a. Pagsurat sin uaray pangi- 

nano. 



BO 

Borrajo, m. Puroctan. 

Borrar, a. Pagpara, pagpanas. 

Borrasca. / Onos; uranos.— fig. Baguio. 

Borrascoso, sa. adj. Madlos an hangin. 

Borregada, f. Mga canatihan nga carnero. 

Borrego, m. Nate nga lalaqui sin carnero 
nga usa cún duha bá ca tuig. 

Borrega, f. Nate nga babaye sin carnero 
nga may usa cún duha bá ca tuig. 

Borreguero, ra. adj. An pinangangao- 
! nan ó pinananabsaban, san mga canatihan 
! nga carnero. — s. Bantay ó paramangno 
¡ san mga canatihan nga carnero. 
j Borrica. /. Hayop nga babaye nga bor- 
í rica. 

í Borricada. / Caborricohan.— y^f. Caton- 
i tonhan. 

j Borrico, m. Hayop nga lalaqui nga bo- 
¡ rico. 

i Borrico ó borriquete, m. Carp. Saray 
I an sin cahuy. 

i Borro, m. Nate nga lalaqui sin carnero 
i nga diri pa ayáo sin duha ca tuig cundi 
í labis ná sin usa. 

i Borrón, m. Nalamid-an. — Surat nga hu- 
| h uaron pá. — Ngaran nga danay isinasabi 
sa mga autor nga obús sa ira mga sinu- 
rat. — Carat-an. — Caditcadit, cudit. cudit. 
! Borronear. ;/. Pagcaditcadit, pagbarobad- 
| lis, pageuditeudit. 

1 Borroso, sa. adj. Larugon. — Panas. — Pi- 
1 nara, ñapara. 

1 Borujo. m. Baga sapal san aceitunas. 
¡' Boscaje, m. Cacaliuyan, cabanuaan. 
i Bosforo. ///. Guincasuangan. 
i Bosque, m. Guba, cagugub-an. Cacahuyan, 
i cabanuaan. 

\ Bosquejar, a. Paglagda (cún sa pagpintar.) 
¡ —fig- Pagasoy nga diri pá hingpit. 

Bosquejo, m. Lagda. — Bisan ano nga 
buhat nga diri pá human. — Caasuyan nga 
diri pahingpit. 

Bosquete, m. Buquid buquid. 

Bostezador, ra. adj. Muhuyam. Labga- 
bon. 

Bostezar, ó toser con frecuencia. 
Coy-coy, coseos. Ilubac, hicab. 

Bostezar. ;/. Paghuyam. Labgab. 

Bostezo, m. Huyam, labgab. 

Bota. /. Surudlan nga anit sin alacsio. 

Bota. /. Sapin nga anit. 

Botador, m. Tócon. 

Botafuego. Isusurit, idarageot. 

Botalón, m. Mar. id. 

Botamen, m. Caprascohan, inga sudlanan 
nga guti. 

Botamen, m. Mar. Mga surudlanan sin 
tubig, alacsio, etc- 



fío 

Botana. / Sorot. fig. y fam. Tangpus 

sin casam-dan. — Olat sin casam dan. 
Botánica. /'. Pagaradman sa pagquilala san 

inga banua. 
Botar, a. Ontol. — Mar. Pagcaling. — Pag- 

locso, paglorolocso. — Hatac, y abo. — Pag- 

palutao sin sacayán. 
Botaratada. /. fam. Catontohan. 
Botarate, m. fam. Culang culang. 
Botavante, m. Sugad sugad sin budiac. 
Botavara. /. Mar. id. 
Bote. ;;/. Pagbunal, pagibobono sin bang- 

cao. — Paglocso, paglorolocso san caballo. 

Pagontol. 
BQte. ;;/. Surudlan sin mga tambal, hamot 

etc., prasco. — Estar de bote en bote. fr. 

fig. y fam. Soot caopay; pono caopay. 
Bote. m. Sacayán nga guti. 
Botella. / id. Boteya, surudlan sin alac- 

sio, lana, etc. 
Boteqilín. m. Mar. Sarosacayan, botebotc, 

bote nga guti. 
Botería. / Mar. Cabarilisan, mga surud- 

lanan sin tubig, etc. 
Botero, m. Parahimo sin mga surudlanan 

sin cañan .alacsio, etc. — Parabaliguia san 

mao nga mga surudlan. — Paragayong sa 

bote. 
Botica. /. Balay nga binubutangan san 

mga tambal nga icabobolong sa mga ca- 

saquít, ug iguinbabaliguia an mao nga 

mga tambal. 
Boticario. ;//. Paratima ug parabaliguia 

san mga bolong. 
Botija.'/. Biso, toytoy, tinghoy. 
Botijero, m. Parahimo sin mga biso, etc. 

— Parabaliguia sin mga biso, etc. 
Botijo, m. vid. Botija. 
Botijuela. / Biso ó taytoy ó tinghoy nga 

guti. 
Botín, m. Sapin nga anit. — Tahub sa bi 

tiis tubtub sa tohud ngada sa teel. 
Botín, m. An cuba sa mga soldados nga 

nagdaog sa mga pagauayan. 
Botiquín, m. Cajoncajon nga guti nga 

may solod nga inga bolong. 
Boto, ta. adj. Mangarol. 
Botón, m. Sarinsing.— Bucad nga diri pá 

buclad. — Pingquit, botones. 
Botón de fuego. Labong. 
Botonadura. / Soso an mga botón ó mga 

botones. 
Botonero, ra. m. y /. Parahimo sin mga 

botones. — Parabaliguia sin mga botones. 
Bóveda. / Langitlangit, alcoba sa singba- 

han, etc. Bóveda celeste. An langit. 
Boya. / Patao. 
Boyada. / Cabacahan. 



BO 



83 



Boyar, n. Mar. Lutao. 

Boyera. /. Pasluran sin mga todo nga 
baca. 

Boyeriza, vid. Boyera. 

Boyero, m. Bantay, paramangno sin ca- 
bacahan. 

Bozal, m. Bangot. 

Bozo. m. Borobongot sin tauo nga bata 
pá. — Bangot. 

BRA 

Braceada. /. Paghayon, paghayonhayon. 

Braceaje, m. Pagtomboc sin salapi, bula- 
uan, etc. 

Bracear. ?i. Hayon, hayonhayon. 

Bracear. ;/. Mar. Pagbotong san pisi basi 
mabiric an mga verga san sacayán. 

Bracear como el caballo cuando 
I nada. Ti m par as. 

; Bracero, m. Maalayon, an napasohol. 
■ Bragas. /. />/. Sarual nga haluag.— Sarual 
! nga haligot ug halipot tubtub la sa tohud. 
¡ Bragadura. /. Guincasuangan san mag 
| casipaa. 

; Braguero, m. Baggé. 
I Bragueta. /. Iton guincaabrihan san sa 
| rual. 

! Bramadera. Bodiong ó patoronggon nga 
! guinagamit san mga bantay sa pagpadaop 
! san mga cahayopan. — Cularat. 
| Bramante, m. Lubid. Tabid. 
¡' Bramar, n. Paguoang, inga. — El viento. 
j Dagohong. — La mar. Dago-oc. 
| Bramido, m. Ouang, ¡nga.— Dagohong. 
' — Dago-oc Mirihiri. — Paghoni. 
i Brancada. /. Bitana. 
¡ Brandal, m. Mar. Sarac-an sa mga saca- 



Brasa. /. Baga. 

Brasero, m. Bagahan. 

Brasil. Palo Brasil m. Sibúcao. 

Bravata. /. Tiao, tiaotiao, horot. 

Bravear. ;/. Paghorot, pagtiatiao. 

Bravera. /. Hungauan ó araguian san paso 
ó aso sa mga horno. 

Braveza. /. vid. Bravura. 

Bravio, a. adj. Ihalas, ilahas. — Mapintas, 
maisug. 

Bravo, va. adj. Maisug, casingeasingan. . 
— Mapintas, malabha. — Mar brava. Mada- 
gat caopay, mabalod caopay. 

Bravonel, m. Maparayao. 

Bravura. Caisug, pageaisug, capintas, pag- 
capintas, camaisug, pageamaisug, cama- 
pintas, pageamapintas. 

Braza. / Dupa. 

Brazada. /. Usa, duha, etc., ca pagbotong 



84 



BRA 



sin timba ug iba pá nga silgad.— vid. t Bra- 
zado. 

Brazado, m. Hacbot. — Un brazado de 
hierba. Usa ca hacbot sin banua. 

Brazaje, m. Pagtomboc sin salapi, bula- 
uan, etc. — Mar. An cahilarurn san tubig, 
ó cun pira ba ca dupa an caliharum. 

Brazalete, m. Sab-ong sa panglayan. Ba- 
c)ao, casicas. 

Brazo, m. Butcon. — Patas delanteras de 
los* cuadrúpedos. Imon-a. — Rama de árbol. 
Sariga. — De Dios. Cagahuman sa Dios — 
De mar. Casuguran. — De río. Panga sin 
salug. — De silla. Borobutcon. — Real. Ga- 
húm nga hadianon. — Secular, ó seglar. 
Gahútn san inga ponoan. 

BRE 

Brea. /. Salong. Guisalogi.— Del árbol 

pili. Pili. 
Brebaje, m. Irin-mon nga alacsio, etc., 

nga rnacuri sa bábá.— Irin-mon nga alacsio, 

etc., sa mga saracay. 
Brecha. / Loho cún linolohoan an cota, 

etc. 
Brega. /. Pagsari.-— fig. Dorogas. — An- 
dar á la brega. — fr. Icag san pagbuhat. 
Bregar, u. Pagsari. — Ticos, ongud nga 

pagbuhat. 
Breña. Pangpang, cababtoan nga pono 

sin casi^hotan, igang. 
Breñal. ///.—Breñar, m. Capangpagan, 

cababtoan nga pono sin casighotan, ca- 

igangan. 

Breñoso, sa. adj. Batohun. 
Bresca. /. Odian sin potiocan. 
Brete. ;;/. Colma, grillos nga puthao nga 

ibinubutang sa mga teel san mga preso. 

— jig. Cacurian. 
Brete, m. Mamón, tilad. 
Breva. / Siyapa nga bonga san cahuy 

nga higuera. 
Breve, adj. Halipot, harani.— Madali, ma- 

dagmit. — m. Surat nga halipot nga guican 

sa Santos nga Papa, nga casayoran san 

mga itinotogot niya ó mga iguinsusugo. 

— En breve, m, adv. Ayao pag-iha, dag- 

mit caopay. 
Brevedad. /. Cadagmit, cadali, cadagmi- 

tan, cumut (en Leyte.) 
Brevemente, adv. m. Sin dagmit, sin da- 

li,- dagmit caopay, dali caopay. 
Breviario, m. Libro nga pangadieon sa 

mga capadian. 

BRI 

Briaga* /. Pisi nga madacmol. 



BRÍ 

Briba. /. Camaoyoc, cahubia. — Andar, ó 
echarse á la briba. An naoyoc lá, cay 
nagpapacapobres cún nagpapacamasaquit, 
in di man. 

Bribón, na. adj. An naoyoc, hubia.— Ma- 
raut, tarnpalasan. 

Bribonada. /. Buhat nga maraut, pag- 
limbong. 

Bribonear, n. Oyoc— Pagbuhat sin ma- 
raut, paglimbong. 

Bribonería. / Camaoyoc, pagraut sin 
batasan. 

BribonzuelO, la. adj. vid. Bribón. 

Bricho. m. Dahon dahon nga haligot ug 
manipis sin salapi cún bulauan bá nga 
guinagamit sa mga pagborda. 

Brida. /. Ihirigot. An preño ug an pisi 
cún anit bá nga ihirigot nga ibubutang sa 
bábá ug san ulo san caballo, etc. 

Brigada, f. Panon sin mga soldados, da- 
mo nga mga soldados. 

Brillador, ra. adj. Maingatingat, masiga. 

Brillante. /. a. Maingaitngat, masiga.— 
adj. flg. Maopay, malabao. — m. Bato nga 
mahal nga sugad sin salaming. 

Brillantemente, adv. m. Sin maopay gud. 

Brillantez. / vid. Brillo. 

Brillar, n. Ingatingat, siga, sinao, ilat-igat, 
pagguilaguila, si-ao si-ao. — jig. Lucir ó 
sobresalir en... Nauantauan, labao. 

Brillo, ni. Camaingatingat, camasiga, ca- 
masinao, camasi-ao, guilaguila. 

Brincador, ra. adj . Malocso, malocsohon. 
— Maambac. 

Brincar, u. Poglocso; paglorolocso. — Pa 
gámbac, 

Brinco. ;;/. Locso, paglocso. — Pagan) bac 

Brindar, n. (Cún tiinum an tauo dida sa 
mga panagtauo. Paglua nga pagabiabi ug 
pageaipa sin caopayan sa iba nga mga 
tauo. — Pagalap. Tagay. 

Brindis, m. vid. Brindar. 

Brinquillo, m. — Brinquiño, m- Locsolocso. 

Brío. m. Cosog, gahum, isug. — jig. Ca- 
ín adayan. 

Briol, m. Mar. An mga pisi nga guina- 
gamit san paglocot sa mga layag san sa- 
ca yán. 

Briosamente, adv. m. Macosog caopay, 
maisug caopay, mabascug caopay. 

Brioso, sa. adj. Macosog, maisug, mabas- 
cug. 

Brisa. /• Hangin hangin, halayahay. De 
la parte de la tierra. Ton-og. 

BRO 
Brocal, m. Alobay-bay sin atabay.— -De 



BRÓ 

sundan. Linicanan. — De lanza. Binaclauan. 
— Ribete. Linirocan. 

Brocha. /. Inisnis, ihihirog. 

Brochada. / An tagsa ca pagnisnis ó 
paghirog. 

Brochazo, nt. vid. Brochada. 

Broche, m. Sab-it. 

Brochón, m. Ininisnis, ihihirog. 

Brodista. com. Tauo nga naquiqui limos 
sin iya cacaonon. 

Broma. / Ngiras, aringasa, sabá. — Doro- 
gas, tiao. 

Broma. /. Tatud. — Bituca sa mga pagcota. 

Broma de la madera que está en el 
agua Ó fango. Tamilac, amasug. 

Bromar, a. Pagtatud. 

Bromear, n. Pagdorogas, pagtiao,— Pangi- 
ras, pagaringasa. 

Bromista. adj. Madorogas. 

Bronca. / fam. Dorogas nga macabí bi- 
do, tiao tiao. 

Bronce, m. Tumbaga. 

Bronco, ca. adj. Baol. — Diri matulin cún 
dao sacayán. — fi?. Maisug, 

Bronquina. / fam. Auay, sari, pagauay, 
pagsari . 

Broquel, m. Calasag. Taming. 

Broquelarse, r. Pangalasag. Panaming. 

BroquelazO. ///. Pagdabal sin calasag ó 
taming. 

Broquelero, nt. Parahimo sin mga cala- 
sag ó mga taming. — Tagacalasag, tagata- 
ming. — fig. Maquisasarion. 

Broquelete. /«. Calasag nga guti. Ta- 
ming nga guti. — Bitay bitay sin babaye 
sa talinga. 

Broqueta. /. Itorohug sin inasal. 

Brotar, a. Toroc; guitib; botbot, butho. 
— Panaringsing, — Manar. Tubod, borabud. 

Brotar la espiga del palay. Biyos, ug- 
bos. 

Brote, nt. Saringsing. 

Broza./. Sighot; casighotan. — Hugao. Siot. 

BroZOSO, sa. adj. Masighot. Masiot. 

BRU 

Bruces, m. adv. (A, ó De). Colop.— 
Echarse de bruces. Pagcolob. — Dar, ó caer 
de bruces. Hipacolob. Dar, ó caer de 
hocicos. Hipacolob, sucamud, hasucamud. 

Bruja. /. Asuang, balbal, onglo, barang, 
barangan. 

Brujear. n. Pagasuang. 

Brujo, m. vid. Bruja.— Llamar brujo á al- 
guno. Panhingasuang. 

Bruma. /. Borong sa dagat. 

Brumazón, nt. Daco nga borong sa dagat. 



BRÜ 85 

Brumo, nt. Taro nga busag. 

Brumoso, sa. adj. Borongon, arumon. 

Bruno, na. adj. Maitum. 

Bruñido, m. Pagpaingat, pagpahamis, pag- 
hinlo. 

Bruñidor, nt. Iharamis. Quilquig; quilqui- 
gan. 

Bruñidura. /. vid. Bruñido. 

Bruñimiento. ;«. vid. Bruñido. 

Bruñir, a. Pagpaingat, paghinlo.— Pagpa- 
hamis. 

Brusco, ca. adj. Maisug. 

Brutal, adj. Minananap. 

Brutalidad. /. Pagcamananap (san mana- 
nap ).._^-. Pagcaculang sin maopay nga 
batasan.— fig. Buhat nga maraut. 

Bruto, ta. adj. Culangculang, dao culang 
sin buot.— Visiohanon, maraut sin bata- 
san.—;;/. Mananap, hayop.— En bruto, nt. 
adv. Buguasan pá. 

Bruza. /. Iscoba, iparahid, ipapahid sa 
mga caballo, etc. 

BU 

Bu. m. fam. Asuang, polong nga iguinpa- 
pahadluc sa mga cabataan. Mira que vie- 
ne el Bu. Ocoy, iito ná an asuang. 

Buarillo. m. Buaro. m. Tamsi nga ma- 
daguit. 

Buba. /. Tabucao, hubaghubag.— pl. Mga 
hubag ó mga casam-dan sa hita, sa iroc 
ug sa liug, cun guican sira tungud sin. 
pagbuhat sin maraut. 

Bubático, ca. adj. Tabucáuon. 

Bubón, m. Hubag nga daco, nga may na- 
na. Cahubagan. 

Buboso, sa. adj. Tabucáuon. Casam-da- 
non. 

Bucear, a. Mar. Pagsalom, pageadacup, 
pagíorop. 

Buceo* nt. vid. Bucear. 

Bucle, m. Bohoc nga liniquin. 

Bucólica. /. fam. Caran-on. 

Buche, m. Balonan, babalonan.— fam. So- 
roesoroc, guinhaua. Pedro ha llenado bien 
el buche. Napool caopay si Pedro. 

Buche, m. Nate sin hayop nga borrico. 
—Porción de líquido que cabe en la bo- 
ca. Usa caagocom. 

Buchete. m. In nagpapalabtug an aping. 

Buega./. Daplin. 

Buen. adj. Maopay. Buen año. Maopay 
nga tuig. 

Buenavoya. /. An naalayon ticang sa 
buot sin caparagayong sin sacayán. 

Buenamente, adv. m. Sin masayon; 
masacayon caopay. — Ticang sa buot. 
9 



m 



mx 



Buenaventura. /. Palad nga maopay.— 
Adivinación supersticiosa por las rayas de 
las manos. Paghimalád. 

Bueno, na. adj. Maopay. — Útil y á pro- 
pósito. Angay, igo. — Sano, Maopay, ni» 
gopay. — Bueno está, expíes, fam. Sadang 
ná, maopay ná. 

Buey* ///. Todo nga baca. 

Búfalo, la. m. y/. Carabao. 

Bufar, n. Pusngac. 

Bufete, m. Suratan. 

Bufido, m. Pagpusngac, pusngac. 

Bufo, fa. m. y /. Gopong. 

Bufón, na. adj. Madorogas. 

Bufonada. /. Dorogas. Tiaotiao. 

Bufonearse, r. Pagdorogas. Pagtiaotiao. 

Buharda. /. Panhungauan dida sa mga 
atop. — An dapit sa ibabao san alcoba. ■ 

Buhardo, ni. Tamsi nga madaguit. | 

Buhedera. /. Panhungauan. 

Buhedo. m. Calot. 

Buhonería./. Tienda nga guindadaradara. 

Buhonero. ;#. Paratienda. 

Bulr. a. Paghamis; pagpahamis. 

Buitre, m. Tamsi nga madaguit. 

Buitrón, m. Bobo. 

Bujeta. /. Cabán. Cabáncabán 

Bujía, f. Candela nga busag (an taro).— 
Candelero. 

Bula./. />/.— De vivos. Bula sa mga buhi; 
cañan mga buhi. — De difuntos. Bula sa 
mga minatay; cañan mga minatay. 

Bulto. ;//. Volumen ó tamaño de cualquie- 
ra cosa. An cadaco sa bisan ano. — Tumor 
ó hinchazón. Hubag; cahubagan. — Busto 
ó imagen de escultura. Ladauan nga ca- 
huy, bato, etc. — Fardo. Bantál. 

Bulla. / Ngiras, aringasa, samoc. 

Bullaje. ///. Cangiras, casamocan. 

Bullanga. / Cari mocan, casamocan. 

Bullanguero, ra. adj. Masamoc, maqui- 
quirimoc. — s. Parasamoc, pararimoc. 

Bullebulle, com. fig. y fam. Matistis. 

Bullicio, m. Ngiras, aringasa. — Carimo- 
can. — Gahub- 

Bulliciosamente, adv. m. Ngiras cao 
pay, aringasa caopay. — Rimoc caopay. 

Bullicioso, sa. adj. Mangiras, maarin- 
gasa, masamoc— -Matistis. — Marimoc. — 
s. Pararimoc, parasamoc. — adj. Mahiual. 

Bullir. ;/. Caladcad. Alimbucad. Bucal.— 
Hiboc, hibochiboc. — a. Pagquiua. Pedro 
no bullía pié ni mano. Si Pedro uaray 
pagquiquiua san iya teel sugad man an 
iya camut.-— Copot copot. 

Buque, m. Mar. Lauas san sacayán. — 
Mar. Sacayán nga daco nga quinumbisan. 

Burbuja./. Bura, boroboro. 



Burbujear. //. Pagbubura, pagboroboró. 

Burdígano. m. An anac sin caballo ngan 
sin borrica. 

Burdel. adj. Visiohanon, maquimala-oay. 
— m. Balay nga inooquian sin mga baba- 
ye nga macasasala contra san icaonum 
san mga sugo sa Dios.— Balay ó rugal nga 
guinbubuhatan sin mga escándalo nga sa- 
yud caopay, cay mga marimoc sira. Diri 
niyo sira pagsusugaran, basi diri camo 
abutan sin mga carat-an. An sala nga 
malao-ay paglilicayan, basi diri camo pai- 
uason san cahimay-an. 

Burdo, da. adj. Bahol ó maraut cún dao 
género ó panapton. 

Bureo, m. Caliauan. Pagdula. 

Burga. /. Borabud sin tubig nga mapaso. 

Buril, m. Tombuc, itoromboc. 

Burilada. / Pagtomboc. 

Buriladura. / Pactomboc. 

Burilar, a. Pagtomboc 

Burla. /. Pagtamay, pagyobit. Pagyam-id. 
— Dorogas. — -Limbong, paglimbong. 

Burlador, ra. adj. Matamay, mayobit.— 
Madorogas. — Malimbong — s. Paratamay, 
parayobit. — Paralimbong. 

Burlar, a- Pagdorogas. —Paglimbong.--;'. 
Pagtamay, pagyobit. Pagyam-id- 

Burlarse, alegrándose del mal de 
uno. Hiocat, hiota. 

Burlería. / vid. Burla. 

Burlesco, ca. adj. fam. Madorogas, gui- 
nopong. 

Burlita. / vid. Burla. 

Burlón, ña. adj. Maquidorogas— s. Para- 
tamay, parayobit. 

Buró. ///. Calot nga busagbusag. 

Buró. ;;/. Suratan, susratan. 

Burra. / An burro nga babayc. 

Burrada. / Cadaman ó damo nga mga 
hayop nga burro. — fig- y fam. Caculang- 
culang. 

Burrajo, m. Tac nga uga sin mga hayop. 

Burro, m. Hayop nga burro.— Sarayan cún 
dao sa palagadi. — Sugal ó susgal nga si- 
nisiring burro. 

Burujo, m. Baga sapal sin mga aceituna. 

Burujón, m. Hubag sa ulo. 

Busca. / Pagbiling. — Mont. Mga magba- 
ranua, mamaranua; parabanua. 

Buscada. / Pagbiling. Pamiling. 

Buscador, ra. adj. Maghihiling, magto- 
toroy. maghahanap. — s. Parabiling, parato- 
roy, parahanap. 

Buscar, a. Pagbi.ing, pagtoroy, paghanap. 
Buscársela, fam. Pagpangita, pagpacahuhi. 

Buscar fuego en la vecindacL Pag- 
bugeat. 



BU 

Buscar por todas partes. Hagap, 

hangyap. 
Buscar por las huellas ó rastro. Hupul. 

Buscarruidos, com. fig. y fam. Suqui- 
han, maquisararion; marimoc. 

Buscavidas, com. fig. fam. An maosisa 
san batasan san iba. — fig. y fam. ¡VTado- 
roto sin pagpangita ó pagpacabuhi. 

Buscón, na. adj. vid- Buscador.— Mani- 
nicas. 

Busilis, m.fam. Cacurian. — Dar en el bu- 
silis. Pacatigo cun hain an cacurian. 

Búsqueda. /. Pagbiling. 



BU 



87 



Busto. m> Ladauan nga uaray buteon, ua- 

ray man mga teel. 
Butaca. / Lingcoran, lingeoranan. 
Butiondo, da. adj. Mangilad, maquima- 

lau-ay. 
Buyo. m. Buyo, mamón. 
Buz. m. Pagharoc. — Hacer el buz.//', fig, 

y fam. Pagtahud, baga pagtahud. 
Buzo. ni. Cadop, lorop, salum. 
Buzón, m. Cale á araguian san mga tubig. 

Loho nga paghohologan san mga surat 

sa correo. — Tapón. Sarop. 



c 



c 



C. Tercera letra y segunda de las conso- 
nantes del abecedario castellano. Icatolo 
nga letra ug icaduha san mga consonante 
san abecedario nga quinastila. Su nombre 
es ce. Ce an caluluasan niya. Seguida in- 
mediatamente de la e ó la /, suena como 
la zeda. Cún may sonud nga e cún i bá, 
mayomo an caluluasan sugad san z zeda. 
Cena, cifra. (En visaya, pangiclup, caisi- 
pan). En cualquiera otro caso tiene so- 
nido fuerte, como la ka. Sa iba nga mga 
caso matig-a an caluluasan, sugad san ka. 
Cama, cabeza, cola, cuneta, clavo, clima, 
cristal, conflicto. (En visaya, higdáan, ulo, 
icug, hubang, raysang, banua, salaming, 
cacurian). 
C. Letra numeral que tiene el valor de 
ciento. Letra nga numeral nga usa ca 
gatus an cabalihan. — Cuando se la ponía 
una línea encima, valia cien mil. Sadto 
anay cún binabadlisan sa ibabao dapit, 
mausa ca gatus ca coyut an cabalihan 
niya. — Repetida, combinada con otras le- 
tras y vuelta al revés, representa diferen- 
tes valores, v. gr. CC, doscientos; XC, 
noventa; CIC, mil; 1C, quinientos. Cún 
pagduduhaon, ngan cún igoopud sin lain 
nga mga letra ug suhion siya, magea- 
calainlain an cabalihan, v. gr. CC, duha 
ca gatus; XC, casiaman, CIC, yocut, JC, lima 
ca gatus. 

CA 

¡Ca! inter j. fam. ¡Bá! 

Cabal, adj. Sungcad, igo. — An tungud sa 

tag-sa. — fig. Turnan. — adv. m. Sin mata- 

dung, matuod. 
Cabalgada. /. Mga soldado ó mga tauo 

nga nangangaballo. 



CA 



Cabalgador, m. An mangangaballo ó nan- 

ngangaballo. 
Cabalgadura. /. Hayop nga pannganga- 

balloan. 
Cabalgar, n. Pagsacay sin caballo. — a. Pan- 
ngaballo. 

Cabalgata. /. Mga tauo nga mannganga- 
ballo, panngaballo. 

Cabalmente, adv. m. Sin turnan, matuod. 
—Igo gud. 

Caballa. /. Isda nga agumaa. 

Caballear, n. fam. Panngaballo sin agsub. 

Caballería. /. Hayop nga caballo, mulo, 
etc. 

Caballeriza. / Camalig ó pasluran san 
inga caballo, mulo, etc. — Cadam-an san 
mga caballo dida sa pasluran. — Mga tauo 
nga nagmamagno. 

Caballerizo. ;//. Bantay ug paramangno 
san camalig ó pasluran, ug sugad man san 
mga tauo nga iya mga sacop. — Caballerizo 
de campo, ó del rey. An tauo nga sacop sa 
palacio ngan iya man catungdanan an pan- 
ngaballo sa uala san carruaje san hadi. — 
Caballerizo mayor ¿leí rey. Usa san mga 
ponoan sa palacio nga may catungdanan 
sin pagmangno san mga caballo san hadi, 
san mga panganiban ug iba pá. — Primer 
caballerizo del rey. An sonud san sinisi- 
ring nga caballerizo mayor, ug cún maua- 
ray ini dida, siya an masaliuan sin pag- 
mangno san mga caballo, etc. san hadi. 

Caballero, ra. adj. Mangangaballo.— m. 
Tauo nga guican sa mahal nga guinicanan. 
— Tauo nga buotan ug maopay an pama- 
tasan. 

Caballerosidad. /. Pagcabuotan ó pagea- 
maopay sin gaui. Pagcamahal. 



88 CA 

Caballeroso, sa. adj. Mahal, buotan; ca- 
ñan mahal ó buotan nga tauo. 
Caballete, m. Guti nga caballo.— Suga- 
bong. — Bongabong. — Bongabongan. — Cal- 
cagan. 
Caballo, m. Hayop nga caballo. 
Cabán. m. Baquiran. — Lleno ó medido. 
Baquid, aniga. 

Cabana. / Lagcao, payag. 

Cabeceamiento, m. Pagquiuaquiua sa ulo, 
vid. Cabecear. 

Cabecear, n. Pagquiuaquiua sa ulo, pag- 
lingi, paglingi lingi. — Pagpirao — Tuadtuad. 
— Tuastuas, tuas. 

Cabeceo, m. vid. Cabecear. 

Cabecera. /. Parte superior ó principal de 
'un sitio en que se juntan varias personas, 
y en donde se sientan. Pinacaolo. — De la 
mesa. Sugbung. — De la cama. — Haolo. — 
Bongto nga inooquian san labao nga . po- 
noan sin usa nga Provincia cún Distrito 
bá. 

Cabeciancho, cha. adj. Haglapad an oló. 

Cabecilla, com. fig. y fam. Tauo nga cu- 
langculang ó maraut an iya batasan.— m. 
Ponoan sin mga tulisan ó mga maraut nga 
mga tauo. — Dinhi sa Samar sinisiring ca- 
becilla an poroponan san mga cabataan ug 
san mga nagbubuhat. 

Cabellera./. Bohoc nga hahba sa oló, 
pongos. — Casirac san tisoc (nga bitoon). 

Cabellera postiza. Talabho. Bangloy. 

Cabello, m. Bohoc. 

Cabello suelto. Lugay. 
Cabelludo, da. adj. Bohocan. 
Cabelludo, m. Bohoc nga guti. 
Caber. Sadang. Tocarle á uno alguna 

cosa. Tama. Todo cabe. f. fig. Mahihimo. 
Cabestrar, a. Pagdacop ó pagbalong san 

mga hayop nga layao. 
Cabestrear, n. Pagsonud an hayop san 

nagtutug-uay sa iya. 
Cabestrería. /. Lugar nga guinbubuhatan 

sin mga pisi, mga higot sin mga hayop, etc. 
Cabestrero, m. Parahimo sin mga pisi ó 

niga higot. — Parabaliguia sin mga pisi ó 

mga higot. 
Cabestrillo. ;*. Sinasaclayan.— Cadena de 

oro, plata, etc. colgada al cuello. Isinasal- 

ong. 

Cabestro. Higot. 

Cabeza. /. Oló.— Olóoló sin raysag.— Po- 
noan, pangulo. — Cabeza de barangay. Guin- 

haopan. 
Cabezada. /. Golpe que se da con la ca- 
beza. Pagsonggo, pagpantuc Golpe que se 
recibe en la cabeza, chocando con un cuerpo 
duro. Hipantuc — Pagtuad tuad an sacayán. 



CA 

— Dar cabezada./;-. Pagdoco an oló.— Dar 
cabezadas. //-. fam. Pagpirao. — Higot, ba- 
chud. 
Cabezal, m. Olonan, tandayan. 
Cabezazo, m. Pagsonggo, pagpantuc. 
Cabezo. ///. Pungcay ó casalpongan sin bu- 
quid. — Buquidbuquid. 
Cabezón, na. adj. fam. Daco an oló.— 
Matig-a an oló.— m. Padrón ó listahan san 
mga namumuhis ug san mga buhis nira. — 
Bangot, bachud. — Cabezón de camisa y 
abertura de cualquier ropaje para poder 
sacar la cabeza. Tuhang. 
Cabezorro, m. fam. Daco caopay nga oló. 
Cabezota, com. fam. Daco nga oló.— fig. 

y fam. Matiga nga oló. 
Cabezudo, da. adj. Daco nga caoló.— fig. 

y fam. Matig-a nga oló. 
Cabezuela./. Oló nga guti.— Himono-an 

san bucad. 
Cabida. / Cadac-an; daco an solud, guti 
an solud. Dácu an luran, guti an luran cún 
dao sacayan. — Tener cabida ó valimiento. 
fr. fig. Gahúm. 

Cabildo, m. Capadian sa catedral.— Cada- 
toan san bongto.— Junta nira, ug an lugar 
nga pinapagtitiroc sa ira. — Paghorohorogpo 
ó pagcarocayanan hionong sin pagpili sin 
ponoan, etc. 
Cabimiento, ///. vid. Cabida. 
Cabizbajo, ja. adj. Sacmoro. Hongohong. 
Cable, m. Mar. Pisi nga daco. 
Cabo. m. Catapusan sa bisan ano. — Cabo de 
candela. Opus. — Cabo ó punía del tabaco. 
Subía.- -Cabo ó mango. Polo. — Monte ó pe- 
dazo de tierra elevado que entra en el mar. 
Rauis, carauisan. — Cabo ó fin. Catapusan. 
— Mar. Mga pisi. — Ponoan; paramangno.— 
Al cabo del mundo. Sa bisan diin san ca- 
libutan. — Dar cabo á una cosa.//'. Pacao- 
bus, pacabungeag.— De cabo á cabo, de 
cabo á rabo. tn. adv. fam. Tican sa tini- 
ticangan tubtub sa catapusan. — Estar al ca- 
bo de una cosa, ó muy al cabo. fr. fig. 
An casayud sin bisan ano. Estar uno al cabo, 
ó muy al cabo. fr. fig. Haragumatay na. 
Hasta el cabo del mundo, loe. fam. Sa 
bisan diin san calibutan. — Llevar á cabo, 
ó al cabo una cosa. fr. Pagtuman, pag- 
human. 
Cabra. / Canding. 

Cabrería. / Sinisiring an balay cún dida 
iguinbabaliguia an gatas san canding. — 
Pasluran san mga canding. — Cacandingan. 
Cabreriza. / Pasluran san mga canding. 
Balay san bantay san mga canding, nga 
harani san pasluran. 
Cabrerizo, m. vid. Cabrero. 



CA 

Cabrero, ra. m. y /. Bantay sin mga 

canding. 
Cabrestante. ;//. id. Birican, liquisan nga 

cahuy cún puthao bá. 
Cabria. /. id. Salar ac nga gamit sa pag- 

tindog sin toladoc, harigue, etc. 
Cabrilla. /. Canding nga guti.— Isda sa 

dagat sa España.— Sarayan sin cahuy basi 

masayon paglagadion cún pagdaldagon bá; 

ini nga sarayan may tolo nga baga inga teel 

niya. — pl. Án mga bitoon nga sinisiring 

balatic. 
Cabrillear, n. Mar. Sinisiring in maba- 

lodbalud ug nabubusag an dagat. 
Cabrilleo, m. Mar. Pagbalodbalod ug pag- 

bubusag an dagat. 
Cabrina. / Anit sin canding. 
Cabrío. m. Canding nga lalaqui. 
Cabriola, f. Logso, lorologso. 
Cabriolar, n. Paglogso, paglorologso. 
Cabriolear, u. Paglogso, paglorologso. 
Cabrita. /. Nate nga babaye sin canding. 
Cabritero, ra. m. y / Parabaliguia sin 

mga canding nga natc. 
Cabritilla. / Anit nga inaboban sin natc 

nga canding, carnero, etc. 
Cabrito, m. Nate nga lalaqui sin canding. 
Cabrón, m. Canding nga lalaqui nga dacó 

ná. Sinisiring man an asaua nga lalaqui 

nga nagtogot sa iya asaua sin pagpaca- 

sala sin laen nga lalaqui. 
Cabruno, na. adj. An tungud ó cañan 

canding. 
Caca. f. fam. Tac. —fig- y fam. Carat-an 
Cacahual, m. Cacaóan. 
Cacao, m. An cahuy ug bonga san cacao. 
Cacaotal, m. Cacaóan. 
Cacareador, ra. adj. Manuc nga nagpu- 

putac. 
Cacarear, n. Pagcutac, pagputac— a. fig. 

y fam. Pagyacan sig oraora ná hionong 

sin iya mga buhat. 
Cacareo, m. vid. Cacarear. Pagcacutac- 

cutac. 
Cacear, a. Pagocay sa bisan ano sin cabo. 
Cacera. /. Cale, araguian sin tubig. 
Cacería. / Pamanua. Pamusil. 
Cacique, m. Ponoan. 
Caco. /;/. fig. Macauat. 
Caco. m. fam. Mátalo, mahadlocon. 
Cacha. / Polo nga binucabuca san la- 
baja, etc. 
Cachada. /. Pacaigo sa casing sa igea- 

sicasing. 
Cachamarín. m. Sacayán nga guti nga 

duduha an toladoc. 
Cachar, a. Pagpinitpinit, pagtiac— Pag- 

lagadi nga pagtunga lá, pagbuca. 



CA 89 

Cacharrería, f. Tenda, tendahan sin mga 
pinggan, coron, daba. etc. 

Cacharrero, ra. m. y f Parabaliguia 
sin mga pinggan, coron, etc. 

Cacharro, m. Sinisiring an sugad sin ti- 
loron, coron, daba, etc.— Tipie sin tilo- 
ron, etc. 

Cachaza. /. fam. Cahinayhinay, pagcahi 
nayhinay. 

Cachazudo, da. adj. Mahinayhinay. 

Cachera. /. Panapton nga bahol. 

Cachete, m. Carrillo de la cara. Aping. 

Cachete. Golpe. Sontoc. 

Cachetero, m. Panganiban, iborono. 

Cachetina. /. Pagsorosontoc. 

Cachetudo, da. adj. Tauo nga daco an 
aping niya. 

Cachicán, m. An tinataporan ó ponoan 
san mga magburuhat sa tuna. — adj. fig- 
y fam. Batid, malimbong. 

Cachicuerno, na. adj. An cuchillo ó sal- 
salon nga sungay an polo. 

Cachifollar, a. fam. Pagpacaato. 

Cachi gordete, ta. adj. fam. Tauo nga 
h abobo ug matamboc. 

Cachigordo, da. adj. fam. Tauo nga 
habobo ug matamboc. / 

Cachillada. /. Paganac sin mananap sin 
damo nga mga anac. 

Cachiporra. /. Sungcud ó bambo nga 
may oloolo sa luyo nga catapusan. 

Cachiporrazo, m. Pagdabal ó pagbalbag 
sin sungeod ó bambo, etc. 

Cachivache, m. Despect. Tipie sin ping- 
gan, tadiao, tiloron, etc. — Pinggan, tadiao, 
tiloron, coron ug iba pá nga mga gara- 
mi ton nga sugad. 

Cacho. ;//. Tipie— Pinit. 

Cachón, m. pl. Boboongan. — Auas sin 
tubig. 

Cachondo, da. adj. Hilaslas. 

Cachorillo. m. Tio sin ayam, natc sin 
león. — Pusil nga guti. 

Cachorro, rra. fio sin ayam, lobo etc. 
Nate sin león, etc. — pl. Catío-an. Canati- 
han. 

Cachucha. /. Sayao.— Baga calo, tagolo. 

Cada. adj. Tag-sa, tag-satag-sa. Un do- 
blón á cada criado. Tagan sin pisos an 
tag-sa tag-sa nga sacop. — El pan nuestro 
de cada día. An canon namon sa iqid- 
naailao—Cada //« meses. Sa tag-tolo ca- 
bulan. — Cada uno. An tag-sa- — Cada cual. 
An tag-sa tag-sa. 

Cadalecho, m. Higdaan. > 

Cadalso, m. Bitayan. 

Cadáver, m. Patay. Minatay, 



90 



CA 



Cadavérico, ca. adj. Duason nga sugad 
sin minátay. 

Cadejo, m. An bohoc nga nagogomon. 
Basing nga igagama, etc. 

Cadena, /. Talicaran. — Rungbay sin mga 
preso. — -fig. Cadena ó continuación de su- 
cesos. Pagcasonud sonud sin mga pag- 
caagui. — Cadena de oro, etc. Paquisap. 
Arq. Enlace ó trabazón de maderos. Pag- 
sumpay, pagsorosumpay. —fr. Cadena ó 
pena grave. Castigo nga daco. 

Cadencia, f. Pagcarangay, pageaoroyon. 
Pagcasonudsonud. 

Cadencioso, sa. adj. Aarangay, oroyon. 

Cadeneta. /. Quinarocaoid. 

Cadenilla. /. Carocadena. 

Cadente, adj. Ticapupucan, icahoholog, 
ticagugabá. 

Cadera. /. Payud. 

Cadete, m. Tauo nga nagaaram sa pag- 
casoldado dida sin colegio nga militar. 

Cadí. ;;/. Hocom sa mga moros. 

Cadoso. .m. Hilad-man sin salug ug ca- 
linauan. 

Caducamente, adv. m. Sin luya. Malu- 
ya caopa>'. 

Caducar, a. Pagluya. — Pagbaya, cay diri 
ná nagagamit. 

Caducidad. /'. Pagcatiguran.-— Pagcadali 
mapapara. 

Caduco, ca. adj. Tigurang ná caopay.— - 
Madali maobus ó matapus, madali mapa- 
para ó mapopoo. 

Caduquez. f. Pagcatigurang. 

Caedizo, za. adj. Masayon maholog. Ma- 
sayon mapucan. Masayon maparic. Masa- 
yon hologon, pucanon ó paricon. 

Caedura. /. Sánot, hiningotos. 

Caer. n. y r. Holog. Pucan. Paric. — Caer 
la fruta de los árboles. Purac. — Caer las 
hojas de los árboles. Data, tarag, hurag. 
Caer de espaldas. Huyang. — Caer ó tocar 
á alguno un empleo, carga ó suerte. Ta- 
ma. — Caerse los dientes al niño. Ngiho. 
Al adulto ó anciano. Solam. — Kl pelo. 
Dogon. Caer en el garlito. Sacban. Caer 
ó deslizarse de la embarcación al mar. 
Palin. 

Café. m. Capé. An bonga san capé. — Ten- 
dahan sin capé. 

Cafetal, m. Cacapihan, tuna nga tinan-man 
sin linaso capé. 

Cafetera. Lasoan sin capé. — Ipisan san 
capé. fr. fam, Cahubog. 

Cafetero. ///. Parabaliguia sin capé. 

Cafeto, m. Cahuy nga capé. 

Cáfila. /. fam. Cadam-an ó damo nga mga 
tauo cún iba pá nga nagsosorosnud. 



CA 

Cafre, s. Taga África dapit sa cabo sa 
Buena Esperanza, —fig. adj. Mabangis. — 
Culang sin hibaro. 

Cagaaceite, m. Tamsi (nga baga lana an 
| iti niya). 

'• Cagachín, m. Namoc nga guti. 
I Cagada. /. De animales. Tae. — De aves. 
¡ ít¡ • — fig- Sayop, pagsala. — De niños. Iguit. 
i —De ratón, culebra, etc. Iti. 

Cagadero, ni. Calibangan, oroan. 
■ CagafierrO. m. Tae sin puthao. 
\ Cagajón, m. Tac sin hayop ó mananap. 

Cagalera. /. fam. Calibangan, bugri, bu- 



gris, bugrit. 
Cagar, a. Pagoro, libang.- 



vos niños. 
Iguit. — Pag iti. 
Cagarrofa. m. Namoc nga guti. 
Cagarruta. /. Tae sin canding, carnero, 

etc. 
Cagatorio, m. Calibangan, oroan. 
Cagón, na. adj. Maoro ó malibang sin 

agsub. Bugrit. —fig. y fam. Matalao. 
Caída./. Pagcapucan; caholog, pageaholog. 
— Caída ó declive de una cuesta. Baqui 
| lid.— fig. An sala ni Adán ug san mga 
i ángeles nga maraut — Caída de ojos. Pag- 
¡ piong san mata. — A la caída de la tarde. 
• ni. adv. San ó in colopay ná. — A la 
I del Sol. An pagtonod san adlao. 
1 Caído, da. adj. Maluya, maluyahon. 
¡ Caimán. ;//. Buaya. — Río, estero, laguna, 
! etc., donde hay caimanes. Buahayon nga 

salug, capa, danao, etc. 
¡ Caimiento, m. Caluya, pagealuya. Cama- 
luya, camaluyahon, pageamaluya, pagea- 
maluyahon. 
Caja./. Cabán.— Caja ó ataúd. Longon. 
, Cajel. adj. An bonga ug cahuy nga cajel. 
: Cajero, m. Parahimo sin mga cabán.- An 
tauo nga tinatapuran sin pacaruát san sa- 
lapi ug sin pagbayad man. 
■ Cajetilla, f. Potos sin mga sigarillos nga 
i papel. 
¡ Cajista, com. Paratuhay sa mga letra dida 

sa imprenta. 
: Cajón, ni. Cabán nga daco. — De mesa, 
1 etc. Honos. 

: Cajonera. / Mga honos. 
i Cajonería. / Mga honos. 

\ Cajuela. /. Cabán nga guti- 

i Cal. / Apog. — viva. Buhi nga apog. — 

muerta. Patay nga apog. — De cal y canto. 
\ í'vpr. fig. y fam. Cota, marig-on dao 
\ cota. 

¡ Cala. /. Pagtirostiros, paglapadlapad sin 
¡ sandía, etc. — Cala ó especie de mecha de 

jabón, aceite y sal, ó de otros ingredien- 
! tes, que se aplica en lugar de ayuda para 



Ca 

exonerar el vientre. Calilla. — Pagloho sin \ 

cota basi sábuton an cadacmolan nga cún ■ 
. ano an iguincota. 
Cala. /. Casuguran nga guti. 
Calabacino, ni. Tabayag. 
Calabaza./- Calabaza.— Larga y blanca. 

Opo. — Silvestre. Tabayag. 
Calabazar, m. Tanamanam, tanaman sin 

mga calabaza. 
Calabobos, ni. fam. Tari ti. 
Calabocero. m. Bantay sa mga preso 

aadto sa calaboso. 
Calabozaje ///. Hinangtang. 
Calabozo, m. id. Pandogan, bilangoan. 

Cota. 
Calabrote, m. Mar. Pisi nga diri daco cao- 

pay. 
Calada. /. Tohum. — Paglupad sin dagtnit 

an tamsi nga madaguit.-— Dar una calada. 

fr. fig. fam. Cún guiniis-gan an usa. 
Calado. ///■ Pag borda sin panapton— - 

Mar. Lotop. 
Calafate. ///. Panday nga nagbubuhat cún 

may guinhihimo nga sacayán — Parabuli. 
Calafateador. >u. vid. Calafate. 
Calafatear, a. Pagbuli, pagsilsil. 

Calafateo, m. Pagbuli, pagsilsil; pageabuü, 
pagcasilsil. 

Calafate ría. /. vid. Calafateo. 

Calaje, ni. Monos. 

Calaluz. ni. Saca van sa India nga Orien- 
tal. 

Calamar, ///. Cugueta: pequeño aún; ta- 
ma á. 

Calambre, ni. Banlmd. Quimay. 

Calamidad. / Cacurian. 

Calamite. /.' Pacía. 

Calamitosamente, adv. m. Sin curi; ma- 
curi caopay. 

Calamitoso, sa. adj. Macuri. 

Cálamo. ni. Toronggon. — Cauayan. — 
Pluma. 

Calamocano, na. adj. fam. Huboghu- 
bog.— Maluya ná cún dao tigurang. 

Cálamo cúrrente, loe. adv. lat. fig. Sin 
dagmi, sin uaray panginano caopay. 

Calandrajo, m. fam. Bado, etc. nga na- 
guisi. — Dugnit. 

Calar, a. Honop. Homud. Tohom.— Pene- 
trar ó atravesar un instrumento, como es- 
pada, barrena, etc., otro cuerpo de una 
parte á otra. Tahus, lahus. — n. Mar. Su- 
mergir el buque una parte del casco en 
el agua. Lotop. — r. Holos. 

Calavera. /. Olo sin minatáy.— m. fig, 
Culangculang. 

Calaverada. /. fam. Buhat sin tauo nga 
culangculang; pagsayop, pagsala. 



ÓA 



Ú\ 



Calaverear. 71. fam. Pagbuangbuang, pag- 

sal ásala. 

Calcañar, m. Ticud. 
Calcaflo. m. Ticud. 
Calcar, a. Pagsósó. 
Calcáreo, rea. adj. Apogon. 
Calce. ///. Puthao nga malidong sa mga 
rueda san mga carruaje, etc. — Calce ó 
cuña. Sisip. 

Calcinación. /. Pagpaapog. 
Calcinable. adj. Sadang pagpaapogon. 
Calcinar, a. Pagpaapog. 
Calculable, adj. Sadang hunahunaon, sa- 
dang isipon. 
Calculación. /. Pahunahuna, pagisip. 
Calculador, ra. adj. Mahunahuna.— s. 

Paraisipisip. 
Calcular, a. Paghunahuna, pagisip. 
Cálculo, m. Paghunahuna, pagisip, pag- 

tuhay. 
Calda. /. Pagpapaso. Pagbaga.— pl. Pari- 

gosan sin mga tubig nga mapaso. — Dar 

calda, ó una calda á uno. fr. fig. y fam. 

Pagsagda sa iya basi magbuhat sin bisan 

ano. 
Caldear, a. Pagpaso sin maopay. Paca- 
paso. — Pagpabaga san puthao, etc. 
Caldeo, m. Pagpapaso. Pacapaso. 
Caldera. /. Baóng. 

Calderada. /'. Usa ca pono -san baóng. 
Calderería. / Tendahan sin mga baóng. 

etc. 
Calderero, m. Parahimo sin mga baóng, 

etc. 
Caldereta. /. Baóng nga guti. — Sudlanan 

sin bendita nga tubig. Guinisa nga may 

nate sin canding, panacot, etc. 
'Calderilla. /. Sudlanan sin bendita nga 

tubig.— Mga cuarta, ug bisan ano nga 

salapi nga tumbaga. 
Caldero, m. id. Toonan ó daba nga 

puthao, etc. 
Calderón, m. Baóng nga daco. 
Caldo, m. Sabao. 
Caldoso, sa. adj. Sabáoan. 
! Calducho, m. Sabao nga culang sin rasa 
I Calefacción. /. Pagpaso. Pagcapaso. 
Calendario, m. id. Irisipan. 
Calentador, ra. adj. Macapaso. 
Calentamiento, m. Pagpaso; Pagcapaso. 
Calentar, a. Pagpaso. — Agua, café, etc. 

Paglaso.-— Pagdangdang.— r. Dangdang. 
Calentura./. Hiranat. * 
Calenturiento, ta. adj. Hinihiran-tan. 
Calenturón. m. Daco nga hiranat. 
Calenturoso, sa. adj. Hinihiran tan. 
I Calepino. m. fig. Diccionario nga liimttn. 



92 



CA 



Calera. /. An quinucuhaan sin bato nga 

apogon.— -Calero. 
Calera. /. Sacayán sin mga mananagat. 
Calero, ///. id. Sitio donde se hace la 
cal al aire libre. Calero. —Sitio donde se 
ha lucho cal al aire libre. Guincalerohan. 
—Quemar la piedra. Pagcalero. — An pa- 
racuha san b^to nga apogon ug nagea- 
calero. 

Calesa. / Carruaje nga duduha lá an 
mga rueda. 

Caletre, m. fam. Hunahuna, hibaro. 

Calibrar, a. Pagsocol san cadaco sin 
ponglo cún an cahiluag san ganggang 
san pusil cún luthang bá. 

Calibre, m. Cahiluag san pusil cún lut- 
hang bá.--An cadaco san ponglo. — Ser de 
buen calibre una cosa. Maopay. Ser de 
mal calibre una cosa. Maraut. 

Calidad./. Quinaiya. Pagcaquinaiya.-Cab- 
tang. — Pagcamahal ó camahalan tungud 
cay guican sa mahal nga dugo. — Caiya. — 
An turumanon nga sinasabi sa mga trato. 
A calidad de que. m. adv. Basi. Con la 
condición de que has de pagarme mañana. 
Basi magbayad ca sa acón búas. — Cundi. 
Con la condición de que me pagarás ma- 
ñana. Cundi magbabayad ca sa acón búas. 

Cálido, da. aij. Mapaso. Macacapaso. 

Caliente, adj. Mapaso.— Agua caliente. 
Linaso. 

Calificable, adj. Sadang asoyon ó huna- 
hunaon. 

Calificación. /. Pagasoy. Casayoran. 

Calificado, da. adj. An maygahúm, ma- 
hal nga tauo.— Casayoran. 

Calificar, a. Pagasoy, pagpasabut. 

Calificativo, va. adj. Pagaasoy. 

Calígine./. Borong. Casiruman. 

Caliginoso, sa. adj. Mas ; rum. 

Calina. /. Borong, alisngao. 

Calinoso, sa. adj. Borongon. 

Cáliz, w. Calis nga salapi ó bulauan nga 
guinagamit san mga Padre nga nagmimisa. 
Bot. Panit san bucad. 

Calizo, za. adj. Apogon. 

Calma. / Linao.— Hurao.— fig. Iban.— 

fig. Mingao, murayao.— fig. y fam. Ca- 
hinayhinay.— En calma, m. ad. Malinao 
an dagat. 

Calmante, p. a. Macacaiban. 

Calmar, a. Pagiban. Pacaiban.— r. Pag- 
hinayhinay. — Linao. Hurao. 

Calmoso, sa. adj. Malinao. Mahurao.-- 

fam. Mahinayhinay nga tauo, mahubia. 

Calofriarse, r. Horomohom. 

Calofrío, m. Horomohom. 



CA 

¡ Calor, m. Paso. Capaso, pageapaso. Ca- 
¡ mapaso, pageamapaso. 
Caloroso, sa. adj. Mapaso. 
Calosfriarse, r. Horomohom. 
Calosfrío, m. Horomohom. 
Calumnia. / Pagbutangbutang sin sala. 

Pagcabutangbutang sin sala. 
Calumniador, ra. adj. Mabutangbutang 

sin sala. — r. Parabutangbutang sin sala. 
Calumniar, a. Pagbutangbutang sin sala. 
Calumnioso, sa. adj. Pagbutangi sin sala. 
Caluroso, sa. adj. Mapaso. 
Calva./. Opao. Dangas. 
Calvario, m. Via crucis. — Buquid ó lugar 
! mga guindup han can Jesucristo sa Cruz. 
Calvatrueno, m. Opao na. 
Calvez. /. Caopao, cauaráy ná bohoc sa 

oló. 
Calvicie. / vid. Calvez. 
Calvo, va. adj. Opao. — Dangas, dangason. 
Calza. / Cuña. Sisip. — Viste nga naca- 
catahub san púa ug bitiis. — Medias. — Calza 
ó talego lleno de arena con que se dan 
golpes á alguno para maltratarle ó ma- 
tarle. Biol biol ó sopot nga daco nga pi- 
nopono sin baras ngan ihinahampac an 
tauo sa pagdarahug sa iya cún sa pagpa- 
tay bá sa iva. — Kn calzas bermejas, ó 
prietas, expr. fig, y fam. En aprieto ó 
apuro. Quinucurian. — Tomar calzas de 
Villadiego, fr. fig. y fam. Pagtois, pag- 
tanan, pagpalaguio. 
Calzada. / Dalan. Lunang. 
| Calzadera. / Higot sin sapin nga albar- 
ca. 
Calzado. ;;/. An sapin ug iba pá nga 

sugad sugad sin sapin, ug mga medias. 
Calzadura. / Pagsapin. 
Calzar, a. Pagsagin. Pagmedias,^Calzar 

ó poner cuña. Pagsisip. 
Calzón, m. Sarual. 
Calzoncillos, m. pl. Sarual. 
Callada. / Hilum, ocoy.~fig. Linao. Hu- 
rao. 

Calladamente, adv. m. Sa hilum lá. 
Callado, da. adj. Diri mayacan. 
Callandico, to. d. Sa hilum, sa hinay- 

hinay. 
Callar. ;/. Paghilum, ocoy.— fig. Paglinao. 
Paghurao.— a. Diri pagasoy, uaray niya 
pagasoye, ó pagasoyan. 
Calle./. Dalan. 
Callear, a. Paghauan sin dalan, pagdalan 

dida sa mga viña. 
Callejear, n. Pagsodoysodoy, paglacatla- 

cat sa mga dalan sin uaray man tuyo. 
Callejero, ra. adj. Malacat, malácao, la 
cáuan. 



CA 

Callejón, m. Dalan.— Araguian nga ha- 

ligot ug halaba. 
Callejuela. /. Dalan nga haligot. 
Callo, m. Lupac. pl. De vaca, carabao. 

Bituca. Quibal. 
Callosidad. /. Calupac. 

CallOSO, Sa. adj. Lupacan. 

Cama. /. Higdáan. 

Cama de niños. Culanan ó culana. IIu- 
lid, huliran. 

Cama levantada del suelo como ha- 
maca. Bantayao. 

Carnada. /. Mga tío sin babaye nga ayam 
cún mga misa sin conejo, etc., sa usa lá 
ca paganac— fig. fam. Panon sin mga 
macauat. 

Camal, m. Higot sin hayop. 

Camaleón, m. Mananap nga sugad sin 
tiqui. 

Camándula. /. Orden sa religión ni San 
Benito. — fig. y fam. Camalimgbong. 

Camandulero, ra. adj. fam. Malimbong, 
buaon. 

Cámara. /. Lasalas, guinbalaye. — pl. Cá- 
maras de sangre. Fagoro sin otol. 

Camarada. m. Opud, oropud. 

Camaranchón, m. An ibabao sa alcoba. 

Camarera. /. An babaye nga amoy tina- 
tapuran nga nagseserve sa mga balay san 
mga mahal nga mga tauo. — Mayor. An 
babaye nga gahuman pá sadton iba nga 
nagseserve san hadi nga babaye. 

Camarería. /. Pagcacamarcra. Catungda- 
nan san camarera. 

Camarero, m. Oficial san sinisiring nga 
cámara sa santos nga Papa. — An ponoan 
sa cámara san hadi. — Sacop. 

Camarín, m. Camalig. 

Camarón, m. Pasayan. Orang. 

Camaronera. /. Parabaliguia sin pasayan. 

Camaronero, m. Mananagat sig pasayan. 
Parabaliguia sin pasayan. 

Camarote, m. Higdaan dida sa mga sa- 
cayán, camarote. 

Camasquince, com. fam. Paralabut. 

Camastro, m. despect. Hindáan nga ma- 
calolooy. 

Cambalache, m. fam. Pagbalio. 

Cambalachear, a. fam. Balio. 

Cambalachero, ra. adj. Maquibalio. 

Cambiable, adj. Sadang balioon. Sadang 
igbalio. 

Cambiador, ra. adj. Magtatagalio. 

Cambiamiento, m. Pagbalhin. Pagcabal- 
hin. Pagcalain, calainan. 

Cambiar, a. Pagbalio, pagtagalio .— Pag- 
balhin.— ?&g\2iin.—Mar. Pagbira. Pagbiric. 
Pagsocli. 



CA 



03 



Cambio, m. vid. Cambiar. 

Cambray. m. Busag nga género ug ga 
may caopay. 

Camelar, a. fam. Pagpacalalaqui.-- -/<?;//. 
Pagaramaram, paglimbong. 

Camelo, m. fam. Dorogas. 

Camello, m. Mananap nga daco ug ha- 
taas pá san caballo. 

Camellón. /. Balalong. 

Camilla. /. Duyan. 

Caminador, ra. adj. Malacat sin pagea- 
buhi. 

Caminante. /. a. Malacat.-— s. Omaragui. 

Caminar, n. Pagcadto sa lain nga bongto. 
Paglacat, paglacao. 

Caminata. /. fam. Paglacat. 

Camino, m. Dalan. Lunang.— fig. Catiga- 
yonan. — De Camino, m. adv. De paso. 
Fui á Palacio, y de camino visité á Pedro. 
Quinadto acó sa palacio, ug linaoy man 
acó can Pedro. — Ir fuera de camino, fr- 
fig. Pagsayop; pagsala. — Ponerse uno en 
camino. Pagticang. — Romper un camino. 
fr. Pagdalan, paglunang. — Salir al camino 
ó al encuentro, fr. fig. Pagtapo. 

Camisa. /. Bado. 

Camisería. /. Tienda sin mga bado. 

Camisero, ra. ;//. y /. Parahimo sin mga 
bado. — Parabaliguia sin mga bado. 

Camisola./. Bado. 

Camisón, m. Bado nga halauig. 

Camorra. / fam. Sari, pagsasari. 

Camorrista, adj. fam. Maquisari, maqui- 
sasarion. 

Camote, m. Camote. — Camotal. Camotian. 
Coger ó sacar de la tierra el camote. Pa- 
ngamote. — Están sacando camote. Nanga 
ngamote sira. 

Campamento, m. Pagodong ó pagpahuay 
an mga casoldadosan. — Pahuayan sin mga 
casoldadosan. 

Campana./ Linganay. — Campana visaya 
y de moros. Agong. 

Campanada. /. Pagtoctoc san linganay. 

Campanario, m. id. An binubutangan ó 
binibiauan san mga linganay. 

Campanear, n. Pagbagting san mga linga- 
nay, pagtauag tauag, pagrepique — Allá se 
las campanee, allá se las haya. Siya lá 
in maaram. Allá se las campaneen, allá 
se las hayan. Sira lá in maaram. Allá te 
las campanees, allá te las hayas, loe. fam. 
Icao lá in maaram. 

Campaneo, m. Pagbarobagting, pag tauag 
tauag. Pagrerepiqui sin agsub. 

Campanero, m. Parahimo sin mga linga- 
nay. — Parabagting ó paratoctoc san mga 
linganay. 



94 



CA 



Catnpanita. /. Linganay nga gutí. 

Campanilla. /. Tingtingan, campaniya. — 
De campanillas, ó de muchas campanillas. 
e.xpr. fig. y fam. Tauo nga gahuman ó 
bantugan. 

Catnpatlillazo. m. Daco nga pagtingting 
nga campaniya- 

Campanillear, n. Pagtingting. 

Campanillero. m. Paratingting. 

Campante, p. a. Nalabao. — adj. fam. 
Malipay ná. 

Campaña. /. Datag,' patag. Capatagan. — 
Pangubat ug an camaina ó camadugay 
san pag pangubat. — An tag-sa ca tuig nga 
pagserve san mga soldado. — Batir la cam- 
paña, fr. mil. Paghiling cún mationano 
an baga pageabutang. — Correr la campa- 
ña, fr. mil. Paghiling cún baga ano an 
pageabutang san mga caauay. — Salir á 
campaña, fr. mil. Pagcadto sin pagpan- 
gubat cún sa pagauayan. 

Campar, n. Pag labao, pagsiha. — Mil. vid. 
Acampar. 

Campeador, adj. Sarangbayon. 

Campear, n. Pagsabsab an mga hayop.- 
Paglacat sa cabanuán an mga mananap. 
Lurab ná cún mga tanum.— Paglabao, 
pagsiha, nauantauan. — a. MIL Pagcayab- 
cayab sin mga bandera. 

Campear, sobresalir ó aventajar 
uno entre muchos. Pag lutud. 

CampeciCO, lio, to. d. Haligot nga tuna. 

Campechano, na. adj. fam. Tangcud, 
maliyon. —fam. Mahatagon. 

Campeón. Bantugan, bantuganan, sarang- 
bayon. — Hambay, parahambay. 

Campero, m. Bantay, pararhangno san 
mga orna. 

Campesino, na. adj. Caom-hananon. — s. 
Taga caom-han. 

Campilán. m. Cam pilan. 

Campiña. /. Datag, patag, capatagan. 

Campo, m. Tuna nga patag, haluag nga 
capatagan. — Mga tanum. Están buenos los 
campos. Magopay an mga tanum. Están 
perdidos los campos. Nagraraut an mga 
tanum. --Campo de batalla. Mil. Pagauayan. 
Campo santo. Lubganan san mga minatay 
nga católico. — Asentar el campo. Mil. Pa 
godong, pagpahuay. — Batir el campo, fr. 
mil. Paghiling cún ano an pageabutang 
san mga casoldadosan, cún may catarag- 
man cún uaray bá. — Descubrir campo, ó 
el campo, fr. mil. Pagcacap, paghiling san 
pageabutang ^san mga caauay. — fig. Pag* 
suquit.- — El campo fértil, no descansando, 
tórnase estéril, ref. An pagpahuay nga 
angay, capulsanan dayac. — En el campo 



CA 

de Barahona, más vale mala capa que 
buena azcona, ref. An paggamita, diri la- 
larisan. — Juntar Gampo. fr. Pagtiroc sin 
mga magorobat. — Quedar el campo por 
uno. fr. fig. Pagdaog an usa. — Quedar uno 
en el campo, fr. fig. An pinatay dida sa 
pagauayan. 

Camuesa. /. Bonga san cahuy nga ca- 
mueso. 

Camueso, m. Cahuy nga camueso.—/?^-, 
y fam. Tapang. 

Can. m. Ayam. 

Cana. / Oban. — Á canas honradas no hay 
puertas cerradas, ref. An catigurangan sin 
catahud tatagan. — Echar una cana al aire. 
fr. fig. y fam. Paglibanglibang, pagliao 
liao. 

Canal. /. Araguian san tubig ug san alitbo 
sa ilarum sa tuna. — Aguian ó araguian 
sin tubig, baga salug. — Mar.- Salagan. 

Canal ó hendidura que se hace en 
un cuerpo sólido. Las i. 

Canalización. /. Pagcale. 

Canalizar, a. Pagcale. 

Canalizo, m. Mar. Salagan. 

Canalla. /. fig. y fam. Tampalasan, tauo 
nga maraut sin batasan. 

Canana. /. Bagcos nga anit, nga pagbu- 
butangan sin mga cartucho. 

Canapé, m. Lingcoranan nga harohalaba. 

Canario, m. Tamsi. — ¡Canario! interj. 
¡Pastilan! 

Canasta. / Alat nga may carap-tan nga 
duduha, batolan. 

Canastero, ra. m. y f Parahimo sin 
alat cún batolan bá. — Parabaliguia sin 
alat cún batolan bá. 

Canastilla. / Batolan nga guti, tagacan. 

Canastillo, m. Tagacan. 

Canasto, m. Alat nga haligot an gang- 
gang. 

Cáncamo, m. Mar. Puthao nga hirigotan 
san mga pisi ug mga motón. 

Cancamurria. /. fam. Cabido. 

Cancamusa. / fam. Larang sin paglim- 
bong. 

Cáncana. /. Poroc-anan nga malidong. 

Cáncano, m. Coto. 

Cancel, m. Bongbongan sa mga puerta 
sa singbahan, etc. 

Cancelación. / Pagcuháa. 

Canceladura. /. Pagcuháa. 

Cancelar, a. Pagcuha ó pagpara san ca* 
marig-on sin carig-onan nga sinorat, cay 
pinapara an tigaman ó tinabas lá.— fig. 
Pagpara. 

Cancelaría* /. Hoc-manan sa Roma, nga 



CA 

pinaáaguian san mga gracia nga itinotogot 
sa Santos nga Papa. 

Cancelería. . vid. Cancelaría. 

Cáncer, m. Hubag nga macacamátay in 
diri bolngon sin igo nga tambal, casam- 
dan. Caranga. 

Cancerarse, r. Hubag. 

Canceroso, sa. adj. An may hubag nga 
maraut. Casam-dananon. 

Cancilla. /. Sadá nga guinhihimo sin mga 
cahuy ó cauayan. 

Canción. /. Sones, carantahon. — Mga si- 
day. 

Cancionero, m. Libro nga sinuratan sin 
mga carantahon cún mga siday bá. — Pa- 

rasurat sin mga carantahon cún mga si- 
day bá. 
Cancioneta. /. Halipot nga carantahun, 

halipot nga mga siday. 
Cancionista, m. vid. Cancionero, 2. acep. 

— Paracanta sin mga siday. 
Canchal, m. Cabagtoan. 
Cancho, m. Pangpang. 
Candado, m. id. Isarada nga puthao 

cún tumbaga bá sa mga puerta, caban, 

etc. 
Candar, a. Pagllabe. — Por ext. Pagsadá. 
Candela. /. Candila. — Acabarse la cande- 

la. fig. y fam. Haranumatay ná an tauo. 

— Arrimar candela, fr. fig. y fam. Pag- 

dabal, pagbalbag. — Estar con la candela 

en la mano. fr. fig. Madali ná mamatay 

an masaquit. 
Candelabro, ni. Sugad sin candelero, 

cundi may mga sanga. 
Candelada. /. Tap-ong. 
Candelaria. /. Fiesta sa pagtahud can 

María Santísima; ug benebenditahan man 

in mga candila. 
Candelecho. m. Payag, lageao. 
Candelerazo. m. Pagdabal sin candelero. 
Candelería. . Tendahan sin mga candila. 
Candelero. m- id. Taoran sin candila. 
Candelilla. /. Candila nga guti. — Garami- 

ton nga guinagamit sa pagtambal san mga 

may saquit nga cañan pagihi. 
Candencia. /. Pagcamabága. 
Candente, adj. Mabága. — p. p. Binága. 
Candidamente, adv. m- Sa maopay nga 

cabuot. 
Candidato, /;/. An naoongara sin catung- 

danan cún mahal bá nga pagcahimtang. 

— An tatagan sin catungdanan bisan uaray 

niya pagaroi. 
Candidatura. /. In damo an naoongara 

sin catungdanan. An pagbuot sin pageara- 

uat sin catungdanan. 
Candidez. /. Pagcatangcud. — Camabusag. 



CA 



95 



Cándido, da. adj. Busag. — Tangcud. — 
Simple ó poco advertido. Tarotapang, ti- 
maua. 

Candil, m. Lamparahan. — Pescar al candil. 

fr. Pagsolo. 

Candilada. /. An lana nga natacbo sa 
lamparahan. 

Candilazo. m. Pagdabal sin lamparahan. 

Candileja. /. Lamparahan. 

Candilillo. Candilejo, m. Lamparahan nga 

guti. 
Candilón. m. Lamparahan nga daco. 
Candonga. /. Pagaram-aram nga paglim- 

bong. — fam. Dorogas. 
Candongo, ga. adj. fam. Madorogas, ma- 

limbong.— fam. An maaram maglarang sa 

paglicay san pagbuhat. 
Candonguear, a. fam. Pagdorogas. — n. 

fam. Paglaüang nga paglimbog san diri pag- 
buhat. 
Candonguero, ra. adj. Maquidorogas. 
Candor, m. Cabusag, pageabusag; cama- 
busag, pageamabusag. — fig. Catangcud, 

pageatancud, pageamaopay sin buot, pag- 

caoray ó pageamahauan nga casingeasing. 
Candoroso, sa. adj. Tangcud, maopay sin 

buot, mahauan nga casingeasing. 
Canela. /. id. 
Canelo, m. Cahuy; an icaduha nga panit 

niya amo an canela. 
Cangilón, m. Sudlanan sin tubig, alacsio, 

etc. 
Cangrejero, ra. m. y /. Par abali guia sin 

alimango ó quiñis. 
Cangrejo, m. Alimango, quiñis. Casag. 

Locon. 
Cangrejo de tierra que no se come. 

Colao. 
Canicie. /. Caobanon. 
Canijo, ja. adj. fam. Maluyahon, masaqui- 

ton. 
Canilla. /. Bitiis. — Irse como una canilla, 

ó de canilla, fr. fig. y fam. Agsubnga pa- 

goro sin tubig. fig. y fam. Pagyacan sin 

uaray panginano ug sin ano lá. — Sangbu- 

ran, poronan. 
Canillero, m. An loho san barriles, etc. 

cay basi macucuha an alacsio, etc. 
Canina. /. Tac sin ayam. 
Caninero. m. Paraporot ó paratiroc san 

tae san ayam. 
Caninez. /. Oraora nga pageaipa sin pag- 

caon. 
Canino, na. adj. An mga sugad nga ca- 
ñan ayam. — Hambre canina. Guinogotum 

caopay, oraora sin cagotum. 
Canje, m. Pagbalio, pagtagalio. 
Canjeable, adj. Sadang igtagalio. 



96 CA 

Canjear, a. Pagbalio, pagtagalio. 
Cano, na. adj. Obanon. 
Canoa. /. Baloto, casco.— Sacayan nga su- 

gad sin bote an pagcahimo. 
Canoero, m. Paraolin sin canoa. 
Canon, m. Sugo ó togon sa mga Consi- 

lio sa Santa Iglesia.— An Santos nga su- 

rat. — Bayad hionong sin tuna nga prenda. 
Canonesa. /. Babaye nga naocoy sa con- 
vento sa mga monja, condi diri siya monja. 
Canónicamente, adv. m. Aalagad lá san 

mga sugo ó mga togon sa Santa Iglesia. 
Canonicato, m. vid. Canonjía. 
Canónico, ca. adj. Angay ug igo san su- 
go ó togon sa Santa Iglesia.— An mga 

libro sa Santos nga Surat. 
Canónigo, m. An Padre nga may catung- 

danan sa singbahan sa catedral sa Manila. 
Canonista, m. An maaram • ó paraasoy 

san sinisiring nga derecho canónico. 
Canonizable. adj. An tauo nga tacús 

pagnombrahan ná sa papcasantos. 
Canonización. /. Pagpacasantos sin tauo 

nga nasogot caopay sa Dios. 
Canonizar, a. An pagasoy ó pagsugo 

sa Santos nga Papa sugad san batasan nga 

singbahanon san pagcasantos sin tauo, 

nga beatificado ná siya, ug naghihimaya 

ná sa langit. Pagpacasantos sin tauo nga 

nasogot caopay sa Dios. 
Canonjía. /. Catungdanan san Padre nga 

canónigo. Pagcacanónigo. 
Canoro, ra. adj. Tamsi nga maopay an 

iya paghoni. — Maopay dunggon. 

Canoso, sa. adj. Obanon. 

Cansado, da. adj. Maluya.— p. p. Binu- 

butlao, binubudlay. 

Cansancio, m. Cabudlay, pagcabudlay, 

cabutlao, pagcabutlao ca capoy. 

Cansar, a. y r. Budlay, butlao, capoy.— 
Pagpaluya san tuna tungud san agsub nga 
pagtanumi .— fig. Paglinabut.. 

Cansino, na. adj. Maluya (guican san 
pagbuhat.) 

Canso, sa. adj. Maluya. 

Cantable, adj. Carantahon. 

Cantador, ra. m. y /. Paracanta. 

Cantal, m. Bato. 

Cantaleta. /. id. Pagentremés.— fig. y 
fam. Dorogas. 

Cantante, p. a. Magcacanta, magcaranta. 
— ccm. Paracanta. 

Cantar, m. Carantahon. 

Cantar. n. Pagcanta.— Las aves. Pagho- 
ni. — Los que van embarcados. Pagsaloma. 

Cantar por lo bajo imperceptible- 
mente. Anun, anung. 

Cántara. / Tarac-san sin alacsio, etc. 



CA 
Cantarera. / Burutangan san mga sudla- 
nan sin tubig. etc. 
Cantárida. /. Mananap nga lonhao nga 
upat an paco. — Haclop, tampus. 
Cantarín, na. adj. Magcaranta.— r. Pa- 
racanta sin agsub. 

Cántaro, m. Sudlanan sin tubig, etc.— 
— Tarac-san sin alacsio, etc. 
Cantatriz. /. Paracanta. 
Cantazo, m. Pagbatac sin bato, pagbatac 

sin boc-ol nga tuna. 
Cantera. / Cabatoan, an quinucuhaan 

san bato. — Pamatohan. 
Cantería. /. Paghibaro sin pagsacsac san 
mga bato.— Cota sin mga bato ngasinac 
sacan. — Mga bato nga sinacsac-an. 
Cantero, vi. Cotero, parasacsac sin mga 

bato. 
Cántico, m. Carantahon. 
Cantidad. /. Sinisiring an sadang soc-lon 
ó tactacson, an sadang isipon, an dugang, 
an iban. — An cadaco ó cadamo sa bisan 
ano; y también se usa el interrogante: pi- 
ra, ó pipirat—Pros. An tiempo nga ica- 
caiha sa pacaluas sin usa nga polong.— An 
caisipan. 

Cantiga./. Siday. 
Cantil, m. Bato, cabatohan. 
Cantimplora. / Sudlanan sin tubig, etc. 
Cantina. /. Lugar sa ilarum sa tuna nga 
pinipiotan san alacsio nga gagamiton sa 
matagaadlao.— Tendahan sin alacsio ug 
mga cacaanon, cundi harani san inooquian 
san mga soldado.— An burutangan san ba- 
lón sa paglalac-tan. 
Cantinela. /. Carantahon. fig. y fam. 

Pagolioli sin'pag aro, etc., etc. 
Cantinera. /. An babaye nga paratagay 
sa mga soldados; bisan cún áadto sira sa 
pagauayan. 
Cantinero, m. Paramangno sa mga alac- 
sio. An may tendahan, an may tenda 

sin alacsio ug mga cacaanon, cundi hara- 
ni san inooquian san mga soldados. 
Cantizal, m. Cabatoan.— Batohon ó bag- 

tohon nga tuna. 
Canto. ;«. Pagcanta.— Carantahon. 
Canto del gallo. Panagaoc. 
Canto, m. Catapusan, luyo, liguid.— De 
mesa. Tangpe.— De vestido. Sagyad ó sa- 
guiad; sidsid. De cuchillo, parte opuesta 
al filo. Licod. — Corte del libro, opuesto 
al lomo. Boroc-an.— Canto, grueso de al- 
guna cosa. Cadacmolan. — De canto. vi. 
adv. De lado, no de plano. Tindog. 
Cantón, m. Esquina. Pamiric— Banua ó 
guinhadian. — Lugar nga inooqian ó hiño- 



CA 

honongan sa mga soldados. — Cantón re- 
dondo. Carp. Ringbas nga malison. 

Cantonada. /. Pamiric. — Dar cantonada. 
fr. fig. Pagtois, pagtanan san paglipot 
sin pamiric. fig. Pagyobit, pagentremés. 

Cantonar, a. vid. Acantonar. 

Cantonearse, r. fam. Hilayhilay. 

Cantoneo, m. fam. Paghilayhilay, pagea- 
hilayhilay. 

Cantonera. /. Taclop nga tumbaga, etc- 
Babaye nga nagsosodoysodoy, cay mara- 
ut an iya batasan. 

Cantonero, ra. adj. Masodoysodoy. 

Cantor, ra. adj. Magcaranta.— s. Para- 
canta. 

Cantoría./. Pagcacantorcs.— Pagcanta, ca- 
rantahon. 

Cantorral, m. Cababtoan. — Batohon ó 
bagtohon nga tuna. 

CantOSO, sa. adj. Batohon, ó bagtohon. 

Canturria. /. Pagcacantorcs. — Pagcanta, 
carantahon. 

Canturrear, n. fam. vid. Canturriar. 

Canudo, da. adj. Obanon.— fig. Tigurang. 

Caña. / Alta y gruesa. Cauayan. — Patong. 
— Como la de pescar. Bagacay. — Dulce. 
Tubo. — Delgada. Tangbo. — De varios co- 
lores, y de mucha consistencia. Cabuga- 
uan. — Maciza, sin hueco. Balocaui. — Para 
ir por agua y conservarla en ella. Salud, 
lahug. — Especie de caña dulce colorada. 
Pinarina. — Blanca. Minay, binabuy.— Caña 
de largos cañutos. Coro coto. — De peque- 
ño hueco y casi sólida. Lilibonan. 

Cañada. / Calang, cacalangan; cabilotan, 
caguiotanan. 

Caña fístula. Barayong, bayarong. Bonga 
sin barayong. 

Cañal, m. Cacauayanan. Alad nga cauayan. 
Araguian san tubig. 

Cañamar, m. Tuna nga tinatanum sin 
cáñamo. 

Cañamelar, m. Catub-han. 

Cañamiel. /. Tubo. 

Cáñamo, m. Tanum nga cííñamo.— Género 
nga cáñamo. — De Manila. Abacá. 

Cañamón, m. Bonga san cáñamo. 

Cañar, m. vid. Cañal i. a y 2. a acepc. 

Cañabera. /. Tangbo, tigbao. 

Cañaberal. m. Cacauayanan.— Capato- 
ngan. — Cabagac-yan. 

Cañaberear. a. Pagbono sin bagacay, etc. 

Cañaberero. m. Parabaliguia sin mga ca- 
uayan. 

Cañazo, m. Pagdabal sin cauayan. 

Cañedo, m. Cacauayanan. 

Cañería. /. Lahugan, lahugan nga puthao, 
etc. 



CA 



97 



Cañero, ni. Parahimo sin mga lahugan. — 

Bantay, paramangno sa mga lahugan. 
Cañizal, m. Cañizar m. Cacauayanan.— 

Capa tongan.— Cabagac-yan. 
Cañizo, m. Rangcapan. 
Caño. m. Lahugan, lahugan nga puthao; 

aguian san tubig. 
Cañón, m. Pieza de artilleria. Luthang — 

Pluma del ave, cuando empieza á nacer. 

Langbo nga barahibo. — Barahibo sin tamsi 

nga amoy iguinsusurat. 
Cañonazo, m. Pagboto ó pagbuhii san 

luthang. 

Cañonear, a. Pagluthang. 
Cañoneo, m. Pagluthang. 
Cañonería. /. Cadam-an nga mga luthang. 

— Catorototan sin órgano. 
Cañonero, ra. adj. An sacayan nga may 

luthang. 
Cañucela. /. Cauayan ó bagacay nga ma- 

nipis. 
Cañuela. /. Cauayan ó bagacay nga guti. 
Cañutazo, m. fig. y fam. Sumbong. 
Cañutería. /. Catorototan. 
Cañutero, m. Surudlan sin dagum. 
Cañuto, m. Bias. — Harasam. — Luca. — Tay- 

hóp. 
Caoba. /. Cahuy nga caoba. 
Caos. m. An pageabutang san mga buhat 

san bag-o pá lá nga guintuha sa Dios ug 

uaray pá tuhaya san Guinoo. — fig. Cari- 
mocan, casamoca/i. 
Capa. /. Panapton ó biste nga halauig.— 

Pluvial. An guinagamit sa mga capadian sa 

pagbísperas. pagprocesión, etc. 
Capacete, m. Tagolo. 
Capacidad. /. Cadac-an. Caluangan.— fig. 

Sarabutan. — Catigayonan. 
Capacha. /. Batolan. 
Capachero, m. Paradara sin batolan nga 

may solud. 
Capacho, m. Batolan. 
Capador, m. Paracapon. Parahiris. Para- 

pisit. 
Capadura. /. Samad sa pageapon. 
Capar, a. Pageapon. — Puercos. Paghiris. — 

Lechón. Pagpisit. — Puercas. Pag-islam. 
Caparazón, m. Tahob. — An lauas san 

tamsi in macuha-an ná san liog, san mga 

paco ug mga siquí, ngan uaray na onud. 
Caparra. /. Señal que se da cuando se 

hace algún ajuste. Patinga. 
Caparrón, m. Saringsing. 
Capataz, m. Patiga. — Paraataman. tinata- 

puran. 
Capaz* adj. Masasadang. — Daco, hiluag. — 

Tauo nga batid, may cabatiran, may sara- 

butant 



98 CA 

Capaza./. Batolan. 

Capazo, m. Batolan nga daco. 

Capazo, m. Pagdabal ó paglatud san sini- 
siring capa ó panapton nga halauig. 

Capción. /. For. Pagdacop. Pagcadacop. 

Capcíonar. a. For. Pagdacop. 

Capcioso, sa. adj. Malarang; malimbong. 

Capear, a. Pagcauat san capa. — Paguala- 
uala san capa. 

Capelina. /. Sangbud sa oló. 

Capelo, m. Calo nga pula nga guincacalo 
sa mga cardenal sa santa Iglesia. — fig. 
Pagcacardenal. 

Capellán, m. Padre nga sacerdote. 

Caperuza. /. Baga socong. 

Capilla./, id. Itarahub sa oló. 

Capilla. / Arampoan, misahan.— Mga Pa- 
dre nga capellán. — Mga músico, camusi- 
cohan. — pastar en capilla, ó en la capilla. 
Pagbibitayon ná; sinisiring cún an saláan 
guinbabasahan ná nga guinhoc-man siya 
sa camatayon, ug tican sadto diri ná siya 
binabayaan sa mga capadian. 

Capillo, m. Socong. 

Capirotazo, m. Pagpitic. Paglatic. 

Capirote, m. Itarahub sa oló. — Pagpitic. 
Paglatic. 

Capitación. /. Pagtuhay san buhís ó cún 

ano an igbubuhis san tag-sa. 

Capital, adj. Ponoan nga bahin. — Sala nga 
ponoan. — Bongto nga ponoan cún cabese- 
ra sin guihadian, provincia, etc., capong- 
tan, capopongtan. La capital de España es 
Madrid. An Madrid an capopongtan sa 
España. — m. Puhonan. 

Capitalista, com. Salapianon, bulauanon, 

Capitán, m. Capitán ó ponoan sin usa 
nga compañía sin mga soldados. — Capitán 
ó ponoan sin sacayán. — Capitán ó ponoan 
sin bongto. — Ponoan ó pangulo sin mga 
tulisan. — -General. Labao nga ponoan san 
mga casoldadosan. — Pasado. An nagca- 
pitán sin bongto dinhi sa Filipinas. 

Capitana. /. Asaua san capitán. — Sinisi- 
ring man capitaiia an sacayán san armada 
nga dida .«asacay an ponoan. 

Capitanear, a. Pagmando sin mga sol- 
dados. — fig. Pagmando sin mga tauo. 

Capitanía. /. Catungdanan san capitán. 
Pagcacapitán. — Bayad'nga ibinabayad sa 
capitán del puerto tungud san mga saca- 
yán nga nagpopondo dida sa pondohan. 
— Balay nga inooquian san capitán del 
puerto. — General. Catungdanan san capi- 
tán general; pagcacapitán general. — Balay 
nga inooquian san capitán general. 

Capitolio, m. fig. Balay nga daco ug hi- 
taas. 



CA 

Capitón, m. Isda nga daco an olo, natubo 
ug naocoy sa hanang. 

Capitulación. /. Pagsabut, pagsasabut, 
pagtrato. Caoroyonan, caarabuyonan. 

Capitular, adj. Tauo nga may botos sa 
mga pagelécción ug iba pá. 

Capitular, n. Pagtrato, pagsarabut. — Am- 
po ó pagentrego sa gahum san mga nag- 
daog. 

Capítulo* m. An pagpili ó pagelécción sa 
mga capadian nga may botos san mga 
magpoponoan sa ira ug pagbuot man sin 
iba nga mga buruhaton. — Bahin. — Bolos. 

Capolar, a. Pagtiros. 

Capón, adj. Capón, quinapón. — Hiris. — 
Pisit, pinisitan. — Manuc nga capón. — ú. t. 
c. s. — fam. m. Golpe dado en la cabeza 
con el nudillo del dedo del corazón. Sontoc. 

Caporal, m. Pangólo ó ponoan sin mga 
tauo, nga iya man minamangnoan. — Ban- 
tay ó paraataman san mga hayop. 

Capricho. m. Pagbuot nga diri angay sa 
cabuotan. — Caypa. 

Caprichoso, sa. adj. An maruruyag nga 
matuman lá an iya buot. — Sa pagbuot lá, 
bisan diri angay. 

Caprichudo, da. adj. vid. Caprichoso, 
i- a acep. 

Cápsula./. Bot. Potos. 

Captar, a. y r. Pagcahig, pagcabig sin 
buot. 

Captura. / For. Pagdacop, pagcadacop 
sin salaán. 

Capturar, a. For- Pagdacop sin salaán. 

Capucho, m. Itarahub sa oló. 

Capullo, m. Potos sin bucad. 

Cara. / Bayhon, nauong; pamayhon. — 
Cruzar la cara á uno. fr. Pagtampalo; 
pagtampaling; pagdabal ó paglatub sa bay- 
hon. — Dar en cara á uno. fr.Jig. Pagboy- 
boy. — Dar uno la cara. fr. fig. Pagatubang. 
De cara. m. adv. Enfrente. Atubang. Da 
el sol de cara. Naatubang an adlao. — 
Echar á cara y cruz una cosa. fr. Pagsu- 
langbao. — Guardar uno la cara. fr. fig- 
Pagtago, diri paquita.— Hacer cara./r. Pa- 
gato, pagasdang. — Huir la cara. fr. fig- 
Paglicay, paglicao. — Lavar la cara á uno. 
//-. fig. y fam. Pagdayao sa usa, pagara- 
maram. — Verse las caras, fr. fig. y fam. 
Pagquirita. 

Caraba. / Sacayán. 

Carabela. / Sacayán nga halaba ug ha- 
ligot, ngan totolo an mga toladoc. 

Carabelón. ;//. Sacayán. 

Carabina. / Pusil. 

Carabinazo, m. Pagboto san pusil. 

Carabinero, m. Soldado nga nagtataga- 



CA 

pusil, tagapusil. — Soldado nga sinusugo 
sin paglanat san contrabando. 

Cárabo, m. Sacayán nga guti. 

CaraCOa. /. Sacayán nga caracua. 

Caracol, m. Balingogoco, uaoang. — De 
mar. Buscay. Sitio donde se cogen ó sa- 
can. Buscayon. — Banag. — Rocot. — Búlalo. 
Bodiong. 

Caracola. /. Bodiong. 

Caracolear, n. Pagbiricbiric an caballo, 
pagtoyoctoyoc. 

Caracoleo, m. vid- Caracolear. 

Caracalero, ra. m. y /. Parapamorot 
sin buscay, etc, etc. — Parabaliguia sin bus- 
cay, etc, etc 

Carácter, m. Tigaman nga sinurat ó bi- 
nadlis. — Letra ó tigaman nga nahatag sin 
casayoran. Cahimo ó pagcahimo sin letra. 
Marca sa pagmarca ó pagtigarnan san mga 
hayop. — Tigaman nga espirituhanon sa ca- 
lag ticang sa mga sacramento san pagbu- 
niag, san pagconfirma ug san pagorden. — 
Gaui, panguinaui. — Carigonan sa buot. — 
Batasan— Cab-tang.— Quinaiya, pagcaqui- 
naiya. 

Caracterizado, da. adj. Mahal nga tauo. 

Caracterizar, a. Pagasoy sin maopay. — 
Paghatag sin gahúm ó catungdanan. 

Carado,da. adj. Bien carado. Maopay an 
iya cabayhon. Mal carado. Maraut an iya 
cabayhon. 

¡Caramba! interj. ¡Pastilan! 

Carámbano, m. Pinit sin binagtic nga 
tubig. 

Caramel, m. Isda nga sugad si tamban. 

Caramelo, m. id. Matamis nga caramelo. 

Caramente, adv. m. Sin mahal; mahal 
caopay. — Sin curi; macuri caopay. — Sin 
ongud; ongud caopay. — Sin hogot ó sigpit, 
hogot ó sigpit caopay. 

Caramillo, m. Torotot nga sugad sin 
plauta. 

Caramillo, m. Tambac (nga diri tuhay 
nga pagtambac).— Búa nga sumat./W. Ar- 
mar, ó levantar un caramillo. Rimoc; pa- 
carimoc. — Idugidug. 

Caramuzal. m. Bangcuas nga sacayán. 

Carantamaula, f.fam. Tambóla.—^-, y 
fam. Pihing nga cabayhon. 

Carantoña. /. fam. Támbala.— ¿A fam. 
Mga pagsarita. 

Carantoñero,ra. m. yffam. Parasarita. 

Caraña. /. Taguc nga sugad sin guisa- 
longi. 

Carapacho, m. Cara, balay balay sin pa- 
uican. — Binalocan. 

Carasol, m. Lugar nga inaadlauan. 

Carava. /. Hampangan; hampanganan. 



CA 



99 



Caravana. /. Pangabay, in damo an mga 
tauo nga nangangabay sa mga pagbactas. 

¡Caray! interj. ¡Pastilan! 

Carbón, m. Oring. 

Carbonear, a. Pagoring. 

Carboneo, m. Pagoring. 

Carbonera. /. Oringan, pi-ong, piongan. 

Carbonería. /*. Tenda sin oring.— Ten- 
dahan nga oring an iguinbabaliguia. 

Carbonero, ra. m. y /. Paraoring.— Pa- 
rabaliguia sin oring. 

Carbonización. /. Pagtubud; pagiuang. 
Pagcatubud; pagcaiuang. 

Carbonizar, a. Pagtubud; pagiuang. 

Carbunclo, m. Bato nga matig-a, masiga 
ug mahal. — Hubag (nga maraut nga cahu- 
bag). 

Carbunco, m. Hubag (nga maraut nga 
cahubag). 

Carbúnculo, m. Bato nga matig-a, ma- 
siga ug mahal. 

Carcaj, m. vid. Carcax. 

Carcajada. /. Pagtaua nga tigda. Hara- 
hara. 

Carcamal, m. fam. Tauo nga tigurang. 

Carcamán, m. Mar- Sacayán nga daco, 
maraut ug mabug-at. 

Carcañal, w. Ticud. 

Cárcava./. Lobo.— Cale, hubang.— Ocad, 
ocab. 

Carcavina. /. vid. Cárcava. 

Cárcavo, m. Calungagan. 

Carcavón, m. Calag-yan ticang sa mga 
pagbaha. 

Carcavuezo, m. Loho ó bito nga ha- 
larurn. 

Carcax, m. Caban nga haluag an dapit 
sa ibabao ug haligot an dapit sa ílarum, 
nga panunudlan san mga pana. — Porot-sari 
ó porostan sin cruz. — Talangan. 

Cárcel. /. Cota, pandug, padogan, preso- 
han, bilanggoan. 

Carcelaje, m. Hinangtang. 

Carcelería. /. vid. Cárcel. 

Carcelero, m. Bantay sa presohan. 

Careóla. /. Sicaran sin hablonan. 

Carcoma. /. Bocboc; agay-ay. — Binoboc- 
boc; inagay-ay. 

Carcomer, a. y r. Bocboc; agay-ay. 

Cardenal, m. Ponoan sa santa Iglesia. An 
tagsa sadton capitoan nga mga caponoa- 
nan sa santa Iglesia nga sinisiring sira an 
Sacro Colegio; nga mga magsaragdon sira 
santos nga Papa sa mga macuri nga mga 
burúhaton; ug amo sira an mga may votos 
san pagelección ó pagpili sin Pontífice; 
ngan pula an ira nga viste. 

Cardenal, m. Labud. 



100 CÁ 

Cardenalato, m. Pagcacardenal; camaha- 

lan san pagcacarccnal. 
Cardenillo, m. Tac sin tumbaga. 
Cárdeno, na. adj. Maramaitom.— fig. La- 

buron. 
Cardillo, m. Banua nga tonocon; otanon. 
Cardinal, adj. Labao, ponoan, guinicanan. 
Carditis. /. Med. Saquit sa casingcasing. 
Cardizal, m. Tuna nga tinotudcan sin mga 

banua nga tonocon; casighotan. 
Cardo, m. Banua nga tonocon; may lain 
nga banua nga tonocon man, cúndi diri 
otanon. 
Cardona, n. p. Más listo que Cardona. 
expr. fig. y fam. Batid caopay, maaram 
caopay; lasgud caopay. 
Carear, a. For. Pagatubang; pagpaatu- 

bang. — fig. Pagtandig, pagtanding. 
Carecer. «. Uaray. 
Carena./. Mar. Pagrumbo ó pagopay 

san sacayán. 
Carenar, a. Mar. Pagrumbo ó pagopay 
san sacayán. 
Carencia. /. Cauaray, pagcauaray. Cacu- 

langan sin... 
Carenero, m. Mar. Hinmumutangan san 
mga sacayán in guinoopay ó pinarurum- 
bohan. 
Careo, m. Pagtubang; pagcaatubang; pag- 

paatubang. 
Carero, ra. adj. Mahal an pagbaliguia 

niya. 
Carestía. /. Cauaráy; pagcauaray; capu- 

puyasan. 
Careta. /. Tambóla nga itarahub sa bay- 
hon. 

Carey, m. Pauican. -Cara sin pauican. 
Carga. /. Pagcarga, pagluran.— Pagpasag. 
— Pagbala. — Carga, luran. — Bug-at.— fig, 
Buhis— Catungdanan.— Mil. Embestida ó 
ataque al enemigo. Pagdosmog, pags'ófóng, 
pagdamag.— Á carga cerrada, m. adv. 
fig. A un tiempo, de una vez. Doronggan. 
— Acodillar uno con la carga, fr. fig. y 
fam. No poder cumplir con la obligación. 
Diri pacatuman sa catungdanan. 
Cargadero, m. Doroogan — Binubutagan 
san mga igpapasag, igeacarga, ó igluluran. 
Cargador, m. Paradara sin iya mga man- 
gad sa mga sacayán. — Parapasag. — Para- 
hacot. 
Cargamento, m. An mga luran sa sa- 
cayán, luran. 
Cargar, a. Pagpasag. Pagluran, pagcarga. 
Pagbala, pagpas-an — fig. Pagdugan san 
bug-at. — Pagcaon ó paginum sin . oraora. 
—fig\ Y fam. Molestar, cansar, Paglinabut. 
— Mil. Pagdosmog ó pagsolong sin maco- 



CA ' 
sog,— ;/. Inclinarse. Biric. Cargó la tem- 
pestad hacia el puerto. Nabiric an han- 
gin (an baguio) dapit sa pondoan. 
Cargareme, w. Resibo nga carig-onan. 
Cargazón. /. Luran ó an mga luran sa 
sacayán.— Pagsool an olo, an soroc soroc, 
etc. Masirom an calibutan, aromon an lan- 
git.— Camasoot ó camabug-at san olo, so- 
roesoroc, etc.— Camasirom san calibutan. 
Cargo, m. Carga. Luran. Bug-at.—^. 

Catungdanan. Cargohan. 
Cargoso, sa. adj. Macuri, mabug-at. 
Cariacontecido, da. adj. fam. Masorub 

on an cabayhon. 
CariagUileño, ña. adj. Halaba nga ca- 
bayhon magasa an aping ug barobalico 
an irong. 
Cariancho, cha. adj. fam. Halapad nga 

cabayhon. 
Cariarse. ;-. Pagdonot an tul-an. 
Cariátide./. Arq. Tauo-tauo. 
Caribe, m. fig. Mabangis, mapintas. 
Caricatura. / Tauo tauo nga pininta- 
ran, cundí sa maraut nga pagpaagui. 
Caricia./ Pagora, ngodiot. 
Caricioso, sa. adj. Maoora, mangongo- 

diot. 
Caridad./ Paghigugma. Gugma. Ighi- 
gugma.— Limos" sa mga macalolooy.— Ca- 
looy. 

Caridelantero, ra. adj. fam. Culang 

sin caauod. 
Caridoliente. 

hon. 

Caries. 



idj. Mabidoon nga cabay- 



Casaquit sin tulan. 
Carifruncido, da. adj. fam. Maisug nga 

cabayhon. 
Carigordo, da. adj. fam. Matamboc nga 
cabayhon. 

Cariharto, ta. adj. Malidong nga cabay- 
hon. 

Carilargo, ga. adj. fam'. Halaba nga ca- 
bayhon. 

Carilucio, cia. adj. fam. Masinao nga 
cabayhon. 

Carilla. / Guti nga bayhon.— Llana ó 
página. Paypay. 

Carilleno, na. adj. fam. Bayhonon. 

Carillo, Ha. adj. Maromahal. 

Carinegro, gra. adj. Maitom nga cabay- 
hon. 

Cariñana. / Itarahub sa bayhon. 

Cariño, m. Hingaydoy, handum, gugma. 

CariñoSo, sa. adj. Mahagugma. 

Cariparejo, ja. adj. fam. Diri malulubad 
nga cabayhon. 

Carirraído, da. adj. f am . Culang sin 
caauod. 



CA 

Carirredondo, da. adj. fam. Malidong 

nga cabayhon. 
Caristna. m. Hatag sa Dios. 
Caritativamente, adv. m. Sa daco nga 

paghigugma, ó pagcalooy. 
Caritativo, va. adj. Malolooyon, man- 

guinlooy-an. 

Carlanca. /. Baliug nga anit cún puthao 

bá sin ayam.— fig. y fam. Sangil, pasa- 

ngilan. 

Carlancón, na. m. y/. Pasasangil. 

Carlear, n. Halhal. Hangus, hangusha- 
ngus. Hicahic. — Micalhical. Hinga, hinga- 
hinga. 

Carmelita. Padre nga religioso sa orden 
sa Carmen. 

Carmen, m. Orden san mga capadian 
nga sinisiring del Carmen. — Escapulario 
nga sinisiring sa nuestra Señora del Car- 
men. 

Carmenar, a. Pagbadbad sin ano lá nga 
nagogomon. Paghindo sin gapas. Pagsud- 
lay san bohoc. 

Carmesí, adj. Pula nga color. 

Carmín, m. Pula. Capulahan. 

Carnada. /. Paon nga onud. 

Carnaje, m. Carne nga tinoros ug inasi- 
nan. 

Carnal, adj. Lauasan Mala-oay. Pecado 

carnal. Sala nga mala-oay.—^'-. Lauasnon 
ó calibutanon. 

Carnalidad. /. Camaquimala-oay sa la- 
tías. 

Carnalmente. adv. m. Su paquimala-oay 
sa lauas. 

Carnaval, m. Carnestolendas. 

Carnaza. /. fam. Damo nga carne. 

Carne. /. id, Onud, tayud. — An usa san 
totolo nga mga caauay san calag, nga 
mao an lauas ta. — Carne viva. An buhi 
nga onud, cún dao dida sa mga casam- 
dan. — En carne viva. loe. adv- An napila- 
san ó na cuhaan san panit, 

Cárneo, nea. adj. Onuran, tayoran. 

Carnerada. /• Cacarnerohan. 

Carneraje, m. Bayad ó buhis tungud san 

Gaga carnero. 

t&rnereamiento. m. Scrot ó multa tu- 
ngud cay an mga carnero nanabsab sin 
mga tanum. 

Carnerear, a. Pagserot ó pagmulta tu- 
ngud cay an mga carnero nanabsab sin 
mga tanum. 

Carnerero, m. Bantay san cacarnerohan. 

Carnero, m. Hayop nga carnero. 

Carnestolendas. /. pl. An tolo ca adlao 
nga sinosondan san adlao nga pamuring. 

Carnicería./. Tendahan sin carne.— Ten- 



CA 



íóí 



da nga carne, tiangui. Pangingihaoan. fig. 
Pamatay*. rn' iJamó an nga tauo nga pina- 

mamaíay . '' V . % ' ' " 

Carni1Beto,-rai'¿¿y. Maninibad. fig. Ma- 

bangis, mapintas.— m. y /. Parabaliguia 
sin carne. 

Carnicol, m. Coló sin bactin, baca, etc. 

Carnívoro, ra. adj. Maninibad.— Mana- 
nap nga macaón sin carne. 

Carniza. /. An baya san carne nga gui- 
nihao. — Mananap ó hayop nga patay. 

Carnosidad. /. An onud nga natubo sa 
mga casam-dan. — Camatamboc nga oraora. 

Carnoso, sa. adj. Onuran, tayoran. 

Carnudo, da. adj. vid. Carnoso. 

Carnuza. /. Despee t. Damo nga carne. 

Caro, ra. adj. Mahal. — Higugmaon. 

Caromomia. /. Carne nga tapa sin tauo 
nga patay nga binutangan sin mga hamot. 

Carona. / Hapin nga loon nga ibinubu- 
tang sa taludtud san mga caballo, etc. 

Caroñoso, sa. adj. Mga hayop nga may 
mga capilasan. 

Carpanta. /. fam. Gotum nga oraora na. 

Carpeta. /. Saya saya sin lamesa. — Ha- 
pin sin suratan. — Potos sin mga papel ó 
carig-onan nga may tigaman nga casayo- 
ran san tag-sa. 

Carpetano, na. adj. Taga Toledo. 

Carpetazo. (Dar), fr. fig. An diri pag- 
despachar layon san pinangangaro dida sa 
mga hocmanan. 

Carpintear, n. Pagpanday. 

Carpintería. /. Pandayan. — Pagcapanday; 
catungdana sin panday. 

Carpintero, m. Panday. pl. Capandayan. 

Carraca. /. Sacayán nga daco ug mabug. 
at — Palapala. 

Carraco, ca. adj. fam. Tigurang ná ca- 
opay. 

Carjrah m. Bariles nga daco.. 

Carraleja. /. Haclop. 

Carralero, m. Parahimo sin mga bariles 
nga daco. 

Carraspera. /. fam. Sipón. Pagao..Casa- 
plud. 

Carrera. /. Pagdalagan. — Lugar nga pag- 
dadalaganan. — Paglalac-tan san mga bito- 
on. — Dalan ó mga dalan nga pagaaguian 
san procesión. — fig. Rungbay. Carrera de 
árboles. — Rungbay sin mga cahuy. — Ca- 
mino. Dalan. — Carrera de caballos. Pag- 
rumba san mga caballo. — Dar carrera á 
uno. fr. Pagpaaram ug pagbayad san mga 
gasto san iya pagaram. — De carrera, m. 
adv. Cadagmitan. — fig. Uaray panginano, 
diri nanginginano. — Entrar uno por carre- 
ra, fr. fig. Pagbaya sin casay-panan niya. 



1Ó2? 



CA 



— Estar en carrera, /r. Pagticang sin pag- 
tuman sin catungdanan. — Estar en carrera 
de salvación, fr. Pagtapud gud san ira 
pageabaraan 1 ati mgá'calág s&> purgatorio 
in gumoa ná sira dida siton orayan. — No 
poder hacer carrera con, ó de, alguno./;'. 
fám. In diri maalagad ó mabale an tauo 
san sagdon nga maopay, sinisiring, nga 
uaray ná gahum sin pacapagbale sa iya 
san caopayan. — Partir de carrera, fr. fig. 
Pagbuhat sin bisan ano sin uaray anáy 
panginano. 

Carrero, m. Paratug-uay san mga hayop 
nga nagdadanas sin carro. 

Carreta. / id. Ini halaba, haligot ug ha- 
rohabobo san sinisiring cangga, cundí ua- 
ray baclao nga puthao an mga rueda. 

Carretada. /. An luran sa usa lá ca pag- 
hacot; usa ca paghacot. 

Carretaje, m. Paghacot sin abacá ug iba 
pá sa carro, cay may trato nga daan. 

Carrete, ni. Rueda en que llevan los pes- 
cadores rodeado el hilo, cuyo extremo 
está asido al anzuelo. Poronan. — Dar ca- 
rrete, fr. Pagtoros san hapon in nahaca- 
uil an isda, basi diri macaotud san cauil. 

Carretear, a. Paghacot sin bisan ano sa 
carro. 

Carretel, m. Mar. Poronan. 

Carretela. / id. Coche. 

Carretera. /. üalan nga haluag, lunang. 

Carretería./. Damo nga mga carreta.— 
An guinbubuhatan sa mga carreta. 

Carretero, adj. Dalan sin carruaje cún 
coche bá. — m. Parahimo sin mga cangga. 
—Paratug-uay san mga hayop nga nag- 
dadanas sin canngga. 

Carretilla f. Carocangga. 

Carretón, m. Carro nga guti. Carocangga. 

Carricoche. ;;z. Carro nga sugad sin ca- 
rruaje. 

Carriego, m. Alat. 

Carril, m. An agui san carro cún coche 
bá.— Dalan nga diri caopay haluag. 

Carrillera. /. Ngoso. 

Carrillo, m. Palimogmogan, aping, pisngui. 

Carrilludo, da. adj. Malipog-oc. 

Carrizal, ni. Cabanuaan nga sugad sin 
catigbauan ó catangboan. 

Carrizo, m. Banua nga sugad sin tigbao 
ó tangbo. 

Carro, m. id. Cangga. 

Carrocería./. An lugar nga guinbubuhatan 
ug guinbabaliguiaan sin mga carruaje, ug 
dida guinoopay man. 

Carrocero, m. Parahimo sin mga carruaje. 

Carrocín, m. Carruaje nga duduha lá an 

rueda. 



Carrofuerte. 



CÁ 

. Carro nga daco ug 



mangón. 

Carroñada. / Luthang nga halipot ug 
mabug-at cay dacmol caopay. 

Carroña. /. Onud nga donot ná. 

Carroño, ña. adj. Donot. 

Carroza. /. Coche nga daco nga sinasab- 
ongan sin maopay. 

Carruaje, m. Damo nga mga carro, mga 
coche, mga calesa, etc. Carruaje nga upat 
an rueda sugad san mga guinagamit sá 
Manila. 

Carruajero, m. id. Cochero. 

Carruco. m. despect. Carro nga guti, nga 
nagbibiric an eje. 

Carta. / Surat. 

Cartabón. /. Iscuala. 

Cartapacio, m. Panumduman. — Hapin nga 
ihinahapin sa pagsurat san inga caliburan, 
ug dida isinosolud man nirá an papel ug iba 
pá. 

Cartazo, m. Surat nga daco. — Surat nga 
baga pagsauay an casayoran cún pagpaca- 
bido bá. 

Cartearse, r. Pagsisinuratay. 

Cartel, m. Talaan nga sinurat nga ipinipilit 
sa mga sadá sa mga Tribunal, etc.— Surat 
nga casayoran san mga turumanon tungud 
sin pagbalio san mga mageasibihag sa 
pagauayan, ug iba pá nga mga buruhatan. 
— Surat nga pagayat sa igeasitauo. 

Cartero, m. Paradolong san mga surat sa 
balay san tag-sa ca tauo. 

Cartilla. / Áraman. — Carig-onan nga ihi- 
nahatag sa mga Obispo san mga tauo nga 
guinordenan nira. 

Cartón, m. Bahol nga papel. 

Cartuchera. /. Pinanonudlan san mga 
cartucho. — Quien manda, manda, y cartu- 
chera en el cañón, expr. fig. y fam. An 
sugo tutumanon sa capiritan. 

Cartucho, m. Pinotos sin pólvora nga igo 
sa tag-sa ca pagbuhi san pusil. 

Cartulina. /. Barobahol nga papel. 

Casa. / Balay. — Conjunto de hijos y do- 
mésticos que componen una familia. Ca- 
balay. — Casa consistorial. An tribunal^ 
casa real san bongto. — Casa de bañ\f?^> 
Balay nga may mga parigosan. — Casa de 
campo. Balay sa orna ó sa caom-han.— - 
Casa de juego. Balay nga susgalan, sugalan. 
— Casa de devoción. Singbahan, cobocobo, 
arampoan.— Casa de Dios. Singbahan, balay 
sa Dios. — Casa de préstamos ó de empe- 
ños. Balay sin mga pagprenda, cay dida 

quinacarauat an salapi, bulauan, etc., nga 

igpeprenda. 
Casadero, ra. adj. Caraslon ná. 



CA 

Casado, da. p. p. Quinasal, inasauan, 

minio. 
Casalicio. m. Balay. 
Casamentero, ra. adj. Parapamalaye. 
Casamiento, m. Pagcasal, pagcaminio. 
Casamuro. /. Cota. 
Casapuerta./. Sirong; ingud sin balay. 
Casar, m. Cabalayan. 
Casar, n. y r. Pagcasal. — a. Pacasal. — 

Antes que te cases, mira lo que haces. 

Hunahunaon mo ánay, ngan san-o pag- 

bubata. 
Casatienda. /. Tendahan. 
Casca, f. Hollejo de la uva después de 

pisada y exprimida. Sapal sin uvas. — Panit 

sin cahuy nga encina. 
Cascabel, ni. Goronggorong. 
Cascabelillo, m. Goronggorong. 
Cascada. /. Bangon. Caagusan. 
Cascado, da. adj. Kasag, buong, butac, 

barana. 

Cascajal.— Cascajar, m. Agán-an, ca 

babtoan nga guti; cabarasan. 
Cascajo, m. Agán-an. — Sinacsac sin bato, 
— Cababtoan nga guti. 

Cascajoso, sa. adj. Batohon sin gudti 
nga mga bato. 

CascamientO. m. Pagbasag; pageabasag, 
etc. etc. 

Cascar, a. Basag. — Bongco. — Barana 
Pacaboong. — Boong. — Dar á uno golpes 
con la mano ú otra cosa. Pagsontoc. Pag- 
dabal.— a. y r. fig. y fam. Quebrantar la 
salud de uno. Luya, pagluya. 

Cascara./. Panit.— De coco, (fruta) es- 
toposa. Bonot. — De id. interior y dura. 
Bagól. — Del huevo de gallina, etc. Bina- 
locan, tipaca. 

Cascarón, m. Binalocan, tipaca. 

Cascarrabias, com. fam. Ágsub masina. 

Cascarrón, na. adj. Baol pá ó matig-a, 
masaplud. Maraut nga catingug. 

Cascarudo, da. adj. Dacmol an panit, 
an binalocan, etc. 

Cascaruleta. / fam. Talob tacob. 

Gaseo, m. Cráneo. Bagol bagol sa oló. — 
C¿sco del coco. Bagol, barot. De loza, pe- 
dazo de vaso, etc. Bica; tipie. — An tag-sa 
ca potos san cebolla. — Lauas sin botella, 
barriles, etc. — Lauas sin sacayán.— Saca- 
yán nga casco. — Coló sin caballo, etc. — De 
población. Sauang. 

Cascote, m. Mga bato sin cota nga na- 
pucan cún pinaric ba. 

Cascudo, da. adj. Mananap nga daco ó 
dacmol an coló. 

Casera. /. Babaye nga nagaataman ug 
nagseserve sin lalaqui cún mga^lalaqui. 



CA 103 

Caseramente, adv. m. Sin tangeud. 
Casería. / Balay sa orna. 
Caserío, m. Cabalayan. 
Casero, ra. adj. Tinapay, badhuya, etc., 
nga guinbubuhat sa balay; hayop nga ti- 
notubongan sa balay, —fam. An nagaata- 
man caopay sa iya balay. — m. y f. Tag 
balay, tagada san balay. — Paramangno sin 
balay. 
Caserón. /;/. Balay nga daco. 
Caseta. / Balay balay. 

Casi. adv. c. Harani sa... — Gutiay gud. — 
Ibus. 

Casilla. /. Balay balay, payag, lageao. 

Casilla hecha de hojas para quitar 
el sol. Balaran, handong. 

Caso. m. Caagui, casugad, inabut. — Hitapo. 
— Catigayonan.— Gram. Caso. — Caso apre- 
tado. Macuri mabadbad, macuri macuha. — 
De conciencia. Hiborongan ó catahap tu- 
ngud sin turumanon sa calag. — Reser- 
vado. Sala nga daco, nga an ponoan 
lá an macapagabsolve, cún an tinata- 
gan niya sin gahúm. — Á caso hecho. 
m. adv Tinuyo lá. — Caer en mal caso. / 
fam. Pacasala sin daco. — En caso de 
que, dado caso. m. adv. Bisan cún an- 
siya, bisan cún sugad...— Dado caso. 
Cún baga ansiya, cún baga sugad... — En 
todo caso. loe. adv. Bisan cún ansiya, 
bisan cún ano. — Estar en el csiso.fr. fam. 
Sayud ná.— Hablar al caso. fr. Pagyacan 
nga igo san guintutuyo. — Hacer al caso 
una cosa. / fam. Igo. — Poner caso, po- 
ner por caso. fr. Pananglit, pananglitan. 
Por el mismo caso. m. adv. Tungud si- 
ton. — Venir al caso una cosa. fr. fam. Igo. 

CasÓn. m. Balay nga daco. 

Caspa. / Daqui. 

Caspera. / Sorud. 

¡Cáspita! inter j. ¡Pastilan! 

Casposo, sa. adj. üaquihon. 

Casquetazo, m. Pagsonggo, pagpantuc, 
hipantuc. 

Casquete, m. Tagoló, calo. 

Casquijo, ni. Mga bato nga gudti, bituca. 

Casquillo. m. De bastón, lanza ó asta. 
Isorolob. De saeta. Catarisan. 

Casta. / Guinicanan. Mamat. Tulin. 

Castamente, adv. m. Sa pageacastos, sa 
pageaoray. 

Castaña. / Bonga san cahuy nga sini- 
siring castaño. 

Castañeta. /. Pitic— Castañetas. 

Castañetazo, m. Pagcastañetas. — Pagpi- 
tic, pitic. — Estallido. Pagboto; pagpaboto. 

Castañetear, n. Pagcastañetas.— Panla 
gopo . — Panlagotos. 



104 



CA 



Castañetear los dientes el puerco, 
el perro, etc. Pagtalubtacob. 

Castañeteo, m. vid. Castañetear. 

Castaño, ña. adj. Pula.— Pasar de cas- 
taño oscuro una cosa. fr. fig. y fam. 
Macuri ná. 

Castañuela. /. Castañetas. 

Castellanizar, a. Pagquinastila. 

Castellano, na. Catsila, castila; taga 
Castilla. — m. Pamolong nga quinatsila. — 
Tagada sin castillo ó cota. — Ponoan ó 
bantay sin usa nga castillo. 

Castidad./. Pagcacastos, pagcaoray, pag- 
calubos. 

Castificar. a. Pagcacastos, pagcaoray, pa- 
calubos. 

Castigación. /. Pagcahampac— Pagserot. 
Pagpasaquit. 

Castigador, ra. adj. Magharampac, hu- 
marampac. — s. Parahampac. Paraserot. — 
Parabadlong. 

Castigar, a. Paghampac, pagcastigo; pag- 
serot; pagbadlong. — Pagpasaquit-Paglatub. 

Castigo, m. Hampac; serot; castigo, —fig. 
Badlong. Ogay. 

Castillo, m. id. Cota nga may mga ba- 
luarte, ilihan bantayan. 

Castizo, za. adj. Toton nga pamolong. 
Casto, ta. adj. Oray, putli, lubos, castos. 
Castor, ni. Mananap nga sugad sin oding 

an cádaco ug pula an barahibo niya. 
Castración. / Pagcapon; paghcrcs; pag- 

pisit. 
Castrador, ni. Paracapon; paraheres; pa- 

rapisit. 

Castrapuercas. m. Torotot. 

Castrar, a. Pagcapon; pagheres. Pagpisit, 

pagislam. 
Castrón, m. Canding nga lalaqui nga qui- 

napon. 

Casual, adj. Pahiabut sin uaray tuyo. 

Casualidad. /. Bisan ano nga nahiabut, 
nga uaray paghunahuna, ó uaray sasabuta. 

Casuca. /. Despea. Balay nga guti nga 
rnaraut nga pagcabuhat, horonan. 

Casucha. /. Despea, vid. Casuca. 

Casucho. ;//. Despect. vid. Casuca. 

Casulla. /. id. Casuya, biste nga guinaga- 
mit san Padre sa pagmisa. 

Casullero, m. Parahimo sin mga casuya. 

CaSUS belli. expr. lat, Paquigubat. 

Cata. /. Tadi; tilao. Pagtadi; pagtilao, pag- 
dimdim, pagtagamtam. 

Cataclismo, m. Pagcabungcag sugad san 

linun-pan an calibutan.— fig. Carimocan 

sin guinliadian, etc. 
Catacumbas. /. //. Mga lungib sa ilarum 



CA 

sa tuna nga lub-nganan sadto sin mga mi- 

natay. 
Catador, m. Paratadi, paratilao, pagdim- 

dim, paratamgamtam. 
Catadura. /. Pagtadi, pagtilao, pagdimdim, 

pagtagamtam.— fam. Baga rnaraut nga pag- 

cabayhon. 
Catafalco, m. Tumba nga hataas nga si- 

nasabongan. 
Catalejo, m. Larga vista, anteojo de larga 

vista. 
Catalepsia. /. Saquit nga bontug. 
CataléptíCO, ca. adj. Borontog, bubula- 

gon. 
Catalogar, a. Paglista sin mga libro, mga 

sinurat, etc. 
Catálogo, m. Panumduman ó listahan sin 

mga tauo, mga butang cún iba pá. 
Cataplasma./. Haclog, tampus ó tangpus. 
Catar, a. Pagtadi, pagdimdim, pagtagam- 
tam. 
Catarata. / Bolog sa mata. 
Catarral, adj. Sip-onon. — ob-hon. 
Catarro, m. Sip-on, obo. 
Catarroso, sa. adj. Sip-onon, ob-hon.— 

Sinisipon, inoobo. 
Catástrofe. /. Catapusan sin casayoran 
cun. comedia bá cún dao macaharadluc. — 
fig. Cacurian. Carimocan. 
Cataviento, m. Mar. Caringpula. 
Catecismo, m. Casayoran san toronan 
sa mga cristianos nga may mga socna, 
pagaramdam sa mga cristianos. — Libro ó' 
casayoran sin pagaradmam, nga may mga 
socna. 
Catecúmeno, na. m. y /. Tauo nga na- 
gaaram sa pagcacristianos, cay basi siya 
buniagan. 
Cátedra. Ualihan nga may lingcoran, ug 
dida nalingcud an mga magtoroon sa pag- 
tutdo ug paghatag sin casoyoran sa ira 
mga tin-onan.— -fig. Pagcaobispo, pagcapon- 
tífice.— fig. Bongto nga inooquian san san- 
tos nga Papa cún san Obispo. 
Catedral, s. Singbahan nga catedral. 
Catedralidad. / An pagcacatedral ^sia 
usa nga singbahan. í/ 

Catedrático, m. id. Magtoroon, magtú- 
rutdo sin quinaadman. 
Categoría. / fig. Cab-tang, cabtangan sa 
tag-sa ca tauo.— Tauo nga mahal, camaha- 
lan niya. 

Categóricamente, adv. m . Sin sayud, 
sayud caopay nga pagbaton ó pagsiring 
oo, cún diri bá. 

Categórico, Ca. adj. Sayud nga pagba- 
ton ó pagsiring, nga ansiya cún diri bá 
ansiya. 



CA 

Catequismo, m. An pagtutdo sa tauo san 
mga camatuoran san aton religión nga 
santa, basi hibaroan niya ug pagbuniagan 
man. 

Catequista, m. An magturutdo sa iba san 
pagtoron-an sa mga cristianos ug san to- 
loohan nga católica cay basi sira pagbu- 
buniagan. 

Catequizar, a. Pagtutdo sa iba san inga 
camatuoran nga evangclisnon ug san toloo- 
han nga católica.— /%•. Pagsagda. 

Caterva. /. Cadam an. 

Católicamente, adv. m. Aalagad lá san 
tutdo sa santa Iglesia. 

Cotolicísimo, ma. adj. sup. Católico cao- 
pay. 

Catolicismo, m. Cacristianosan.— Pagtoo 
san Iglesia nga Católica. 

Católico, ca. adj. Masahid.— Matuod, cay 
polong sa Dios. — An tauo nga may toloo- 
han nga natoo sa Religión nga Católica.— 

fr. No estar muy católico. Sinisiring in 

maraut an calauas. 

Catón, m. Libra ó araman sa mga caba- 

taan. 
Catorce, adj. Ñapólo cag upat.-— Décimo- 
cuarto. Icapolo cag upat — Á catorce de 

Abril. Sa icapolo cag upat sa Abril.— Tag- 

popio cag upat. Nos han dado á catorce 

pesos. Tinagan cami sin tagpoplo cag 

upat ca pisos. 
Catorceno, na. adj. Icapolo cag upat. 
Catre, m. id. Higdaan. 
Cauce, m. Casul-gan sa mgasalugug mga 

sapa. — Aguian sin mga tubig. I 

Caución. /. Pagtagam; pagpatagam. — Ca- ¡ 

rig-onan; cun dao an tauo nahatag sa i ya i 

igeasitauo sin carig-onan, nga pagtutuma- j 

non niya an i ya saad cún an sugo bá sa ¡ 

iya. — Saad. 
Caucionar. a- Pagtagam, pagpatagam. — 

Paghatag sin carig-onan. 
Caudal, adj. Masolug.— Puhonan, salapi, 

bahandi. 
Caudalejo. m. Guti nga puhonan, salapi 
/ó bahandi. 

Caudalosamente, adv. m. Sin damo ó 
damo caopay nga salapi ó bahandi.— Sin 
solug; masolug caopay. 

Caudaloso, Sa. adj. Masolug.— Acauda- 
lado. Salapianon, bahandianon. 

Caudillo, m. Ponoan, magmarando, pa- 
ngulo. 

Cauro, m. Hangin nga canauay, 

Causa. /. An guinicanan ó tinicíin^an sin 
bisan ano.— For. Calipongan, capolonga- 
nan, causa. 

Causar, a. El azote causa dolor. An | 



CA 



105 



hampac nacacasóol. — Tú eres la causa de 
mi dolor. Icao an nacacasaquit sa acón. 
Cáustico, ca. adj. Macacapaso caopay.— 
in. Haclop nga mapintas. 
Cautamente, adv. m. Sin hinay; hinay 
caopay, tagam caopay. 
Cautela. /. Paghinay hinay, pagtagam; 
pageahinay hinay, pageatagam. — pagpata- 
gam. 
Cautelar, a. y r. Pagtagam, pagpatagam. 
Cautelosamente, adv. m. Sin hináy; hi- 
nay caopay. tagam caopay. 
Cauteloso, sa. adj. Matagam.— Malim- 
bong. 
Cauterio, m. Pagpaocoy san dugo sin 
casamdam; etc. — Pagpabahao sin casam- 
dam.— /%-. An tambal nga macacabolong. 
— Pagpaso ó pagsonug san onud sin mga 
casam-dan nga maraut, etc. 
Cauterización. /. vid. Cauterizar. 
Cauterizar, a. Pagpaocoy san dugo sin 
casamdam, etc. — Pagpabahao san mga ca- 
sam-dan, etc. 
Cautivar, a. Pagbihág; pagpamihág. 
Cautiverio. ;«. Cabihágan. 
Cautividad. / Cabihágan. 
Cautivo, va. adj. Bihág. 
Cauto, ta. adj. Mahinay hinay, matagam. 
Cava. /. Pagabcay, pagsadol. — Sa palacio, 
an balay ó inooquian san mga nagaataman 
san tubig ug alacsio nga guiniinum san 
mga tauo nga hadianon. 
Cavador, m. Para-abcay sa tuna; para- 

cabeab. 
Cavadura. / Pagabcay, pacabeab. Pa- 

ngabcay pangabeab. 
Cavan, m. Haquiran; baquid. 
Cavar, a. Pagabcay, pagsadol, pageabeab. 
Cavazón. /. Pagabcay, pageabeab. Pangab- 
cay, pangabeab. 

Caverna. /. Lungib. Calungaban.— Med. 
Loho sin hubag in nagoa ná an nana. Ca- 
lón oan. 
Cavernoso, sa. adj. Mataghum.— Masi- 
rum. — Halarum ngatingul. Calungaban. 
Cavia. /. Ocab sa pono si cahuy, basi ma- 
biao dida an tubig. 
Cavidad. /. Hito, loho, boho. 
Cavilación. /. Pagtahap. Pagcatahap. Ca- 

tahapan. 
Cavilar, a. Pagtahap, paghunahuna nga 

oraora sin bisan lá ano. 
Cavilosidad. /. Catahapan. 
CavílOSO,sa. adj. Matahap, matahaptahap. 
Cayada. /. Tongcud, songcud nga baro- 
balico an cap-tanan. 
Cayado, m. vid. Cayada. 
Cayán. m. Cayáng sin baloto ó casco. 



106 



CA 



Cayo. m. Bato ó poro nga guti sa dagat. 
Caz. m. Cale ó aguian sa mga tubig. 
Caza. /. Pamanua. Pamusil. 
Cazabe, m. Sugad sin bibingca ó babhuya. 
Cazadero, m. Pamanuaan. Pamusilan. 
Cazador, ra. adj. Magmaranua. Magmu- 

rusil. — s. Parabanua. Paramusil. — Perro ca- 

sador. adj. IVIacadadacopon. 
Cazar, a. Pamanua. Pamusil. — Cazar aves 

con lazo. Paglit-ag. — Cazar caimanes con 

anzuelo. Pagcauil, pangauil sin buaya. — Si 

cazares, no te alabes; si no cazares no te 

enfades, ref. Hinayhinaya an calipayan, 

sugad man an cacurian. 
Cazcalear, n. fam. Paglacatlacat ó pag- 

sodoysodoy sin uaray man capulsanan. 
Cazcarria. /. Lapoc; hugao nga nadodo- 

cot sa panapton, etc. 
Cazcarriento, ta. adj. Lapocon; mahu- 

gao, buringon. 
Cazo. m. Sugad sin cabo ó bongot, cundi 

tumbaga ó puthao lugaring. — Surudlan 

nga tumbaga. 
Cazuela, /. Sugad sin yahong, ligong. 
Cazumbrar, a. Pagbaat san mga barriles. 
Cazumbre, m. Baat sin mga barriles. 
Cazumbrón, m. Parabaat san mga barriles. 
Cazurro, rra. adj. fam. Maocoy nga 

tauo, diri mayacan. 

CE 

Ce. /. Ngaran ó caluasan san letra nga c. 
Ce por be, ó ce por ce. m. alv.fig. y fam. 
Pagasoy sin maopay sin bisan ano. — Por 
ce ó por be. loe adv. fig. y fam. Guihapon. 
Por ce ó por be se salió con la suya. Na- 
tuman guihapon an iya caruyag. 

Ceba. /. Tubong. 

Cebada./. Tanum nga cebada ug an bonga 
niya. — Dar cebada, fr. Pagtubong ó panu- 
bong sa mga hayop. 

Cebadal. ///. Orna nga tinanum sin cebada. 

Cebadera. / Tubongan.— Caban nga su- 
rudlan san cebada nga itutubong sa mga 
hayop. — Layag sin sacayan. 

Cebadero, m. Parabaliguia sin cebada. — 
An hayop nga mulo, etc., nga linuranan 
san cebada nga itutuhong sa iba nga ig- 
casihayop. 

Cebar, a. Pagtubong. Panubong.— fig. Pa- 
sarig, pasandig.— fig. Pagdugang dugang 
sin songo basi diri maparong an calayo. 
Pag dugang dugang sin lana basi diri ma- 
parong an lámpara.— fig. Padugang. — Pag- 
sebo sa mga luthang ó mga pusil. — Pag- 
dagcot sin cohetes, etc. — r. fig. Ticos 



CE 

nga pagbuhat, ongud nga pagbono, pintas 
nga pagdabal, etc., etc. 

Cebo. m. Tubong. — Pólvora nga igsesebo 
sa mga luthang, mga verso ó mga pusil. 
Para pescar ó cazar. Paon. 

Cebolla./. Seboyas. 

Cebollar, m. Tanaman sin seboyas. 

Cebollero, ra. m. y f Parabaliguia sin 
seboyas. 

Cebolleta. /. Langbo pá nga seboyas. — 
Seboyas. 

Cebollino, m. Seboyino. — Taran-mon nga 
seboyas. — Bonga sin seboyas. 

Cebollón, m. Daco nga seboyas. 

Cebón, na. adj. Yobo, bactin nga yobo. 

Ceca. /. Balay, pamandayan sin salapi, 
bulauan, etc. — De Ceca en Meca. «De la 
Ceca á la Meca. loes. figs. fams. Sodoy 
sodoy; hadoy hadoy; buyan buyan. 

Cecear, n. Pagluas san s. nga sugad sin 
c. 

Ceceo, vid. Cecear. 

Ceceoso, sa. adj. An maluas san s, su- 
gad sin c. 

Cecial, m. Barol nga isda. 

Cecina. / Tapa. 

Cecinar, a. Pagtapa. 

Ceda. / vid. Zeda. 

Cedacería. /. An guinbubuhatan sin mga 
ag-agan. — Tienda, tendahan sin mga ag- 
agan, ug saráar. 

Cedacero, m. Parahimo sin mga ag-agan, 
ug mga saráan. 

CedacltO. m. Ag-agan nga guti, saráan 
nga guti. 

Cedazo, m. Ag-agan. —Para colar líqui- 
dos. Saráan. 

Ceder, a. Paghatag, pag togot. — n. Tang- 
do, ampo. — Iban, hotos. Hotos ná an baha. 
Ha disminuido la avenida. 

Cedilla. / vid: Zedilla. 

Cedria. / Taguc san cahuy nga cedro. 

Cédride. / Bonga san cahoy nga cedro. 

Cedro, m. Cahoy nga cedro, hatáas, ma- 
hamot, ug diri inagay-ay. 

Cédula./ Papel nga guti nga sinurat cún, 
susuratan bá sin ano lá. — De confesión, ó 
comunión. Seyo ó carig-onan nga nagea- 
catuigan an tauo. — De vecindad, ó perso- 
nal. Carig-onan nga casayoran san ngaran 
san tauó, san iya cahimtang, cún diin siya 
oocoy ug sin iba pá. — Real. Sugo, cún 
togot bá nga hadianon. 

Cedulaje. m. Bayad tungud san mga 
cédula. 

Cefalalgia./. Med. Camasool sa oló. 

Cefalea. / Med. Camasool nga ora ora 
sa oló. 



CE 

Céfiro, m. Habagat nga hangin — poét. 
Hangin nga halaya-hay. 

Cegajoso, sa. adj Bilason, Tagumata. 

Cegar, n. Pagbuta. — a. Pacabuta.— fig. Ce- 
gar ó cerrar puerta. Pagsagda.— Cegar 
pozo, etc. Pagtagbon. Cerrar portillo, etc. 
Pagcota; pagtahub. fig. Hibor*ong, lipong 
sa hunahuna, sa buot, etc. 

Cegarra, adj. fam. y s. Harap. 

Cegarrita, adj. fam. Curisong. 

Cegato, ta, adj. fam. y s. Harap. 

Cegatoso, sa. adj. Bilason. Tagumata. 

Ceguedad. /. Pagcabuta, cabuta.— fig. 
Hiborong, pagcalipong sa hunahuna, sa 
buot, etc. 

Ceguera. / Pagcabuta, cabuta. Cabuta- 
han. 

Ceja. /. Iquirinhat — Quiray.— Arquear las 

cejas, fr. Logdat. — Quemarse las cejas. 

fr. fig. y fam. Ongud nga pagaram. 

Cejar, a. Pagisul. 

Cejijunto, ta. adj. Hingiray. 

Cejo. m. Borong. 

Cejudo, da. adj. Hingiray. 

Celada./ Mil. Gama.— Atang.— fig. Lim- 

bong. 
Celador, ra. adj. Magbarantay. — m. y /. 

Bantay. 
Celaje, m. Color san mga panganud. — pl. 

Mga panganud, mga panganoron. 
Celar, a. Pagtalingoha sin pagtuman san 

sugo.— Paggama; pagatang. — Pagbantay. 
Celar, a- Pagtago. 

Celar, a. Pagtomboc. — Pagtabas sin buril. 
Celda. /. Solud.— Casitas que hacen las 

abejas en los panales. Odian. 
Celdilla, f. Solud nga guti.— Odian. 
Celebérrimo, ma. adj. sup. Bantugan 

caopay. 

Celebración. /. Pagmisa san Padre.— 

Pagsingba. Pamati san santos nga misa. 

— Pagdayao, pagcadayao. 
Celebrante, m. An Padre nga nagmimi- 

sa ó tipagmisa ná. 
Celebrar, a. Pagdayao, paghimaya. — Pag- 

singba. — pagtahud. — Pagmisa an mga ca- 

padian. — Celebrar contrato. Pagtrato. 
Célebre, adj. Bantugan.— Mahirimayaon 

nga tauo. 
Celebridad. /. Bantug, dongog, bansag. 

• — Pamiesta. 
Celebro, m. Oló. 
Celemín, m. Tarac-san nga sugad sin 

gantang. 
Celeridad. /. Cadali, pagcadali, cadgamit, 

pagcadagmit. Cadagmitan. Camadali, pag- 

camadali, camadagmit, pagcamadagmit. Ca- 

matulin, pagcamatulin, 



CE 



107 



Celeste, adj. Langiton; sa langit. — Color 

azul claro. Inanel. 
Celestial, adj- Langiton.— fig. Bisan ano 

lá nga maopay gud. 

Celestialmente. adv. m. Pagbuot sa 

Dios; pagbuot sa langit. — fig. Sin maopay. 
Maopay gud. 
Celibato, m. Pagcaolitauo, cahimtan sa 

pagcaolitauo. — fam. Olitauo. 
Célibe, s. Olitauo. Daraga. Tauo nga ua- 

ray pá asaua. 
Célico, ca. adj poét. Langiton. —fig. Ma- 
opay gud. 
Celo. m. Pagtalingoha sin pagtuman san 
mga sugo ó catungdanan. — Pagogop sa 
Dios, pagogop sa toloohan, pagtalingoha 
san caopayan sa mga calag. — Por ext. 
Pagtuyo ó pagtalingoha sin caopayan — 
Recelo. Catahap.— pl. Abugho. 
Celosía. /. Sedepan, pasere-an, sil-engan. 
Celoso, sa. adj. Matingohaon, mabanta- 
yon. Pagaogop, parahambay. — Receloso. 
Maabughoon. — Mar. Maquilas, maquiling 
nga sacayán. 
Celotipia. /. Camaabughoon. 
Celsitud./. Pagcaharangdon. Camahalan. 
Cementerio, m. Lub-nganan. Campo- 
santo. 

Cemento, m. Masa. 
Cena. / Pangiclup, pan i h apon. 
Cenáculo, m. Solud nga guinpanihapo- 
nan ni Jesucristo opud san iya mga guin- 
ton-an san catapusan nga pangiclop sa 
sinondan nga adlao san iya santos pag- 
casaquit. 

Cenacho, m. Batulan. 
Cenadero, m. Caran-an, pinangangaonan 
Cenado, da. adj. An tauo nga quinaon 

ná (in gabí). 
Cenador, ra. s. Paracaon in gabí. 
Cenagal, m. Cahanangan. Lubogan. Ca 

lag-yan. Cahalboan. Calapucan. 
Cenagoso, sa. adj. Malagáy, halbo. 
Cenar, n. Pangiclop, pagcaon in gabi. 
Cenceño, fla. adj. Magasa, mahugos. 
Cencerra. / vid. Cencerro. 
Cencerrada, f. fam. Pagdorogas, pagpa- 
tonog san mga bodyong, pagpataihop sa 
mga sungay, pagbasal, pagtoctoc sa mga 
caraha cún san mga torotumbaga ug iba 
pá, cay pagdorogas sa mga tigurang san 
adlao nga iguincacasal sa ira. 
Cencerrear, n. Pagpatonog sin mga cen- 
cerro. — fig. y fam. Pagcascas sin sesta 
sin uaray man catuhayan. 
Cencerreo, m. vid. Cencerrear. 
Cencerro, m. Baga guti nga linganay 
nga puthao nga manipis, cún tumbaga bá, 



Í08 



CE 



nga binibiao s a luig san mga hayop nga 
vaca/ carnero, etc. 

Cencido, da. adj . Sinisiring an tuna cún 
banua bá nga uaray pagtotonobi. 

Cenefa. /. Rayan dayan sin pabeyón, etc. 

Cenicero. m. Abohan. 

Ceniciento, ta. adj. Abohan. 

Cénit, m. Sinisiring an yongud sa langit 
nga nayoyongud sa aton mga oló. 

Ceniza. / ¡\hó.— fig. Mga cabilin ó mga 
tul-an sin minatay. — Miércoles de ceniza, 
id., adlao san pamuring. 

Cenizo, za. adj. Abohan. 

Cenizoso, sa. adj. Abohan, 

Cenobio, ni. Convento. 

Cenobita, com. Tauo nga naoocoy sa con- 
vento. 

Cenojil. Codcod, icorodcod. 

Cenopegias. /. pl. Fiesta nga guinsesele- 
bra sa mga hebreo sa pagpanumdun nga 
an ira mga catigurangan nangocoy sin mga 
payag didto sa camingauan san uaray pa 
sira abut sa tuna sa Canaan. 

Cenoso, sa. adj. Malagay, halbo. 

Censatorio. ///. An magbayad. 

Censo, m. Padrón, — Buhis. — Bayad. 

Censor, ni. An parahimo sadto ánay san 
padrón ug paraataman man san bongto. — 
An tinataporan sin pagbasa sa mga libro 
nga sinurat; ug mahatag man siya sin ca- 
sayoran cún ano bá an iya hunahuna hio- 
nong siton.— -Paralibac. 

Censura. /. Catungdanan san censor, pag- 
cacensor. — Asoy san tinatapuran sin pag- 
basa sa mga libro cún sa mga sinurat nga 
casayoran cún ano bá an iya hunahuna 
hionong siton.— Nota ó tigaman sa pag- 
diniri sin ano lá. — Castigo ó serot sa mga 
salaan, nga angay san mga sugo nga sing- 
bahanon. 

Censurable, adj. Angay pagaguian sa 
censura. — Angay pagdirion. 

Censurar, a. Paghuna huna hionong sin 
usa nga libro ó sinurat cún iba pá bá. — 
Pagsauay, pagdiri sin ano lá cay maraut. 
Paglibac. 

Centavo, va. adj. Cún an usa ca gatos 
pagbahinbahinon sin usa man ca gatos 
ca bahin, adton usa ca bahin cún an tag- 
sa ca bahin amo an sinisiring centavo. 

Centella. /. Linti. — Calayo sin santic. 

Centellear, n. Paglinti. Ingat ingat, ilat 
igat, güila güila. 

Centelleo, m. Paglinti. Pagcaingat ingat, 

pageailat igat, pageaguilaguiía. 
Centena./. Usa ca gatos. 
Centenada. /. Usa ca gatos. 
Centenar, m. Usa ca gatos. — An pagea- 



dugay sin usa ca gatos ca tuig. — ni. Guí- 
noolinolinan sin tag-usa ca gatos ca tuig. 

Centenar.— Centenal, m. üma ó tuna 

nga guintanum sin centeno. 
Centenario, ria. Magatos, an tauo nga 

may usa ná ca gatos ca tuig. — ni. An pag- 

cadugay sin' usa ca gatos ca tuig. — Gui- 

noolinolinan sn tag-usa ca gatos ca tuig. 
Centeno, m. Tanum nga centeno. 
Centeno, na. adj. Usa ca gatos. 
Centesimo, ma. adj. Usa ca gatos. — 

Cún an usa ca gatos pagbahinbahinon sin 

usa man ca gatos ca bahin, adton usa 

ca bahin cún an tag-sa ca bahin amo an 

sinisi ring centesimo. 
Céntimo, m. Sentimos. 
Centinela, amó. Bantay. 
Centralizar, a. Pagtigub sin ano lá sa 

bisan diin nga lugar nga común. — Pagang- 

con an labao nga gobierno san bug-os nga 

gahum. 
Céntrico, ca. adj. An nabubutnga. 
Centro, ni. An butnga gud. — Cahilad-man. 

— fig. An guintutuyo gud. 
Centuplicar, a. Arít. Pagisip ó pagtiro- 

tigub...por ciento. 
Céntuplo, ni. An cuha san pagisip ó 

pagtirogub...por ciento. 
Centuria. /. Usa ca gatos ca tuig ó 

caisipan sin usa ca gatos ca tuig. — Usa 

ca gatos ca tauo ó cadam-an sin usa ca 

gatos ca tauo, cún sa mga romano. 
Centurión, ni. Ponoan ó capitán sin usa 

ca gatos nga mga soldados, cún sa mga 

romano. 
Centurionazgo, ni. Catungdanan san 

centurión. 
Cénzalo, ni. Namoc. 
Ceñidero. m. Bacgos, bageos, bacus. Tac- 

gong. 
Ceñido, da. adj. Maoyatom san iya mga 

paggasto. 
Ceñidor- ni. vid. Ceñidcrp. 
Ceñir, a. Pagbacgos.. pagbagcos, pagbacus. 

Pagtacgong. — Pagsangbud.— -fig. Pag-iban. 

— r. fig. Pagoyatum sa mga paggasto, sa 

mga pagpolong, etc. 
Ceño. m. Buriiígit. Pagcaburingit. 
CeñOSO, sa. adj. vid. Ceñudo. 
Ceñudo, da. adj. Maburingit. 
Cepa. /. Olo sin cahuy ó tanum nga nai- 

larum sa tuna. — Pono. 
Cepillo, m. Arquilla ó caja de madera, 

ú otra materia, que se pone y fija en las 

iglesias y otros parajes públicos, para que 

echen en ella limosna. Caban nga guti 
nga linohoan nga paghohologan ó buruta- 
ngan san salapi nga limos. — Carp. Sapio. 



CE 

— Para quitar el polvo á los vestidos. Sc- 
piyo, iscoba. 

Cepo. m. Sanga sin cahuy. — Cabuy nga 
burutangan san landasan. — Pandug, pandu- 
gan.- — vid. Cepillo, i. a acep. — Trampa pa- 
ra coger caimanes ú otros animales. Atub. 

Cera./. Taro. -De los oidos. Atoli. 

Cerbatana. /. Sungpit. 

Cerca./. Cota.— De cañas, etc. Alad.— 
Enlazadas unas con otras. Siclat. 

Cerca, adv. 1. y t. Harani, dooc, hirani. — 
Ponte cerca de mí. Dooc ca sa acón. Son 
cerca de las diez. Harani ná á las diez. 
— Cerca de. m. adv, Harani. En esta Iba- 
talla murieron cerca de dos mil hombres. 
Sa sini nga pagauayan harani in duha ca 
yocut ca tauo an namatay.— Acerca de. m. 
adv. Tungud siton ó sini, hionong siton 
ó sini. 

Cercado, m. Cota. Alad. Siclat. Atabay. 

Cercador, ra. s. Paralibot.— Paraalad.— 
m. Tomboc. 

Cercanamente, adv. 1. y /. Haraniay gud. 

Cercanía. /. Caharanian. 

Cercano, na. adj. Harani, dooc. 

Cercar, -a. Pagcota nga libón. — Pagalad. 
— Paglibut sin bongto, cun sa paquigauay. 

Cercenador, ra. Paratabas. Paratalib. 
Parapotol. 

Cercenadura. /. Pagtabas. Pagtalib. Pag- 
patol. Pagcatabas. Pacatalib. Pagcapotol. — 
An tinabas; an tinalib; an pir»otol. 

Cercenamiento, m vid. Cercenadura. 

Cercenar, a. Pagtalib. Pagtabas. Pagpo- 
tol. — Pagiban. 

Cerciorar, a. Pagmatuod. — r. Panguinsa- 
yud. 

Cerco, m. Libut.— Alad.— Aro dc.Baat... 
— Baclao. — Paglibut an mga soldados sin 
bongto sa paquigauay. — Carrillo. Hampa- 
ngan. — De sol ó luna. Balárao. — Alzar el 
cerco, fr. Levantar el cerco, fr. Pagisul ó 
pagpauli an mga soldados nga nanlilibut 
sa bongto. — Poner cerco, fr. Paglibut an 
mga soldados sin cota ó bongto. 

Cercha. /. Arq. Vara nga cahuy nga ma- 
nipis nga binabalico. — Carp. Tabla nga ba- 
licó. 

Cerda. /. Barahibo sa icug san caballo, 
etc. De la crin. Bunday.- -Barahibo. 

Cerdamen* tn. Usa ca como nga barahibo- 
Usa ca como nga bunday. 

Cerdear, n. Panluya an mga hayop san 
imon-a nga teel. 

Cerdo, m. Bactin.-=-Yobo. 

Cerdoso, sa* adj. Barahiboon. 

Cerdudo, da. Barahiboon, 



CE 



100 



Cereal, adj. y s. Sinisiring cereal an humay, 
an mais, an trigo, etc. 

Cerebelo, m. Oló. 

Cerebro, m. Oló. 

Ceremonia. /. Batasan nga singbahanon. 
Batasan nga natutuman sa pagtahud ó pag- 
hatag sin catalahuran. Mga buruhaton. 

Ceremonial, m. Mga turumanon. — Libro 
ó lista nga nasayoran san mga turumanon. 

Cerería. / Tienda sin taro. Tendahan sin 
taro. 

Cerero, m Parabuhia sin taro. — Parabaligia 
sin taro. 

Cerero, m. fam. Tauo nga sodoysodoy, ha- 
doyhadoy. 

Cereza. /. Bonga sa cahuy nga cerezo. 

Cerezo, m. Cahuy nga cerezo. 

Cerilla. /. Seriya, pabilo nga halaba nga 
idaracot. — De los oídos. Atoli. 

Cermeña. / Bonga san cahuy nga cermeño. 

Cermeño, m. Cahuy nga cermeño. — adj. 
Tauo nga tapang, boringon. 

Cernada. /. Abo. 

Cernadero, m. Saraan. 

Cerneja. /. Barahibo nga maripoyoc sa si- 
qui san caballo, etc. 

Cerner, a. Pag-agag. Pagsilsig.— Estar 
la flor del palay, etc. en cierne ó fecundán- 
dose. Burud ná an humay, etc. — fig. Llover 
suave y menudo. Tariti. — r. Andar ó me- 
nearse moviendo el cuerpo á uno y otro 
lado, como quien cierne. Hayon hayon. Hi- 
lay hilay. — Mover las aves sus alas, man- 
teniéndose en el aire sin apartarse del sitio 
en donde están. Pagcapa capa. 

Cernícalo, tn. Tamsi nga madaguit— ; -fig. 
y fam. Tapang. — Coger, ó pillar un cer- 
nícalo. Hubog. 

Cernidillo, m. Tareti, tarocati.— fig. Pag- 
hilay hilay, paghayonhayon. 

Cernido, m. Pag ag-ag, pagsilsig. Pagca- 
ag-ag, pagcasilsig. — Inag-ag, sinilsig. 

Cernidura./, vid. Cernido. i. a acep. — pl. 
Inagagan. 

Cero. m. id. Cún ibutang sa too sin núme- 
ro, may cabalihan niya; cundi cún ibutang 
sa uala, uaray cabalihan. — Ser uno cero á 
la izquierda, fr. fig. y fam. Uaray polos 
nga tauo. Uaray haros. 

Ceroferario. m. Monacillo nga nagdadara 
san siriales. 

Cerote, m. Hinamil.— fig. y fam. Cahadluc. 

Cerquillo* m. Serquiyo, sugad san cañan 
mga capadian. 

Cerquita* adv. 1. y t. Harani caopay. 

Cerrada. / Panit sa liug sa mga hayop ó 
mananap. Culit. 



nú ce 

Cerradura. /. Trancahan. An ¡sosocsoc ó 
itatranca. 

Cerradero, ra. adj. y s. m. y /. An si- 

nasadhan. — s. Trancaban, socsocan. — Iso- 

socsoc, itatranca. 
Cerradizo, za. adj. Sadang sasadhan. 
Cerrado, da. adj . fig. Diri sadang matu- 

quib. — fig. Aromon, masirom an calibutan. 

—fig' y fam, Maocoy nga tauo, diri ma- 

yacan.— p. p. Sinadhan. — ni. Cercado. Ina- 

lad. 
Cerrador, m. Tranca, isosoesoc. 
Cerradura. /. Yabihan. 
Cerraja. /. Yabihan. 
Cerrajear. «. Paghimo ó pagpanday sin 

mga tranca nga puthao, mga yabihan, etc. 
Cerrajero, m. Parahímo ó parapanday sin 

mga tranca nga puthao inga yabihan, etc. 

Mananalsal. 
Cerramiento, m. Pagsadá; pageasadá.— 

InaJad; alad. 
Cerrar, a. Pagsadá. — Pagacob sin caban, 

honos. etc. — Pagtranca; pagyabi; paglocob. 

— Cerrar los ojos. Pagpiyong sa mata. — 

Cerrar un libro. Pagticlub sin libro. — 

Cerrar la mano. Pagcomcom. Cerrar la 

boca. Pagtac-om. Cerrarse herida ó llaga. 

Báhao. — Quilpot.-— Dag-om. Libón. 
Cerrazón» /. Camasirom san calibutan ó 

cabanua. 

Cerrero, ra. adj. Looc, dalaág. 
Cerril, adj. Igang, igangan, cababtoan.— 

Malaris, diri maanad. 
Cerro, m. Pangpang; buquid; hataas nga 

caigangan. — Liug san mananap,— Espinazo 

ó lomo. Butagtuc. 
Cerrojo, m. Tranca, isosoesoc. 
Certero, ra. adj. Mangirigo.— Igo, ma- 

tuod, maaram. 
Certeza. /. Sayud, casayud nga dayag 

ug marigon. 

Certidumbre. /. vid. Certeza. 
Certificación. /. Pagpacarig-on, pagpaca- 

matuod. — Carig-onan. 
Certificado, m. Carig-onan. 
Certificar, a. Pagmatuod. Pagpacamatuod. 

Pagpamatuod. Pagpacarig-on. — Pagsertifi- 

car sin surat, cundí magbabayad siya san 

talaan nga bayad, ug tatagan siya sin 

carig-onan nga rnatuod nga nagpadolong 

siya sin surat sa correo. 
Certificatoria. / Carig-onan. 
Certísimo, ma. adj. sup. Matuod nga- 
gayod 

Cerúleo, lea. adj. Inanel. 
Cerumen*, m. Atoii. 
Cerval, adj. Sugad sin bugsoc— fig. Miedo 
cerval. Daco gud nga cahadlue. 



CE 

Cervatica. / Doron nga daco. 
Cervato. ///. Nate sin bugsoc, cundi diri 

ná nasoso. 
Cerveza. /. Irinmon nga servesa. 
Cervicabra, f. Mananap nga sugad sin 

bugsoc ug sin canding. 
Cervigudo, da. adj. An may daco nga 

tange ogo. 
Cerviguillo. m, Tangcogo (andapit sagoa). 
Cerviz./. Tangcogo — Bajar la cerviz, fr. 

fig. Pagpaubus. — Doblar la cerviz, fr. fig. 

Pagpaobus, bisan cún dao pagpiriton siya. 

—Levantar la cerviz, fr- fig. Pagpalabilabi, 

pagpalabiao.— Ser de dura cerviz, fr. fig. 

Matig-a an iya oló, diri mabale. 
Cervuno, na. adj. Sugad sin bugsoc. 
Cesación. /. Pagocoy, pagodong, pagta- 

laon; pagpaocoy, pagpaodong, pagpatalaon. 
Cesamiento, m. vid. Cesación. 
Cesante, p. a. An naocoy, an naodong. — 

An uaray ná catungdanan, cay hinucasan. 
Cesantía, f Pangocoy, pangodong. — Pag- 

cauaray ná catungdanan. — Bayad nga ihi- 

nahatag sa gobierno san iba sadton maua- 

ráy ná catungdanan, aalagad lá san mga 

sugo. 
Cesar, n. Ocoy; pagpaocoy: odong, pag- 
paodong: pagtalaon. 
Cesión, f Pahatag, pagtogot, cún dao an 

usa ca tauo nahatag sa iba sin bahandi 

ug iba pá. 
Cesionario, ria. m. y f. An tauo nga 

natagan ó nabil-nan sa bahandi, etc. 
Cesionista, m. An tauo nga nahatag sin 

bahandi, etc. 
Cesonario, ria. m. y f. vid. Cesionario. 
Césped, m. Usa ca bobon. 
Céspede. ;;/. vid. Césped. 
Cespedera. /. An quinuhaan san tuna. 
Cesta. /. Alat. — Tagacan, tacuyan. 
Cesto. ;;/. Alat. Buguias. Bala. Alábate, 

cesto, que venderte quiero, refi An mai- 

pa macacuha sin ano lá, diri siya patapud 
la, cundi magluluraring man siya. — Estar 
uno hecho un cesto, fr fig. y fam> An 
napirao: an hubag.' — Quien hace un cesto,' 
hará ciento, ref. An macabimo sin usa 
nga bala, macahimo sin madarno pá baya. 
— Ser uno un cesto, fr. fig. y fam, Tauo 
nga tapang. 
Cestón, m. Mil. Sugad sin bangeat. 
Cetáceo, cea. adj. An mga dageo nga 

mga isda nga nagaanac ó nagyabyab. 
Cetra. /. Taming ó calasag nga anit. 
Cetrino, na. adj, Maromaítom. 
Cetro» m. Cetro nga bulauan, etc., nga 
gm'nagamit sa mga hadi; tigaman san ira 



CE 

pagcahadi.— fig. Pagcahadi. — Empuñar el 
cetro, fr. fig. Pagticang sin paghadi. 

CI 

Cia. /. Payud (an tul-an). 

Ciaboga. /. Mar. Pagbiric san sacayán 
nga may bugsay ó gayong, sa paggayong 
sa luyo ug pagsia man sa luyo. 

Ciar. n. Pagisul.— Sibog. — Pagsia. 

Cicatear, n. fam. Paghicao. 

Cicatería. /. Cahicao, pagcahicao. 

Cicatero, ra. adj. Mahicao. 

Cicateruelo, la. adj. Mahicao hicao. 

Cicatriz. /. Olat. 

Cicatrización, f. Pagpabahao san casam- 
dan ó cahubagan. 

Cicatrizante, p. a. Macacabahao. 

Cicatrizar, a. Pagbahao.— r. Rahao. 

Cicatrizativo, va. adj. Macacabahao. 

Ciclan, adj. Lucgóc. 

Ciclón, m. Baguio. 

Cidra, m. Bonga san cahuy nga cidro. 

Cidro, m. Cahuy nga cidro. 

Ciego, ga. adj. y s. Buta sa duha nga 
mata. — Á ciegas. ;;/. adv. Sa daco nga 
pageabuta. — fig. Sin uaray ánay paghuna- 
huna, sin uaray ánay panginano. — No te- 
ner uno con qué hacer cantar, ó rezar, 
á un ciego, fr. fig. fam. Puyas gud sin 
salapi ó mangad. --Soñaba el ciego que veía, 
y soñaba lo que quería, ref. An patapud 
nga ora ora, may guihapon cabidoan. 

Cieguecico, ca, Uo,lla, to, ta. adj. Buta. 

Cieguezuelo, la. adj. Buta. 

Cielo, m. Langit. — Cahimayaan sa langit. 
— ¡Valcdme, cielos! ¡Tabangi acó, mga la- 
ngit! —fig. Langit. El cielo de la cama. An 
langit langit sa higdaan. — -De la boca. 
Ngalngagan, ngalngagon. 

Ciempiés, m. Olalahipan. 

Cien. adj. Gatos, usa ca gatos. 

Ciénaga. /. Cahalboan, calaguian. 

Ciencia, f. Caaram. — Camaaram. — Paga- 
rad-man. — -Quinaadman. — fig. — Sarabutan. 
— Calasguran . — Cabatiran . 

Cienmilésimo, ma. adj. Sinisiring an 
tagsa sadton usa ca gatos ca yocut ca ba- 
hin nga iguinbabahin an usa ca bug-os. 

Cienmilmillonésimo, ma. adj. Sinisiring 

an tagsa ca bahin sadton usa ca gatos ca- 
yocut caribo ca bahin nga iguinbabahin 
bahin an usa ca bug-os. 

Cienmillonésimo, ma. adj. Sinisiring an 
tag-sa ca bahin sadton usa ca gatos ca ribo 
ca bahin nga iguinbabahin-bahin an usa ca 
bug-os. 

Cieno, ni. Hanang, lapuc. 



CI 



111 



Científico, ca. adj. Maaram; maquinaad- 

manon. 
Ciento, adj. Gatos. 
Cientopies, m. Olalahipan. 
Cierna. / An bucad nga lalaqui san hv- 

may, trigo, etc. 
Cierne. (En), m. adv. Namumucad ná. 
Ciertamente, adv. m. Matuod, sa pagea- 

matuod. 
Cierto, ta. adj. Matuod. Totóo.— Sayud. 

— Dayag.— Cierto hombre. Usa ca tauo.— 

Cierta noche. Usa ca gabi.— Es cierto el 

hecho. Matuod ó sayud an buhat. — De 

cierto, m. adv. Matuod. — No', por cierto. 

m. adv. Diri ngagayud. — Por cierto, m. adv. 

Matuod, sa pageamatuod. — Sí, por cierto. 

loe. adv. Oo,. ngagayud, totóo, ngagayud. 
Cierva. /. Bugsoc nga babaye. 
Ciervo, m. Bugsoc nga lalaqui. 
Cierzo. ;«. Hangin nga amihan. 
Cifra. /. Número.— Mga tigaman. — Calac- 

turan. 
Cifrar, a. Pagnúmero. Pagtigaman, pag- 

lactud nga pagsurat. — Pagtirotigub.— fig. 

Cifrar la esperanza en Dios. Patapud lá sa 

Dios. 
Cigarra. /. Ngiya-ngiya. 
Cigarrera. /. Babaye nga para tostos.— 

Babaye nga parabaliguia sin tostos. — Buru- 

tangan sin tostos. 
Cigarrero, m. Lalaqui nga parahimo sin 

tostos. — Lalaqui nga parabaliguia sin tos- 
tos. 
Cigarrillo, m. Sigarriyo nga papel. 
Cigarrista, m. Paratabaco. 
Cigarro. ///. Tostos, tinostos, inunay. 
Cigüeña. /. Tamsi nga cigüeña. 

;;/. Banua nga mahamut. 
Cilicio, m. Silisio, igsasaquit sa lauas. 
Cilindro, m. id. Malison. 
Cilla./. Tambobo. 
Cima. / Pungcay.— Catapusan sin cahuy., 

— Catapusan. Dar cima á una cosa. fr. fig. 

Pagtapus, pagtampus, paghuman sin bisan 

ano. 
Cimarrón, na. adj. Looc, buquidnon.— 

Banua, etc. nga ihalas ó ilahas. 
Cimbalillo, m. Linganay nga guti. 
Címbalo, m. Linganay nga guti. — Pagpac 
Cimbel, m. Tamsi nga catian. 
Cimborrio, m. id. Cahitas-an sa singbahan 

dapit sa altar mayor. 
Cimbra. /. Pabalayan nga cahuy sa pag- 

himo sin mga arco nga cota, etc. 
Cimbrar, a. Pagpahagorong. — r. Hago- 

rong. — Buyoc. 
Cimbrear, vid. Cimbrar. 



112 



CI 



Cimbreño, fia. adj. Mahagorong.— Mabu- 

yoc. 
Cimentado, tn. Pagporug ó pagpacaopay 

san bulauan. 
Cimentar, a. Pagsimento, pagholog sin 
simento. — Pagporug ó pagpacaopay san 
bulauan. 
Cimiento, m. Simicnto. Simentohan. — fig. 
Guinicanan. Tinicangan. — Cimiento real. 
Sinacot nga suca, apog ngan sin binayo 
nga baldosa, ug ini ibubutang sa bulauan, 
ngan idadangdang sa calayo, cay pagpo- 
rug ó pagpacaopay san mao nga bulauan. 
Abrir los cimientos, fr. Pagocad sa mga 
simento. 
Cimitarra. /. Panganiban nga asero nga 

sugad sugad sin capilan. 
Cinamomo, m. Cahuy nga sinamomo nga 

mahamot. 
Cinc. vi. Sinc. 
Cincel, m. Garamiton nga puthao nga 

iglalabra sin mga bato, tumbaga, etc. 
Cincelador, m. Paralabra sin mga bato, 

tumbaga, etc. 
Cincelar, a. Paglabra sin mga bato, tum- 
baga, etc., pagtomboc. 
Cinco, adj. Lima.— Icalima. Número cinco. 
Icalima nga número. — El cinco de Mayo. 
An icalima sa Mayo. 
Cincoañal. adj. An may lima ca tuig. 
Cincomesino, na. adj. An may lima 

ca bulan. 
Cincuenta, adj. Calim-an.— Icacalim-an. 
Año cincuenta. Icacalim-an ca tuig. — Cin- 
cuenta años. Calim-an ca tuig. 
Cincuentañal. adj. An may calim-an ca 

tuig. 
Cincuentavo, va. adj. Sinisiring an tag- 
sa ca bahin sadton calim-an ca bahin nga 
ibinabahinbahin an usa ca bug-os. 
Cincuentón, na. adj. An may calim-an 
ná ca tuig. 
' Cincha. /. Bacgong. 
Cinchadura. /. Pagbacgong 
Cinchar, a. Pagbacgong. 
Cinchera. /. Linolotonan san bacgong. 
Cincho. vi. Bacus, bageos. — Raclao nga 
puthao nga icacarig-on sa mga barriles, 
etc. — Bacgong. 
Cineración. /. Pagpacaabo. 
Cinerario, ría. adj. Abohun.— Urna cine- 
raria. Caban ó longon nga binubutangan 
san mga tul-an sin tauo. 
Cinéreo, rea. adj. Abohon. Dao abo. 
Cinericio, cia. adj. Abohon. Dao abo. 
Cíngulo. vi. id. Tacgong. 
Cínife. ;«. Namoc. 



CI 

Cinta. /. Sintas, talighoton. — En cinta, m 
adv. Burud. 

Cintarazo, m. Pagdabal sin espada. 

Cintarear. a. jam. Pagdabal sin espada. 

Cinteado, da. adj. Sinasab-ongan sin 
mga sintas. 

Cintero, ra. vi. y /. Parahimo sin talig- 
hoton. — Parabaliguia sin talighoton. 

Cinto. Bacgong. Bacus, baegos. 

Cintura./. Hauac. 

Cinturón. vi. Hauac nga daco. — Bacgong. 
Bacus, baegos. 

Ciprés. /;/. Cohuy nga ciprés. 

Circo, vi. Linidongan, ug dida padadala- 
ganan an mga caballo, etc. — Sirco ó lugar 
nga pinanunutdoan an mga tauo sin pag- 
sirco; ug dida man nagsisirco sira. 
Circuición. /. Paglicos. 
Circuir, a. Paglicos. Paglibut. 
Circuito, vi. Lieos. 

Circulación, f. Pagpadolong sin mga or- 
den ó surat. — Pagaguiagui. 
Circular. /. Sircular, sugo' sin ponoan sa 

iya mga nasasacopan.— Surat sa iba nga 

mga tauo. 
Circular, a. Pagpadolon sin orden ó su- 
rat. — n. Pagaguiagui. Lacat lacat. 
Círculo, m. Lieos. 
Circumcirca. adv. lat. Harani sa... Cuma- 

pin cumulang. 
Circuncidar, a. Pagturi. 
Circuncisión. /. Pagturi.— Piesta sa si- 
yapa ca adlao sa bulan sa Enero. 
Circunciso, Sa. p. p. irreg. Pinanuri. 
Circundar, a. Paglicos, paglibut. 
Circunferencia. /. Lieos. 
Circunlocución. /. Pahalabáa sin polong 

sa pagpacaopay san pamolong. 
Circunloquio, ni. Paghalabáa sin polong, 

nga diri casoroc-an nga gayud. 
Circunnavegación. /. Pagsacay nga pag- 

lipot. 
Circunnavegar. Pagsacay nga paglipot. 
Circunspección. /. Catahud. Cabuotan, 

cadoroto, camaligdong. 
Circunspecto, ta. adj. Buotan, madoroto, 

matahud, maligdong. 
Circunstancia. /. Pagcaagui. 
Circunstanciadamente, adv. m. Sin 

maopay, sin uaray culang nga casayoran. 
Circunstantes, s. pl. An mga iini, an n»ga 

aadi, an mga nagaatubang. 
Circunvalación. /. Paglibut. Panlibut. 
Circunvalar, a. Paglibot. 
Circunvecino, na. adj. Hiripid, higripid. 
Cirial, m. pl. Siriales. 
Cirineo, m. fig. r. jam. Bulig. Mabulig, 

matabang. 



CI 

Cirio. ;«. Daco nga candila; sirio. 
CilTO. m. Hubag nga matig-a, nga din ma- 

sool. — Cirro, ni. Bot. Cambud. 
Ciruela. /. Bonga san cahuy nga ciruelo. 
Ciruelo, ni. Cahuy nga ciruelo. 
Cirugía. /. Casayoran san pagtambal. — 

Paghibaro sin pagtambal. — Pagcamananam- 

bal. 
Cirujano. ni. Mananambal, paratambal. 
Ciscar, a.fam. Paglamire.— r. Pagoro ó 

paglíbang. 
CÍSCO. m. Uring. Buring.— fig. y fam. 

Ngiras, aringasa. Carimocan, casamocan. 

—Uring nga binayo. 
Cisión. /. Samad sin guti.— Carlit.— Tanga. 
Cisma, amb. Pagbulag. Pagcabulag.— Diri 

pagcaoroyon sin buot. 
Cismático, ca. adj. An mabulag sa pagtoo 

sa Dios sugad san sugo sa santa Iglesia. 

— An macacasamoc sin bongto, etc. 
Cisquero, ni. Paraoring ó parabayo sin 

uring. — Parabaliguia sin oring nga binayo. 
Cisterna. /. Atabay. 
Cisura./. Samad sin guti. — Carlit. — Tanga. 
Cita./. Talaán nga adlao, etc., nga igcaca- 

yacan. — Camatuoran san iguinaasoy. 
Citación. /. Pagpahabaro san adlao, etc., 

nga igcarocayanan. Pagtauag. — Pagpaha- 
baro. 
Citador, ra. adj. An magpapahabaro. 
Citano, na. m. y /. fam. Cuan. 
Citar, a. Pagpahabaro san adlao, etc., nga 

talaán nga igcacayanan. — Pagtigaman sa 

liguid sin surat san autor, etc., nga quinu- 

haan sadton mga polong.— For. Pagpata- 

uag, pagpahabaro. 
Cítara. /. Torongon nga sugad sugad sin 

sesta. 
Citarista, com. Paracascas san cítara. 
Citarizar, n. Pagcascas sin cítara. 
Citatorio, ria. adj. Sugo nga pagpatauag. 
Citerior, adj. An dapit nganhi. 
Citramontano, na. adj. An dapit nganhi. 
Ciudad. / Bongto. 

Ciudadanía. /. Pagca-bongtohanon. 

Ciudadano, na. adj. • Bongtohanon, sa- 
uangnon. — s. Tagabongto, tagasauang. 

Ciudadela. /. Cota nga may mga baluarte. 

Cívico, ca. adj. Cañan bongto, cañan mga 
igcasitaghimongto. 

Civil, adj. Cañan bongto, cañan mga ig- 
casitaghimongto.— yftf. Buotan, maopay 
nga tauo. — Si vil. 

Civilidad. /. Camaopay sin tauo nga ma- 
aram magtahud sa igcasitauo. 

Civilización. / Pamatasan nga maopay 
san mga .bongto ug san mga tauo. 



CI 113 

Civilizado, da. adj. An may batasan 
nga maopay. 

Civilizarse, r. Pagbatid ó pagpahaara sa 

maopay nga pamatasan- 

Cizalla./. Tinabas nga tumbaga, etc. 

Cizaña./ Humay humay, marayparay. 
—f¿g. Visio nga nacacaraut sa maopay 
nga batasan.— /%". Bisan ano nga icaca- 
raut. — Daua daua. 

Cizañador, ra. adj. Masagda ó manu- 
numat sin icacaraut ó icabubungcag san 
camaopay sin buot.— s. Parasagda ó pa- 
rasumat.... 

Cizañar, a. Pagsagda ó panumat sin ica- 
caraut ó icabubungcag san caopay sin 
buot. 

Cizañero, ra. adj. vid. Cizañador. 

CLA 

Clac. Pacpac— ;//. Calo nga hataas. 

Clamar, a. Pagsangpit, pagtauag. —Paga- 
raba, paginaraba.— n. Pagpolong ó pagua- 
le sin macaaramdoc nga pagpolong.— 
fig. Pangamaya. 

Clamor, ni. Gagsud, guliat.— Paginaraba, 
pagaraba.— Toque de las campanas por 
los difuntos. Pagdoblas. 

Clamoreada. / Pangagsud, panguliat — 
Paginaraba, pagaraba. 

Clamorear, a. Paginaraba. — Tocar las 
campanas á muerto. Pagdoblas. 

Clamoreo, m. Paginaraba. 

Clamoroso, sa. adj. Mabinachóon. 

Clandestinamente, adv. m. Sa tinago. 

Clandestino, na. adj. Tinago. 

Clangor, m. Tonog sin torongon. 

Clara. / Busag sin bunay.— Silhag. — 
Halhag.— fam. líspacio de tiempo en que 
se suspende el agua en tiempo lluvioso y 
hay alguna claridad. Hurao, hurao ná. 

Claraboya. /. Inabrc sa atup basi ma- 
lambrag. 

Claramente, adv. m. Dayag caopay. 

Clarear, a. Paglambrag.— Silhag. — Hal- 
hag— Hurao. 

Claridad. /. Calambragan, capauáan, ca- 
sonáan. 

Clarificar, a. Pagpahayag.— Pagpati-nao. 
Pagpalihao. 

Clarín, m. Torotot. 

Clarinete, m. Torotot. 

Claro, ra. adj. Malambrag, mapaua, ma 
sono . — Dayag; hayag— Mati-nao. — iVIali- 
hao. — Sayud.— Silhag. — Halhag. — Á la 
clara, ó á las claras, ni. adv. Dayag cao- 
pay. — Claro está. expr. Matuod. — Poner 
en claro- fr. Pagasoy sin maopay. 



114 CLA 

Claror, m. Calambragan, capauáan, caso- 
náan. 

Clasificación. / Pagcalain. Calainan. 

Clasificar, a. Paglain. 

Claudicación. /. Capiang, pagcapiang. — 
Pagsayop, pagsala. 

Claudicar, n. Piang.— fig. Pagsayop, pag- 
sala. 

Clavado, da. adj. Rinaysang.— Venir 
clavada una cosa á otra. fr. fig. y fam. 
Igo gud, angay gud. 

Clavar, a. Pagraysang. Pagosoc. Pagpa- 
dolot. Pagbongsad. Me clavé un hueso 
en la garganta. Nahibocag acó. Me clavé 
una caña aguzada. Nahasura acó. — Pagbo- 
no. 

Clavazón. /. Pagca raysang. 

Clave./. Casayoran basi hibaroan an mga 
nahaáasoy nga may hiborongan. — Casayo- 
ran sin mga tigaman basi sabuton an 
ira cahologan. — Mus. Tigaman basi sabu- 
ton an tonos. — Arq. Sungqui nga bato. 

Clave . m. Hanua ó tanum nga clavel; an 
bucad niya. 

Clavera. / Sol-oban sin paghimo san oló 
oló sin raysang. — Lobo ó an agui san 
raysang. 

Clavero, m. Paracaput ug paramangno 
san mga yabe sa singbahan, etc. 

Clavetear, a. Pagraysang ó pagbutang 
sin mga raysang nga bulauan, salapi, tum- 
baga, etc. sa mga caban, mga sacia, etc. 

Clavicordio, m. Torotot. 

Clavija. / Padlong nga tumbaga, puthao, 
cahuy, etc., nga cuha cuba. — Carp. Pad- 
long nga cahuy. — Mus. Padlong nga ca- 
huy ó puthao nga carigonan ug sinasang- 
buran san mga cuerdas. — Apretarle á uno 
las clavijas, fr. fig. y fam. Paglugos. 

Clavijero, m. Cahuy nga harohalaba ug 
haligot nga tinataoran san mga padlong 
san mga torotot ó toronggon. 

Clavillo, to. ni. Raysang nga guti. 

Claviórgano. w . Torotot. 

Clavo. ;//. Raysang. — Clavo ó especia. 
Sangqui.— Agarrarse á, ó de, un clavo 
ardiendo.//', fig. y fan. Talingoha lá sin 
pagpacabuhi sin cacurian. Talingoha lá 
sin pacagauas sin cataragman. Talingoha 
lá sin pacacuha sin ano lá. — Arrimar el 
clavo, fr. Vetcr. Pagsamad san coló san 
hayop san pagpadol-ta sa iya san ray- 
sang. — Clavará un clavo con la cabeza. 
evpr. ñg. y fam. Matig-a nga caoló, ma- 
tiga sin oló. — Dar en el clavo, fr. fig. y 
fam. Pacaigo. — Dar una en el clavo y 
ciento en la herradura, fr. fig. y fam. 
Pagyacan sin damo, ug pagsala sala. — De 



CLA 

clavo pasado, loe. adv. fig. Sayud caopay, 
dayag caopay.— fig. Masayon buhaton. — 
No importar un clavo una cosa. fr. fig. y 
fam. Diri ngay asahon. — Por un clavo, se 
pierde una herradura, expr. prouerb. An 
pagbaya sa mga guti nacacaraut lugud, 
cay masayon ná mabayá sa mga daco. — 
Remachar el clavo, fr. fig. y fam. Pagsa- 
la sala lugud sin daco, in naruruyag an 
tauo magpacaopay san iya sayop. — Un 
clavo saca otro clavo, expr. proverb. Ray- 
sang in nacacagabut san igcasiraysang. 



CLE 

Clemencia. /. Calooy. 

Clemente, adj. Malolooyon, mapuangu- 
ron. 

Clementemente, adv. m. Sa daco nga 
pagcalooy. 9 

Clementísimo, ma. adj. Guinmalolooye. 

Clerecía. / Capadian nga diri mga reli- 
gioso. — Catungdanan sin Padre nga cléri- 
go . — Pagcaclér igo. 

Clericato, m. Cahimtang ug camahalan 
sin Padre nga clérigo. 

Clericatura. / Cahimtang sa pagcaclé- 
rigo, pageaelérigo. 

Clérigo, m. Padre nga clérigo. 

Clero, m. Mga capadian, mga clérigo, mga 
sacerdote. 



CLI 

Cliente, com. Sacop.— An may calipongan, 
ug napaayop sin abogado. 

Clientela. / Panabang sin mga gahuman 
nga mga tauo san mga naayop sa ira. — 
An mga pinanabangan sin gahuman nga 
tauo. — An mga nagcacapolongan nga naa- 
yop sa usa lá ca tauo nga macatabang sa 
ira. — An mga magsaquit nga napatambal 
sa usa lá nga tambalan. 

Clima. / Cabanua: — Tuna. 

Climatérico', ca. adj. fig. Maraut an ca- 
banua. — Kstar uno climatérico, fr. fig. y 

fam. In nasisina an tauo ug maraut an iya 
cabuot. 

Clin./ Bunday. 



CLO • 

Cloaca. / Aguian san mga tubig nga ma- 
lí ugao san mga bongto. 
Clocar, n. Paagac an manuc» 



CLÓ 

Cloque, m. Caoit nga puthao nga isinusum. 
pay sin bambo ó cauayan nga may duba 
ca vara an hilaban nga guinagamit san 
mga parasacay ug mga mananagat. 

Cloquear, n. Fagagac. 

Cloquear, a. Pagdacop san isda nga atún 
san cloque. 

Cloqueo, m. Pagagac Pagcaagac. 

Cloquera. /. Paghilumlum. 

Cloquero, m. Paracaput ó paragamit san 
cloque nga caoit nga puthao. 

Clueco, ca. adj. An manuc ug iba pá nga 
mga tamsi nga naghihilumlum. — fig. y 
fam. Tauo nga tigurang ug maluyá ná. 

Cuclillas, (en), adj. Pagpionco. 

co 

Coacción./. Paglugos, pagpirit, pagpogos. 
Coacervación. /. Pagtambac, pagtipon, 
pagtapong. Pagcatambac, pageatipon, pag- 
catapong. 
Coacervar, a. Pagtambac, pagtipon, pag- 
tapong. 
Coactivo, va. adj. Macacalugos, macaca- 

piri't. 
Coacusado, da. adj. Fcr. An igeasi- 

iguinsombong, an igeasi iguinqueja. 
Coadjutor, ra. m. y/. Bulig.— Padre nga 
coadjutor nga mabulig san Cura Párroco. 
Coadjutoría. /. Catungdanan san Padre 
nga coadjutor. Pagcacoadjutor. 
Coadunación. /. Pagtigub. Pagcatigub. 
Coadunamiento, m. vid. Coadunación. 
Coadunar, a. Pagtigub. 
CoadjUtorio, ria. adj. Mabulig, matabang. 
Coadyuvador, ra. m. y f. Bulig, parabu- 
lig, mananabang. 

Coadyuvar, a. Pagbulig, pagtabang. 
Coagente, m. Bulig, opud nga mabulig. 
Coagulación./ Pagbug-os, pagbagtic. Pag- 
cabug-os, pageabagtic. Pagpabug-os, pag- 
pabagtic. 
Coagulador, ra. adj. Macacabug-os, ma- 
cacabagtic. 
Coagular, a. Pagpabug-os, pagpabagtic. — 
r. Bug os, bagtic. 
Coágulo, m. Cabagtic san dugo. — Bagtic; 

binactic. 
Coalición. /. Pagcahingion, pagcatigub. 
Págcaoyon sin buot. 
Coapóstol, m. Igeasi apóstol. 
Coaptación. / Pagpaangay, pagpaigo. — 
&ir. Pagpahioli san tul-an nga nabari. 
Coaptar. a. Pagpahaangay, pagpahaigo. 

Pagpaangay, pagpaigo. 
Coartación. / Diri pagtogot. 
Coartar, a. Diri pagtogot- 



CO 



1Í5 



Cobarde, adj. Matálao, mahadlucon. 
Cobardear, n. Talao; hadluc, dalao. 
Cobardemente, adv. vi. Ora ora sin 

hadluc, sa daco nga cahadluc. 
Cobardía. /. Cahadluc, pagcahadluc, ca- 

tálao, pageatálao. 
Cobertera. /. Tacob, taclob. 
Cobertizo, m. Suy-ab. Barongbarong. 
Cobertor, m. Tampi, taplac. 
Cobija. /. An teja nga iquinocolob. — Man- 
tilla corta. Pandong. — An barahibo san 
tamsi sa paco. 
Cobijar, a. Pagtacob, pagtaclob,— Pagco- 
rombut, pageorompot, pageompot. — fig. 
Ayop, sirom, dangop. 
Cobradero, ra. adj. Soroc-ton. 
Cobrador, m. Parasocot. 
Cobramiento. m. Pagsocot. 
Cobranza. /. Pagsocot. Panocot. 
Cobrar, a. Pagsocot. — Pagopay an masa- 

quit. — Pagbotong sin pisi. — Paglucat. 
Cobre, m. Tumbaga. 
Cobro, m. Pagsocot. Panocot. 
Coca. /• Cuba nga cahuyeahuy; an bonga 
niya. 
Cocal. M. Calubian- 

Cocción, f. Pagloto, pagcaloto. — Catunao 
an canon sa guinhaua. — Paglaso; pag- 
c al aso. 
Coceador, ra. adj. Mabondoc nga hayop. 
Coceadura. /. Pagbondoc. 
Coceamiento, m. Pagbondoc. 
Cocear, u. Pagboniioc— fig. y fam. Pag- 

laris, pagdiri. 
Cocedero, ra. adj. Masayon ma!oto. — ;;/. 

Pangalayo-an. 
Cocedizo, zá. adj. Masayon maloto. 
Cocedor, m. Pangalayo-an. 
Cocedura. /. Pagloto; pagcaloto. 
Cocer, a. Pagloto. — Tunao an can-on sa 
guinhaua. — Paglaso sin tubig, chocolate, 
capé, etc. 
Cocido, da. p. p. Linoto. — Linaso. --///. An 

laolla. — Loto. 
Cocimiento, m. Pagloto; pagcaloto.— Pag- 
laso; pagcalaso. — Tambal nga irinmon nga 
linaso. 
Cocina./. Cocina, pangalayo an. 
Cocinar, a. Pangalayo. 
Cocinero, ra. m. y / Mangangalayo. 
Cocinilla, ta. / Lasoan, panlasoan. 
COCO. m. Lubi. — An bonga niya, lubi. — 
Recoger la fruta ó hacer la recolección. 
Pangalubian.— Cascara primera del coco, 
muy fibrosa. Bonot. — Cascara segunda, 
muy dura. Bagol,^— Fruta redonda y blanca 
que se forma del agua congelada del coco 
fruta.~-Buay. 



116 CÓ 

Coco. m. Olud. 

Cocodrillo. m. Mananap nga sugad sugad 

• sin buaya. 
Cocotal. m. Calubian. 

Cocote, m. Tangcógo. 

Cocotero, m. Lubi. 

Cochambre, m. fam. Hugao, bisan ano 
nga mahngao ug mabaho. Langsiao. 

Cochambrero, ra. adj. fam* Mahugao, 
malangsiao. 

Cochambroso, sa. adj. fam, Mahugao, 
malangsiao. 

Cocharro, m. Irinman. 

Cochastro, m. Pasi sin babuy. 

Coche, m. Coche, sugad sin carruaje. — 
Caminar ó ir en el coche de San Fran- 
cisco, fr. fig. y fam. Paglacat ó pagbac- 
tas lá. 

Cochear. «. Pagcarruaje. 

Cochera. / Binubutangan san mga coche. 

Cochero, m. Cochero. 

Cochevira. /. Camboc sin bactin. 

Cochina. / Bactin nga babaye. 

Cochinada./, fig. y fam. Hugao, lamire. 

fig. y fam. Maraut nga buhat. 

Cochinería. /. vid. Cochinada. 

Cochinilla. / Bayod.— Sacayán ni Pan- 
yagodyud usa ca gatus an gumaód. An 
bayod. La cochinilla. 
Cochinillo, ni. Pasi. 
Cochino, na. m. y/. Bactin.—^. y fam. 

Mahugao. — Cochino fiado, buen invierno 

y mal verano, ref. An nagpaotang, tiso- 

cot na ngani, sin cacurian áabutan. 
Codal, adj. May manico, socol sin ma- 

nico. — Carp. Balay sin lagadi. 
Codaste, m. Mar. Pamorong sa olin. 
Codazo, m. Pagtico. Pagrantoc san seco. 
Codear, n. Pagtico. — Pagrantoc san seco. 
Codelincuente, adj. Magcasimay sala. 
Codera. / Soot san sico. 
Códice, m. Libro nga sinuratan sin mga 

surat ó dáan nga mga sumat. 
Codicia. / Caipa nga diri angay sin mga 

bahandi.— fig. Ongud nga paghiongara sin 

mga caopayan — La codicia rompe el saco. 

ref. An buot mag idadamo nauauaráyan 

lugud. — Por codicia del florín, no te cases 

con ruin. ref. Cún an salapi niya an inaala- 

gad mo lá, diri icao mapacasál.— Quien 

por codicia vino á ser rico, corre más pe- 
ligro, ref. An pinatitigayon sa diri angay 

nga pagpaagui, madaliaymaagui dao ha- 

ngin. 

Codiciable, adj. Sadang talingahaon. 
Codiciador, ra. adj. Matingohaon, ma- 
ngingita.— s. Paratingoba, parapangita. 



CÓ 

Codiciar, a. Ipa. Pagtingoha, pagtalingo- 

ha, pagpangita sin salapi ug iba pá. 
CodicilO. ;;/. Carig onan nga sinurat sa 
lugaringon nga pagbuot basi macuba cún 
igdugang bá sin bisan lá ano san testar 
nga nabuhat ná niya, cún pagpacarig-on 
bá san mao nga testar. 
Codiciosamente, adv. m. Sa daco nga 

pageaipa, sa daco nga pagtingoha. 
Codicioso, sa. adj. Maiipa.— fig. y fam. 
Matingohaon, buhatan. — Juntáronse el codi- 
cioso y el tramposo, expr. fig. y fam. An 
maquisalapi ug an otanganon nansisipag- 
lilimbong sira guihapon. 
Código, m. Casugoanan. 
Codillo, ni. Paa sa mga mananap dapit 

sa dughan. 
Codo. m. Sico. — Medida desde el codo á 
la extremidad de la mano. Manico. — Al- 
zar de codo, ó el codo. fr. fig. y fam. 
Paginum sin oraora. 
Codorniz. / Pitao, pitpitao. 
CoepíSCOpo. m. Igcasiobispo. 
Coercer, a. Paghauid, pagpogong. 
Coerción.^. For. Paghauid, pagpogong. 
Coercitivo, va. adj. Macacahauid, maca- 

capogong. 
Coetáneo, nea. adj. Magtaladongan. 
Coeterno, na. adj. Magcasidayon. 
Coevo, va. adj. Magtaladongan. 
Cofa. /. Mar. Salugsalug sa ibabao sa nga 

toladoc san sacayán. 
Cofín, m. Alat, cahon cahon. 
Cofrade, m. Tauo nga sacop sin cofradía. 
Cofradía. / Cadam-an nga mga tauo nga 
nageacatiroc sira sa pagtuman sin mga bu- 
hat nga maopay. 
Cofre, ni. Cabán, pinopotos sin anit sa goa 

ug sin género sa solud. 
Cogedero, ra. adj. Sadang ná cuhaon, 
sadang ná pagboroon. — m. Cap-tanan, ca- • 
rap-tanan. 
Cogedizo, za. adj. Masayon macuha. 
Cogedor, ra. s. Paracuha — m. Surudlan 
sin hugao. 
Coger, a. Pagcuha. Pagcaput. Pagcatin. — 
Pagboro san bonga.— La tierra no ha co- 
gido bastante agua. Uaray pá catutubigui 
caopay an tuna.— Me cogí un pellizco. Na- 
piit acó.— Me pellizcó. Quinotol acó niya. 
—Coger el palay. Pamari, pangani.— Esta 
tinaja coge cinco gantas. Ini nga tadiao 
nasolud sin lima cagantang. No cogen las 
cinco gantas en esta tinaja. Diri naghihi- 
nadang an lima ca gantang sini nga tadiao. 
— La alfombra coge toda la iglesia. An 
alpombra nacacaloob san bug-os nga sing- 
bahan.— Me cogió comiendo. Hinabutan 



CÓ 

acó niya naquiquinaon pa acó. — Me cogió 
la noche en Borongan. Nagabihan acó sa 

Borongan Nos cogió la tempestad en Su- 

lat. Binagiohan canii sa Sulat. — Esto no 
coge aquí. Ini diri naghihinadang dinhi. — 
Coger á uno de nuevo una cosa. fr. Calit; 
niyan pá lá acó babati ó dudungug siton. 
— ¡Cogite! Dinacop co icao. 

Coger el pié para que uno caiga. 
Binte, biacang. 

Coger ú obligar uno á otro á bajar 
sin darle lugar á ir por lo necesa- 
rio para el viaje. Gabang. 

Coger con tenazas ó tijeras. Guimpít. 

Coger al náufrago. Hapolot. 

Coger poco á poco, ó con cuidado 
como el gato al pájaro, etc. Hicap. 

Coger la resina del árbol que la 
produce. Luguit. 

Coger la fruta madura. Pupho. 

Coger con los dedos granos derra- 
mados. Pudiot. 

Coger fruta con gancho. Singit. 

Cogida, f. fam. Pamari, pangani, an cuha 
nga humay. — fam. Pagsungay an todo san 
tauo nga nagsosuerte sa iya. 

Cogitabundo, da. adj. Mapalandongon 
nga tauo. 

Cognación. /. Pagcaoropud nga guican sa 
tnao nga guinicanan. 

Cognado, da. m. y /. Caorop-dan. 

Cognomento, m. Bansag; cabansagan. 

Cogollo. ;//. Ogbus. — Saringsing sa mga 
caliuy. 

Cogote, m. Tangcogo. 

Cogullada. /: Yangugyangug. 

Cohabitación. / Paglongon si balay. 

Coabitar. //. Paglongon sin balay. 

Cohechar, a. Soop. Pasoop. 

Cohecho, m. Pagsoop. 

Coheredero, ra. m. y f Igcasisooc, ig- 
casilonsan; igeasimanoronud. 

Coherencia. / Caarangay, pageaarangay, 
pageaoroyon. Caoroyonan. 

Coherente, adj. Maangay, maoyon, maigo. 

Cohesión. /. Pagcasonudsonud. 

Cohete, m. id. Pabotohon. 

Cohetero, ni. Parahimo sin mga cohetes. 

Cohibición. /. Pagpogong, paghauid. 

Cohibir, a. Pagpogong, paghauid. 

Cohonestar, a. i'agpacaopay sa bisan ano 
nga buhat. 

Coincidencia. / Pagcaangay.— Caanga- 
yan.— Pagcadongan. — Pageaoroyon. Cao- 
royonan. 

Coincidir, «. Angay, igo.— üongan.— 
Oyon. 



CÓ 



117 



Coinquinarse, n. Pacaraut san maopay 
nga bantug. 

Coito, m. Paghiranii. Dirig, doróg. Hilaua- 
san, hinilauasan. 

Cojear. ;/. Piang. Quiang, quiangquiang. 
Quihud. 

Cojera./. Capiang, pageapiang. Capiangan. 

Cojijo, m. Paghigdaá bisan guti an binabati 
nga masool. 

Cojijoso, sa. adj. An mahidáa bisan gu- 
ti an binabati nga masool. 

Cojín. ///. Oroolonan. 

Cojinete. ///. Oroolonan. 

Cojo, ja. adj . Piang. Quiang. Quihud— 
No ser uno cojo ni manco. //'. jig. y fam. 
Batid caopay san iya catungdanan. 

Cojudo, da. adj . An mananap nga uaray 
pageaponi. 

Cojuelo, la. adj. Piang. 

Col. /. Coles, otan nga coles. 

Cola. / Icog. De gallo. Laoi. 

Cola. /. Cola sin anit. 

Colaboración. /. Pagbulig. _ 

Colaborador, ra. ///. y f. Bulig, cabulig. 

Colaborar. ;/. l^ulig. 

Colación, f. Paghatag san sacerdote sin 
gahúm ó catungdanan sin pageacura- su- 
gad san batasan nga singbahanon; pagea- 
rauat niya san mao nga catungdanan. Pag- 
hatag ó pagearauat sin mga grado ó ca- 
tungdanan sugad san guinbabatasan sa 
mga universidad. —Colación ó pangiclop 
san gabi sa mga adlao nga iguinpupuasa, 
— An tuna cún an mga tauo nga mga 
sacop sa tag-sa nga parroquia. — Sanglit; 
cún an usa ca butang iguinpapananglit sa 
lain nga butang. 

Colactáneo, nea. m. y/. Itib, mageaitib. 

Colada, f. Pag almidol san panapton. — 
Alniidol.- — Panapton nga inalmidol.- — 
Aguian san mga hayop. 

Coladera. /. Saráan. 

Coladero, m. Saráan. — I laligot nga ara- 
guian. 

Colador, m. An mahatag ó matogot san 
colación san mga beneficio nga singbahanon 

Colador, m. Saráan. 

Coladura. / Pagsara. 

Colanilla. /. Isorocsoc nga guti sa mga 
puerta, ug mga ventana. 

Colapez. /. Icog sin isda. 

Colapiscis. Icog sin isda. 

Colar, a. Paghatag ó pagtogot san mga 
beneficio nga singbahanon. 

Colar, a. Pagsara. — "Pagalniidol san panap- 
ton. — Pagagui sin haligot nga araguian, 
pagsohot.— /«;;/. Paginum sin alacsio.— No 
'3 



118 



CO 



colar una cosa. fr. fig. y faw. Diri pag- 
totooron. 
Colateral, adj. An áada sa luyo ug sa 
sa luyo, sugad an mga altar sa singbahan 
nga áada sa luyo ug sa luyo san altar ma- 
yor. — Caorop dan nga diri guican sa mao 
nga guinicanan. 

Colativo, va. adj. An mga beneficio nga 
singbahanon nga diri sadang carauaton cún 
diri tungud san colación nga canónica. 

Colativo, va. adj. Macacaagui, macaca- 
hugas. 

Colcha./. Itatahub san higdaan. 

Colchadura. / Pagpasolud sin gapas, etc. 
sa colchón, 

Colchar, a. Pagpasolud sin gapas, etc. sa 
colchón. 

Colchero, ra. w. y /. Parahimo sin mga 
colcha.— Parabaliguia sin mga colcha, 

Colchón, m. Ibabasnig san higdaan. 

Colchonero, ra. m. y f Parahimo (ó pa- 
rabaliguia) sin mga ibabasnig sa higdaan. 

Coleada. /. Pagpilipiqui. — Paglapdos. 

Coleadura./. Pagpilipiqui. 

Colear. ;/. Pagpilipiqui. 

Colección. / Catiguban, cadam-an sin 
mga libro, etc. 

Coleccionador, m. Paratipig ó paratimos 
sin mga sinurat, mga salapi, etc. 

Coleccionar, a. Pagtipig ó pagtimos sin 
mga sinurat, inga salapi, etc. 

Coleccionista, m. vid. Coleccionador. 

Colecta. / Buhis ó an buliis nga tungud 
sa tag-sa tag-sa. — Amot, aramot; an pag- 
carauat san amot.— Mga pagampo nga 
pinangangadie san mga Padre nga nag- 
mimisa.— Paniroc ó pagsolud sa singbahan 
sadto ánay san mga cristianos sa pagsimba 
ug pagampo. 

Colectación. / Pagsocot ó pagearauat; 
panocot ó pangarauat. 

Colectar, a. Pagsocot ó pagearauat. 

Colecticio, Cia. adj. An mga soldados 
nga mga basbason pá. 

Colectivamente, adv. m. Sahid, ngata- 

nan gud. 

Colectivo, va. adj. Macacatiroc, macaca- 
tipon.— Gram. Nombre nga colectivo. 

Colector, m. Paratiroc ó paratimos.— Pa- 
rasocot. — Tinatapuran. — Paracarauat san 
limos san mga pamisa. 

Colega, m. Caopud. 

Colegial, adj. Tauo nga sacop sa colegio. 

Colegio. m. Cadam-an nga mga tauo ó 
mga cabataan nga nangongocoy sin balay, 
ug dida sira nagaaram.— Balay nga cole- 
gio. — Escuelahan. 



CO 

Colegir, a. Pagtiroc, pagtipon. — De aquí 

se colige... Dinhi sini guican... 
Coleo. ///. Pagpilipiqui. 
Coleóptero, ra. adj. Zool. Sinisiring an 

mga mananap nga upat an paco. 
Colera. / Sab-ong sa icog san caballo. 
Cólera. / Peste.— fig. Caisug, casina. — 
Amaine usted la cólera, exp. fam. Paghi- 
nayhinay, ayao pagisug.— Cortar la cólera. 
fr. Med. Pagtambal basi macuba an pes- 
te. Pagtambal basi macuha an maraut 
sa guinhaua. — Cortar la cólera á uno. fr. 
fig- >' fam. Pagpamáan sa iya tungud san 
pagserot ó pageastigo. — Cuando la cólera 
sale de madre, no tiene la lengua padre. 
An nag-iisug ó nasisina caopay, mahina- 
nali mamolong. 
Colérico, ca. adj. An pinepeste.— fig. 

Maisug, masina, posconon. 
Coleta. / Pongos. 
Colgadero, m. Caoitan. Sablayan. 
Colgadizo, m. Atup atup, carocamalig. — 

Camalig sin mga hayop. 
Colgado, da. p. p. Binitay. Binibiao. 
Colgador, m. Impr. ísarablay.— Sablayan 
san mga j>apel nga bago pá lá nga pi- 
namoldc. 
Colgadura. / Mga bitaybitay ó rayan- 
dayan sa mga singbahan, mga balay, etc. 
Colgajo, m. Lacnit.— Pahoy. 
Colgante, p. a. Nabibiao. 
Colgar, a. Pagbiao.— Pagbitay sin mga 
rayandayan.— fig. y' fam. Ahorcar. Pagbi- 
tay.—fig. Paghigot (cún dao caadlauan ó 
adlao nga natauohan san tauo). — ;/. Calam- 
bitay. C'olumbitay. 
Cólica. / Saquit; in nagsisinuca an tauo 

ug nalilibang man. 
Colicano, na. adj. Pamosangon. 
Cólico, m. Saquit sa tiyan, nga masool 

caopay ug guintotobol an tauo. Tobol. 
Colicuación. / Pagtunao; pagpatunao. 
Med. Carnagasa tungun sin saquit nga pag- 

calibang sic oraora. 
Colicuar, a. Pagpatunao.— r. Tunao. 
Colicuecer, a. Pagpatunao, tunao. 
Coliflor. / Otan nga sugad sin coles. 
Coligación. /. Pagcatigub, pageasabut, 
pagsarabut.— Pagcaoyon sin buot; caoro- 
yonan, caarabuyonan.-Pagcasunodsunod. — 
Pagcasumpay, casumpayan.-Pagcahingion. 
Coligado, da. adj. Natigub, natipon; na- 

oyon. 
Coligadura. / vid. Coligación. 
Coligamiento, m. vid. Coligación. 
Coligarse, r. Tigub, tipon; hingon. Pag- 
sarabut. 
Colilla./ Sub/a. 



co 

Colina. /. Bongtud; cabongturan. 

Colina. /. Liso san coles. — Taranmonnga 
coles. 

Colindante, adj. Hiripid, higripid. 

Colino, m. Taran-mon nga coles. 

Colirio, m. Tambal sa mata. 

Coliseo, m. Teatro, comediarían. 

Colisión, f. Pagcaintoc, pageairointoc. 
Songgo; casonggoan.-Capilasan.— -fig. Pag- 
cacontra.. 

Colitigante, com. An contra. 

Colmadamente, adv. m. Sin olong, sin 
damo, sin daco; damo caopay; pono cao- 
pay. 

Colmar. Pagpono. Pagolong. — fig. Pagha- 
tag ó pagtogot sin damo. 

Colmena. / Potiocan ó balay sin potio- 
can. 

Colmenar, m. Potiocan, balay sin potio- 
can. 

Colmenero, ra. m. y f. An may potio- 
can. Paramangno sin potiocan. 

Colmillada. / vid. Colmillazo. 

Colmillazo, m. Pagbogno. 

Colmillejo. m. Tango nga guti. 

Colmillo. ///. Tango. — Enseñar los colmi- 
llos, fr. fig. y fam. Pagpacalalaqui, pag- 
buclad san pageamaisug. — Pagpatahud, in 
napatahud an tauo.— Escupir por el colmi- 
llo, fr. fig. y fam. Pagtiao ú&o.—fig. y 

fam. Pagpalabilabi. — Tener uno colmillos. 

fr. fig. y fam. Lasgud ó batid caopay 
nga diri masayon limbongan. 

Colmilludo, da. adj. Tangoan, tangohan- 
— fig. Batid caopay nga diri masayon lim- 
bongan. 

Colmo, m. An nagatura cún pono na án 
tarac-san, saphiran ó an sinaphiran. — fig. 
Catumanan; catapusan. 

Colmo, ma. adj. Pono (nga labis ná). 

Colocación. /. Pagpahamutang; pageabu- 
tang. Cabutang. — Catundanan. 

Colocar, a. Pagbutang. Pagpahamutang. 
Pagpahimtang; pagpahamtang. 

Colocutor, ra. m. y /. An tauo nga 
nagpopolong sa igeasitauo. — An tag-sa san 
inga masabe sin coloquio ó masacban sin 
carocayacan. 

Colodrillo* m. Tangcogo. 

Colonia. /. Cadam an nga mga tauo nga 
nacadto ó nahalin sa lain nga tuna ug 
didto sira oocoy sin pagpacabuhi. — An 
tuna nga quinadtoan san mao nga mga 
tauo. 

Colono, m. An naocoy sin colonia. — Pa- 
rabma ó paraquiua sin tuna nga iguina- 
bang lá sa iya ug dida siya oocoy. 

Coloquintida. /. Banua. 



CO 



119 



Coloquio, m. Carocayacan. Paquigpolong 

polong. 
Color, m. Color. — Pintar. 
Coloración. / Pagpalutao san pintar. 
Colorado, da. adj. Pula, mapula. 
Colorar, a. Pagpintar; pagtina. 
Colorear, a. Pasangil. Pagbaribad.— n. 

Pula pula. Poropula. 
Colosal, adj. Daco caopay.— Hataas cao- 
pay. 
Coloso, m. Tauo tauo nga hataas caopay. 

—fig. An nalabao, nadaco ug nahataas pá 

sa iba. 
Columbrar, a. Pagtanao, pag quita, fig. 

Pagamborong. 
Columna. /. Pilar. Harigue. 
Columnata. /. Mga pilar. Mga harigue 

sin balay, etc. 
Columpiar, a. Pagduyan, pagduyanduyan. 

—r. fig. y fam. Paghilayhilay. — Abiog. 
Columpio, m. Duyan. 
Colusión. /. For. Pagsarabut sin duha ó 

iba pá nga mga tauo, cay an ira tuyo an 

paglimbong ó pagpacaraut sa igeasintauo. 
Colla. /. id. Madlus nga hangin. 
Collado, m- Bongtod. Cabongtoran. 
Collado, ó monte eminente. Landao, 

bulanao. Pequeño, ó montecillo. Tayud, 

bulud. 
Collar, m. Baclay, baliog. 
CollarejO. ni. Barobaclay, baliog nga guti. 
Collarín, m. Barobaclay, baliog nga guti. 
Collera. /. Baga baliug sin hayop. 
Collón, na. adj. fam. Matalao. 
Collonada. /. fam. Cañan matálao nga 

buhat. 
Collonería. /. fam. Camatálao, pageama- 

tálao. 
Coma. m. Gran/. Tigaman nga ortográfico 

nga sugad' sini: (,) Sin faltar una coma. 

exp. adv'. fig. y fam. Sin uaray culang. 
Comadre. /. Manaram. — Comade. — fam. 

Alcahueta. Tita tita.—/*?///. Babaye nga sin 

igeasibabaye nga harami sin balay. 
Comadrear, n. fam. Paglibaclibac. 
Comadreja. /. Mananap nga sugad sugad 

darodaco sin yatot nga daco. 
Comadrero, ra. adj. Hadao hadao, ha- 

doy hadoy. 
Comadrón, m. Tambalan nga nagaasiste 

san naghihinglao. 
Comandancia. /. Catungdanan sin co- 
mandante; pageacomandante. — Provincia ó 

cabongtohan ó tuna nga sacop san gahum 

sin comandante. 
Comandante, m. id. Ponoan sin usa nga 

nga plasa ó mga casoldosan. — Ponoan sin 

sin usa nga batallón. — Ponoan nga nag- 



120 



co 



mamando san ejército sin usa nga guin- 
hadian cún provincia bá. — Ponoan nga 
labao sin iba nga mga comandante nga 
inga sacop niya. 

Comandar, a- Mil. Pagponoan, pagsugo, 
paginando sa mga soldados. 

Comarca. /. Cabahin sin tuna, ug sacop 
man dida in mga cabongtohan. 

Comarcano, na. adj. Harán i. 

Comarcar. //. Dooc, harani; in naghihira- 
ni an mga bongto, etc. — a. Pagtalay san 
mga cahuy, mga lubi, etc., in guintatanum. 

Comba. /. Cabalico, pagcabalico. Cabali- 
coan. 

Combadura. /. vid. Comba. 

Combar, a. Pagbalico; colob, in nacolob 
an cahuy. 

Combate, m. Auay. Pagauay. Pagsari. — 
Pagauayan. 

Combatiente, m. An tag-sa nga solda- 
dos sin usa nga ejército. 

Combatidor, m. Mangorubat. 

Combatir. //. Pagauay, pagsari. Pagga- 
but.— a. Pagdosmog, pagdamag. — Pagsang- 
dal—fig. Pagbagsac— fig. Pagcontra.— /%?•. 
Pacasáquit, pacabido, pacasubo. 

Combés. ;//. Mar. Combis, tican sa tala- 
dor mayor ngadto sa dolong. 

Combinación, f. Pagcaarangay, pagcaso- 
ronud. Catuhayan. Catiriguban, cataram- 
poan . 

Combinar, a. Pagtir¡g-ub, pagtarampo, 
pagtuhay. Pagpaangay. — Pagtanding, pag- 
tandig. 

Combo, ba. adj. Colob, quinolob; binali- 
co. — m. Bangil nga daco sin mga barriles. 

Combustible, adj. Masayon málaga, ma- 
sayón masonog. — m. Songo. 

Cobustión. /. Pagcalaga, pagcasonog. 

Combusto, ta. adj. Nasonug. Nagbaga ná. 

Comedero, ra. adj. Sadang pangaonon. 
— ///. Caran-an.— m. Tubongan sin mga 
hayop ó mga tarnsi. — Limpiarle á uno el 
comedero, fr. fig. y fam. Paghucas sa 
iva san catungdanan. 

Comedia. /. Comedia.— Comediaban. 

Comediante, ta. m. y/, id. 

Comedidamente. adi>. m. Sa maopay 
nga pagatubang. 

Comedido, da. adj. Buotan, mahoyo, 
matahud. 

Comedimiento. ///. Catahud, pagcatahud. 

Comedio, w. Catutungaan sin guinhadian 
ug iba pá. 

Comedirse. Ligdong. 

Comedor,ra. adj. Macaón sin daco; ma- 
lamon; camaquicaon sin daco. — ///. Ca- 
ran-an. 



CO 

Comején. Bocboc, agáy-ay. 

Comensal, com. Sacop sa balay. 

Comentar, a. Pagasoy, paghatag sin ca- 
sayoran. 

Comentario, m. Casayoran nga sinurat. 

Comento, m. l'agasoy, paghatag sin ca- 
sayoran. 

Comenzar, a. Pagticang. 

Comer, n. Pagcaon. — Comer con otros en 
un mismo plato ó de un mismo plato. 
Pagsaro. — Comer carne, pescado, etc., para 
beber. Pagsumsum. — Comer las aves pi- 
cando. Pagtoctoc. — Comer, tragando entera 
ó á medio mascar la comida. Paglamoy; 
paglamon. — Comer un pescado á otro. 
Pagsibad. 

Comer con ansia ó avidez. Daramut, 

samut. 

Comer con la boca llena como el 

mono. Ami-mi. 
Comer aprisa como el puerco. Hab- 

hab. 

Comerse las palabras. Molonmocon. 

Comerciante, p. a. id. An nagcocomcrcio. 

Comerciar, a. Pagcomercio; pagbaliguia; 
pagpalit. 

Comercio, m. Pagbaliguia; pagpalit; co 
mercio, corocomercio.—yf^-. An mga co- 
merciante. 

Comestible, adj. Sadang pangaonon. — ni. 
pl. Caran-on. 

Cometa. ;//. id. Hitoon nga daco, masirac 
ug icogan. — f. líanugbanug. 

Cometer, a. Pagtogot, pagtogon an usa 
ca tauo sin i ya gahum sa usa man ca tauo, 
pagtupad sa iya. Pagtoin. Pagtoing. — Pa- 
casala, pagbuhat sin sala. Paggamit san 
mga figura nga gramatical. 

Cometido, m. Togon, itinogon. 

Comezón./. Cacatol, pagcacatol. Guirhap. 

Comible, adj. jam. Cacaonon. 

Cómico, Ca. s. Parasurat sin mga come- 
dia. — Copong. — ;;/. y/. Comediante. 

Comida. /. Can-on. — De la mañana. Pa- 
máhao.— De medio dia. Paningodto. — Por 
la noche. Pangiclop, pamáhao sa gab-i. 

Comida de enfermo. Tilog. Tilig. seca 

y espesa, basca; muy cocida, lagota; la 

que se hace del corazón de árbol silvestre 

arasip. 
Comido, da. adj. An quinaon ná. 
Comienzo, m. Tinicangan. — Guinicanan. 
Comilón, na. adj. fam. Macaón sin daco. 
Comino. 711. Tan u m nga comino; an bo- 

nga niya. Panacot nga comino. 
Comisario. ;//• id. — Surogoon. — Tinoinan. 

Tinatapuran. 
Comisión. /• Togon, sugo. 



co 

Comisionado, da. adj. Sinusugo, tinata- 
puran. U. t. c. s. 

Comisionar, a. Pagsugo, pagtoin. Pagto- 
gon. 

Comisionista, vi. Sinusugo, tinatapuran. 

Comisorio, ría. adj. For. Bisan ano nga 
pagtutumanon sa adlao nga itinaláan. 

Comistrajo, m. fam. Mga can-on nga 
may sinasacot sin lain nga mga cacaanon. 

Comitiva. /. Mga tauo nga mga oropud 
sin guinoo ó mahal nga tauo. 

Como. adv. m. Sugad. Hazlo como te digo. 
Buhaton mo sugad san iguinsisiring co sa 
imo. — (También del modo siguiente en 
visaya). No sé cómo agradecerle tantos fa- 
vores. Diri acó maaram cún oouanou co 
an pacabalos sa iya san mga pagcalooy 
nga daco. {Cómo está el enfermo? iMatio- 
u ano an masaquit? — Denota á veces idea 
de encarecimiento en buen ó -mal sentido. 
¡Cómo llueve! ¡Oran nga! ¡Cómo huyó! ¡Pin- 
malaguio nga!-En sentido comparativo, de- 
nota idea de equivalencia, semejanza ó igual- 
dad, y significa generalmente, al modo ó la 
manera que, ó á modo ó manera de. Ks ru- 
bio como el oro. Bulao^^e/san bulauan; 
se quedó como muerto; dao minatáy siya; 
encontró con dos como ladrones ó como 
tulisanes; nagbitapo siya sin duba nga 
baga mga macauat cún baga mga tulisan. 
— Según. Esto fué lo que sucedió, como 
me dijo Pedro. Ansia ini an inabut, su- 
gad san isinumat sa acón ni Pedro. La ' 
caridad, como dice Jesucristo. An paghi- 
gugma, sugad san polong ni Jesucristo. — 
Fu calidad de. Asiste á la boda de Ma- 
ría como testigo. Tumambong ca sa pag- 
pacasal can María dao testigos ca. — Por 
qué motivo, causa ó razón; en fuerza ó 
en virtud de que. {Como no fuiste ayer á 
misa? {Cay ano uaray ca singba cacolop? 
No sé cómo no le mató. Ambut cñn cay 
ano uaray niya pagpataya. As) que. Como 
llegamos á la posada, se dispuso la co- 
mida. Pagabut lá namon sa hapitan, pi- 
natitima an canon. — A fin de que, ó de 
modo que. Mandamos á nuestros presiden- 
te y oidores que provean como por culpa 
de los alcaldes no se dilaten las causas. 
Nagsusugo cami sa amon presidente ug 
mga oidor nga magsugo nga tangud sin 
sala san mga hocom diri pagihaon an mga 
causa. — Empléase como conjunción copu- 
lativa, equivaliendo á que. Sabrás como 
liemos llegado buenos- Mababaro ca nga 
inabut cami nga mga magopay.— Hace 
igualmente oficio de conjunción condicio- 
nal equivaliendo, á si. Como no te enmicn- 



co 



121 



des, serás castigado. Cún diri ca bumaya 
san batasan mo nga maraut, cacastigohun 
ca. — Toma también carácter de conjun- 
ción causal. Como recibí ayer tarde el avi- 
so, no pude llegar á tiempo. Cay quina- 
rauat co cacolopot an togon, uaray acó 
biabut. En esta acepción suele preceder 
á la conjunción que. Lo sé de fijo, como 
que le mató delante de mi. Sayud acó, 
cay pinatay siya niya sa atubangan co. 

Cómoda f. Cómoda nga panunudlan sin 
mga panapton ug iba pá, ngan may mga 
honos. 

Comodable, adj. For. An sadang ipao- 
tang. 

Comodante, com. For. An napahuram 
sin ano lá. 

Comodatario. ///. For. Hinuram co ini, 
him-dac ini. 

Comodato, m. For. Pagburam. Pagpahu- 
ram. 

Comodidad. /. Maopay nga pageabutang. 
Cahimiangan. 

Cómodo, da. adj. Maopay. Masayon. Hi- 
miang. — ;//. Polos, capulsanan, panolos. 

Compacto, ta. adj. Sósó. 

Compadecer, a. y r. Looy; paghicalooy, 
paghipuangud; paghino-clog. 

Compadrar. n. Pagcompare. — Paquisang- 
cay. 

Compadrazgo, m. Pagcaoropud san tauo 
nga san bata nga iya quinocogus ó qui- 
nacaput san pagbuniag ó pageomfirma sa 
iya, ug san mga cagatiac san bata. 

Compadre, m. Compare. — An padrino 
san bata sa pagbunuiag ug sa pageonfirma. 

Compaginación. /. Pagtuhay; pageatu- 
hay. Catuhayan- — Paghusay; cahusayan. 

Compaginador, m. Magturabay, paratu- 
bay. — Magburusay, parahusay. 

Compaginar, a. fig. Pagtuhay.—Paghu- 
say. — Angay. Pagcaangay. 

Compañero, ra. m. y / Opud; oropud. 

Compañero en fortuna ó en desgra- 
cia. Onong. 

Compañía, f. Pagopud, caopud. — Panon 
sin mga soldados nga minamandoan sin 
capitán —Mga tauo nga naayon ug nag- 
cabubulig sira sa pageomercio. 

Comparable, adj. Sadang ipananglit, sa- 
dang itanding. 

Comparación. / Pagsanglit, pagtanding. 
Pananglitan. 

Comparar, a Pagsanglit, patanding, pag- 
tandig. . ._ 

Comparecencia. /. For. Pagatubang. 

Comparecer, n. For. Pagatubang — Pag- 
pabayag. Paquita. 



122 



CO 



Compareciente, com. For. An nagaatu- 

bang sa hocom. 
Comparendo, m. For. Sugo sin pagpaa- 

tubang. 
Comparición. /. For. Pagatubang.— For. 

Sugo sin pagpaatubang. 
Comparsa. /. Oropud, in nagcacaoropud 

in mga tauo sa pagdorogas, etc. — Mga 

tauo nga nagboboroniog. 
Comparte, m. For. Api. 
Compartimiento, m. Pagpahat. Pagma- 

lon. Pagbabin. Pagbahinbahin. 
Compartir, a- vid. Compartimiento. 
Compás, m. Compás, garamiton sin pan- 

day ug iba pá sa pagsocolsocol. 
Compasar, a. Pagcompás. — Pagdoyog, 

pagdoroyog. 
Compasible, adj. Angay calooyan. 
Compasión. / Calooy. Paghicalooy, pag 

hipuangud, paghino-clog. 
Compasivo, va. adj. Malolooyon, mahi- 

puanguron, mahino-clogon. 
Compaternidad. /. Pagcaoropud nga 

espirituhamon, nga guican san Sacramen- 
to san Pagbuniag ug san Pagcomíirma. 
Compatible, adj. Mahihimo... 
Compatriota, com. Compatricio, cia. m. 

y /• Igcasitaghimongto. 
Compeler, a. Pagpirit, paglugus, pagpo- 

Compendiar, a. Paglactud. 
Compendio, m. Lactud nga casayoran, 

calacturan. 
Compendioso, sa. adj. Linactud, lina- 

Jactud. 
Compensable, adj. Sadang pagbaloson. 
Compensación. / Pagbalos.— For. Pag- 

balio, pagtagalio. 
Compensar, a. Pagbalos.— Pagbayad. 
Competencia. / Paghibaton sin polong. 

— Pagindig. — Tungud. — Cabatiran. 
Competente, adj. Sadang; igo, angay. 

— Tungud ó iya tungud. — Batid. — Hígara, 

hiara. 
Competer. ;/. Tungud (ó iya tungud.) 
Competición. /. vid. Competencia. 
Competidor, ra. adj. Magcairindig. 
Competir. ?/. Pagindig, pagirug. 
Compilación. /. Casayoran nga lactud 

sin mga susumaton. 
Compilar, o. Paglactud sin casayoran. 
Compinche, com- fam. Sangcay. 
Complacencia. /. Calipay, calípayan. 
Complacer, a. Pagalagaíag, pagtangdo, 

pago yon, paghatag sin maopay nga buot 

sa igeasitauo.— r. Lipay, hirnaya.— Himo- 

ot. — Saya. 



CO 

Complemento, m. Catumanan, cahingpi- 

tan. 
Completamente, adv. ni. Sin uaray cu- 

lang. 
Completar, a. Pagingpit. — Paghuman. — 
Pagpono. 
Completas. /. pl. Catapusan nga panga- 
dion sa mga Padre sa matagaadlao (sini- 
siring Completas). 
Completo, ta. adj. Turnan. Hingpit. Pono. 
Complexión. / Calauas, calauasan, onob 
san pageabata. Macosog an iya calauas. 
Masinaquiton an acón calauasan. Onob 
san pageabata an camaluyahon co. Ca- 
baedan. 
Complicación. /. Casamocan. — Dugang. 

Complicar* a. Samoc. — Dugang, in nag- 
dudugan, pananglit, an saquit nga bina- 
bati. 

Complicar^ inficionar, contagiar. Pag- 
darahig. 

Cómplice, com. Opud sin pacasala, bulig 
sin pacasala. 

Complicidad. /. Pagcabulig sin pacasala. 

Componer, a. Pagtuhay. Paghusay. — Pa- 
gopay. Pagpacaopay. — Pagbuhat. 

Comporta. / Sugad sin alat ó buguias. 

Comportable, adj. Arantoson, sadang 
mailub, irilubon. 

Comportamiento, m. Batasan, pangui- 
naui. 

Comportar, a. Pagbaquiang, pagbayao. — 
fig- Pagilub, pagantos. — r. Pagbatasan. 

Comporte, m. Batasan, gaui. 

Composición. /. Catuhayan. Cahusayan. 
Pagpacaopay. — Cahusay, in nageacaoroyon 
sira sin buot.— Buhat nga sinurat, buhat 
nga musical ó cañan música. — Hacer com- 
posición de lugar, fr. fig. Paghunahuna 
sin maopay hionong san mga catigayo- 
nan nga angay basi matuman an guin- 
tutuyo. 

Compositor, ra. s. Paratuhay. Parahu- 
say.— Paraopay.— Parabuhat, parahimo. 

Compostura. / Pagbuhat, paghimo.— 
Pagpacaopay. Pagopay.— Catuhayan. Ca- 
husayan. — Cabuotan, camadoroto. 

Compra. /. Pagpalit. Pagbotong, (pasiva 
de un). Pagbalio. 

Comprador, ra. adj. Mapalit. Mabalio. 
Mabotong. — s. Parapalit. 

Comprar, a. Palit. Balio. Botong. Bacal. 
Vino ú otro licor. Tanguay. — Voy á com- 
prar género. Mapalit acó sin género.— ¿A 
quién has comprado la tortuga? ¿Sino an 
piñal i tan mo san pauican? — Hemos com- 
prado con el dinero sobrante veinte caba- 
nes de palay. Amon ipinalit an iba nga 



co 

salapi sin caruháan ca baquid nga humay. 
¿Compras pescado? ¿Mabalio ca sin isdar 
He comprado este carabao. Binotong co 
inin carabao. — Cómprame este esclavo. 
Botongan mo acó sinin oripon. — Ya lo he 
comprado. Tapus co ná botonga. — Yo lo 
compraría, pero no tengo con qué com- 
prarlo. Bobotongon co cunta, cundi uaray 
acó ibobotong. — líe comprado esta em- 
barcarción por dos campanas y una lanza. 
Duba ca agong, usa ca sungil án ibinobo- 
tong sinin sacayán. — Voy á comprar un 
lechón. Macadi acó sin pagbacal sin pasi. 

Compraventa. /. For. Paquibutong. Pa- 
tjuipalit. 

Comprender, a. Locop, loob.— Sabut. 
Tuquib. — Apong. 

Comprensible, adj. Sadang subuton, sa 
dang matuquib. 

Comprensión. /. Sarabutan, pageasabut, 
ihibaro. 

Comprensivo, va. adj. Masabut, mahi- 
baro. — Macasabut macatuquib. — Masacop, 
maloob. 

Comprensor, ra. adj. Masabut, maha- 
baro, matuquib, maapong. — Maloob, ivalo- 
cop. — 'J'eol. s. Baraan sa langit. 

Compresible, adj. Sadang ibanan. 

Compresión. /. Pagcapüt— Pagcaiban.— 
Pagcasoot. 

Compresivo, va. adj- Mapiit, Macapiit. 

Comprimir, a. Pagpiit. pagiban. — Pagha- 
uid, pagpogong. — Pagpirit, paglugos, pag- 
pogos. — Pagsoot. 

Comprobación. /. Casayoran. 

Comprobar, a. Paghatag sin casayoran, 
pagasoy nga pagparig-on sa bisan ano. 

Comprometedor, ra: adj. fam. Macalu- 

gos, macapirit. 
Comprometer, a. y r. Sinisiring cún an 

duba ca tauo nga may calipongan napa- 

tapud sira sa usa ca tauo, cay basi siya 

an magtuhay sa ira — Pacalugos, pacapirit- 

— Paghatag sin catungdanan. 
Compromisario, s. Bahala. 
Compromiso, m. Pageasabut san mga 

may calipongan ug patapud sira sin tauo 
nga magtuhay sa ira. — Cacurian. 
Compuerta. /. Usa capinuta nga sada. 

Paod. 
Compuestamente, adv. m. Sin maopay.- 

luhay caopay. Husay caopay. 
Compuesto, p. p. Guinopay. Tuhay ná. 

Husay ná. — m. Sinisiring compuesto, an 

damo nga mga butang nga nacacahimo 

s in usa ca bug-os. 
Compulsa. /. For. Sinacal, hinuad. 
Compulsar, a. For. Pagsacal, paghuad. — 



00 



123 



Paghiling sin mga carig-onan nga sinurat, 
basi masayud san mga asoy didá. 

Compulsión. /. For. Pagpirit, paglugus, 
pagpogos. Pacapirit, pacalugus, pacapo- 
gos. 

Compulsivo, va. adj. Macapirit, maca- 
lugos, macapogos, 

Compulso, sa. p. p. Pinirit, linugos, pi- 
nogos. 

Compulsorio, ria. adj. For. Sugo sin 
hocom basi mahiling an usa nga carig- 
onan nga sinurat cún causa bá. 

Compunción. / Pagbasul, paghinulsul. 

Compungimiento, m. Pagbasul, paghi- 
nulsul. 

Compungir, r. Pagbasul, paghinulsul. 

Computación. /. Isip, pagisip, paghuna 
huna. 

Computar, a. Pagisip, pagihap, pagcuen- 
ta. 

Computista, com. Paraisip, paraihap, pa- 
racuenta. 

Cómputo, m. Isip, pagisip, paghunahuna. 

Comulgar, a. Pagpacarauat, paghatag 
san comunión.—;/. Pagcarauat, pagcumul- 

Comulgatorio, m. Pangarauatan, comul- 
gaban. 

Común, adj. Bisan ano nga angay ug igo 
sa cadam-an. — Precio cumún. Presio nga 
naglalacat.— ¡w. An bug os nga bongto. 
An mga cadatoan san bongto. — Caliba- 
ngan, oroan. — El común de las gentes. 
expr. An cadam-an san mga tauo. — Kn 
común, m, adv. Damo nga mga tauo an 
nagpopolos sin bisan ano nga diri luga- 
ringon sin usa lá.— Sahid, ngatanan.— Pol- 
lo común, m. adv. Danay man. 

Comunal, adj. Cañan cadam-an. Canan- 
bug-os nga bongto, etc. 

Comunicable, adj. Sadang igpaangbit. 
Sadang igasoy.— Malolooyon, buotan. 

Comunicación. /. Pagcaangbitan. Pag- 
paangbit. — Pagbalosbalos. Pagcarocayacan. 
— Araguian. — Surat ó sugo nga sinurat. 

Comunicado, m. Surat nga ipinadodolong 
sa usa nga periódico basi igpamolde ug 
igmantala- 

Comunicar, a. Pagpaangbit, paghatag. — 
Pagpahibaro, pagasoy, pagpasabut. — Pag- 
polong, pagearocayan. — Pagsurat sa lain 
nga tauo. — r. Pagbalosbalos. — Paquisag- 
don. 

Comunidad. /. Mga capadian nga na- 
ngongocoy sa mga convento. — Mga tauo 
nga nanhohonong sa mga convento, mga 
colegio, etc.— Mga cadatoan san bongto, 
etc. 



122 



CO 

com, For. An nagaatu- 



Compareciente. 

bang sa hocom. 
Comparendo, m. For. Sugo sin pagpaa- 

tubang. 
Comparición. /. For. Pagatubang — For. 

Sugo sin pagpaatubang. 
Comparsa. /. Oropud, in nagcacaoropud 

in mga tauo sa pagdorogas, etc. — Mga 

tauo nga nagboboroniog. 
Comparte, m. For. Api. 
Compartimiento, m. Pagpahat. Pagma- 

Jon. Pagbahin. Pagbahinbahin. 
Compartir, a- vid. Compartimiento. 
Compás, m. Compás, garamiton sin pan- 

day ug iba pá sa pagsocolsocol. 
Compasar, a. Pagcompás. — Pagdoyog, 

pagdoroyog. 
Compasible, adj. Angay calooyan. 
Compasión. / Calooy. Pagliicalooy, pag 

hipuangud, paghino-clog. 
Compasivo, va. adj. Malolooyon, mabi- 

puanguron, mahino-clogon. 
Compaternidad. /. Pagcaoropud nga 

espirituhamon, nga guican san Sacramen- 
to san Pagbuniag ug san Pagcomfirma. 
Compatible, adj. Mahihimo... 
Compatriota, com. Compatricio, cia. ;//. 

y /. Igcasitaghimongto. 
Compeler, a. Pagpirit, paglugus, pagpo- 

gos. 

Compendiar, a. Paglactud. 
Compendio, m. Lactud nga casayoran, 

calacturan. 
Compendioso, sa. adj. Linactud, lina- 

lactud. 
Compensable, adj. Sadang pagbaloson. 
Compensación. /. Pagbalos.— For. Pag- 

balio, pagtagalio. 
Compensar, a. Pagbalos. — Pagbayad. 
Competencia. / Paghibaton sin polong. 

— Pagindig. — Tungud. — Cabatiran. 
Competente, adj . Sadang; igo, angay. 

— Tungud ó iya tungud. — Batid. — Hígara, 

hiara. 
Competer. ;/. Tungud (ó iya tungud.) 
Competición. /. vid. Competencia. 
Competidor, ra. adj. Magcairindig. 
Competir, n. Pagindig, pagirug. 
Compilación. /. Casayoran nga lactud 

sin mga su su matón. 
Compilar, a. Paglactud sin casayoran. 
Compinche, com. fam. Sangcay. 
Complacencia. /. Calipay, calipayan. 
Complacer, a-. Pagalagalag, pagtangdo, 

pagoyon, paghatag sin maopay nga buot 

sa igeasitauo. — r. Lipay, himaya. — Himo- 

ot. — Saya. 



CO 

Complemento, m. Catumanan, cahingpi- 
tan. 

Completamente, adv. m. Sin uaray cu- 
lang. 

Completar, a. Pagingpit. — Paghuman.— 
Pagpono. 

Completas. /. pl. Catapusan nga panga- 
dion sa mga Padre sa matagaadlao (sini- 
siring Completas). 

Completo, ta. adj. Turnan. Hingpit. Pono. 

Complexión. / Calauas, calauasan, onob 
san pageabata. Macosog an iya calauas. 
Masinaquiton an acón calauasan. Onob 
san pageabata an camaluyahon co. Ca- 
baedan. 

Complicación. /. Casamocan. — Dugang. 

Complicar, a. Samoc. — Dugang, in nag- 
dudugan, pananglit, an saquit nga bina- 
bati. 

Complicar^ inficionar, contagiar. Pag- 
darahig. 

Cómplice, com. Opud sin pacasala, bulig 
sin pacasala. 

Complicidad. /. Pagcabulig sin pacasala. 

Componer, a. Pagtuhay. Paghusay. — Pa- 
gopay. Pagpacaopay. — Pagbuhat. 

Comporta, f. Sugad sin alat ó buguias. 

Comportable, adj. Arantoson, sadang 
mailub, irilubon. 

Comportamiento, m. Batasan, pangui 
naui. 

Comportar, a. Pagbaquiang, pagbayao. — 
jig- Pagilub, pagantos. — ;-. Pagbatasan. 

Comporte, m- Batasan, gaui. 

Composición. /. Catuhayan. Cahusayan. 
Pagpacaopay. — Cahusay, in nageacaoroyon 
sira sin buot. — Buhat nga sinurat, buhat 
nga musical ó cañan música. — Hacer com- 
posición de lugar, fr. jig. Paghunahuna 
sin maopay hionong san mga catigayo- 
nan nga angay basi matuman an guin- 
tutuyo. 

Compositor, ra. s. Paratuhay. Parahu- 
say. — Paraopay. — Parabuhat, parahimo. 

Compostura. / Pagbuhat, paghimo. — 
Pagpacaopay. Pagopay. — Catuhayan. Ca- 
husayan. — Cabuotan, cam ador oto. 

Compra. /. Pagpalit. Pagbotong, (pasiva 
de un). Pagbalio. 

Comprador, ra. adj. Mapalit. Mabalio. 
Mabotong. — s. Parapalit. 

Comprar, a. Palit. Balio. Botong. Bacal. 
Vino ú otro licor. Tanguay. — Voy á com- 
prar género. Mapalit acó sin género. — ¿A 
quién has comprado la tortuga? ¿Sin-o an 
pinalitan mo san pauican? — Hemos com- 
prado con el dinero sobrante veinte caba- 
nes de palay. Amon ipinalit an iba nga 



co 

salapi sin caruháan ca baquid nga humay. 
¿Compras pescado? ¿Mabalio ca sin isdaf 
He comprado este carabao. Binotong co 
inin carabao- — Cómprame este esclavo. 
Botongan mo acó sinin oripon. — Ya lo he 
comprado. Tapus co ná botonga. — Yo lo 
compraría, pero no tengo con qué com- 
prarlo. Bobotongon co cunta, cundi uaray 
acó ibobotong. — Me comprado esta em- 
barcarción por dos campanas y una lanza. 
Duba ca agong, usa ca sungil án ibinobo- 
tong sinin sacayán. — Voy á comprar un 
1 echón. Macadi acó sin pagbacal sin pasi. 

Compraventa. /. For. Paquibutong. Pa- 
quipalit. 

Comprender, a. Locop, loob. — Sabut. 
Tuquib. — Apong. 

Comprensible, adj. Sadang subuton, sa 
dang matuquib. 

Comprensión. /. Sarabutan, pagcasabut, 
ihibaro. 

Comprensivo, va. adj. Masabut, mahi- 
baro. — Macasabut macatuquib. — Masacop, 
tnaloob. 

Comprensor, ra. adj. Masabut, maha- 
baro, matuquib, maapong. — Maloob, ivalo- 
cop. — Teol. s. Baraan sa langit. 

Compresible, adj. Sadang ibanan. 

Compresión. /. Pagcapiit.— Pagcaiban.— 
Pagcasoot. 

Compresivo, va. adj- Mapiit, Macapiit. 

Comprimir, a. Pagpiit. pagiban. — Pagha- 
uid, pagpogong. — Pagpirit, paglugos, pag- 
pogos. — Pagsoot. 

Comprobación, f. Casayoran. 

Comprobar, a. Paghatag sin casayoran, 
pagasoy nga pagparig-on sa bisan ano. 

Comprometedor, ra: adj.fam. Macalu- 

gos, macapirit. 
Comprometer, a. y r. Sinisiring cún an 

duba ca tauo nga may calipongan napa- 

tapud sira sa usa ca tauo, cay basi siya 

an magtuhay sa ira — Pacalugos, pacapirit. 
-Paghatag sin catungdanan. 
Compromisario, s. Bahala. 
Compromiso, m. Pagcasabut san mga 

may calipongan ug patapud sira sin tauo 
nga magtuhay sa ira. — Cacurian. 
Compuerta. /. Usa capí ñuta nga sada. 

Paod. 
Compuestamente, adv. m. Sin maopay.- 

luhay caopay. Husay caopay. 
Compuesto, p. p. Guinopay. Tuhay ná. 

Musay ná, — m. Sinisiring compuesto, an 

damo nga mga butang nga nacacahimo 

sin usa ca bug-os. 

Compulsa. /. For. Sinacal, hinuad. 
Compulsar, a. For. Pagsacal, paghuad. — 



CO 



123 



Paghiling sin mga carig-onan nga sinurat, 
basi masayud san mga asoy didá. 

Compulsión. /. For. Pagpirit, paglugus, 
pagpogos. Pacapirit, pacalugus, pacapo- 
gos. 

Compulsivo, va. adj. Macapirit, maca- 
lugos, macapogos, 

Compulso, sa. p. p. Pinirit, linugos, pi- 
nogos. 

Compulsorio, ria. adj. For. Sugo sin 
hocom basi mahiling an usa nga carig- 
onan nga sinurat cún causa bá. 

Compunción, f. Pagbasul. paghinulsul. 

Compungimiento, m. Pagbasul, paghi- 
nulsul. 

Compungir, r. Pagbasul, paghinulsul. 

Computación. /. Isip, pagisip, paghuna 
huna. 

Computar, a. Pagisip, pagihap, pagcuen- 
ta. 

Computista, com. Paraisip, paraihap, pa- 
racuenta. 

Cómputo, m. Isip, pagisip, paghunahuna. 

Comulgar, a. Pagpacarauat, paghatag 
san comunión. — n. I'agcarauat, pagcumul- 

Comulgatorio, m. Pangarauatan, comul- 
gaban. 

Común, adj. Bisan ano nga angay ug igo 
sa cadam-an. — Precio cumún. Presio nga 
naglalacat.— m. An bugos nga bongto. 
An mga cadatoan san bongto. — Caliba- 
ngan, oroan. — El común de las gentes. 
expr. An cadam-an san mga tauo.— Kn 
común, vi, adv. Damo nga mga tauo an 
nagpopolos sin bisan ano nga diri luga- 
ringon sin usa lá.— Sahid, ngatanan.— Por 
lo común. ;;/. adv. Danay man. 

Comunal, adj. Cañan cadam-an. Canan- 
bug-os nga bongto, etc. 

Comunicable, adj. Sadang igpaangbit. 
Sadang igasoy.— Malolooyon, buotan. 

Comunicación. /. Pagcaangbitan. Pag- 

paangbit. — Pagbalosbalos. Pagcarocayacan. 

— Araguian.— Surat ó sugo nga sinurat. 

Comunicado, m. Surat nga ipinadodolong 

sa usa nga periódico basi igpamolde ug 

igmantala. 
Comunicar, a. Pagpaangbit, paghatag. — 

Pagpahibaro, pagasoy, pagpasabut— Pag- 

polong, pagearocayan. — Pagsurat sa lain 

nga tauo. — r. Pagbalosbalos. — Paquisag- 

don. 
Comunidad. /. Mga capadian nga na- 

ngongocoy sa mga convento. — Mga tauo 

nga nanhohonong sa mga convento, mga 

colegio, etc. — Mga cadatoan san bongto, 

etc. 



124 



CO 



Comunión. / Pagcaangbitan.— Pagcomul- 
ga, pagcarauat. Au Guisasantose nga Sa- 
cramento sa altar. Recibió la comunión. 
Nacarauat siya. El sacerdote está dando 
la comunión á los niños. An Padre nag- 
papacarauat sa ruga cabataan.— Partido 
político. Mga tauo nga nageacaoyon sin 
mga paglarang, nga buot mageaput san 
gobierno, diri sira an naggogobierno. 

Comunmente, adv. ni. Sin agsub.— Ca- 
li ay. 

Con. prep. Por la pasiva de i, cuando se 
aplica al instrumento que sirve para hacer 
alguna cosa. Hirióle con la lanza. An bang- 
cao an i binono sa iya. Matóle con el sun- 

dang. An sundang an / pinatay sa iya. 

Con declarar, se eximió de tributar. An 
pagasoy lá niya, nahagauas san pagbuhis. 
— Aunque. Con ser tan antiguo, le han 
castigado. Bisan tigurang ná siya, quinas- 
tigo siya nira.— Con tal que. Con dao, cún 
baga. 

Conato. Tuyo. Conato de incendio. Pagi- 
sosonog ó pagisusurit sin balay. 

Cóncava. /. vid. Cancavidad. 

Concavidad. /. Caluangan. Luvang, calu- 

yángan.— Siclob.— Calungaban.— Calunga- 
gan 

Cóncavo, va. adj. Luang; luyang; siclob; 

lungab; lungag.— m. vid. Concavidad. 
Concebir. ;/. a. Panamcon. Mabdos. Sag- 

pon.—fig. Pahibaro. pagtuquib, pagsabut, 

paghunahuna. — Punid. 
Concedente. p. a. An matogot, an ma- 

hatag. — An maalagad ó maoyon. 
Conceder, a. Pagtogot, paghatag.— Paga- 

lagad, pagoyon. 
Concejal, adj. Tauo nga may catungda- 

nan san bongto. Dato. 
Concejo. ///. An mga cadatoan ó mga 

justicia san bongto. 
Concento, m. Pagdoroyog nga pageanta. 
Concentración. /. Pagtiguib. Pagpa- 

tiguib. 
Concentrado, da. adj. An áada sa solud. 
Concentrar, a. Pagtiguib. Pagpatiguib sin 

bisan ano sa usa la nga lugar.— Pagpasanoc. 
Concepción. Pagpanamcon. 
Concepto, ///. Paghunhuna, pagsabut. 
Conceptuar, a. Paghunahuna. 
Concernir, m. Matungud. 
Concertadamente, adv. m. Tuhay cao- 

pay. Husay caopay. 
Concertar, a. Pagtuhay. Paghusay.— Pag- 

trato ó pagsabut san bale sin ano lá.— 

Angay, 'go; pagpaangay, pagpaigo.— Pag- 
doroyog an mga toronggon.— ;/. Angay, 

igo, oyon. 



CÓ 
Concesión. /. Pagtogot, paghatag. 
Concesionario, m. For. An tinogotan, 

an tinatagan. 
Conciencia. /. id. Cab-tang san calag san 
tauo sin pagquilala san mga binubuhat 
niya, cay siya an tagbuhat. Sarabutan, 
hibaro san caopayan nga pagtutumanon 
ug san carautan nga paglilicayan.— Á con- 
ciencia, m. adv. Mga buhat nga magopay 
ug marig-on nga pageabuhat.— Acusar la 
conciencia á uno. />. Otip, in naootip an 
tauo sin maraut nga buhat niya. — Cargar 
la conciencia, fr.jig. Pacasala. — Descargar 
la conciencia./;-.^. Pagcompesal sin mao- 
poy; pagtuman sa mga catnngdanan sa 
catadongan.— Manchar la conciencia, fr. 
fig. Pacasala 

Concierto, m. Catuhayan; cahusayan; mao- 
pay nga pageabutang sa bisan ano.— Pag- 
sarabut, pageaoroyon sin buot hionong sin 
bisan ano; caoroyonan, caarabuyanan. — 
Pagtocar an mga músico. Música nga pag- 
totocaran sin mga instrumento ó mga pa- 
toronggon mga magcalainlain. 
Conciliable, adj. Sadang pagopayon. 
Conciliábulo. ///. Concilio nga diri ticang 
sa Santos nga Papa, cay uaray man niya 
togot.— -fig. Cabildohan sin mga tauo nga 
maraut an ira guintutuyo. 
Conciliador, ra. adj. Magturúhay. Mag 

hurusay. 
Conciliar, adj. Decisión, decreto conciliar. 
Togon, sugo sin Concilio.— m. An tauo nga 
matambong sin Concilio.- 
Conciliar, a. Paquigogay sin buot; pagtu 

hay, paghusay san mga nageocontra. 
Concilio, m. id. Junta ó* catiguban san 
mga Obispo sa santa Iglesia, nga may 
sugo an Santos nga Papa, basi maghuna- 
huna ug magsugo man hionong san mga 
tungud san toloohan nga santa ug san 
mga turumanon san mga cristianos. — Sugo ' 
ó mga casugoanan sin Concilio. 
Concisamente, adv. m. Sin lactud. Lac- 

tud caopay. 
Concisión. /. Lactud; calacturan; toon 
nga pagpolong toton nga pagyacan. 
Conciso, sa. adj. Toon nga pagpolong; 

toton nga pagyacan; lactud. 
Concitación. /. Pagsorug, pagsorugsorug- 
Concitador, ra. s. Parasorugsorug. 
Concitar, a. Pagsorug, pagsorugsorug.— 
Pagaindac (cún baga mananap).— Paoa- 
samoc. 
Concitativo, adj. Macasorugsorug.— Ma- 

cacasamoc, macacarimoc. 
Conciudadano, na. m . y /. Igcasitagli 



CÓ 

mongto, ígcasibongtohanon. — Magcasibong- 

tohanon. 
Cónclave, m. Lugar nga guincacatirocan 

ug inooquian sa mga cardenal sin Santos 

nga Papa. — An mao nga mga cardenal nga 

nageatitipon. — Mam pangan, hampanganan. 
Conclavista, m. Surugoon nga nagseserve 

sa mga cardenal in áadto sira sa cónclave. 
Concluir, a. Paghuman, pagtapos, pag- 

tampus; pagobus, pagimod; tibauas; tibos. 
Conclusión./, vid. Concluir. — Catapusan; 

cahumanan; catubtuban. 
Concolega, m. Caopud sin pagaram ó 

pagestudio. 
Concomerse, r. fam. Pagquindot, pag- 

quiuaquiua san inga sugbong. 
Concomimiento, m. fam. Pagquindot, 

caquindot, pageaquindot. 
Concomio, m. fam. vid. Concomimiento. 
Concordancia. /. Pagcaarangay, pageao- 

royon. 
Concordar, a. Pagtuhay; paghusay. — n. 

Angay, oyon, igo. 
Concordato../». Pagcasabut ó caoroyonan 

sa Santos nga Papa ngan san tuga hadi 

ó mga gobierno hionong sin mga turuma- 

non sa singbahan ó sugad san batasan 

nga singbahanon. 
Concorde, adj. Oyon. 
Concordia. /. Pagcaoroyon. 

Concorpóreo, rea. adj. Teol. Sinisiring 

an tauo nga nacarauat sa pagcahimtang 

sa gracia, nga nahimo siya dao usa nga 

lauas can Jesucristo. 
Concretar, a. Pagtuhay. Paghusay.— r. 

Paglactud sin casayoran; pagasoy sin usa 

la nga casayoran. 
Concubina. /. An 'babaye nga naticub 

sin lalaqui in di man sira quinasal. hunay. 

1 .aye. 
Concubinario. m. An lalaqui nga may 

babayc ug diri sira mga quinasal. Laye. 
Concubinato, m. Pagtigub, paglongon 

ug pacasala san lalaqui ug san babaye 

nga diri mga quinasal. Laye. 
Concúbito, m. Paghiranii. Dirig. Dorog. 

Hilauasan. 
Conculcar, a. Pagtamac— fig. Pagdara- 

hug, pagtamay, pagyobit. 
Concuñado, da. m. y /. Magcasibayao. 
Concupiscencia. /. Caipa sin mga mang- 

gad nga calibutanon. — Caipa nga lauasnon, 

caipa nga diri angay ug malao-ay. 
Concurrencia. /. Cadam-an nga mga 

tauo nga nananambong ó nageacatipon. 

— Dongan nga mga pageaagui. 
Concurrir, a. Pagdaop. Panambong. — Pa- 

gamot, pagaramut— Pagoyon, pagtangdo. 



có iá5 

Concurso, m. Cadam-an nga mga tauc 
nga nananatnbong ó nageacatipon. — Do- 
ngan nga mga pageaagui. — -Pintacasi. 

Concusión. / Cabantad, pagbantad sa 
casingeasing cún sa lauas bá, cundi tig- 
da. — Pagdabal, pagbalbag. — Pagaro nga 
diri angay sin multa sadton mga may ca- 
tungdanan. 

Concha. /. Tipaca, binaloc-an. — Tipay. 
Carey. Cara. — Alicorong. 

Conchabar, a. Pagtigub. — Pagsabut, pág- 
sarabut sin pagbuhat san diri angay. 

Conchado, da. adj'. Binalo-canan.— Ali- 
corongan. — Carahan an pauican. 

Conchil. m. Poroton. Pangtion. Ruscay, etc. 

Conchudo, da. adj. vid. Conchado. — 
fam. Matagam; matahap; batid. 

Conchuela. /. Binaloc-an nga guti, ali- 
corong nga guti, cara nga guti. 

Condado, m. Camahalan sin pageaconde. 
Pagcaconde. — Tuna nga sacop san gahum 
sin conde. 

Conde, m. id. Camahalan sin tauo nga 
itinogot sa i ya san hadi- 

Condecoración. /. Paghatag san tauo 
sin camahalan; bansag. 

Condecorar, a. Paghatag ó pagtogot san 
tauo sin camahalan. 

Condena. /. Sentencia, badlong. 

Condenación. Pagsentcncia. — Pagcapini- 
lian. 

Condenado, da. adj. Pinilian.— p. p. 
Guinscntcnciahan, guinhoc-man. 

Condenador, ra. s. Parascntencia, para- 
buot. 

Condenar, a. Paghocom, pagsentcncia 
san may sala. — Pygdiri sin tutdo cún ba- 
tasan bá nga maraut. — Paghocom sa Dios 
san mga tauo nga maraut sa mga casa- 
quitan sa infierno. 

Condenatorio, ria. adj. For. Sugo ngá 
pinasurat san hoco.m nga casayoran san 
sentencia san tauo nga may sala. 

Condensación. /. Casanoc. Pagpasanoc. 

Condensar, a. Pagsanoc. Pagpasanoc. 

Condensativo, va. adj. Macacasanoc. 

Condesa. /. An asaua nga babaye san 
conde, babaye nga tinagan sin camahalan 
sin pagcaconde. 

Condescendencia. /. Pagalagad san buot 
san iba. 

Condescender, n. Pagoyon, pagtangdo 
ó pagalagad san buot san iba. 

Condescendiente, p. a. Maalagad, mao- 
yon, matangdo san buot san iba. 

Condición./. Cahimtang. Cahimtangan. 
Cab-tang.— Pagcaquinaiya — Pagcabutang 

Condigno, na. adj. Macacatumba. 
14 



126 



€0 



Condimentar, a. Pagpacaopay ó pagbu- 
tang sin panacot san mga cacaanon. 

Condimento, m. Panacot 

Condiscípulo, la. m. y f. Igcasitinon-an. 

Condolerse. /'. Paghicalooy, paghipua- 
ngud. 

Condonación. /. Pagpasalio, pagperclona. 

Condonar, a. Pagpasalio, pagperdona. 

Condonante. p. a. An magpapasalio, 
magpcperdona. — s. Parapasalio, parapcr- 
dorta. 

Conducción. / Pagdolong, pagdara, pag- 
hatud. — Pagmando, pagona. 

Conducir, a. Pagdolong, pagdara, pag- 
hatud. — Pagmando, pagona, pagagbay.— 
Pagsohol. — r. Pagbatasan. — n. Angay, igo. 

Conducta. /. Batasan, gaui, cagauian. — 
Sohol. 

Conducto, m. Cale ó araguian san raga 
tubig. — Araguian. 

Conductor, ra. adj. Magdodolong.— 
Magaagbay. — s. Paradolong. — Paraagbay. 
— Magmarando. Magorona. 

Coneja. /. Conejo nga babaye. 

Conejera. /. Bohó nga inooquian san mga 
conejo. 

Conejero, ra. adj. Ayam nga macada- 
dacopon sin mga conejo. — m. y f. Para- 
hopot sin mga conejo.- —Parabaliguia sin 
mga conejo. 

Conejo, m. Hayop nga conejo. — Kl co- 
nejo ido, el consejo venido, ref. Al asno 
muerto, la cebada. al rabo. Aanhon pá an 
cumpay, cún patay ná an caballo. 

Conejuelo. m. Conejo nga guti. 

Conejuna. /. Barahibo sin conejo. 

Conexión, f. Pagcasonudsonod, pageaa- 
rangay, pageaoroyun. pl. Mga pageasang- 
cay. 

Conexionarse, r. Paquigsangcay; pa- 
sangeay. 

Confabulación. /. Pagbiringion; pagea- 
hiringion. 

Confabulador, ra. m. y /. Mahiringion, 
[adj. en vis.) 

Confabular, n. y r . Hiringion. 

Confección. /. Pagpacaopay, pagtima. 
Farm. Tambal. 

Confeccionar, a. Pagpacaopay, pagtima, 
paghuman san pagbuhat. — Pagbuhat pag- 
tima sin tambal. 

Confector, m. Paraauay. Parasuhay. 

Confederación. /. Pagcabingion, pagsa- 

rabut, pageaoyon sin buot cún mga larang. 

Caoroyonan, caarabuyonan. 
Confederado, da. adj. An naapi sa iba. 

— s. Api, gapil. 



co 

Confederar, a. y r. Hingion, hiringion, 

sarabut, pagoyon sin buot ó mga larang. 
Conferencia, f. Carocayacan.— Lección 

(cún sa mga Universidad). 
Conferenciar, u. Pagcarocayacan, pag 

polongpolong. 
Conferir, a. Pagtanding. — Paghatag, pag 

togot. — n. Pagcarocayacan. 
Confesar, a. Pagmatuod. Pagtug-an. Pag- 

sumbong.— I J agcompesal, panumatsan mga 

sala. 
Confesión. /. Pagsumat san mga hinba- 

baroan. — Compesión ó panumat san mga 

sala. Pagtug-an. Pagsumbong. 
Confeso, sa. p. p. Quinompesal ná. — 

adj . For. An nagtug-an ó nagsumat san 

iya sala. 
Confesonario, ni. Compesalan. 
Confesor, m. An Padre nga pageocom- 

pesalan, nga may gahum sin pagabsolve 

san mga sala. — An tauo nga cristianos 

nga nagtug-an sa caday-gan san pagtoo 

can Jesucristo. 
Confiable, adj. An tauo nga* sadang ta- 

puran, ó paglaoman 
Confiadamente, adv. m. Sa daco nga 

pagtapud ó^ paglaom. 
Confiado, da. adj. An natapud sa iya 

ngahao. — Matapud, malaon. 
Confianza. /. Paglaom, pagtapud. — Pag- 
tapud caopay sa iya ngahao nga baga 

paglabiao. 
Confiar. //. Paglaom. Pagtapud. —a. Pa- 

laom, patapud, pasarig. 
Confidencia. /. Paglaom. pagtapud. — 

Hilum nga pagsumat. 
Confidencial, adj. Masisipagtapud, pag- 

sipagtapud. Pagtapud. —Carta confidencial. 

Pagtapud nga pagsurat. 
Confidencialmente, adv. m. Sa hilum ug 

daco nga pagtapud. 
Confidente, adj. Tapuran, sarigan. — com. 

An tinatapuran. — Lampitao ó langpitao. 
Configuración. /. Cahimo, pageahimo, 

pageabuhat. 
Configurar, a. Paghimo, pagbuhat. 
Confín, adj. Harani, dooc. — Tigaman, guio- 
tan ó mojón san mga bongto ó mga guin- 
hadian, catubtuban. 
Confinante, p. a. Harani, dooc. 
Confinar. ;/. Harani, taquip. — a. Paghi- 

ngilin. 
Confirmación. /. Pagmatuod.-— Pagcom 

pirma.— Pagpacarig-on san camatuoran. 
Confirmadamente. adv. m. Sa pagpa- 
carig-on. 
Confirmador, ra. adj. Magmamatuod, 



co 

magpapacarig-on. — Magcocompirma.-j. Pa- 

racompirma. 
Confirmante, s. Paracompirma. 
Confirmar, a. Pagparig-on; pagpacarig-on 

san camatuoran.— Pagcompirma. 
Confirmatorio, ria. adj. Talaan nga pag 

pacarig-on san tinatalaan nga daan. 
Confiscable, adj. Sadang pagembargohon. 
Confiscación. /. Pagem'bargo. 
Confiscar, a. Pagembargo, pagpacuha sa 

hocom san mga manggad san tauo nga 

may sala ug iholog san sinisiring fisco. 
Confitar, a. Paghirog sin matam-is san 

bonga nga sugad san cañan pili, etc. — Pag- 

loto san bonga sa almíbar ó matam-is.— y£f>\ 

Fagpatam-is. 
Confite, m. id. Matam-is nga malidong. 
Confitera. /. Burutangan san matam-is. 
Confitería. /. Palay ó lugar nga guinbu- 

buhatan san matam-is.— Tendanhan sin ma- 
tam-is. 
Confitero, ra. m. y /. Parahimo sin ma- 
tam-is. — Parabaliguia sin matam-is. 
Confitura. /. Matam-is, bonga nga mina- 

tam-isan. 
Conflagración. /. Casonog nga daco.— 

Casamocan, carimocan sin bongto ó guin- 

hadian. 
Conflicto, m. Cacurian. 
Confluencia. /. Pagdaop sin damo nga 

tauo. — De caminos. Guincacasemaran. — De 

ríos. Guincacadongcoan. 
Confluente, m. vid. Confluencia, 2. a y 3.a 

aceps. 
Confluir. ;/. Pagdongo. — Pagsemad. — fig. 

Pagdaop an mga tauo. 
Conformación./. Pagcabutang; pagbahin- 

bnhin. 
Conformar, a. Pagpaangay, pagpaigo. — 

P.'igoyon, pagalagad. 
Conforme/ adj. Magsama, maangay, ma- 
ig>) — Maoyon, maalagad. — Mailubon, ma- 
antoson. — adv. m. Sugad. Conforme á lo 
mandado. Sugad san iguinsusugo. 
Conformemente, adv. m. Alagad lá san 
sugo, etc. 
Conformidad, f. Pagcasama. Pagcaoyon. 
— Pagalagad. — Pagilub, pagantos san mga 
cacurian. — De conformidad, m. adv. Ala- 
gad lá. —En conformidad, m. adv. Sugad. 
— En esta, ó en tal conformidad, exp. adv. 
Tnngud ini. 
Confortación. /. Pagpacarig-on, pagpa 
cosog, pagpacabascug. Pagparig-on, pag- 
pacosog, pagpabascog. 
Confortador, ra. adj. Macacarig-on, ma- 

cacacosog, macacabascog. 
Confortamiento, ni. vid. Confortación. 



CO 



127 



Confortante, p. a. Macacarig-ón, maca- 
cacosog, macacabascog, macacaopay. 
Confortar, a. Pagparig-on, pagpacosog, 
pagpabascog. Pacarig-on, pacacosog, pag- 
cabascog. — r. Rig-on, cosog, bascug. — Pag- 
lipay san nagsusubo. — r. Lipay. 
Confortativo, va. adj. Macacacosog, ma- 
cacabascog. 
Conforte, m. vid. Confortación. 
Confracción. /. Pagotud. Caotud, pageao- 

tud. — Pagbari. Cabari, pageabari. 
Confricación. /. Pagbanos, pagbagnos. 
Confricar, a. Pagbanos, pagbagnos. 
Confrontación. /. Pagatubang in duha ó 
iba pá nga mga tauo. Pagcaatubang. Pag- 
paatubang. — Pagtanding. 
Confrontar, a. Pagatubang. — Pagpaatu- 
bang.^Pagtanding. 
Confundimiento, m. Pagcaboroc; hibo- 

rong»— fig. Paobus. 
Confundir, a. Pagsacot, pagsalacot. — Bo- 
roc. Baringag.— fig. Pacadaog (cún sa mga 
pagearocayacan). — Obús. Paobus. — Auod. 
— Hiborong. — Daugdaug. 
Confusamente, adv. m. Uaray catuhayan; 

uaray cahusayan. Uaray casayoran. 
Confusión. /. Uaray catuhayan; uaray ca- 
husayan. — Uaray casayoran. — Paghiborong. 
Pagruhaduha sa hunahuna.y?^. .Pagpaobus. 
— fig- Pagpacaalo. — Caauod. 
Confuso, sa. adj. Guinsasalado. — Masirom. 
Tala lá nga natatan-ao. — fig. Dinadalao. — 
Hiborong, hiborongan. 
Confutación. /. vid. Confutar, 
Confutar, a. Pagato sin polong, cundi sa 

maopay nga pagpaagui. 
Congelable. adj. Sadang bumagtic, raa- 

bagtic, bagticon. 
Congelación, f. Cabagtic, pageabagtic. 

Pagbagtic. 
Congelamiento, m. vid. Congelación. 
Congelar, a. Pagpabagtic— r. Bagtic. 
Congelativo, va. adj. Fís. Macacabagtic. 
Congénere, adj. Sa mao ngahao nga gé- 
nero; sa mao ngahao nga guinicanan. 
Congeniar, n. Pagsama sin cagauian an 

duha ó iba pá nga mga tauo. 
CongénítO, ta. adj. Dongan sin igtodoc. 
Congerie /. Damo nga mga.... 
Congestión. /. Casaquit sa lauas. 
Conglobación. /. Pagtambac, pagtipon.— 
fig. Pagdamo sin mga polong, etc. 
Conglobar, a. Pagtirigub, pagtambac, pag- 
tipon. 
Conglomeración. /. Paniroc. — Pagtiroc, 
pagtigub, pagtipon, pagpondoc. 

Conglomerado, da. p. p. Tinigub, pinon 



128 



CO 



doc. — adj. Bot. Mga bucad nga napopon- 

doc. 
Conglomerar, a. Pagtiroc, pagtigub, pag- 

tipon, pagpondoc. — Panga pi. 
Conglutinación. / Pagpilit, pagdapat, 

pagpadocot; pagcasapilit. 
Conglutinar, a. Pagpilit, pagdapat, pag- 

docot; pagpadapat; pagpadacot. Pagsapilit. 
Congoja. /. Calipong sa oló. — Casaquit, 

cabido, casubo sa casingcasing. 
Congojar, a. Pacabido, pacasubo, pacasa- 

quit. — r. Bido, subo, sa'quit. 
Congojosamente, adv. m. üraora sin 

bido, oraora sin subo, ora ora sin sáquit. 
Congojoso, sa. adj Macacabido, macaca 

subo, macacasáquit. — Mabidoon, maso- 

rub-on. 
Congraciador, ra. adj. An naquiquiopay 

sin buot, naquiquisangcay. 
Congraciamiento, m. Paquiopay sin 

buot, paquisangcay. Pagpaquiopay sin buot, 

pagpaq uisangcay . 
Congraciar, a. Pagpaquiopay sin buot, 

pagpaquisangcay. Paquiopay sin buot, pa- 
quisangcay. 
Congratulación. /. Paglipay; calipay, 

pagcalipay. 
Congratular, a. Paglipay. Panlipay. Li- 

pay. 
Congregación. Cadam-an ó junta sin mga 

tauo nga rnay mga turumanon nira. 
Congregante, com. Sacop sin congrega- 
ción. 
Congregar, a. Pagtigub, pagtiroc. — r. 

Tigub, tiroc. — Pasacop. 
Congreso, m. Cadam-an ó junta sin mga 

tauo sa paghunohuna, pagbuot ó pagtu- 

liay san mgá turuhayon. 
Congrio. 7)i. Isda nga sugad sugad sin 

casili: uaray hímbis, cundi tonocon an 

onud. 
Congruencia. /. Caangayan. 
Congruente, adj. Angay, igo. 
Congruentemente, adv. di. Sin angay, 

sin igo. — Angay gud, angay caopay, igo 

gud, igo caopay. 
Congruidad. /. Caangayan. 
Congruo, grúa. adj. Angay, igo, 
Conjetura. /. Paghunahuna, pagambong, 

pagamborong. 
Cenjeturar. a. Paghunahuna, pagambong, 

pagamborong. 
Conjuez. m. Igcasihocom. — Magcasiho- 

com. 
Conjugación. /. id. Pagconjugar. 
Conjugar, a. Pagconjugar. 
Conjunción, id.— De la luna. HimaUi- 

yon san bulan. 



CO 

Conjunto, ta. adj. Dooc. — Linaquip. — 
Tinaquin. — Dinaquin. — Sinacot, sfnalacot. 

Conjuración. /. Pagalsa, pageontra san 
ponoan. 

Conjurado, da. adj. An nagapil ó na- 
bulig san pagalsa. 

Conjuramentar, a. Pagaro san pagsum- 
sumpa. — r. Pagsumpa. 

Conjurar, a. Pagalsa, pageontra san po- 
noan; pagdiri san pagsogot, paglaris. — 
Pangadie san Padre san mga pinanganga- 
die sa santa Iglesia sa pagbugao san yaua 

.sa mga tauo nga sinasaoban niya. — Ongud 
nga paquimalooy. — fig. Pagpaharayo, pag- 
licay sin carautan ó cataragman. 

Conjuro, ¡n- Pagbugao san yaua ó panga- 
die san Padre san mga pinangangadie sa 
santa Iglesia sa pagbugao san yaua sa 
mga tauo nga sinasaoban niya; pagbendita 
san orna basi pumalaguio an doron, ma- 
matay an olud, etc. — Búa nga pagampo ó 
pagaraba san mga asuang, etc.— Ongud 
nga pangamaya 

Conllevar, a. Pagbulig.— Pagilub san 
camaisug, etc., sa igeasitauo. 

Conmemoración. /. Paghinumdum.-— De 
los difuntos. Piesta sa mga minatay. 

Conmemorar, a. Paghinumdum. 

Conmensurar, a. Igo nga pagsocol. 
Conmigo, ablat. de sing. del pron. pers. 

de 1. a pers. Sa acón. 
Conmilitón, m. Igcasisoldados, soldados 

nga opud sa igcasisoldados sa pagauay. 
Conminar, a. Paghorot. 
Conmiseración. /. Paghicalooy, paghi- 

{)uangud, calooy. 
Conmistión. /. Pagsacot, pagsalacot; pag- 

casacot. 
Conmistura. /. vid. Conmistión. 
Conmoción. /. Pagbantad; cabantad, pag- 

cabantad. — Pagalsa, casamucan, carimucan 

sin bongto ó guinhadian. 
Conmonitorio, m. Panumduman. — Sugo 

ó surat sin labao nga nagpapahabano sa 

hocom nga iya sacop san iya catungdanan. 
Conmover, a. Pagsamoc, pagrimoc, paca- 

samoc, pacarimoc. Paggobot. — Oyog, ban- 

tad. 
Conmutabilidad. /. Camabalio, pagea- 

mabalio. 
Conmutable, adj. Sadang mabalio.— Sa- 

dang igliuan. 
Conmutación. /. Pagbalio; pagtagalio.-- 

Pagliuan. 
Conmutar, a. Pagbalio, pagtagalio. — Pag- 
liuan. 
Connatural, adj. Lugaringon. Ünob. 

Onay. 



co 

Connaturalización. /. Pagcahiara. 
Connaturalizarse, r. Hiara. Paghiara. 
Connivencia. /. Baga pagtangdo san po- 

noan san mga binubuhat san iya mga na- 

sasacopan nga diri nga gayud angay. — 

Pagcasabut, pagsarabut. 
Connotación. /. Pagsabi. 
Connotar, a. Pagsabi 
Connovicio, Cia. ;//. y /. Igcasinovicio. 
Connubio, nu Pagcasal; caminio. 
Connumerar, a. Pagsabi. Pasacop. 
Conocedor, ra. adj~ Maaram, batid, las- 

gud. 
Conocer, a. Pagquilalá.— fig. Pacasala an 

tauo sin babaye. ■— Paghunahuna. 
Conocible, adj. Sadang quilal-on. 
Conocidamente, adv m. Dayag caopay, 

sayud caopay. 
Conocido, da. adj. Mahal, bantugan.— 

;//. y f. Quilala. 
Conocimiento, m. Pagquilalá. Sarabutan. 

Paghunahuna. 
Conque, conj. ilat. Ano. ¿Conque estás 

enfermo? ¿Ano masa(]uit ca? Conque ¿nos 

vamos á Sulat ó á Tubig? Ano ¿macad to 

quita sa sulat cún sa Tubig bá? 
Conquista. /. id. Pagdaog. 
Conquistador, ra. s. Paraconquista. 
Conquistar, a. Pagcon quista, pagdaog; 

cún dao agui sa pagauay an pagcuha sin 

bongto ó guinhadian; ngan tungud sini sa- 

cop ná san nagdaog.— fig. Pagcauat san 

buot sa igcasitauo. 
Conrear, a. Paguiltic sin lana an barahi- 

bo nga paghahablonou. 
Conregnante, adj. Igcasihadi sa usa ki 

nga guinhadian. 
Conreinar, n. Paghadi; siniring cún an 
duba ca tauo naghahadi sa usa lá nga 

guinhadian. 

Consabido, da. adj. Sinabi na. 
Consagración. / Pagconsagra. 
Consagramiento, ni. Pagconsagra. 
Consagrante, p. a An mag coconsagra. 
s. Paraconsagra. 

Consagrar, a. Pagconsagra, paghalad. — 
Paghuring san Padre sa hostias ug sa 
alacsio sadton mga polong nga mahal nga 
ibinilin ni Jesucristo. 
Consanguíneo, nea. s. Caoropdan. 
Consanguinidad. /. Pagcaaropud nga 
guican sa usa lá nga guinicanan. 
Consciente, adj. An maaram cún ano an 

iya binubuhat. 
Consecución /. Pacacuha, pacasangput. 
Consecuencia. /. Camatuoran nga gui- 
can sin mga polong nga mga matuod man. 
Caagui ó casugad nga ticang sa lain. — 



CO 



129 



Caritalan. — En consecuencia, ctfir. adv. 
Busa. — Por consecuencia, m. adv. Busa, 
tungud. 
Consecuente, adj. Masonud. — An maa- 

lagad san ginhuhunahuqa niya. 
Consecutivamente, adv. m. Sonudgud. 
Consecutivo, va. adj. Masonud. 
Conseguimiento, ni. Pacacuha, pagca- 

sangput. 

Conseguir, a. Pagcuha, pagsangput, pa- 

gabut, pagdangat. Pacacuha, pacasangput, 

pacaabut, pacadangat. 

Conseja. /. Sumat, sumaton, susuguiron. 

Consejero, m. Parasagdon, paralaygay, 

parauaydong. 
Consejo, m. Sagdon, laygay, uaydong. 
Casalagdonan. — Hoc-manan nga labao, nga 
magcalainlnin an mga ministro, cundi usa 
lá an ponoan. — Consejo sa mga ministro. 
— -Dar el consejo y el vencejo, ref. Pag- 
sagdon ug pagtabang man san sinasagdo- 
nan. — Entrar en consejo, fr. Paquisagdon 
cún ano an pagbubuhaton.— Quien da el 
consejo, da el tostón, ref. Pagsagdon ug 
pagtabang man san sinasagdonan. — Quien 
no oye consejo, no llega á viejo, ref. Pa- 
mamation guihapon an sagdon san mga 
buotan. — Tomar consejo de uno. fr. Pa- 
quisagdon- sa iya. 
Consentido, da. adj. An naalagad ó na- 

tangdo san buhat nga maraut san iba. 
Consentidor, ra. adj. Matangdo, maala- 

gad. — s. Paratangdo. 
Consentimiento, m. Pagtangdo, pagala- 

gad. 
Consentir, a. Pagtangdo, pagalagad. Pag- 

togot. 

Consentir, disimular, como el padre 
ó amo que consiente los pecados 
ó faltas de sus hijos ó criados. 
Hugop. 
Conserje, m. Bantay, tinatapuran sin pag- 
mangno sin palacio cún balay bá sa go- 
bierno, ug iya man catungdanan an pag- 
pasilhig ug pagpabanos ngan sin pagcaput 
san mga llave. 
Conserjería, f. Catungdanan san conser- 
je; pagcaconserje. — An soludngainooquian 
niya dida san balay nga iya minamangnoan. 
Conserva. /. Matatn-is nga conserva — 
Mar. Pangabay anjnga sacayán, basi ma- 
sayon an pagsibulig ug pagsitabang cún 
may casoroc-an. 
Conservación. /. Pagpadayon. 
Conservar, a. Pagpadayon. — Pagmangno. 
Paghopot. Pagtipig. — Paghimo sin matam- 
is nga conserva. 
Considerable, adj. Tacús nga paghuna 



130 



co 



hunaon, tactis nga palandongon. — Daco, 
damo caopay. 

Considerablemente, adv. m. Daco ó 
damo caopay nga... 

Consideración. / Paghunahuna, pama- 
landong, pamorobout. — Pagtahud, catahud, 
catalahuran.— Cargar, ó fijar la considera- 
ción en una cosa. fr. jig. Paghunahunaon 
sin maopay hionong siton. — En conside- 
ración. ;//. adv. Tungud siton ó sini. 

Consideradamente, adv. m. Sa daco 

nga pagtahud. — Sa paghunahuna sin ma- 
opay. 

Considerado, da. adj. Tauo nga buotan 
sa pagbuhat. — Talahuron. 

Considerar, a. Paghunahuna, pagpalan- 
dong, pamalandong, pamorobuot. — Pagta- 
hud. Paghatag sin catalahuran. 

Consiervo, va. Igcasisacop; igcasioripon. 

Consigna. /. Tigaman; raga sugo sin po- 
noan, nga hinbabaroan Iamang niya ug an 
sinusugo niya. 

Consignación. /. Bayad ó hatag. 

Consignador, m. com. An may tinatapu- 
ran sa lain nga lugar hionong san iya inga 
sacayán ó mga padara nga mga manggad. 

Consignar, a. Pagtalaan sin igbabayad. 
Pagbayad. — Pagpili sin lugar nga pagbu- 
bu tangán sin ano la.— Pagpadara san mga 
manggad ngadto san tinatapuran.— Pagbu- 
tang sin salapi in may sugo an hocom. 

Consignatario, m. An macarauat san sa- 
lapi cay pinabutang dida sa iya san ho- 
com. — Com. An tinatapuran nga guin- 
papadad-an san mga manggad nga Juran 
san sacayán. 

Consigo, pro/i. pers. de 3^ pers. sing. Sa 
iya, niya. pl. Sa ira, nira 

Consiguiente, aij. An ticang ug sonud 
sa lain.— Ir, proceder, ó ser uno consi- 
guiente, fr. Pagdayon lá guihapon sa mao 
nga pagbuhat, paghunahuna, batasan, etc. 
— Por consiguiente, ó por el consiguiente. 
m. loujmit. Hat. Busa, tungud san isinabi ná. 

Consiguientemente, adv. m. Busa, tu 
ngud...... 

Consiliario, m. Parasagdon, paralaygay, 
parauaydong. Magsaragdon, maguaraydong. 

Consistencia. /. Cadayonan; camarig-on. 
— Cadacmolan. 

Consistente, adj. Marig-on. 

Consistir, ti. Sarig, rig-on; cay may sina- 
sarigan ó carig-onan.— Pagticang. 

Consistorialmente. adv. m. Alagad lá 

sa mga talaan ó mga sugo sa consistorio. 
Consistorio. ///• id. Sinisiring cún pina- 
titiroc sa Santos nga I'apa an mga carde- 
nal sa santo Iglesia. — Junta ó cabildohan 



CO 

san mga may catungdanan, san mga po- 
noan san bongto, etc. — An balay nga guin- 
cacatirocan nira. 

Consocio, cia. m. y /. Igcasibulig, igca- 
siopud. 

Consolable, adj. Sadang paglipayon. Ma- 
calilipay. 

Consolablemente, adv. m. Sa daco nga 
pagcalipay. 

Consolación. / Paglipay; calipay; pag- 
calipay. 

Consolador, ra. adj. Macacalipay. — s. 
Paralipay. 

Consolante, p. a. Macacalipay. 

Consolar, a- I J aglipay. Pacalipay, — r. Li- 
pay. 

Consolativo, va. adj. Macacalipay. 

Consolatorio, ria. adj. Macacalipay. 

Consolidación. /. Carig-onan.— Cama- 
rig-on, pagcamarig-on. 

Consolidar a. Pagrig-on, Pagparig-on. 
Pagpacarig-on — Pagopay san nabari, pag- 
dogtong san naotud, etc. 

Consonancia. /. Arangay, pagcaarangay. 

Consonar. ti. Doyog, doroyog. 

Consorcio, m. Pagangbit. — Pagopud. 

Consorte, com. Opud, onong; an nahao- 
pud, an nahaonong. — An baña (cún tungud 
san iya asaua). An asaua cún tungud san 
iya baña. An asaua nga lalaqui (cún tu- 
ngud san iya asaua nga babaye). An asa- 
ua nga babaye cún tungud san iya asaua 
nga lalaqui. 

Conspicuo, CUa. adj. Mahal.— Dayag. 

Conspiración. / Pagalsa. — Pagopud ó 
pagbulig sa iba sa pagdarahug ó pagpa- 
caraut sa igcasitauo. 

Conspirado, m. Paraalsa. 

Conspirador, ra. m. y / Paraalsa. 

Conspirar, ti. Pagalsa contra san ponoan. 
— Pagopud ó pagbulig sa iba sa pagdara- 
hug ó pagpacaraut sa igcasitauo. — Tapong; 
in naghihitapong an mga calipay, an mga 
casubo, etc. 

Constancia. /. Pagpadayon. Paghinayon. 
Cadayonan san mga pagbuhat, mga pag- 
larang, etc. 

Constante, p. a. Matuod.— adj. Dayon, 
an madayon lá sin pagbuhat, etc. 

Constantemente, adv. m. Canunay. Da- 
yon lá. Cadayonan ó sin cadayonan. — Ma- 
tuod ngagayud, matuod caopay. 

Constar, ti. Matuod, dayag. — Sinisiring 
man cún an, usa ca bug-os mamayada 
san ngatanan ng bahin nga nacacomponer 
ó nacacahingpit sa iya. 

Consternación. /. Calisang sa hunahuna, 
pagcalisang. Cacugmat sa casingcasing. 



CÓ 

Consternar, a. y r. Lisang, cugmat. Pa- 
calisang, pacacugmat. 

Constipación. /. Sipón, casip-on. 

Constipado, m. Sipón. 

Constipar, a. y r. Sipón. 

Constitución. /. Pagtuha, pagbuhat.— 
Cahimtang; cahimtangan; pagcahimtang. — 
Pagcabutang. — Mga casugoanan nga amo 
an aalag-don san mga sacop. 

Constituir, a. Pagtuha, pagbuhat, paghi- 
mo. — Pagsugo. — Paghatag ó pagtogot sin 
catungdanan. 

Constitutivo. ;;/. Pagcaquinaiya. 

Constreñidamente. adv. m. Sa daco 
I nga pagcapirit. 

Constreñimiento, m. Capiri, calugus. 
Pagpirit, paglugus. 

Constreñir, a. Pagpirit, paglugus, pagpo- 
gos.—Med. Diri pacaoro, diri pacalibang. 

Construcción. /. Pagbuhat, paghimo. 

Constructor, ra. s. Parabuhat, parahimo. 

Construir, a. Pagbuhat, paghimo 

Constuprador, adj. An macasala sin da- 
raga sa paglugus lamang sa iya. 

Constuprar. a. Paglugus sin daraga sa 
pagpacasala sa iya. 

Consubstancial, adj. Sa mao ngahao 
nga cahimtang. 

Consubstancialidad. /. Pagcahimtang. 

Consuegrar, n. Pagbalcye. 

Consuegro, gra. m. y/. Balcyc. 

Consuelo, ni. Pahuay. — Calipay; calipayan. 

Consuetudinario, ria. adj. Hinabatasan. 
An- tauo nga may batasan sin pacasala. 

Consulta./. Pac]u¡sagdon.— Sagdon — Pa- 
nginsayud. 

Consultar, a. Paquisabut. — Paquisagdon. 

Consultar al hechicero. Timara. 

Consultor, ra. s. Parasagdon paralagay, 
parauaydong. — An naquiquisagdon. 

Consumación. /. Catapusan, cahumanan; 
catubtuban.— La consumación de los si- 
glos. An catapusan san calibutan.— Ca- 
ob-san. 

Consumadamente, adv. m. Sin hingpit, 

hingpit caopay, turnan gud. 

Consumado, da. adj. Hingpit, human, 

turnan. 

Consumador, ra. s. Parahingpit, para- 

liuman. 
Consumar, a. Paghingpit, paghuman, pag- 

tapus, pagobus. — Pagtuman. — Consumar la 

redención del género humano. Pagpano- 

bus sa mga tauo. Consumar un crimen. 

l'agbuhat sin sala, pacasala. 
Consumido, da. adj. jig. y fam. Ma- 

gasa, mahogos.— fig. y fam. Mabidoon, 

niabarac-anon. Obús, tapus. 



Consumidor, ra. s. Paragasto. 

Consumimiento, m. Cabungcag, pagea- 
bungeag. — Caobus, pageaobus. 

Consumir, a. Pagbungcag; pagobus, pag- 
hodot. — Paggasto sin mga cacaanon, mga 
género ug iba pá. — An pagearauat san 
Padre nga nagmimisa san lauas ug dugo 
san aton Guinoo Jesucristo.— y^. y fam. 
Pacabido, pacasubo. 

Consumo, m. Gasto sin mga cacaanon, 
mga género ug iba pá.— pl- Buhis tungud 
sin pageomcrcio sin mga cacaanon ug 
iba pá. 

Consunción. /. Cabungcag, pageabung- 
cag. — Caobus, pageaobus. — An pageara- 
uat san Padre nga nagmimisa san lauas 
ug dugo san aton Guinoo Jesucristo. — Ca- 
magasa, pageamagasa, camahugos, pag- 
camahugos. 

Consuno. (De), m. adv. Sa pageaoroyon 
sin buot. — Saliid, ngatanan. 

Consustancial, adj. Sa mao ngahao ca- 
himtang. 

ConSUStancialidad. / Pagcahimtang cún 
sa mao ngahao nga cahimgtang. 

Contabilidad. /. Pagcacuenta ó catuha- 
yan nga binubuhat dida sa mga oficina 
san gobierno sa mga pagcuenta; sugad , 
man an iba nga mga tauo. 

Contacto, m. Paghidooc — Pagintoc, pa- 
girointoc. — Pagcaput; pagsicaput. 

Contadero, ra. adj. Irisif>on. 

Contado, da. adj. Macatitingala. — Tini- 
gam-nan.— Al contado, m. adv. Cún idino- 
dohol layon an salapi nga bayad. — De 
contado, m. vdv. Sa layon layon. — Por de 
contado, m. adv. Cundi bisan pá... 

Contador, ra. s. Paraisip, paraihap. — 
Paracuenta ó paradara san cuenta san sa- 
lapi nga nagoa ug san nasolud man. 

Contaduría, f. Catungdanan san parada- 
ra san cuenta. — Balay nga inooquian niya. 

Contagiar, a. y r. Tapón (cún dao sa- 
quít nga matapon:)— fig, Pagdarahig tun- 
gud sin maraut nga batasan. 

Contagio, m. Pagtapon an saquit sa iba 
nga tauo. — An mao ngahao nga saquit 
nga matapon.— /%>-. Pagcaraut sin batasan 
nga ticang san maraut nga batasan sa 
igeasitauo ó maraut nga mga tutdo niya. 

Contagioso, sa. adj. Matapon. 

Contaminación. /. Pagtapon; pageata- 
pon.-- fig. Pagtalapas san sugo sa Dios. 

Contaminar, a. y r. Tapón.— fig. Pag- 
talapas san sugo sa Dios. 

Contar, a. Pagisip, pagihap. — Pagsumat, 
pagsuguid, pagmugo. — Pasacop, in sina- 
sacop san pagisip. — n. Pagcuenta. 



132 



CO 



Contemplación. /. Pamalandong, pamo- 

robuot, paghunahuna. 
Contemplador, ra. adj. Mamalandong. 

~-s. Parapamalandong. 
Contemplar, a. Pagpalandong, pamoro- 

buot, paghunahuna, pagino, paginoino. — • 

Pagalagad lá san buot san iba. 
Contemplativo, va. adj. Mamalandong. 

— An maalagad lá san buot san iba. 

Contemporáneo, nea. adj. Taladon- 
gan. 

Contemporización. /. Pagalagad lá san 
buot san iba. 

Contemporizador, ra. adj. An maala- 
gad lá san buot san iba. 

Contemporizar, u. Pagalagad lá san bu- 
ot san iba. 

Contención. /. Pagpolongpolong, paghi- 
baton sin polong. Pagirug, pagindig. 

Contencioso, sa. alj. Án mayacan nga 
pagcontra lá. — For. An guincacapolonga- 
nan. An guincacalipongan. 

Contendedor, m. Paraauay, parasari. 

Contender, n. Pagauay, pagsari. — jig. Pag- 
hibaton sin polong. 

Contendiente, p. a. An maauay, masari. 
— An maghihibaton sin polong. 

Contendor, m. Paraauay, parasari 

Contenedor, ra.adj. Sudlanan, surudlan, 
surudlanan. — Macacahauid. 

Contener, a. Solud.— Pagpogong.--/^. 
Paghauid. — Como en ello se contiene, expr. 
fig. yj'am. Sugad san iguinaasoy. 

Contenido, d&. adj. Buotan, madoroto.— 
vi. Solud ó an solud sa botella, etc. 

Contenta. /. Babtol, regalo, gala. — Carig- 
onan nga ¡hinahatag san capitán san bongto 
sa comandante ó ponoan sa mga soldados 
sa pageamatuod nga nagbayad sira san inga 
pinangaro nga auxilio ug uaray buhat nga 
maraut. — Carig-onan nga ihinahatag san co- 
mandante ó ponoan sa mga soldados sa ca- 
pitán san bongto sa pageamatuod nga 
tinagan sira san ngatanan nga pinangangaro 
nga auxilio. 

Contentamiento, vi. Calipay, pagealipay. 
Cal i payan. 

Contentar, a. Paglipay. 
Contentible, adj. Taramoyon. 
Contento, ta. adj. Malipay, malipayon. — 
///. Calipay, pagealipay. Calipayan. 

Contera. /. Isorolob. 

Contérmino, na. Harani; an sonud nga 

bongto, orna, etc. 
Conterráneo, nea. adj. Igcasitaghimong- 

to. 
Contestable. adj< Sadang baloson. Sadang 

batonon. 



CO 

Contestación. /. Balos. — Paghibaton sin 
polong. — Patón. 

Contestar, a. Pagbaton. Pagbalos. 

Conteste, adj. An testigos nga nagaasoy 
san iguinasoy ná san usa. 

Contexto, m. Catuhayan. Cahusayan. — Por 
ext. Gomon.—jig. Casayoran. 

Contextura. / Pagcasonudsonud. — fig. 
l^aga cabaedao, cahimo; calauasan. — vid. 
Contexto. 

Conticinio, m. An cahalarum ná san gab-i 
nga mamingao ná an ngatanan. 

Contienda. ■/ Pagauay, pagsari.— Paghi- 
batonbaton sin polong. 

Contigo, ablat. de sing. del pron. pers. de 
2. a pers. Sa imo, nimo. 

Contiguamente, adv. m. Harani ó dooc 
caopay. 

Contigüidad./ Caharani, pagcaharani, ca- 
dooc, pageadooc. 

Contiguo, gua. adj. Harani, dooc, dapig. 

Continencia. /. Casadangan.— Pagpogong 
san mga cairib-gon san lauas. 

Continente, adj. An natuman san casa- 
dangan. — An nacapogong san mga cairib- 
gon san lauas. — vi. An may solud. — Atiba- 
ba, cabaedao 6 cahimo sa lauas. — Goog. 
Canay-pan, canayapan, nayap. 

Contingente, adj. An sadang maabut ó 
diri sadang maabut.— An bayad ó amot ó 
hatag san tag-sa in damo an mga nagba- 
bayad, nageacaamut ó naghahatag. 

Contingible, adj. Mahimo, sadang maabut. 

Continuación. /. Pagdayon; pageadayon. 
Cadayonan. 

Continuador, ra. adj. An nagdadayon san 
buhat nga naticangan ná. 

Continuamente, adv. m. Sin dayon; da- 
yon lá. 

Continuar, a. Pagdayon. — //. y y. Dayon 

Continuo, nua. adj. Dayon. 

Contonearse, r. Hilayhilay. Hayonha- 
yon. 

Contoneo, vi. Paghilayhilay. Paghayonha- 
yon. 

Contorcerse, r. Biribid. 

Contornear, a. Paghbud. Paglibut. 

Contorneo, m. Paglibud. Paglibut. 

Contorno, ni. Caharanian. 

Contorsión. /. Pagbiribid. 

Contra, prep. Contra. Patuc 

Contrabalancear, a. Pagtimbang. 

Contrabalanza. /. Timbang. 

Contrabandista, s. Parapalit óparabalí- 
giua sin manggad nga iguindidiri sabadi. 

Contrabando, m. Pagcomercio nga iguin- 
didiri, extravío. 

Contracambio, m. Pagbaüo,. pagtagalio. 



CO 

Contracción. / Quimay. Copos. Colob. 

Banhud. 

Contracosta. /. Luyo. 
Contradanza* /. Sabay, sarabay. 
Contradecir, a. Pagotong. — Pagtaguim- 

bua. 
Contradicción, f, Pagotong. — Pagtaguim- 

bua. 

Contradictor, ra. s. Paraotong. 
Contraer, a. Pagpahaligot. — Pagtirigub. — 

Cumicumi. Comus. — Colob. — Pagbatasan. 

— fig- Paglactud sin casayoran. — Quimay. 

— Copos. — Banhud. — Matrimonio. — Pagpa- 

casal, pacarauat san matrimonio. 
Contrahaz. /. Cababalec-dan. 

Contrahecho, cha. adj. Boctot. 
Contrapelo. (A) ni. adv. Senosora. 
Contrapesar, a. Pagtimbang. 
Contrapeso, m. Timbang. 
Contrapeste. ///. Tambal contra san peste. 
Contraponer, a. Tanding. — Pagdiri. 
Contraposición. /. Pagdiri. 
Contrariar, a. Pagcontra. Pagdiri. 
Contrario, ria. adj. Contra. Patuc— fig. 

Macacaraut. 
Contrastar, a. Pagato, pagasdang. — Pag- 
timbang san sal api ó bulauan. 
Contrata. /. id. ' 
Contratación. /. Pagcomcrcio. 
Contratar, a. Pagcomcrcio, pagcontrata. 
Contratiempo, m. Cacurian. 
Contratista, com. id. An nacarauat san 

contrata. 
Contrato, m. id. Pagsabut, pagsarabut, 

pagtrato, carocayacan nga guincacaoroyo- 

nan 
Contravención. /. Pagtalapas, pagpasi- 

para san sugo, paglapas. 
Contraveneno, m. Tambal nga contra san 

hilo. 
Contravenir, a. Pagtalapas, pagpasipara 

san sugo, paglapas. 
Contraventor, ra. adj. An matalapas san 

sugo. — s. Paratalapas san sugo. 
Contrayente, p. a. An macarauat san ma- 

matrirnonio. 

Contribución. /. Buhis.— Amot. 
Contribuidor, ra. adj. Buhis.— s. Para- 

amot. 
Contribuir, a. Pagbuhis, pagbayad ó pag- 

hatag san buhis. — Pagamot, pagaramut. — 
fig- Pagbulig. 
Contribulado, da. adj. Mabidoon, maso- 

rub-on, mamingao. 
Contribuyente, s. Buhis. 
Contrición. /. Pagbasul nga ongud. 
Contrincante, m. An magirug. 



CO 133 

Contristar, a. Pacabido, pacasubo. — r¿ 

Bido, subo. 
Contrito, ta. adj. An nagbabasul, mahi- 

nulsulon. 
Controversia. // Pagpolongpolong sin 

dulia ó iba pá nga mga tauo, pagindig 

basi madayag an camatuoran. 
| Controvertir, n. y a. Pagargumento. 
Contubernio* m. Longon sin balay. Pag- 
camansebado. 
Contumacia. / Pagtuyo ó camatig-á san 

buot sin pogogop sin sayop. — Pagíaris, pag- 

suqui. 
Contumaz, adj. Masuqui, malaris. 
Contumelia./. Pagpacaalo, pagpacaraut. 
Contumeliosamente, adv. m. Sa daco 

nga pagpaca alo ó pagpacaraut. 
Contumelioso, sa. adj. Macaca-alo, ma- 
. cacaraut. — An nagpapacaalo ó nagpapaca- 

raut. 
Contundir, a. Pagmacmac. 
Conturbación. /. Caborong, calipong, ca- 

gopong sa hunahuna. Casáquit sa casing- 

casing.-— Casamocan, carimocari. 
Conturbado, da. adj. Maboborong, ma- 

lilipong, magogopong an hunahuna. Masá- 

quit an casingcasing. — Masamoc, marimoc. 
Conturbador, ra. adj. Macacaborong, 

macalipong, macacagopong sa hunahuna. 

Macacasáquit sa casingcasing. — Macacasa- 

moc, macacarimoc. 
Conturbamiento, m. vid. Conturbación. 
Conturbar, a. Pacaborong, pacalipong, 

pacagopong. — Pacasamoc, f)acarimoc. — r. 

Hiborong, lipong, gopong. — r. Samoc, ri- 

moc. 
Conturbativo, va. adj. vid. Conturba- 
dor. 
Contusión. / Hubag ó masool tungud 

sin hipacdol ó hiontog, etc. 
Convalecencia. / Camalay-may.— Balay 

nga inooquian ó pinangongoquian san mga 

magsaquit nga nagmamalay-may pá. 
Convalecer, n. Malay-may, oroopayda. 

—fig. Hiuli, in hinoolian an tauo san co- 

sog ó iba pá v 
Convaleciente, p. a. Malay-may. 
ConvalecimientO. m. Camalay-may, pag- 

camalay-may. 
Convecino, na. adj. Hipid, dooc, hiripid, 

harani. 
Convencer, a. Pagba-oay. 
Convencedor, ra. s. Paraba-ouay. 
Convencido, da. p. p. Hinmatuoran. 
Convencimiento, m. Pagba-oay. 
Convención. /. Pagtrato nga carocaya- 
can.— Caoroyonan, caarabuyonan. — Mga 

ponoan nga nagcacaput san galium sin usa 
15 



iU 



co 



nga guinhadian. — Pagcasahut sin polong. 

Convenible, adj. An maalagad sa iba. — 
Angay ó igo nga bale. 

Conveniencia. / Pagcaarangay, pagcao- 
royon. Caangayan. — Polos; capulsanan; pa- 
nolos. — Pagtrato, pagcasabut sin polong. 
— Maopay nga pagcabutang san tauo. — 
, pl. Mga manggad, mga bahandi, mga cao- 
payan. 

Conveniente, adj. Angay, igo, oyon, 
ayon. 

Convenio, m. Trato, pagtrato nga caro- 
ca yacan. Pagcaoyon sin buot. 

Convenir, n. Pagoyon, in nagcacaoyon 
sin buot an duha ca tauo, etc. — Daop. — 
Angay, ig°> oyon. — Conviene á saber. 
expf. Sugad si ni. 

Convento, m. id. Balay nga inooquian 
san mga capadian. Balay nga inooquian 
sa mga monja ó mga binocot. 

Convergencia. /. Pagdorongco. 
Converger, ó convergir. //. Geom. Do 

rongco. 
Conversable, adj. Sadang igasoy, sa- 

dang igpahabaro. 
Conversación./. Carocayacan, pagcaroca- 

yacan, carocabagao,pagcarocabagao. Sayta. 
Conversar. //. Pagcarocayacan, pagcaro- 

cabagao; pagyacan, pagbagao.— Pagsayta. 

Paghonong; paglongon sin balay. 
Conversión, /f Pagliuan. Pagbalic sa Dios. 

— Pagbaya san maraut nga bata-an. 
Converso, sa. adj. An binalic ná sa 

Dios.—///. Religioso nga lego nga diri 

nagmimisa. 
Convertir, a. Pagliuan. — Pagpabalic sa 

Dios. — r. Balic sa Dios. 
Convexidad. /. Casiquiaong. 
Convexo, xa. adj. Siquiaong. 
Convicción. /. Pagba-oay. 
Convicto, ta. adj. For. Sinisiring an tauo 

nga guinprobaran san guinbuhat niya an 

sala, bisan uaray niya pagasoy siton. 
Convidador, ra. s. Paradapit basi an 

tauo tumanbong sin panagtao, etc. 
Convidar, a. Pagdapit basi an tauo tu- 
manbong sin panagtao, etc. — Paghauid. 

— Pagalap. — Convidar á uno con alguna 

cosa. fr. Paghatag sa iya sin bisan ano. 
Convincente, adj. Maba-oay. Macacaba- 

oay. 
Convite, m. Panagtao. 
Convocación. /. Pagtauag. Pagpatauag 

— Pagpadaop. — Pagpatiroc. 
Convocador, ra. s. Paratauag basi mag- 
catitiroc an mga tauo. 
Convocar, ¿i. Pagtauag. Pagpatauag. — 
Pagpadaop. —Pagpatiroc . 



CÚ 

Convocatoria. /. Surat ó sugo sin po- 
noan nga pinatitiroc an mga tauo. 

Convoy. ///. Abay; pangabay. 

Convoyante, p. a. An nagaabay; an na- 
ngangabay. , 

Convoyar, a. Pagabay, pangabay. 

Convulsión, s. Bantad, quiuaquiua. 

Convulsivo, va. adj. An nababantad; an 
naquiquiuaquiua. 

Convulso, sa. adj. Nababantad; naqui- 
quiuaquiua. 

Conyugal, adj. An sa (ó cañan) mga mi- 
nio ó mga quinasal. 

Cónyuges, in. pl. Magtiayon, magasaua; 
an baña ó asaua nga lalaqui, an asaua nga 
babaye. 

Cooperación. /. Pagbulig, cabulig, pag- 
cabulig. Pagtabang; panabang. 

Cooperador, ra. adj. Mabulig, matabang. 
— s. Parabulig, paratabang, mananabang. 

Cooperante, p. a. Mabulig, matabang. 

Cooperar. //. Pagbulig. — Pagtabang. 

Cooperario. ///. Bulig. 

Cooperativo, va. adj. MacacabuÜg; ma- 
cacatabang. 

Coordinación. /. Pagtuhay; catuhay, pag- 
catuhay. Catuhayan. Paghusay; cahusay, 
pagcahusay. Cahusayan. Pagbutang sin 
maopay sin bisan ano sa pagcasonudsonud. 

Coordinamiento. ///. vid. Coordina- 
ción. 

Coordinar, a. Pagtuhay. Paghusay. Pag- 
butang sin maopay sin bisan ano sa pag- 
casonudsonud. 

Copa. /. id. Irinman. De árbol. Cataribug- 
san, catarimpucayan, catiroytiuan. — Bra- 
sero que tiene la figura de copa. Baga- 
han. — Del sombrero. Oló oló. — Apurar 
la copa de dolor, de la desgracia, etc. 
In quinucurian caopay. — Irse de copas. 

fr. fig. fam. Pagotot. 

Copado, da. adj. Marapag nga cahuy. 
— Oló oló nga hataas sin calo. 

Copar, a. Mil. Pagdacop. 

Copera* /. Piotan sin mga copa; buruta- 
ngan sin mga copa. 

Copero. vi. Paracaput san copa ug' para- 
hatag sin paginum sa iya agaron. — Buru- 
tangan san mga copa. 

Copeta. /. Copa nga gutj. 

Copete, m. Tegdosan. — De aves. Imoroc. 

Copetudo, da. adj. Tegdosan. — Imorocan. 

Copia. / Cahura; cadamo. — Hinuad, si 
nacal. 

Copiador, ra. adj, Maghuhuad.— s. Pa- 

rahuad, parasacal. — Libro nga copiador. 

Libro nga hinuhuaran sin mga surat ug 

iba pá. 



co 

Copiante, com. Parahuad sin mga sinurat 
nga diri i ya lugaringon. 

Copiar, a. Paghuad, pagsacal. 

Copilar. vid. Compilar. 

Copiosamente, adv. m. Sin daco; sin da- 
mo. — Daco caopay; damo caopay. 

Copiosidad. / Cahura; cadamo. 

Copioso, sa. adj. Hura; daco; damo. 

Copista, com. Parahuad sin inga sinurat 
nga diri iya lugaringon. 

Copla. /. Siday. 

Coplear, ;/. Pagtuha sin mga siday. Pag- 
sumat ó pagcanta sin mga siday. 

Coplero, ra. m. y/. Parabaliguia sin mga 
siday.-— fig. Parahimo sin siday nga maraut. 

Coplista, com. Parahimo sin siday nga 
maraut. 

Copo. /;/. Usa ca bug-os nga gapas nga 
hinindo; usa ca bug-os nga nieve. Luli. 

Copo. ni. Pagdacop. 

Copón, m. Daco nga copa. — Id , nga mao 
an binubutangan ó pinipiotan san lauas 
nga mahal san aton Guinoo Jesucristo di- 
tla sa sagrario. 

CopOSO, sa. adj. Marampag nga cahuy. 

Copra. /. An onud san bonga san lubi. 

Copudo, da. adj. Marampag caopay nga 
cahuy. 

Cópula./. Dogtong; balighot; pagdogtong; 
pagbalighot. — Pagharanii. 

Copularse, r. Pagharanii.— -•#. Pagsumpay, 
pagtigub; pagdogtong, pagbalighot. 

Coqueta, adj. Babaye nga maquiparayao 
sa mga lalaqui. 

Coquetear. ;/. Pagparayao nga tinuyo. — 
Pagtalingoha sin pagpaqu'ta sa iba sin ba- 
ga maopay nga buot. 

Coquetón. adj . fam. An lalaqui nga ma- 
quiparayao sa mga babaye. 

Coquina. / Poroton sa dagat. 

Coquito, m. Haca haca, in guinhahacaha- 
ca an bata basi matua. 

Coraje, m. Caisug; camaisug; cacosog; ca- 
macosog. — Casina, pageasina. 

Corajudo, da. adj. Masina, masinahon, 
pos-canon. 

Coral, m. Bagangbang. Bolisong. — pl. 
Cuentas nga corocal. 

Coralillo, m. Halas nga malara caopay. 

Corambre. / Mga anit sin carabao, va- 
ca, etc. 

Corambrero, m. An nageocomercio sin 
mga anit. 

Coraza. / Tacobtacob sa lauas, nga tum- 
baga, asero, etc- 

Corazón, m. Casingcasing.— Poso.— Poso- 
poso. — De árbol. Tugas. — De id. Balodbod. 



CO 



135 



Corazón fofo de árbol. Bucag. 

Corbata. /. id. Rayandayan sa liug. 

Corbatín, m. id. Rayandayan sa liug. 

Corbeta. /. Sacayán nga totolo an toladoc. 

Corcel. ;;/. Caballo nga malacsi ug daco 
an lauas. 

Corcesca. /. Panganiban nga sugad su- 
gad sin bangeao. 

Corcino, m. Mananap nga sugad sin bug- 
soc. 

Corcova. /. Boctot. 

Corcovado, da. adj. Boctot, boctoton. 
Cosa corvada. Bayucad. Corvado como 
lomo de caballo, etc. Ludioc, loriog. 

Corcovar, a. Pagpabalico. Pagpaboctot. 

Corcovear, n. Paglocso, paglorolocso. 

Corcoveta. / com. fig. y fam. Boctot. 

Corcovo. ;;/. Paglocso, paglorolocso. — fig. 
y fam. Cabalico; cabal icoan. 

Corcusido, m. Maraut nga pagsursi. 

Corcusir, a. fam, Pagsursi nga maraut. 

Corcheta. /. Sab-itan. 

Corchete, m. Sab-it. 

Corcho, m. Panit san cahuy nga alcorno- 
que.— Sarot nga corcho sin botella, etc. 

Cordal., adj. Bag-ang sa baba nga naol- 
put in daco ná an tauo. 

Cordato, ta. adj. Buotan. 

Cordel.;;/. Pisi.— Lubid.— Tabid.— De red. 
Bahában. — Tonda- 

Cordeles que sostienen el palo de 
la vela en las embarcaciones me- 
nores. Banting. 

Cordeles gruesos de pescar. Palag- 

das, rambo, hangtad, hughog. 

Cordelazo. ;;/. Paglatub sin p : si. 

Cordelejo, m. Pisi nga gamay.— fig. Dar 
cordelejo. Pagdorogas. Pagtiao tiao. 

Cordelería. /. Catungdanan san parapisi; 
paralubid ó paratabid.-— An lugar nga guin- 
bubuhatan sin pisi, etc. — Tendahan sin 
mga pisi, etc. 

Cordelero, ra. m. y /. Parapisi, paralu- 
b:d, paratabid. — Parabaliguia sin pisi, etc. 

Cordera. / Nate nga babaye sin carnero. 

Corderilla. / Nate nga babaye nga gu- 
tiay pá sin carnero. 

Corderillo. m. Nate nga lalaqui nga gu- 
tiay pá sin carnero.— m. Anit sin nate nga 
carnero nga inabohan. 

Corderina. /. Anit s ; n nate nga carnero. 

Cordero, m. Nate nga lalaqui sin carne- 
ro.—^. Hayop. — Cordero de Dios. An 
aton Guinoo Jesucristo. 

Cordial, adj. Macacacosog, macacabascog, 
macacarig on sa casingcasing. — Ticang sa 
casingcasing. — m. Irinmon nga macacaco- 
sog sa mga rnagsaquít. 



136 



CO 



Cordialidad. / Cauili nga ticang sa ca- 
singcasing. 

Cordialmente. adv: in. Ticang gud sa 
casing casing. 

Cordillera. / Mga cabuquiran nga nag- 
cacasonud sonud. Canayonan. 

Cordobán, ni. Anit sin canding nga ina- 
bohan. 

Cordobana. (Andar á la), fr.fam. Paghubo. 

Cordón, m. id. Pisi. 

Cordura. /. Cabuotan, pagcabuotan. 

Corezuelo, m. Pasi. — Panit sin pasi nga 
i nasal. 

Corifeo, ni. fig. Pono o pangulo. 

Coridón. ni. Bato nga mahal ug matig-a. 

Corista, m. Padre nga uaray pá carauat 
san orden sa mga sacerdote. — coin. An 
nabulig sin pagcanta. 

Corito, ta. adj. Matalao, hadlucon. 

Corma. / Pandugan. 

Cornada. /. Sinungay, in sinungay an ta- 
uo sin carabao, etc. 

Cornadura. /. Sungay. 

Cornal, ni. Pisi nga anit nga higot sa mga 
vaca dida sa mga sungay. 

Cornamenta. / Sungay. 

Corneja. /. Tamsi nga sugad sin uác. 

Cornerina, f. Bato nga matig-a nga ma- 
pulapula, ug mahal. 

Corneta, f. Toronggon nga corneta. — Su- 
ngay nga guinpapatunog sa pagpadaop sa 
mga hayop. — m. Paratayhop san corneta. 

Cornígero, ra. adj. Sungayan. 

Cornisa. /. id. Minoldurahan dapit sa 
ibabao. 

Cornudo, da. adj. Sungayan. 

Coro. ni. id. An mga nageacanta. Codo. 

Corona, f. id, Podongpodong. — Rosario 
nga may pipito nga Amay naraon ngan 
sin tagpoplo nga Maghimaya ca Maria sa 
tag-sa nga Amay namon nga pinanganga- 
die ug ihinahalad sa mahal nga Virgen 
María.— fig. Guinhadian. La corona de 
España. An guinhadian sa España.- -Co- 
rona real. Corona sa hadi, ó corona nga 
hadianon. —Del sol ó de la luna. Balárao. 

Coronación. /. Pagcorona; pagpodong- 
podong. 

Coronamiento, m. Pagcorona; pagpo- 
dongpodong. — fig. Catapusan sin ano lá 
nga buhat. 

Coronar, a. Pagcorona; pagpodongpodong. 
—fig. Paghuman sin ano lá nga buhat. 

Coronel, ni. id. Ponoan sin usa nga re- 
gimiento sin mga soldados. 

Coronilla. /. Alimpoporo. 

Coroza. / Calocalo sin papel nga haro- 

hataas. 



CO 

Corpachón. — Corpanchón. — Corpazo. m. 
fam. Daco nga lauas. 

Corpecico, lio, to. ni. Guti nga lauas. 

Cor pi ftejo. — Corpino. ///. Guti nga lauas. 

Corporación. / Mga tauo ó cadam-an 
nga mga tauo, sugad pananglit; an mga 
capadian nga nangongocoy sa convento; 
an mga cadatoan san bongto in nageaca- 
tiroc sira, etc. 

Corporal, adj. Lauasnon. — m.pl. An cor- 
porales nga guinagamit san Padre ug bi- 
nubuclad sa ibabao sa altar in nagmirnisa. 

Corporalidad. /. Pagcaluasnon. 

Corporalmente. adv. m. Sa lauas. 

Corporeidad. /. Pagcalauasnon. 

Corpóreo, rea. adj. Lauasnon. 

Corpudo, da. adj. Daco an lauas. 

Corpulencia. /. An cadaco ó pageadaco 
sin lauas. 

Corpulento, ta. adj. Daco an lauas. 

Corpus, m. id. An adlao nga iguinpopro- 
cesión san Guisasantosi nga lauas san 
aton Guinoo Jesucristo dida sa corpusan. 

Corral, m. Alad. — Libón.— Siclat.— Cer- 
cado que se hace en la mar para encerrar 
la pesca y cogerla. Bonoan. Corral para 
encerrar carabaos, vacas, etc. Pasluran. 

Corraliza. /. Alad. 

Correa. / Anit nga halaba ug manipis 
nga ighihigot. 

Corrección. /. Pagpacaopay san hinsay- 
pan. Pagbaya san maraut nga ba tasan. — 
Pagsauay, pagauay. 

Correccional, adj. Macaopay, macaca- 
sauay. Sinisiring man an castigo nga ibi- 
nubutang nga igo ó patuc san sala nga 
guinbuhat. 

Correctivo, va. adj . Macacaopay. — s. ni. 
Balong. 

Correcto, ta. adj. Igo, toon nga pamo- 
long, etc. 

Corrector, ra. adj. Magaopay, (cún dao 
rnagsala ngan guinoopay an sayop.) Mag- 
sarauay. — s. Parasauay. Paratuhay. 

Corredera. /. An lugar nga pagdada- 
laganan san mga caballo. — Pisi nga corre- 
dera nga guinagamit sa mga pagsacay. 

Corredizo, za. adj. Masayon mahubad, 

masayon mabuca. 
Corredor, ra. adj. Madalagan caopay. — 

m. Corredor. Tauo nga sinusugo ó tinata- 

puran sin pagbaliguia ó pagpalit sin bisan 

ano. — Corredor ó balcón sa mga balay. — 

Pantao. fig. y fam. Titatita. 
Corregible, adj. Sadang pagopayon. — 

Sasauayon. 
Corregidor, m. id. Ponoan. 
Corregimiento, ni. Catungdanan san co- 



co 

rrcgidor, pagcacorregidor. — An tuna nga 
nasasacop san iya gahum. 
Corregir, a. Pagopay san mga hinsay-pan. 

— Pagsauay; pagsagdon. 

Correlación. / Pagcaangay, pagcasatna. 

Correncia. /. Calibang, pagoro sin tubig. 

Correntía. / fam. Calibang, pagoro sin 

tubig. Pagtubigui, in tinutubigan an orna, 

ticang binari, basi magcadonot an mga 

dagami. 

Correntiar. a. vid. Correntía (2.a accp). 

Correntón, na. adj. Sodoy sodoy, laga- 

tao, laga'yao. 
Correo, m. id. — Poradolong san correo. — 
Mga surat nga dará an correo. — Mga su- 
rat, etc., nga inabut sa correo. 
Correo, m. For. Opud sin pacasala, an 

naopud sa iba sin pacasala. 
Correón. m. Daco nga correa. 
Correoso, sa. adj. Magonit, mahonitho- 

nit. 
Correr, n. Pagdalagan.— Hablando de 
vientos. Paghangin — Hablando de ríos. 
Pagagui, pagagus. — El camino corre de 
norte á sur. An dalan uatadong tican sa 
caamihanan ngadto sa casalatanan. — Cor- 
ría el mes de Mayo. Naglalacat an bulan 
sa Mayo. — a. Padalagan. Correr un caba- 
llo. Padalagan sin caballo. Pagbocod, pag- 
lanat.— fig. Avergonzar. Pagpacaalo. — r. 
Alo, auod, dalao. 

Correr líquido, sangre, agua, etc. Ba- 
lidbalid. Daligdig. Hima. 
Correría. / Pánicas. — Paglacat ó pag- 

viaje. 

Correspondencia. /. Pagbalos; pagbalos- 
balos. — Mga surat nga pinadolong ngadto 
sa correo, cún an mga inabut sa correo. 
Corresponder, a- Pagbalos.— Tama. Tu- 
ngud.— Angay, igo. — y. Pagbalosbalos.— 
Pagsihigugma. 

Correspondiente, adj. Angay, igo.-— An 
mga nagbabalosbalos. 
Corresponsal, adj. Tinatapuran, an mga 
nagbabalosbalos. 
Corretear, a. fam. Sodoysodoy, paglacat- 

lacat sin uaray tuyo. 
Correvedile, com. fig. y fam. Titatita, 
paradara dará sin mga sumat. 
Corrida./. Pagdalagan.— Del tiempo. Pa- 
gagui san tiempo. — De toros. Pagbulang. 
De corrida. m. adi>. Sin dagmit, sin dali. 
Dagmit caopay, dali caopay. 
Corridamente, adv. m. Sin masayon, sin 

uaray caolangan. 
Corrido, da. adj. An nalabao sin guti 
san timbang cún tarac-san bá.—jig. An 



CO 



137 



naalo, an naauod ó dinadalao.— fam. An 
batid ó may calibutan. 
Corriente, p. a. An nagdadalagan. — adj. 

An bulan cún tuig nga naglalacat. — Ma- 

tuod, sayod, bantug ná. — Solug, casul-gan, 

agus, caagusan sa mga salug, etc. 
Corrientemente, adv. m. Sin masayon, 

sin uaray caolangan. 
Corrillero, ra. adj. Sodoysodoy nga tauo. 
Corrillo. ;//. Hampang, harampang. Ham- 

pangan, haram pangan. 
Corrimiento. ///. Pagdalagan. Pagdaop.-— 

Casulgan. Caagusan. — fig. Caalo, caauod. 
Corro, m. Guinlilerongan sin mga tauo. 
Corroboración. /. Pagparig-on, pagpaco- 

sog, pagpabascug. Pagpacarig-on. 
Corroborante, p. a- Macacarig-on. — adj. 

Macacaopay, macacacosog, macacabascug. 
Corroborar, a. Pagpacosog, pagpabascog. 

fig. Pagparig-on, pagpacarig-on. 
Corroer, a. Bocboc; agay-ay. — Tatud- — 

Cotcot. 
Corromper, a. Pagdonot; pagpabaho. — r. 

Donot; baho. — Paglimbong ó pagsulay ó 

pacasala sin babaye. — Pagpacaraut ó pag- 

talapas san maopay nga pamatasan. — n. 

Anghit. Angso. Lang-ig. Lang-ug. Maraut 

an baho. 

Corromper, ó desflorar á una jo- 
ven. Basag. 

Corrosión. /. Pagbocboc; pagagay-ay; 
pagtatud; pageotcot. 

Corrosivo, va. adj. Macacotcot. 

Corroyente, p. a. Macotcot; macacotcot. 

Corrugación, f Quimay; caquimay; co- 
pos; cacopos; colob; cacolob. 

Corrupción. /. Cadonot, pageodonot. — 
Corru{)c¡ón de costumbres. In nagraraut 
an pamatasan. Agsub nga pagtalapas san 
maopay nga batasan, 

Corruptela, f Agsub nga pagtalapas san 
sugo cún san maopay nga batasan. 

Corruptibilidad. /. Pagcamadonot. 

Corruptible, adj. Madonoton, sadang 

madonot. 

Corruptivo, va. adj. Macacadonot. 

Corrupto, ta. p. p. irreg. Nadonot, nag- 

raut ná. 

Corruptor, ra. adj. Macacaraut. 

Corrusco, m. fam. Usa ca pinit nga ti- 

napay. 
Corsario, Ha. An nagmamando sin sa- 

cayán, nga may carig-onan sa gobierno, 

sa pagbangga sa mga contra; ug an mao 

nga sacayán. — ;;/. Tulisan sa dagat. 
Corsear. ;/• vid. Corso. 
Corso, m. Mar. Pagsacay ug paglanat sa 

mga tulisan cún sa mga caauay bá. 



138 



CO 



Corta. / Pagpilay ó pagpolod sin mga 
cahuy. Pagcaingin. 

Cortabolsas, com. fam. Macauat, mani- 
nicas. 

Cortadera. /. Puthao nga inascrohan nga 
igtatabas sin puthao nga binaga. 

Cortadillo, m. Vaso nga guti. 

Cortado, da. adj- Angay, igo. 

Cortador, m. Parabaliguia sin carne sa 
cadaygan . 

Cortadura, f. Samad, casam-dan, caha- 
bolan. — Aaraguian dida sa butnga sin du- 
ba nga mageasibuquid. 

Cortafrío, vi. Puthao nga inascrohan nga 
igtatabas sin puthao. 

Cortante. /. a. Matarum. 

Cortaplumas, s. m. id. Itaraha sin plu- 
ma. 

Cortar, a Pagpilay, pagpolod sin cahuy. — 
Pagtabas sin género. — Pagsamad, pagha- 
bol. — Pagtaha san pluma. — Bagtic, in na- 
bagtic an gatas, etc. — r. Dalao, in dina- 
dalao an tauo. 

Cortar la cabeza. Pogot. 

Cortar ó arrancar la barba con con- 
cha ó grano de palay. Pahimongot. 

Cortar descargando el golpe. Tigbas. 

Cortar hojas con las uñas. Ouitloqui 

tío. 

Cortar lo que sobra. Gutab, gurab. 
Cortar las orejas á los animales. 

Palong. 

Cortar mordiendo y llevarse la pre- 
sa. Aclab. 

Corte. ;;/. Taruin sin panganiban ó sal- 
salon. — Pagpilay, pngpolud. Pagtabas. Pag- 
taha. 

Corte, f. Hongto nga inooquian san hadi 
ug san iva mga consejo ó mga magsa- 
ragdon. — An mga tauo nga naopud san 
hadi.— Corte celestial. An langit. — pl. Cor- 
tes. In nageacatiroc an mga senador ug 
an inga diputado. 

Cortedad, f. Pagcaguti sin bisan ano. — 
/¿f. Caculang sin buot, sin cosog, sin hi- 
baro, etc. — Cacubus, cadalao. 

Cortejador, ra. adj. Maabiabihon. 

Cortejante. /. a. Maabiabi, maabiabihon. 

Cortejar, a. Pagtambong. pagopud sa iba 
ug pagalagad lá san iya caruyag.— Pagso- 
rosuerte sin babaye. — Pagab'abi. 

Cortejo. ///. vid. Cortejar (i. acep.) Pag- 
regalo, pagabiabi. 

Cortés, adj. Maabiab ; hon, buotan, maalay- 
han, matahud. 

Cortesanamente, adv. w. Sa daco nga 
pageatahud- 



CO 

Cortesanía, f. Catahud, pageatahud. Ca- 
talahuran. 

Cortesano, na. adj. Maabiabihon.— m 
Tauo nga naocoy sa corte ó palacio. 

Cortesía. /. Catahud, pageatahud. Cata- 
lahuran. 

Cortésmente. adv. m. Sa daco nga pag- 
eatahud. 

Corteza. / Panit. — Estoposa, del coco- 
fruta. Bonot. 

Cortezón. m. Panit nga daco. 

Cortezudo, da. adj. Panitan sin daco 
nga panit. 

Cortezuda. / Panit nga guti. 

Cortijada. /. Mga cabalayan sa orna. 

Cortijo, m. Tuna ug balay nga lngaringon 
sa orna. 

Cortina. /. Tahub nga hinibiao sa mga 
puerta, mga ventana, etc.— Cota ticang sa 
usa nga baluarte ngadto man sa usa. — 
Cota sa liguid sa salug cún sa baybay 
basi masayon an pagsacay cún paghauas- 

bcá. 

Cortinaje, m. Mga cortina. 

Corto, ta. adj. Halipot.-yf^-. Malipot sin 
hunahuna, etc. 

Corto de vista, llarap. 

Cortón, m. Olud. 

Coruscante, p. a. Maingatingat, mailat 
igat; maguilagula. 

Coruscar. ;/. Ingat ingat, ilat igat; pag- 
guilaguila. 

Corusco, ca. adj. vid. Coruscante. 

Corva. /. Locon locon. 

Corvadura. /'. Cabalicoan. 

Corvato, m. Sino sin oác. 

CorvecitO. m. Oác nga guti. 

Corvejón, m. Locon locon. — Tahi'id sin 
iiianuc. 

Corvo, va. adj. Bal ico. 

Corza, f. Bugsoc nga babaye. 

Corzo. ;;/. Bugsoc nga lalaqui. 

Cosa. /. Bisan ano, bisan ano nga butang. 
Cosa de oir. expr. Tacús ó angay pama- 
tion, cún angay panginanohon. — Cosa de 
ver. expr. Tacús ó angay pangitaon; cún 
angay bá nga panginanohon. — Cosa dura. 
fig. Bisan ano nga macuri, cún sigpit bá 
caopay. — Cosa no vista, ó nunca vista. 
fig- Y f am - M' san ano »g a macati tíngala, 
bisan ano nga pangorosahon, bisan ano 
nga macagarandat, bisan ano nga uaray 
[>a (juitáa sin sugad. — Cosa perdida, loe. 
Bisan ano nga ñauara; siniring man cún 
an tauo diri naataman san iya catung- 
danan, ó diri nabale san caopayan.-— Cosa 
rara. expr. Bisan ano nga orosahun. — 



co 

Fuerte cosa. fam. Bisan ano nga macuri. 
— Poquita cosa. fam. Guti lá, gutiay lá; 
sinisiring man an tauo nga maluya. — Co- 
sa de media arroba falta. Haga tunga pá 
sin arroba an culang. Cosa de ocho cuas 
tardará en concluirse la obra. Harani pá 
in uaualo ca adlao ngan sano cahuhuman 
an buhat. Dejando una cosa por otra, ó 
mudando de conversación. Solibang co.— 
Kl que no duda, no sabe cosa alguna. 
ref. An diri natahap, culang sin quinaad- 
man. — Manda y descuida: no se hará cosa 
ninguna, ref. Magsugo ngani ug uaray 
osisa: diri matutuman an sugo niya. — No 
quiero eso, ni cosa que lo valga, loe. Diri 
acó siton, bisan ano lá nga sugad.— No 
haber tal cosa. fr. Diri matuod; búa lá. 
—No hacer cosa á derechas, fr. Pagsa- 
yop lá san pagbuhat. — No hagáis cosa 
(jue hieda, exp. fig. Ayao pagsala, ayao 
pagsayop.— No valer cosa, fr.fam. Uaray 
bale. — ¿Qué cosa? loe. fam. ¿Ano an iya 
polong ¿Ano? ¿Ano nga? 

Coscorrón. ///. Hibang, cahibangan sa 
olo tungud sin hipantuc ó hipacdol. 

Cosecha. /. An bonga ngsf cuha sa tuna. 
Pamari, pangani. — Pamoro.— Del coco fru- 
ta. Pangalubian. 

Cosechar, ti. y a. Pagbari, pagani san 
humay; pamari, pangani.— Pagboro san 
bonga; pamoro. — Pangalubian. 

Cosochero, ra. m. y /. Humayan, pará- 
yan. 

Coser, a. Pagtahi. 

Cosetada. /. Pagpitad sin dagmit ó pag- 
dalagan. 

Cosible, adj. Tarahion, sadang pagtahion. 

Cosicosa. /. Tirigoon, tigotigóay. 

Cosido, m. Pagtahi. Juana es primorosa 

en el cosido. Si Juana batid caopay san 

pagtahi. — Tinahi. Kl cosido es fuerte. Ma- 

t'ig-on an tahi. 

Cosmogonía. / Caaram san pagtuha san 

bug-os nga calibutan. 
Cosmografía. /. Casayoran san calibutan. 
Cosmorama. m. Sil-ingan. 
Cosmos, m. Calibutan. 
Coso. m. Lugar nga inalad nga paauayan 

sin tauo ngan sin todo nga vaca. 
Coso. m. Olod nga nagtubo sa lauas sin 

cahuy nga bongaan. 
Cosquillas. /. pL Guiroc— Buscarle á 

uno las cosquillas. /;-. fig. y fam. Pagsu- 

lay sa tauo basi masisina siya. — No su- 
frir, ó tener malas cosquillas. fr> fig. y 

Jam. Maisug nga tauo. 
Cosquillejas. /. //. Guiroc. 
Cosquilleo, m. Guiroc. ' 



ÓÓ 130 

Cosquilloso, sa. adj. Guirid-can.— fig. 

Maisug, poscanon. 
Costa. /. An bayad tungud sin bisan ano. 
A costa de. ;//. adu. Tungud sin ó san, 
cay an. — Á toda costa, m. adv. Sin uaray 
baribad. 
Costa. /. An baybay ó liguid san dagat. 
Ir, ó navegar costa á costa, fr. Mar. Li- 
guid nga pagsacay. — Dar á la< costa, fr. 
Mar. In idinadagsa san hangin an saca- 
yán sa baybay. — Donde baten las ondas. 
Lapiahan, tapiahan, tampacan. 
Costado, m. Caguiliran. Quilid. — Luyo 
(nga dapit sa too cún sa uala ba) sin usa 
nga ejército. — Luyo. Guilid. 
Costal, m. id. Baroyot. 
Costalada. /. Huy-ang; cahuy-ang. 
Costalazo, m. Huy-ang, cahuy-ang. 
Costalejo. m. Costal nga guti. 
Costar, n. Bayad nga igbabayad. Bale. 
Coste, m. Bayad; bale. 
Costear, a. Pagasto, pagbayad san gasto. 
Costear, a. Liguid nga pagsacay. 
Costera. /. Luyo. 

Costero. ///. Costaniera, ansiyapa nga bug- 
ha nga macucuha sin cahuy san paglaga-, 
dia, ug an catapusan man. 
Costezuela. /. Buquid buquid. 
Costilla./. Gosoc.— fig. y fam. Manggad, 
bahandi. — fig. y fam. An lugaringon nga 
asiua. — Medirle á uno las costillas.//', fig. 
y fam. Pagdabal ó pagbalbag sa iya. 
Costillaje. ;;/. fam. Mga gosoc. 
Costillar, m. Mga gosoc. Cagosocan. 
Costilludo, da. adj. fam. Taludturan. 
Costo, m. Bayad. Bale. Gasto. 
Costosamente, adj. m. Mahal gud, ma- 

hal caopay. — Sin curi; macuri caopay. 
CostOSO, sa. adj. Mahal.— fig. Macuri. 
Costra. /. (Postilla). Cugang,' nuca. 
Costribo. m. Sarigan. 
Costroso, sa. adj. Nucahon. 
Costumbre. / Batasan. Gaui.— Saquit 
sin bibaye. — Pamatasan, pangauian, caga- 
uian; panguinaui. 

Costura. /. Tinahian.— Pagtahi.— Mar. 
Sinumpayan. Dinogtongan. — Mar. Sul-at. 
Costurera. / Paratahi; mananahi. 
Costurón, m. Tinahian.—/^. Olat. 
Cotana. / Loho nga guininantang- 
CQtarro. m. Ayopan san mga pobres ó 
mga macalolooy. — Alborotar el cotarro, fr. , 
fig. y fam. Pacasamoc sa iba nga mga 
tauo nga nageacatiroc. — Andar de cotarro 
k en cotarro, fr. fig. y fam. Pagharohanv 

pang. 

Cotejamiento, m. Pagtanding. 
Cotejar, a. Pagtanding, pagtandig. 



140 CO 

Cotejo. ;//. Pagtanding. 

Cotidianamente. adi>. ni. Sa iquinaadlao, 
sa matagaadlao. 

Cotidiano, na. adj. Iquinaadlao, mata- 
gaadlao. 

Cotilla. /. Boda nga haligot sin babaye. 

Cotillo, m. Toctocan sin pal (3. 

Coto. m. Tuna nga inalad ó quinota. — 
Mojón, tigaman. — Postura ó tasa, bayad. 
—Término ó límite, catapusan, catubtuban. 

Cotón. ni. Género nga cotón nga sinamay, 
(tingeal an iguinhihimo). 

Cotonía. /. (Género nga cotonía. 

Cotorra. /. Picoy. 

Covacha. /. Lungib nga guti. 

Coy. m. Mar. Duyan. 

Coyunda. /. Pisi, higot sin hayop. 

Coyuntura. /. Calolot-han. 

Coz. /. Bondoc. 

CRA 

Cra. m. Paghuni sin oac. 
Cráneo, m. Bagolbagol sa oló. 
Crápula. /. Calmbog, pageahubog. 
Crapuloso, sa. adj. Parahubog (s. en vis). 

Hubganon. 
Crasamente, adv. w. fig. Sa daco nga 

pageatapang. 
Crascitar, n. Paghoni san oac. 
Crasitud. /. Tamboc; catamboc, pagea- . 

tamboc; camatamboc, [)agcamaiamgboc. 
Craso, sa. adj. Matamboc, mataba.— Ma- 

samoc— fig, Sayop, palimbong, etc., nga 

tinutuyo lá. 
Cráter. ///. Gangháan sin buquid nga nag 

totoga. 
Cratícula. /. Pangarauatan sa mga monja. 

CRE 

Creable, adj. Hirimoon, sadang himoon 

sadang buhaton. 
Creación. /. Pagtuha sa Dios san ngata- 

nan sin uaray hirimoon. 
Creador, s. Magturulia, magburuhat san 

ngatanan. 
Crear, a. Pagtuha, pagbuhat, paghimo. 
Crecedero, ra. adj. Matubo pá'. 
Crecer, n. Pagtubo, pagsulig.— El n\ar. 

Pagtaob. 
Creces. /. pl. Tubo; dugang. 
Crecida. /. Bahá. 
Crecido, da. p. p. Tinubo, dinaco. Ham- 

tong. 
Creciente, p. a. Matubo, masulig.— f. Ba- 

ha — Cuarto creciente de la luna. Pagca- 

odto san bulan.— Del mar. Taob. 



CTtStf 

Crecimiento, ///. Dugang,. tuba; pftgcfu- 
gang, pagpatubo. 

Credencia. / Lamesa nga guti nga nato- 
topad sa altar nga guinmimisahan. 

Credencial/ /. Carig-onan nga sinurat íTga 
ticang s a hadi ci'in sa iba ngamga ponoan. 

Crédito, m. Pagmatuod.— Dungug, ban- 
tug, gahum. — Otang. 

Credo, m. An Mi too acó. 

Credulidad. /. Pagtuod. 

Crédulo, la. adj. An matauod layon. 

Creederas. /. pl. PagdalidaÜ sin pagtuod 

sa mga sumat. 
Creedero, ra. adj. Sadang tooron. 
Creedor, ra. adj. An matuod layon san 

sumat. 
Creencia. /. Pagtoo, pagmatuod. 
Creer, a. Pagmatuod. — Pagtoo. — Tuod. 
Creíble, adj. Sadang tooron; angay toroon. 
Crema. /. Lapot sin gatas. Naglalapot an 

gatas. 
Crema, vid. Diéresis. 
Cremación. / Pagsonug; panonug. 
Crémor, m. id. Tambal nga crémor nga 

guinagamit sa pagpurga. 
Crepitación. /. Pagbotó. Paglagatuc. 
Crepitar. ;/. Pagbotó. Paglagatuc. 
Crepúsculo, m. Lambrag; camalambrag. 
Cresa. / Zool. Olud. Didis. 
Crespo, pa. adj. Corong. 
Cresta. Pumapong, pungapong. — Copete 

de pluma que tienen algunas aves. Imoroc. 

— jig. Cima ó cumbre de las montañas 

elevadas. Pungay sin buquid nga hataas- 

Alzar, ó levantar uno la cresta, fr. fig. 

Pagpalabiao, pagpalabilabi. — Surang sin 

manuc. Tidong. 
Crestado, da. adj. Surangan. 
Crestón, m. aum. Daco nga pungapong. 
Creta. /. Bato nga bugag ug mahomoc. 
Creyente. />. a. An natoo. Matinooron. 

Torooron. 

CRI 

Cría. / Bata. — Nate. — Misa; siuo, pisó. — 

Pasi. 
Criada. /. fig. Pacpac nga ipai^acpac sin 

bunacan nga panapton. 
Criadilla. /. Bunay. Libgos. 
Criado, da. adj. Bien criado. Tinutdoan 

sin maopay. Mal criado. Tinutdoan sin ma- 

raut. — m. y /. Alagad, sacop, surugóon. 
Criador, m. Magturuha, magburuhat. Tag- 

buhat. 
Crianza. /. Pagtutdo,— Buena crianza. 

Maopay nga batasan. Mala crianza. Ma- 

raut nga batasan.— Paghopot ug pagpa- 

soso sin bata nga minasos-an. 



Cftí 

Criar, r. Pagtuha, pagbuhat, paghimo.— 

Pagpasoso san bata. — Pasoso. Hongit. — 

Pagtutdo. 

Criar y cuidar. Huput. 
Criatura. /. Binuhat.— Bata.— Criatura de 

un año, saca la leche del calcaño. r,f. 

An bata nga matamboc nga nasoso sin 

inaopay. — Ser uno una criatura. /;-. fig. 

y fam. Bata pá. fig. y farn. An rnay ba- 

tasan nga cañan cabatáan. 
Criba, f. Haga nigo nga anit nga lino 

holohoan; silsigan. 
Cribar, a. Pagtahop ó pagsilsig san trigo. 
Cribo. ;;/. vid. Criba. 
Crica. /. Quinatauo ó quinabuhi sin ba- 

baye. Cale. 
Crimen, m. Sala, sayop ó lisa nga daco. 

— De lesa majestad. Sala nga contra sa 

hadi ó san iya pageahadi. 
Criminación. /. Pagsumbong sin sala. — 

Pagbutang sin sala. 
Criminal, aij. Saldan. 
Criminalidad. / Pagcasakían. 
Criminar, a. Pasumbong sin sala- — Pag- 
butang sin sala. 
Criminoso, sa. adj. Salaán. 
Crímoda. f. Camapaso an lauas. 
Crin. /. Bunday. 

Crinado, da. adj. Halaba an bunday. 
Criollo, lia. adj. y s. Sinisiringan anac sin 

mga caganac nga europeo ó castila, nga 

natauo siya sa lain nga tuna nga diri Ku- 

ropa. — Sinisiring man an agta nga natauo 

sa América. 
Cripta. /'. Calangagan sa ilarum sa tuna 

nga lub-ganan sadto ánay san inga mina- 

tay. 
Cris. m. Panganiban nga sugad sin cam- 

pilan, cundí goroguti. 
Crisis. /. Cahintang mga macuri nga nia- 

dali maliuan. 
Crisálida, f. Olud, cundi cún magoa ná 

siya dida siton iya balay, nahihimo siya nga 

anonogba cún marong parong. 
Crisma, amb. Santo lana nga sinac-tan sin 

bálsamo nga mahamot nga guinbebendicio- 

nan sa Señor Obispo sa adlao nga jueves 

santo. — Romper la crisma á uno. fr. fig. 

y fam. Pagbono sa oló. 
Crismar, a. Pagbuniag. Pagcomfirma. 
Crismera. /. Sudlanan nga salapi nga pio- 

tan sa santo lana. 
Crisol, m. Tunauan sin bunlauan, salapi. 

etc. 
Crisólito, m. Ngaran sin duha ca lain nga 

bato nga mga mahal. 
Crispar, a. Pacabanhud. — s. Banhud. 
Crispatura. /. Pacabanhud. Cabanhud. 



CÍÍI 



ut 



Crispir, a. Paguedcad. 

Cristal. ///. Salaming.— fig. poét. Tubig. 
El cristal de la fuente. An tubig nga ma- 
tin-ao sa borabud. Los cristales del Tajo. 
An mga tubig sa sulug nga Tajo. 

Cristalino, na. adj. Sinalaming. — Ma- 
tin ao. ■—■/;/. Tauo tauo sa mata. 

Cristalizar, a. Pagpahimo ó pagpabuhat 
nga salaming, pagpasalaming. 

Cristianamente, adj. m. Sugad san angay 
sa mga cristianos. 

Cristianar, a. fam. Pagbuniag. 

Cristiandad, f Cacristianosan. — Pagca- 
cristianos, pageabinuniagan. 

Cristianísimo, ma. adj. Maopay gud nga 
cristianos. 

Cristianismo, m. Pagcacristianos, pagea- 
binuniagan, religión nga cristiana. — Cacris- 
tianosan. 

Cristiano, na. adj. Cristianos, binuniagan. 

Cristo, m. An Anac sa Dios, nga nagpa- 
catauo. — Santo Cristo. 

Crisuela. /. Sangga sin lamparahan. 

Criterio, m. Cabuotan, pageabuotan. ■— Hu- 
nahuna sin pagquilala san camatuoran. 

Crítica. /". Paghunahuna hionong san ca- 
maopay ó camatuoran sa bisan ano. — Hu- 
naluma nga binubuhat hionong sin usa nga 
libro, etc. — Hunahuna nga contra ó diri 
ayon san guinbubuhat san iba. 

Criticar, a. Paghunahuna nga caangayan 
hionong sa mga butang. — Pagdiri san mga 
buhat ó batasan sin iba. 

Crizneja. /. Higot. 

CRO 

Croar, u. Paghoni san pacía. 

Crónica. /. Casayoran san mga inagui, sa 

pag casonudsonud. 
Crónico, ca. adj. Dugay ná nga casaquit. 
Cronicón, m. Lactud nga casayoran san 

mga inagui, sa pageasonudsonud. 
Cronista, m. Autor ó parasurat sin crónica. 

CRU 

Crucificado. (El) m. An aton Guinoo Je- 
sucristo nga guindupa sa Cruz. 

Crucificar, a. Pagdupa sa cruz.— fig. y 
fam. Pacasaquit caopay. Esto me crucifica. 
Ini nacacasaquit caopay sa acón. 

Crucifijo, m. Ladauan ni Jesucristo nga 
aton Guinoo nga guindupa sa Cruz. 

Crucifixión. /. Pagdupa sa cruz. Pagpa- 
dupa sa cruz. 

Crucifixor, ra. m. y /. Parapagdupa sa 
cruz. 

ió 



142 



cfttr 



Cruciforme, adj. Sugad sin cruz. 

Crudamente, adv. m. Sin curi. Macuri 
caopay. 

Crudelísimo, ma. adj. Guimapintasi. 

Crudeza. /. Catig-a, pagcatig-a. catigha, 
pagcatigha. Camatig-a, pagcamatig-a, ca- 
matigha, pagcatnatigha. Cahilao, pagcalii- 
lao.— fig. Cataghum, camahagcol. —fig. y 

fam. Baga carnaisug. — Camaluya san so- 
rocsoroc, in diri natutunao caopay an qui- 
naon. 

Crudo, da. adj. Plilao.— /%-. Maisug.— 
fig. Matagbum, mahagcot. 

Crudo, mal cocido. Piscat. 

Cruel, adj. Madarahug, mabangis, mapin- 
tas, maisug. 

Crueldad./. Camabangis, pagcamabangis, 
camapintas, pagcamapintas, carnaisug, pag- 
camaisug. 

Cruelmente, adv. m. Sin bangis, sin pin- 
tas, sin isug; mabangis caopay, mapintas 
caopay, maisug caopay. — Sa daco nga 
pagcamabangis, etc. 

Cruento, ta. adj. Dugoón, durugoón. 

Crujido, m. Agutiot. Magodol. llagónos. 

Crujir. 7i. Agutiot. Hagodol. Hagonos. 

Crujir los dientes ó rechinarlos de 
ira. Ngulut. 

Crúor, m. Poét. Dugo. 

Cruórico, ca. adj. Dugóon. 

Crustáceo, Cea. adj. Poroton sa dagat, 
pangtion. 

Cuaderna. /'. An icaupat ca bahin sin bi- 
san ano. 

Cruz. / id. — Tigaman san cristianos. — 
fig. Casaquit, cacurian. 

Cruzada. /. Aua)'; sinisiring cruzada an 
inga cristianos nga napasacop sadto ánay 
ug nangongopud sa inga nacacadto sin 
pagauay contra sa mga diri cristianos, ug 
tinotogotan man sira sa Santos nga Papa 
sin mga indulgencia. 

Cruzar, a. Atravesar un camino, campo, 
etc. Pagbalatas. — r. De brazos. Pagcorog- 
pos. — Pasacop sa usa nga cruzada ug pag- 
cadto sin pagauay sa mga diri cristianos. 
— Balabag. 

CU 

Cu. /. Ngaran san letra nga-^. 

Cuadernal, m. Mar. Motón. 

Cuadernillo, m. Lima ca pliego nga pa- 
pel. 

Cuadernal, w. Listaban, panumduman 
nga sugad sin libro nga guti. 

Cuadra. /. Rouang nga haluag ug halaba 
sin balay, etc.*— Pasluran ó camalig sa mga 
hayop. 



Cü 

Cuadrado, da. adj . Guininantang. Guiní- 
pat. 

Cuadragenario, ría. adj. An may capa- 
tan ca tuig. 

Cuadragésima. /. Cuaresma. 

Cuadragesimal, adj. Sacop sa cuaresma. 

Cuadragésimo, ma. adj. Icacapatan.— 
An tagsa san capatan ca baliin nga iguin- 
babahinbahin an usa ca bug-os. 

Cuadrangulado, da. adj. Guininantang. 
— Guinipat. 

CuadrangUlar. adj. Guininantang.— Gui- 
nipat. 

Cuadrángulo, la. adj. ñ. rn. c. s. m. Gui- 
ninantang. — Guinipat. . 

Cuadrante, vi. Grasan nga sinisiring sa 
adlao, nga natudlo san oras tungud san 
landong, cún ibutang sin maopay. 

Cuadrar, a. Pagbuhat sin ano lá nga 
guininantang.— carp. Paggipat. — n. üyon, 
angay, ayon. — r. Pagodong. — fig. y fam. 
Baga pagato. 

Cuadricenal, adj- Iquinagtagcapatan ca 
tuig. 

Cuadrienal, adj. An may opat ca tuig. 
Tagupat ca tuig. 

Cuadrienio. ;//. Upat ca tuig. 

Cuadríforme. adj. An may upat nga 
baga cabay-hon.- -Ouinuadro. 

Cuadriga. /. poet. Sinisiring an upat nga 
caballo nga nagtotopad nga nagdadanas 
man sin carro. 

Cuadrilátero, ra. adj. An may opat 
nga baga bayhon cún luyo b¿í. 

Cuadríliteral. adj. An may opat nga 
letra. 

Cuadrilongo, ga. adj. Dinuang. 

Cuadrilla. / Panon sin mga tauo. 

Cuadrillero, m. Ponoan ó pangulo sin 
usa ca panon nga mga tauo.— Cuadrillero 
nga surugoon san capitán san bongto, cún 
san capitán san mga cuadrillero- 

Cuadrillo, m. Odiong, cundi guinipat an 
iya cahimo. 

Cuadrimestre, adj. Upat ca bulan. — m. 
Tagupat ca bulan. 

Cuadrigentésimo, ma. adj. Upat ca 
gatos. Jcaopat ca gatos. 

Cuádriple. adj. An nacasacop sin nacao- 
pat sa usa nga número. 

Cuadro, dra. adj. vid. Cuadrado. — m. 
Pabalayan sin estampa. 

Cuadrúpedo, da. adj. y s. m. Mananap 
nga upat an teel. 

Cuádruple, adj. An nacacasacop sin na- 
caupat sa usa nga número. 

Cuajada. /. Gatas nga binagtic. 

Cuajamiento, m. Cabagtic, pageabagtic. 



cu 

Cuajar, m. Pagbabalonan. Tongol. 

Cuajar, a- Pagpabagtic, pagpabug-os. — r. 
Bagtic.-— n. fig. y fam. Turnan. Cuajó la 
pretensión. Natuman an tuyo. — r. fig. y 
fam. Pono. Se cuajó de gente la plaza. 
Napono sin tauo an sauang. 

Cuajaron, m. Apul nga dugo; binagtic 
nga dugo, etc. 

Cuajo. ;;/. Pagbabalonan. — De cuajo, m. 
adv. Pagcuha ó paggabut gud sin bisan 
ano dida san hinmurnutangan niya. — En- 
sanchar el cuajo, fr. fig. y fam. Sinisiring 
in sinasagda an usa basi diri niya mabido 
tungudsin casaquit ó cacurian. — Tener uno 
buen cuajo, ó cuajo, ó mucho cuajo, fr. 
fig. y fam. An mahinay nga buot, an ora 
ora sin camahinay san pagbuhat, etc. — 
Volverse el cuajo, fr. An pagsuca san ba- 
ta san gatas nga iya nasoso. 

Cual. pron. relat. Nga.— Hain. Antonio, el 
cual salió ayer de Borongan, está enfermo. 
Si Antonio, nga guinmican cacolop sa Bo- 
rongan, sinasaquitan. — Teresa, la cual llegó 
ayer, está presa. Si Teresa, nga inrnabut 
cacolop, napepreso- — Todo esto, lo cual 
manda el Rey, se cumplirá. Ini ngatanan, 
nga isinusugo san Hadi, pagtutumanon. — 
pl. Cuales. Manda el capitán venir á Pe- 
dro y Juan, los cuales son de Sulat. Pi- 
nacacanhi san capitán si Pedro ngan si 
Juan, nga mga Sulatnon sira. — Uno de es- 
tos pañuelos, no sé cuál, es mío. Usa sini 
nga mga podong, ambut cün hain, amo 
an acón. — ¿Cuál de estas dos camisas te 
daré? ¿Hain sinin duduha ca bado an iha- 
hatag co dimo? — ¡Ano! ¡Cuál sería el do- 
lor que sintió en su corazón maternal! 
¡Ano dao lá an casaquit nga binati sa iya 
iroynon nga casingeasing! 

Cualidad, f. Ouinaiya; pagcaquinaiya. 

Cualquier, pron. indet. Bisan hain. Bisan 
sin-o. Bisan ano. 

Cualquiera, pron. indet. Bisan hain. Bi- 
san sin-o. Bisan ano. 

Cuan. adv. c. Cadaco, cadamo. (De este 
modo en visaya). No puedes imaginarte 
cuan fuerte fué el viento. Diri ca sadang 
maghunahuna san pageamabascog san ha- 
ngin. — El castigo será tan grande, cuan 
grande fué la culpa. (De este modo en 
visaya). Sugad san cadaco san sala, ma- 
susugad man an cadaco san castigo. 

Cuando* adv. t. San. Yo estaba en poder 
de los moros cuando murió mi padre. Na- 
cadto acó nga bihag sa moros san ñama- 
táy an acón amay. — Cun. Me llamarás 
cuando sepas que he llegado. Masasangpit 
ca sa acón din nahabaro ca nga dinatong 



CU 



143 



ná acó. — En sentido interrogativo y en 
tiempo venidero, san-o. ¿Cuándo vendrás? 
{San-o ca cacanhi?— En sentido interroga- 
tivo y en tiempo pasado, cano, cacano. 
{Cuándo llegó el capitán á Borongan? {Cano 
ó cacano inabut an capitán sa Borongan? 
— En caso de que, ó si, cun. Cuando sea 
irrealizable la obra, ¿á qué principiarla? 
{Cün diri mahihimo buhaton an buhat, 
¿cay ano an pagticanga? — Se usa como 
conj . advers. con la significación de aunque. 
Bisa?i. No faltaría á la verdad, cuando le 
fuera en ello la vida. Diri cunta siya mag- 
bubua, bisan macucuha tungud siton an 
iya quinabuhi. — Toma asimismo carácter 
de conj. contiuuat., equivaliendo á puesto 
que. Cay. Cuando tú lo dices, verdad será. 
Cay icao an namomolong siton, camatuo- 
ran adá. — Empléase tambiém como conj. 
distribuí., equivaliendo á unas veces y 
otras veces. Danay. Siempre está hablan- 
do, cuándo con verdad, cuándo sin ella. 
Nagyayancan lá siya guihapon, danay ca- 
matuoran. danay man diri. — Cuando más. 
■m. adv. Bisan pá. — Cuando menos, m. adv. 
Bisan lá. — Cuando mucho, m. adv. Cuanto 
más. A lo más. Bisan pá. — De cuando en 
cuando. ;//. adv. Danay. 

Cuantía. /. Cadaco. Cadamo. 

Cuantioso, sa. adj. Daco. Damo. 

Cuanto, ta. adj. Pira, pipira. — Expr. en- 
fática con que se pondera la grandeza, 
número, etc. de una cosa. ¡Cuánta gran- 
deza! (De este modo en visaya). ¡Pagca- 
mahal dao! ¡Cuántos infelices! ¡Pagcadamo 
nga mga macalolooy! — Todo lo que. Le 
dio cuanto tenía. Ihinatag sa iya an nga 
tañan. Vengan cuantos quieran. Macanhi 
an ngatanan nga mga maruyag. — adv. c. 
Dile cuánto me alegro de que esté mejor. 
Pagsusumatan mo siya nga malipay acó 
sin daco cay nagoopoy ná siya. — ¿Cuánto 
vale ese libro? ¿Pipira an bale siton nga 
libro? — Antepuesto á otros adverbios ó 
correspondiéndose con tanto, empléase en 
sentido comparativo y denota idea de 
equivalencia ó igualdad. Cuanto mayor 
sea el trabajo, mayor debe ser la recom- 
pensa. Sugad san cadaco san buhat, su- 
gad man an cadaco san balos; ó hingan 
cadaco an buhat, hingan man cadaco an 
balos. — Empleado con verbos expresivos 
de tiempo, denota duración indeterminada, 
ó larga duración. ¡Cuánto duró la plática! 
(De este modo en visaya). ¡Pagcamaiha 
dao san uale! ¿Cuánto duró la plática? 
¿Naiha bá an uale? ¡Cuánto há que murió! 
¡Naiha ná ó dugay na nga namatay! — 



144 



CU 



En cuanto á eso; cuanto á eso. ;;/. adv. 
Tungud siton. — Cuanto antes. ;//. adv. 
Cadagmitan, sin dalidali.— Cuanto más. m. 
adv. y conjunt. con que se contrapone á 
lo que ya se ha dicho Jo que se va á 
decir, denotando en este segundo miem- 
bro de la frase idea de encarecimiento ó 
ponderación. Se rompen las amistades an- 
tiguas, cuánto más las recientes. Maootud 
an mga pageasangeay nga daan, lab i pá 
an mga pageasangeay nga bag-o. — Cuanto 
más antes. ;;/. adv. Cadagmitan, sin dali- 
dali. — Cuánto más que. ///. adv. y conjunt. 
con que se denota haber para una cosa 
otra mayor causa ó razón que la que ya 
se ha indicado. Y pues no hay quien nos 
vea, menos habrá quien nos note de cobar- 
des; cuánto más que yo he oido muchas 
veces predicar al cura de mi lugar, que 
tú muy bien conoces, que quien busca el 
peligro perece en él. Ug cay uaray ma- 
caquito, sa aton, uaray man maca apagmu- 
go nga mga magia loo quita; lab i pa cay 
nacadungug acó sin nac adamo sid pagua le 
san Padre sa acón bongto, nga quiuilala 
mo caopay, nga an motor o y san catar ag- 
inan mahoholog sa ¿ya. — En cuanto. ;;/. 
adv. Mientras. Un cnanto los niños canta- 
ban, estaba la iglesia llena de gente. In 
7iagc acanta ó san págeanta an cabatawi, 
nagsosoot an mga tauo sa singb alian.— 
Por cuanto. /;/. adv. que se usa como cau- 
sal para notar la razón que se va á dar 
de alguna cosa. Tungud, cay. 

Cuarenta, adj. Capatan. — Icacapatan. Nú- 
mero cuarenta. Icacapatan nga número. 
Capítulo cuarenta. Icacapatan ca bahin. 

Cuarentena. /. Capatan. Capatan ca ad- 
lao. Capatan ca bulan, capatan ca tuig. 

Cuaresma, f. id. Sinisiring cuaresma an 
capatan ca adlao nga sinosondan san san- 
tos nga Pagcabuhi liuat san aton Guinoo 
Jesucristo, ug sugo má sa aton Iroy nga 
santa Iglesia an pagpuasa, sa pagpanum- 
dum sadton capatan ca adlao nga guin- 
puasaan san Guinoo didto sa camingauan. 
Cuaresma alta, sinisiring an nasolud nga 
haroharayo san tinicangan san tuig. — Cua- 
resma baja, sinisiring an nasolud nga ha- 
roharani san tinicangan san tuig. 

Cuarta. /. An tag-sa san icaupat ca ba- 
hin nga iguinbabahin an usa ca bug-os. — 
Palmo. Dangao. 

Cuartana. / Hiranal nga binabati in 
umagui in upat ca adlao. 

CuartaríO, Ha. adj. Hinihirantan. 

Cuartazos, m. fr. fam. Tauo nga daco 
an lauas niya, cundi maluya. 



CU 

Cuartear, a. Pagbahinbahin sin bisan ano 
sin tag-upat cabahin pagtinagupat ca ba- 
hin. — For. ext. Pagbahinbahin. — Descuar- 
tizar. Paglapa. — r> Buco. Liqui. Basag. 

Cuartel, m. An tag-sa san icaupat ca ba- 
hin nga iguinbabahin an usa ca bug-os. — 

Mil. Oroquian ó hinohonongan san mga 
soldados. 

Cuarterón. ///. An icaupat ca bahin sin 
usa nga libra. 

Cuartilla. / Tarac-san. — An icaupat ca 
bahin sin usa nga arroba. — An icaupat 
ca bahin sin usa ca pliego nga papel. 

Cuartillo, m. Tarac-san icaupat ca bahin 
sin gantang. — Tarac-san, icaupat ca bahin 
in azumbre. — Cuartiyo, icaupat ca bahin 
sin sicapat. 

Cuarto, ta. adj. Icaupat. — ;//. Solud ó 
bocot sin balay. — Moneda. Usa nga guti. — 
De Luna, cuarto creciente. Pagcaodto san 
bulan. — Menguante. Icaualo san dolom; do- 
lom. 

Cuartogénito, ta. adj. An icaupat nga 
natauo. 

Cuarzo, m. Bato nga matiga nga sugad 
sin salaming. 

Cuasi, adj. c. Harán i. — Ibus, sugad. 

Cuaternario, ria. adj. An may upat nga 
número. 

Cuaternidad. /. Pagcaupat. 

Cuaterno, na. adj. An may upat nga 
número. 

Cuatralbo, ba. adj. An busag an upat 
nga inga teel. 

Cuatrero, m. Macauat sin mga hayop. 

Cuatriduano, na. adj An may upat ca 
adlao. 

Cuatrienio, m. Upat ca tuig ó an ca- 
maiha sin upat ca tuig. — Tagupat ca tuig. 

Cuatrimestre, adj. Upat ca bulan. Ta- 
gupat ca bulan. — An camaiha sin upat ca 
bulan. 

Cuatrinca. / Upat ca tauo, etc. 

Cuatrisílabo, ba. adj. An may upat nga 
mga silaba. 

Cuatro, adj. Upat. — Icaupat. Año cuatro. 
Tuig nga icaupat.- -El cuatro de Agosto. 
An icaupat ca adlao sa Agosto. — m. Ti- 
gaman san número 4. — A las cuatro de 
la mañana. Sa á las cuatro san aga. 

Cuatrocientos, tas. adj. Upat ca gutus. 
Cuadringentésimo. Icaupat ca gatus. 

Cuatrodoblar, a. Pagtinagupat. 

Cuba. / Sugad sin barriles nga daco nga 
sudlanan sin tubig, alacsío, etc. 

Cubero, m. Parahimo sin mga cuba. — 
Parabaliguia sin mga cuba. 

Cubeta. / Sugad sin balde. 



cu 

Cubeto, m. Cuba nga guti. — Balde nga 
guti. 

Cubicación. Geom. Pagsocol. 

Cubicar. Geom. Pagsocoí sa cadaco sin 
usa nga lauas. 

Cubiculario, ;//. Alagad ó sacop sin prin- 
cipe ó mahal nga tauo. 

Cubierta con que nace el racimo 
del COCO. Daol. — La del plátano. Pan- 
dong. 

Cubiertamente, adv. m. Sa tinago. 

Cubierto, ta. p. p. Tinahoban, tinabonan. 
vid. Cubrir- 1 -;//. Sinisiring an mga ping- 
gan, cuchillo, tenedor, cuchara, tinapay ug 
servilleta nga ibinubutang sa lamesa sa 
tag-sa ca tauo. — Sinisiring man an cuchara, 
tenedor ug cuchillo man. — Mga cacaanon 
uga dongan ibinubutang sa lamesa- — Atup 
sin balay. — Dar á uno el simple cubierto. 
fr. Pagpacaon lá sa iya. 

Cubil. ni. Loho nga ayopan sin hayop ó 
mananap. 

Cubilete. ///. Vaso nga tumbaga, etc. 

Cubital, adj. Socol sin manico. 

Cubo. m. Timba sugad sin balde. 

Cubrir, a. Pagtahub, pagtabon. — Pagtam- 
pi, pagtaplac. — r. Corumbot, corompot, 
compot. — Salipod; pasalipod. — Apo. La- 
bon. Pono. Poros. Kl polvo cubría los 
vestidos de los viajeros. Napoporos san 
topotapo an mga viste san mga nageaca- 
lacat— fig. Pagtago.-^V. Pagcasta an mga 
mananap. — Arq. Pagatup. — r. Ponerse el 
sombrero. Pagcalo. 

Cubrir las pisadas para que no le 
hallen por las huellas. Hirum. 

Cucaña. / Pasacá-an. 

CucañerÓ,ra. adj. jig. y fam. An batid 
sin pagpangita sin uaray gud cabudlay nga 
daco. 

Cucar, a. l'agpiyong an luyo nga mata. 

Cucaracha. /. Bangca. 

Cuclillas. (Kn) m. adv. Pongco, piyong- 
co, piyongeot. 

CUCO, ca. adj. fig. y fam. Ogdayon. - 
fig. y fam. Batid sin pagpangita sin iya 
caopayan. 

Cuculla./. Itarahub'sa oló. 

Cucurucho. ;//. Sininarongsong. 

Cuchara. /. id.— De coco. Luag. 

Cucharada. / An tag-sa capagpono san 
cutsara ó luag; usa cacutsara, duha cacut- 
sa'ra, duha ca luag. -Meter uno su cucha- 
rada, fr. fig. y fam- ó echar uno su cuarto 
á espadas. Pagsacbang sin carocayacan. 

CucharazO. m. Pagdabal .mu cutsara ó 
loag. 

Cucharero, ra. m. y /. Parahimo sin cut- 



CU 



145 



sara ó loag. — Parabaliguia sin cutsara ó 
loag. 

Cuchareta. /. Guti nga cutsara ó loag. 

Cucharetear. //. fam. Pagocay san cut- 
sara ó loag. Pagloag — fig. y fam. Pag- 
labut san diri iya. 

Cucharetero, ra. ///. y/. Parahimo sin 
mga cutsara ó loag. — Parabaliguia sin mga 
cutsara ó loag. 

Cucharilla. /. Guti nga cutsara ó loag. 
— Casaquít sa atáy san mga bactin. 

Cucharón, m. Daco nga cutsara ó loag. 

Cuchichear. //. Paghuring huring. 

Cuchicheo. /;/. Paghuring huring. Pagca- 
huring huring. 

Cuchichiar. n. Paghoni san pipitao. 

Cuchilla. /. Sundang.— Salsalon. 

Cuchillada. /. Pagtigbas sin sudang ó sal- 
salon. — Casam-dan, cahabolan. — Sanan cu- 
chilladas, y no malas palabras, ref. Tina- 
tambal an habol, ug diri an polong nga 
macaraut. 

Cuchilleja. /. Goroguti nga sundang ó 
salsalon. 

CuchillejO. ;;/. Goroguti nga sundang ó 
salsalon. 

Cuchillería. /. Catungdanan san parahi- 
mo cún parabaliguia bá sin sundang, sal- 
salon, panganiban, etc.— Tendahan sin mga 
sundang, salsalon, etc.— Camalig ó lugar 
nga guinhihimoan san mga sundang, sal- 
salon, etc. 

Cuchillo. ;;/. id.— Sundang.- -Bolo.— Si- 
pol. — De los vestidos. Tangqu ; l. --Pasar á 
cuchillo, fr. Pagpatay, památay. 

Cuchitril, m. Tangcal.— fig. Bocot ó so- 
lud nga haligot ug maraut. 

Cuchuchear, n. Paghuring huring. /z¿\ y 
fam. Pagtitatita. 

Cuchufleta. / fim. Polong nga dorogas. 

Cudria. /. Pisi nga sinalapid. 

Cuelmo. /;/. Potos nga tapurao. 

Cuellicorto, ta. adj\ Halipot an liog, oca- 
can. 

Cuellierguido, da. Nanangatid. 

Cuellilargo, ga. adj. Halaba an liog, ata- 
labongoy. 

Cuello. ;//. I>iog. — De vasija. Liogliog. 

Cuenca. /. Pinggan nga cahuy. — Calunga 
han sa mata. 

Cuenco, m. Irinman. 

Cuenda. /. Paghot s'n tingcal. 

Cuenta./, id. Pagcuenta. — Cuentas, panga- 
dian. Cuentas nga binibiao sa liog. — Co- 
rrer por cuenta de uno. Iya lá catungda- 
nan. — Quedar por su cuenta. Siya lá in 
maaram; iya ná catungdanan. — Ten cuen- 



146 



CU 



ta con lo que te digo. Dumdumon mo an 
poJong co sa imo. 

Cuentero, ra. s. Parasumat sumat, para- 
sombong. 

Cuentista, s. Parasumat sumat, parasom- 
bong. 

Cuento, ///. Sumat. — Susumaton, susugui- 
ron. — Sombong nga icacaraut. — Arit. Ri- 
bo.— Cuento de cuentos. Arit. Usa caribo 
sin mga caribohan. 

Cuerda. /. JMsi. — Lubid.— Tabid.— Mga 
preso nga tinaquintaquin. 

Cuerdamente, adv. m. Sa daco nga pag- 
cabuotan. 

Cuerdo, da. adj. Huotan. 

Cuerezuelo. m. Pasi. 

Cuerna, f. Vaso nga sungay nga irin- 
man. — Sungay nga libón silgad san cañan 
bugsog. 

Cuernezuelo. m. Guti nga sungay. 

Cuerno, ///. Sungay. — Especie de bocina 
hecha de un cuerno. Bodiong nga sungay. 

Cuero, m. Panit. — Este mismo pellejo, "des- 
pués de desollado el animal. Anit. — 'Dejar 
á uno en cueros.//-. Paghucas sa iva san 
ngatanan.— -En cueros, ó en cueros vivos. 
ni. adv. Naghuhubo.— Estar uno hecho un 
cuero, fr. fig. y fam. Hubog. 

Cuerpo, vi. Lanas. 

Cuerva. /. Oác. 

Cuervo, m. Oác. 

Cuesco, m. Liso sin bonga. — Otot. 

Cuesta. / Muquid.— Baquilid. Bangilid. 
Ilanay-hay. — A cuestas, ///. adv. Pagsug- 
bong, pagpas-an. — Ir cuesta abajo.//'. Log- 
song, tilogsong. 

Cuestación. / Amot, aramot. Paquiamot. 

Cuestión. / Pagpolongpolong.— Capolo- 
nganan. — Paghibatonbaton sin polong. 

Cuestionable, adj. Ruhaduha 

Cuestionar, a. Pagpolongpolong. 

Cueva. / Lungib.— De ladrones, fig. Su- 
blian san mga looc ó mga macauat. — Gu- 
ngab. 

CÚévano. ni. Alat; buguias. 

Cuezo, w. Dulang. 

Cuidado. ///. Cabaraca.- -Caholop. Catahap. 
— Correr una cosa al cuidado de uno. //•. 
Catungdanan niya an pagmangno.— ¡Cui- 
dado! ¡Hinay, hinay! ¡Hinay! — E^tar uno 
de cuidado. //-. fam. Masaquit caopay: na- 
haragumatay ná. 

Cuidadosamente, adv. m. Sin hinay. Sa 
daco nga camadoroto. 

Cuidadoso, sa. adj. Madoroto, maoyatum. 
Mabantayon. 

Cuidar, a. Pagdoroto, pagoyatum sin pag- 
buhat.— Pagbantay. Pagmangno. Paghopot. 



CU 

Cuidar los animales ó aves á sus hi- 
jos. Agac. 

Cuidar con regalo al nifio ó enfer- 
mo. Signo. 
Cuita. /. Cacurian, casaquitan. Cabido, ca- 

subo. Uaray palad. 
Cuitado, da. adj. Masorub-on,niabidoon. 

Cauaray palad. — fig. Matalao. 
Cuitamiento, m. Catalao. 
Culada. /. Ontad; paontad. 
Culantrillo, m. Banua nga mayada mga 

sanga nga guti, itun mga maguilad ug da- 

rodahumon. 
Culantro, m. Banua nga mahamut. 
Culata. / id. Catapusan sa pusil, etc. 
Culatazo, m. Pagdabal sin pusil, etc. Pa- 

gisul san pusil, etc., san pagbuhii. 
Culcusido, ni. fam. Tinahian nga maraut. 
Culebra. / Halas.— Saua. Bitin. 
Culebra volandera. Banahanon. 
Culebrear, n. Paglicolico, pagsimangsi- 

mang. 
Culebrina./. Luthang nga halaba ug guti 

an loho. — Exalación. Linti. 
Culebrón. ///. Daco nga líalas.—/^-, y fam. 

Malimbong nga tauo. 
Culera. /. Tangco sin sarual dap't sa ba- 

lao-ang. 

Culero. ///. Hapin. 
Culminante, adj. An labi nga hataás. An 

nalabao. An hiráas gud. 
Cilio. ///. Balao-ang. — Bobot. — De tinaja, 

botella, etc. Sagud. 
Culpa. / Sala. Sayop. 
Culpabilidad. /. Sala. Cama-casasala. 
Culpable, adj. An nacasala. Macasasala. 

An rnay sala. 
Culpación. / Pagbutang san sala. — Paca- 
sala. 
Culpado, da. adj. An nacasala. An may 

sala. Saláan. 
Culpar, a. Pagbutang sin sala. — Pacasala. 
Cultivar, a. Pagquiua, pagarado, pagdalos, 

pagbuhat sa tuna. - jig- Pagaram. 
Cultivo, ni. vid. Cultivar. 
Culto. ///. Pagsimba, pagtahud. Paningba. 
Culto, ta. adj. Maopay \x\ batasan. Batid. 
Cultura. / vid. Cultivo.— Cabatiran; ca- 

maopay sin batasan. 
Cumbre./ Pungcay; capongeayan. — fig. 

An cahitas-an sin bisan ano. 
Cúmplase. ///. Talaan basi matuman an 

sugo. — Cúmplase y vuelva. Igbalic cún may 

ná pagtuman. 
Cumpleaños. ///. Caadlauan san iquinata- 

uo co. 
Cumplidamente, adv. ni. Sin turnan, sin 



CU 

hingpit, sin human. Turnan caopay, hingpit 
caopay, human caopay. 
Cumplidor, ra. adj. Matinumanon. —s. Pa- 
ral uman. 
Cumplido, da. adj. Maopay; matahud.— 
vi. Pagtahud, paghatag sin catalahuran. 
Cumplimentar, a. Pagduao, paglaoy; pag- 
hatag sin maopay nga buot. l<or. Pagtu- 
man san labao nga sugo. 
Cumplimentero, ra. adj. Maabiabihon. 
Cumplimiento, m. Pagtuman. Catuman. — 
Pagtahud, paghatag sin catalahuran; pagha- 
tag sin maopay nga buot. 
Cumplir, a. Pagtuman.— Pagayao.—r. Tu- 
rnan. 

Cumplir la palabra. Tangcud. 
Cum quibus. vi. favi. Salapi. Puhonan. 
Cumulación. /. Pagtambac, pagpondoc. 

Pagtipig. Pagtigub- 
Cumulador, ra. s. Paratambac, parapon- 
doc. Paratipig. Paratigub. 
Cumular, a. Pagtambac. pagpondoc. Pag- 
tipig. Pagtigub. 
Cúmulo. ///. Tambac, pondoc. fig. Ca- 
dam-an. * 
Cuna. /. Higdaan sin bata nga sugad sin 
duyan nga guti. fig. Bongto ó balay nga 
natauohan san tauo.— fig. Guinicanan.— /¿¿r 
1 inicangan. — Conocer á uno desde su cuna. 
/>'■ fig. Pagpuilala sa iya tican san pagea- 
bala niya. — Lo que se aprende en la cuna, 
siempre dura. rcf. An guinaad-man sa pag- 
cabata, macuri ná hicalimtan. 
Cundir. //. I-Ionob. — Dugang, hadugang. — 

Tapón. — Damo. — Daco. 
Cunear, a. Pagduyan duyan. 
Cuneta. /. Cale, hubang. 
Cuña. /. Sisip. Bangil. 
Cuñado. ;//. Hayao.— Cuñada./. Hipag. 
Cuñete, m. Barriles nga guti. 
Cuño. ni. l'omboc, itoromboc. — Marca, mi- 
li arca. Si logan. 
Cuota. /. Amot, aramot.— Buhis. 
Cupo. vi. Amot, aramot.-— Buhis. 
Cúpula, f. Bobong bobong sin singbahan, 
etc. 
Cura. vi. An padre cura, amanan sa calag. 
■■-/ Pagbolong, pagtambal. — De almas. 
C;it:ungdanan san cura párroco; pageacura. 
Curable, adj. Sadang bol-ngon. 
Curación. / Pagtambal, pagbolong. Pa- 
taiubal, pabolong. 

Curado, da. adj. fig. Lahing ná.— Oga 
"á.— Laon ná. — Tapa ná. Barol ná. 
Curador, ra. adj. Magbarantay, magma- 
rangno. — s. Parabantay, bantay, para- 
mangno, paraataman.— s. Mananambal, pa- 
gtambal, parabolong. 



Cü 147 

Curandero, vi. Mananambal, paratambal, 

parabolong. 
Curar. ;/. y r. Pagopay.— a- Pagtambal 
pagbolong. r. Patambal, pabolong. — Paga- 
sin; pagloon san carne, isda, etc. — Pagabo 
sin mga anit. — Pagpaoga sin cahuy, tabla, 
etc. Pacaopay. Pagpacaopay, 
Curativo, va. adj. Macacatambal, maca- 

cabolong, macacaopay. 
Curato, vi. Bongto nga minamangnoan sin 
I 'adre cura. An tuna nga sacop sa mao 
nga bongto. 
Cureña. /. id. Pasaogan sin luthang. 
Cureñaje, vi. Mga pasaogan sin luthang. 
Curia. /. Mocmanan. 
Curiosear, a. Panginsayud san cañan iba, 

(buhat ó polong). 
Curiosidad. /. Panginsayud.— Talingoha 

sin pagbuhat sin -maopay sin bisan ano. 
Curioso, sa. adj. Maquisayud.— Maopay. 
— Ogdayon. 
Curro, rra. adj. Ogdayon. 
Currutaco, ca. adj. Maquiogdayon. 
Cursado, da. adj. Haara, hiara, batid. 
Cursar, a. Pagcacadto sa bisan diin. Ag- 
sub nga pagbuhat sin bisan ano. — Paga- 
ram sa caliburan, etc. 
Curso. ///. id. Guinaadaman. -Sigue su cur- 
so la solicitud. Naglalacat pá an paquima- 
looy. — VA curso del tiempo. An lacat ó 
pagcasonudsonud san tuig. — pl. Pagoro sin 
tubig. 
Curtidos, vi. pl. Mga anit nga inabohan. 
Curtidor, vi. Paraabo san inga anit. 
Curtimiento, m. Pagabo sin mga anit. 
Curtir, a. Pagabo sin mga anit. 
Curva. /. Balico, cabalicoan. 
Cúspide. Pungcay. 

Custodia. /. Pagbantay.— Bantay ó mga 
bantay. — Custudia nga binubutangan san 
guisasantosi nga Sacramento. 
Custodiar, a. Pagbantay, pagmangno, pa- 
ga taman. 
Custodio, vi. Bantay, nagbabantay; para- 
bantay. 

Cutáneo, nea. adj. Sa panit lá. 
Cutis. vi. Panit. 

Cuyo, ya. pron. relat. {Cuyo es este libro? 
iCauay bá ini nga libro? — Mi hermano, cu- 
ya mujer está enferma, líegó ayer. An 
acón bugto, nga. masaquit an iya asaua, 
inabut cacolop. 

CHA 

Ch. Icaupat nga letra ug icatolo san mga 
consonante san abecedario nga quinatsila. 
An caluluasan niya che. 



148 CHA 

Cha. w. Simiente. 
Chabacanada. / Caraut. 
Chabacanería. /. Caraut, pagearaut. Ma- 
raut nga pageabuhat.— Maraut nga pag- 
polong. 
Chabacano, na. adj. Maraut, uaray polos. 
Chabasca. /. Sanga sin cahuy manipes. 
Chabeta. /. Sugad sin raysang ó padlong 
nga puthao.— Perder uno la chabeta. //-. 
ÁK~- y fam. Sinisiring \\\ matuyao an tauo. 
Chacal, ;//. Mananap nga mapintas. 
Chaborra. / Daraga, cun ñapólo caglima 

catuigan iya edad. 
Chacolí. ;«. Alacsio nga maaroaslum. 
Chacolotear. ;/. Palac palac. 
Chacoloteo, ///. Pagpalac palac, palac 

palac. 
Chacota. /". Sabá, pagsabá, pagaringasa 
nga malingug. -Hacer uno chacota de una 
cosa. //-. fam. Pagtiao tiao. 
Chacotear. n. Pagsabá, pagaringasa nga 

malingug. Pagtiao. 
Chacotero, ra. adj. Masaba, .maaringasa 
sa malingug nga pangiras. Matiaotiao. 
Chachara. /. fam. Damo nga polong 

nga uaray man haros. 
Chacharear. //. fam. Pagpolong sin da- 
mo nga uaray man haros. 
Chacharero, ra. adj. An mayacan sin 

damo nga uaray haros. 
Chacho, Cha. m. y f fam. Bata. 
Chafallar, a. fam. Pagtangco sin maraut 
(nga pagtangco). Pagbuhat ó pagyacan 
nga diri ansia. 
Chafallo, m. fam. Tangco (nga maraut 

nga pagtangco). 
Chafallón, na. adj. An mayacan, etc., 

nga diri ansia. 
Chafar, a. Tamac— Pagcomus. -Lilo. 
Chafador. Matamac, macomus. 
Chafadlira. /. Pagcatamac Pagcacomus. 
Chafarote. ;//. Panganiban nga sugad sin 

sundang ó campilang. 
Chafarrinada. /. Nalami-dan. Caditcadit, 

cuditeudit. 
Chafarrinar, a. Paglamire, pageaditcadit, 

pageuditeudit. 
Chafarrinón, m. vid. Chafarrinada. 
Chalán, na. s. Katid sin pagpalit ug pag- 
baliguia.— Parapalit .ug parabaliguia sin 
mga hayop. 
Chalana. /. Sacayán nga sugad sin ba- 
loto. 
Chalanear, a. Pabatid sin pagpalit ug 

pagbaliguia. 
Chalanería. /. Cabatiran sin pagpalit ug 

pagbaliguia. 
Chaleco, m. Saleco. 



Cha 

Chalupa. /. Sacayán. 

Chamarasca, f Lahingon, etc., nga nía: 

laga in dinadageotan. An laga ngahao. 

Chamizo. ///. Songo, ó cahuy nga tinubud. 

Chamorra. /. fam. Oló nga inarotan. 

Chamorro, rra. adj. An inarotan sa oló. 

Sinisiring man chamorro an tauo nga na- 

tauo sa caporopod-an nga Marianas. 

Chamuscar, a. Pagsarab. — Pagtubud. — 
Paso, sonug. 

Chamusco, m. Pagsarab— Pagtubud.— 

Capaso. casonug. 
Chamusquina. /. Pagsarab.— Pagtubud. 

Capaso, casonug. —fig. y fam. Pagauay, 

pagsasari. — Oler á chamusquina. Angtud. 

maangtud. 
Chanada. /. fam. Catosohan. — Dorogas 

nga maraut. 
Chancear. //. y ;-. Dorogas. Tiao. tiatiao. 

Sorugsorug. 
Chancero, ra. adj. Madorogas. Matiao- 
tiao. 
Cnancillería. /. Labao nga hoc-manan, 

capong-tan, capopongtan. 
Chancla, f. Sapin nga maraut *ná an ti- 

cudticud. 

Chancleta. /. Sinclas. 
Chancletear. ;/. Pagsinelas. 
Chancleteo, m. Palacpalac sin sinelas. 
Chanclo, m. Sapin nga cahuy cún goma 

bá. 
Cháncharras máncharras. /. pl. fam. 

Pasangilan, baribad. No andemos en chán- 
charras máncharras. Ayao cjuitá pagbari- 

bad. 
Chanchullo, m. fam. Paglimbong, paglibo. 
Chanfaina./ Guinisa nga may atay, baga 

etc. nga tinadtad. 
Changüi. ;;/. fam. Dorogas, limbong. 
Chantar.^?. Pagbiste ó pagbutang.--/í?;;?. 

Pagboyboy ó pagsumat sa iya ngahao cún 

sa atubangan ni ya. 
Chanza. /. Dorogas, tiaotiao. 
Chapa. /. Taclop nga manipis nga put- 
hao, tumbaga, etc.—/'/. Juego. Sulangba- 

uon. 
Chaparrada. /. vid. Chaparrón. 
Chaparrón, m. Uranos, mabascug nga 

oran cundi diri nagiiha. 
Chapatal, m. Lubugan, cahanangan, cala- 

pocan, calagyan (suave la g). 
Chapear, a. Pagtaclop.— ;/'. Palacpalac. 
Chapeo, m. Calo. 
Chapería. /. Mga rayandayan sin mga 

taclop. 
Chapeta. /. Taclop nga guti. — An baga 

capulahan sa palimogmogan. 
Chapetón, m. Daco ó bahol nga taclop. 



CffÁ 

Chapín. ;//. Sapin nga corcho nga pino- 
tos sin anit. 

Chaplnazo. ///. Pagdabal sin sapin nga 
corcho, etc. 

Chapinería. y". Catungdanan san parahiino 
sin sapin nga corclio, etc. An lugar ó ba- 
lay nga guinhihimoan san inga sapin. — 
Tcndahan sin inga sapin. 

Chapinero. ;//. Parahimo sin mga sapin. 
— Parabaliguia sin mga sapin. 

Chápiro. ;//. fam. Pastilan. ¡Por vida del 
chápiro! ¡Por vida del chápiro verde! 
¡Voto va al chápiro! ¡Pastilan dao! 

Chapitel, m. An catapusan sa mga torre. 

Chapodar, a. Pagsaplong san mga sanga 
sin cahuy. 

Chapón, m. Nalamid an sin daco sin tinta. 

Chapotear, a. Ilomog; pagpahomog. 

Chapuceramente, adv. m. Sa maraut 
nga pageabuhat. 

Chapucería. /. Maraut nga cabuhat ó 
pageabuhat. — Búa. 

Chapucero, ra. adj. Maraut nga pagea- 
buhat. — An d'.ri maaram magbuhat sin 
maopay. — Buaon. 

Chapurrar, a. Diri pacaluas sin maopay 
sin pamolong. fam. Pagsimbog, pagsam- 
bog. 

Chapurrear, a. Diri pacaluas sin mao- 
pay sin pamolong. 

Chapuz. vi. Pagsalum. 

Chapuzar, a. Salum; pasalum. 

Chaqueta. /. Saqucta. 

Charada. /. Tirigoon sin mga polong. 

Charanguero, ra. adj. Maraut nga pag- 
eabuhat.— An diri maaram magbuhat sin 
maopay. 

Charca. /. Danao, tubigan, lam-ao. 

Charco, m. Danao, tubigan, lunayan. — 
Pasar uno el charco, fr. fig. fam. Pagta- 
boc ó pagsacay sa dagat. 

Charla, f.fam. Pagyacan; pagearocayacan. 

Charlador, ra. adj. fam. Mayacan. —s. 
Parayacan, caparayacan. — Tabían. 

Charlar. n. fam. Pagyacan, pagtabí. 

Charlatán, na. adj. Mayacan, tabían. — s. 
Parayacan, caparayacan. 

Charlatanear. ;/. Pagyacan, pagtabí. 

Charlatanería. / Camayacan, pageama- 
yacan. 

Charlatanismo, m. Camayacan, pageama- 
yacan. 

Charol, vi. Salan. Biton. 

Charolar, a. Pagsalan. Pagbiton sin sa- 
pin, etc. 

Charrada. /. Buhat ó polong nga binu- 
quidnon.— fig. y fam. Maraut nga pagea- 
buhat. 



CHE-Cfíí 



Í4$ 



Charrán, adj. Toso nga tauo. 
Charranada. /. Catosohan. 
Charranear, n. Pagtoso. 
Charranería. /. Camatoso. 
Charrería. /. Maraut nga pageabuhat. 
Charro, rra. adj. fig. Sugad sin buquid- 

non.— fig. y fam. Maraut nga pageabuhat. 
Charretera./. Tigaman nga bulauan, nga 

salapi nga guinagamit san mga ponoan 

nga soldado sa calo cun sa paco sa ira 

saqueta. 
Chascarillo. m. Sumat ó susumaton nga 

macatataua. 
Chasco. ///. Dorogas, sorugsorug.-- fig. 

Palias. 
Chasquear, a. Pagdorogas, pagsorugso- 

rug. — Pagpalias. 
Chasquear, a. Paglagatuc, paglagopo, 

paglogoros, 
Chasquido, m. Lagatuc, lagopo, lagoros. 
Chato, ta. adj . Pungag, pungas. 
. Chatonado. adj. Guinrayandayanan; an 
! langit guinrayandayanan san mga bitoon: 
I los cielos están chatonados ó tachonados 
¡ ó adornados de estrellas. 
| Chaval, la. s. Bata. 

che 

Che. /'. Ngaran san letra nga di. 



v^iic. /. iNgaran san leu 
Chepa. /. fam. Boctot. 



CHI 

Chico, ca. adj. Guti; gutiay, dito.— s. Ba- 
ta. - -m. y f. I*ln el trato de confianza. 
Atud, botó. 

Chicolear. ;/. fam. Pagsorosuerte sin 
babaye. 

Chicoleo. ;;/. fam. Sorosuerte. 

Chicorrotín. m. Bata nga guti. 

Chicote, ta. m. y f. fam. Bata nga ma- 
tamboc ug maopay an calauas, husog. — 
Mar. Catapusan sin pisi; pisi nga otud 
ó halipot. 

Chicuelo, la. s. Bata. 

Chicha. /. fam. Cacaanon nga carne.— 
Irinmon, alacsio nga maluya. — De chicha 
y nabo. loe. fig. y fam. Di bale, uaray 
polos. — Tener pocas chichas, fr- fig. y 
fam. Sinisiríng in maluya an tauo ug 
magasa. 

Chícharo, m. Otanon nga sugad sin ba- 
latong. 

Chicharra./ Ngiya ngiya. — Cantar la chi- 
charra, fr. fig. y fam. Sinisiring in mapa 
so caopay. Gangis. 

17 



íSó 



CIÍI 



Chicharrar, a. Pagpaso, in mapaso cao- 

pay an adlao. 
Chicharrero, m. fig. y f am . An lugar 

nga mapaso caopay, cay inaadlauan gud. 
Chicharrón, m. Pitsarón. 
Chichear. n. Sitsit. Panitsit. 
Chicheo, m. Sitsit. Panitsit. 
Chichón, m. Botug. 
Chichota. / n. En Ja frase.— Sin faltar 

chichota. Sin uaray culamr bisan ano. 
Chifla. /. Pagtaghuy. Taghuy. 

Chifladera. /. Taghuy. 

Chifladura./. Pagtaghoy.— Catuyao, pag- 

catuyao, calorong, pagcalorong. 
Chiflar. //. Pagtagho}.— a. Pagyobit, pag- 
tamay.— fam. Paginum sin damo nga alac- 
sio ug sin dagmit. 
Chiflarse. r . fam. Tuyaotuyao, lorong- 

lorong. 
Chiflato, m. Taghoy. 
Chifle, m. Taghoy. 
Chiflete, m. Taghoy. 
Chifüdo. m. Pagtaghoy. 
Chiflo. m . Taghoy. 
Chile, m. Cuticot. 
Chillador, ra. s. Parasingguit. — Paraa- 

guic-ic, paraiyac. 
Chillar, n. Pagsingguit, guliat.— Aguic-ic, 

íyac— Sonosono.— Agotiot. -Jc-ic 
Chillido, m. Singguit, guliat.— Aguic-ic, 

iyac. — Sonosono. — Agotiot. 
Chillón, na. adj. Mangiras. 
Chimenea. /. Araguian san aso.— De ar- 
ma de fuego. Simenea. 
Chimpancé, m. Olot nga daco. 
China. /. Bato nga guti.— Banua ó gu in- 
vadían sa mga insic ó mga cainsican. 
Chinarro. m. Bato nga darodaco. 
Chinazo. m. Pagbatac ó pagbinatac sin 
bato. 

Chincharrero, m. Sudloton. 
Chinche./. Sudlot.— y%-. y fam. adj. Per- 
sona chinchosa. Masamoc nga tauo.— Caer, 
ó morir como chinches, fr. y ji¡r. f am . 
Sinisiring in damo an nagcacaníátay 
Chinchorro, m. Raya. Pocot. 
Chinchoso, sa. adj. fig. y f am . Mariri- 
moc, masasamoc. 
Chinela. / Sinelas. 
Chinesco, ca. adj. Insic, ó cañan mga 

insic. — A la chinesca, m. adv. Ininsic. 

Chino, na. s. Insic, tagacainsican.— m. 

Pamolong nga ininsic. 

Chiquero, m. Hinihigdaan sa mga cabac- 

tinan. Tangcal.— Pasluran san mga hayop. 

Chiquichaque m. Paralagdi sin mga gui- 

pat. 
Chiquilicuatro, m. fam. Tauo nga ma- 



Ctít 



samoc ug macatataua, cay guti an Iauas 
mya ug maraut an iya cabaedao 
Chiquillada./ Quinabatáan nga buhat. 
Chiquillería. / fam. Mga cabatáan. 
Chiquillo, lia. adj. Guti, gutiay, dito.— 
s. líata. 
Chiquirritico, ca, lio, lia, to, ta. adj. 

Goroguti, gorogutiay. Guigugutii. 
Chiquirritín, na. adj. Goroguti, goro- 
gutiay. Guigugutii. — s. Bata. 
Chiquitín, na. adj. fam- vid. Chiquirritín 
Chiquito, ta. adj. Guti, gutiay, gorogu- 
l '. # gorogutiay.— s. Bata. 
Chiribitil, m. Capiliuan (3 taragoan nga 
habobo ug haligot.-- fam. Solud nga guti. 
Chirimbolo, m.fam. Garamiton, guiña- 
mitón. 
Chirimía. / Toronggon nga sugad sin 

clarinete. 

Chiripa. / Hitingali. 
Chiripear, a. Paghitingali. 
Chiripero, m. Hitingali. 
Chirivía. / Tanum nga otanon, an onud 

an quinacaon. 
Chirla. / Bibi. — De mar. Toay. Bug-atan 
Chirlador, ra. adj. fam. Mayacan sin 

hataas nga tingug. 
Chirlar, n. fam. Pagyacan sin hataas nga 

tingug. 
Chirle, adj. fam. Uaray rasa.—;;/. Tac 

sin canding ó carnero. 
Chirlo. ;;;. Casam-dan nga halaba sa bay- 
hon. — Olat san mao nga casam-dan in 
báhao ná. 
Chirlón. m. Parayacan.— Mayacan. 
Chirona. f.fam. Pandog, pandogan, pre- 

sohan. 
Chirriadero, ra. adj. vid. Chimador. 
Chirriador, ra. adj. Masonosono.— Maa- 
gutiot. 
Chirriar, n. (Cosa qne se fríe). Sonosono. 
Rueda de carro. Agutiot.— Paghoni san 
mga tamsi, cundi maraut nga paghoni. 
Chirrido, m. Paghoni sin tamsi ó mana- 
nap sugad san ngiya-ngiya, etc. 
Chirrío, m. Agotiot. 
Chirrión. ;;;. Cangga nga maagutiot. 
¡Chis! znterj. Sitsit; sotsot. 
Chisgarabís. m . fam. Tauo nga masasa- 
moc ug macatataua, cay guti an lauas 
mya ug maraut an iya cabaedao. 
Chisguete, m. fam. Usa capagtolon sin 
alacsio.— Pxhar un chisguete, fr. Paginum 
sin usa catol-on. 
Chisme. ;;;. Sumat ó sumbong sin maca- 
caamong. 
Chismear, a. Pagsumat ó pagsumbong 
sin macacaamong. 



CHO 

Chismería. /. vid. Chisme. 

Chismero, ra. s. Parasumat 6 parasum- 
bong sin macacaamong. 

Chismografía. /. fam. Pagsumat ó pag- 
sumbong sin macacaamong. —fam. Paga- 
soy san mga sumat sumat nga naglalacat. 

Chismoso, Sa. s. Parasumat ó parasum- 
bong sin macacaamong. 

Chispa. / Riti. Pisic -Oran nga guti, 
tariti. — fam. Borrachera. Cahubog. — Chis- 
pa eléctrica. Linti. 

Chispazo. ;//. Pamiti. Pisic. 

Chispear, m. Pagpamiti. Pisic, pitipiti. — 
Relucir ó brillar mucho. Uatigat, ingatingat' 
sin maopay.-— Llover muy poco, cayendo 
sólo algunas gotas pequeñas. Pagtariti. 

Chispo, pa. adj . fam. Huboghubog. 

Chisporrotear, n. fam. Pagpamiti, piti- 
piti. 

Chisporroteo, m. Pamiti; pitipiti. 

Chisposo, sa. adj. An nagpapamiti; an 
nagpipitipiti. 

Chistar. n. Pagtingol. 

Chiste, m. Sumat nga macatatua.— Uoro- 
gas.— Dar uno en el chiste, fr. fig. y fam. 
Pacatigo. 

Chistera. / Balohoy.— Calo. 

Chistoso, sa. adj. An magsusumat sin 
macatataua. Madorogas. 

Chiticalla, com. fam. Tauo nga maocoy, 
mahilum. 

Chiticallando, adv. m. fam. Sa hinayhi- 
nay, hinayhinay gud. 

¡Chito! interj. fam. Sotsot. 

¡ChitÓIl! interj. fam. Sotsot. 

Chiva. /. candín nga babae. 

Chivata. /. Songcud nga may olo olo nga 
guindaradara san mga pastores. 

Chivato. ;//. Candín nga natc. 

Chivada. /. Canatehan sin carnero. — Qui- 
nabatáan nga buhat. 

Chivetero, m. Pasluran san mga canate- 
han sin canding. 

CHO 

¡Cho! interj. Oá. 

Chocar, n. Pagsonggo. — fig. Pagauay, pag- 
t sari.-- fig. Pacabido. — fig. Pacausa. 
Chocarrear, n. Pagdorogas nga maraut. 
Chocarrería, f. Dorogas nga maraut. 
Chocarrero, ra. adj. Madorogas. — s. Pa- 

radorogas sin maraut. 
Choclo, m. Sapin nga cahuy. 
Choco, m. Culambutan nga guti. 
Chocolate, m. id. Sicolate. 
Chocolatera. /'. Sicolatchan. 



CHOCHU 



151 



Chocolatería. /. Balay nga linilig-san san 

cacao. — Tendahan sin sicolate. 
Chocolatero, ra. adj. Maquisicolate. — m. 

Paraliguis sin cacao. 
Chochear. //. Angoango. 
Chochera./. Caangoango, pageaangoango. 

— Tinigurang nga polong ó buhat. 
Chochez. /. vid. Chochera. 
Chocho, Cha. adj. Angoango, tigurang ná. 
Chofes. m. pl. Bagá. 
Chofeta. m. Bagahan. 
Chofísta. com. Paracaon sin mga bagá. 
Chola Ó Cholla. /. fam. Oló.—fg. Sam- 
butan. 
Chopa. / Isda nga guti. 
Chopo, m- Cahuy nga hataas. 
Choque, m. Songgo. —.#/?/. Auay. 
Choquezuela. /. Toaytoay. 
Choricero, ra. ///. y/. Parabuhat sin mga 

soriso. - Parabaliguia sin mga soriso. 
Chorizo m. Soriso, halipot nga tinae nga 

pinopono sin onud ug talagudti nga tam- 

boc sin bactin nga tinatadtad ug binubu- 

tangan man sin panacot. 
Chorlito, m. Tamsi.— Cabeza de chorlito, 
fig. fam. Sinisiring' an tauo nga magaan 

nga caoló. 
Chorreadura. / Agay.— Caaguihan.— 

Mancha. Dumit. 
Chorrear, n. Pagagay. — Pagagui (cún dao 

tubig, etc). — Toro. — Tabiguis. Agus. 
Chorreo, m. Agay. Toro. Agui. Agus. 
Chorrera. /. Caaguihan sin tubig, etc. 
Chorretada. / Agusan.-—Usa capigsot 

nga dugo, etc. 
Chorro, m. Agusan. — Usa capigsot nga 

dugo, etc. 
Chota. /. Nate nga babaye sin canding ó 

vaca. 

Chotacabras. /. Tamsi. 
Choto, m. Mate nga lalaqui sin canding 

ó vaca. 
Chotuno, na. adj. An mga canatehan 

sin canding, nga nasoso pá. — Oler á cho- 
tuno, fr. Maangso. 
Chova. / Tamsi nga sugad sin oác. 
Choza. /. Payag. Lagcao. Handog. 
Chozno, na. m. y /. Icaupat nga apo. 
Chozo, m. Payagpayag. Lagcao. 
Chozuela. /. Payagpayag. Lagcao nga 

guti. 

CHU 

Chubasco, m. Onos; óranos. 

Chucha. /. Cahubog. 

Chuchear, n. Huringhuring. Pamusil. 

Chuchería./. Talagudti; bisan ano nga^ 



152 



CHU 



guti an bale, cundi maopay man; bisan 

ano nga cacaanon nga marasa ug guti an 

bale. 
Chucho, m. fam. Ayam. 
Chuchumeco, m. Tauo nga habobo, ug 

rnaraut an iya cabacdao. 
Chueca. / An mga tul-an sa mga calu- 

lut-han. 
Chufar. //. Pagtamay, pagyobit. 
Chufear. ?/. vid. Chufar. 
Chufeta. /. Bagaban. 
Chufeta, f. fam. Uorogas. 
Chufleta. /. fam. Dorogas. 
Chufletear, n. fam. Pagdorogas. 
Chufletero, ra. adj. fam. Madorogas. 
Chulear, a. Pagtamay, pagyobit. Pagdo- 
rogas, pagtiaotiao. 
Chulo, la. adj. Madorogas, matiaotiao. 
Chunga. /. fam. Sorosucrte. 
Chunguearse, r. fam. Pagsorosucrtc. 
Chupa. /. Sarupan. 
Chupado, da. adj. fig. y fam. Magasa 

ó mahogos caopay. 
Chupador, ra. adj. Masopsop, masarop- 

sop. — ///. Saropsopan. 
Chupadura. / Pagsopsop, pagsaropsop. 
Chupar, a. Pagsopsop, pagsaropsop. — 

Pagpangos sin tubo. — Homhom. — Nocnoc. 

— Hamul, molmol. 



CHU 

ChUpatíVO, va. adj. Macacasopsop. 

Chupete. (Ser una cosa de) fr. fam. Bi- 
san ano nga maopay gud. 

Chupetón, m. Pagsopsop sin macosog. 

Churrullero, ra. adj. An mayacan sin 
tiaray liaros. 

Churruscarse, r. Pagitutubud ná. 

Churrusco, m. Pinit nga tinapay nga ti- 
nubod caopay. 

Churumbela. /. Toronggon nga sugad 
sin flauta. 

Churumo, m. Rasa. 

Chus. (No decir uno) ni mus. fr. fig. y 
fam. Diri pagyacan sin ano lá. •► 

Chuscada. / Buhat nga rnaraut nga diri 
angay. 

ChUSCO, ca. adj. Madorogas sa baga mao- 
pay nga pagpaagui. 

Chusma. /. Cadam-an sin mga tauo nga 
maglaris, mangiras, etc. 

Chuzazo. ///. Pagdabal sin bambo ó song- 
cud nga may tais nga puthao. 

Chuzo, m. Bambo ó songcud nga may 
tais nga puthao.— A chuzos, m. adv. y 
fam. Sin damo, sin daco. — Echar chuzos. 
fr. fig. y fam. Pangisog, pagbusá. 

'Chuzón, na. adj. Batid, macuri limbo- 
ngan.— Batid sin pagdorogas sa iba sa mga 
carocayacan. 



D 



DA 



D. ícalima nga letra ug icaupat san mga 

consonante san abecedario nga (ininatsila. 

An caluluasan niya, de. 
D. Letra nga numeral nga an cababalihan 

niya lima ca gatos. 
Dable, adj. Mahihimo, sadang buhaton. 
Daca. Andar al daca y toma. fr. Cacli 

ó icadi ó cadian, iya. 
Dación. /. For. Paghatag. Pagcahatag. 
Dádiva. / Hatag. 
Dádiva del marido á la mujer. Pa- 

nguli. Del suegro al yerno. Taltal, tinalta- 

lan. La que se hace al dato, de lo que se 

vende. Bihit, bihut. 
DadíVOSamemte. adv. m. Sin ongud nga 

paghatag. Sa daco nga pagcalooy. 
Dadivoso, sa. adj. Mahatag, mahatagon. 

— s. Parahatag. 
Dado que. conj. coudic. Cún. Dado que 

sea verdad lo que dices. Cún camatuoran 

an imo polong. 
(Dador, ra. adj. Mahatag, maghahatag.— 



DA 



.v. Humalatag; parahatag.-—///. Paradolong 

ó nagdodolong sin surat. 
Daga. /". Panganiban nga duduha an tarum 

dapit sa cataisan. 
Dalmática. /". Biste nga guinagamit san 

diácono ug subdiácono. 
Dama. /. Mahal nga babaye. 
Damajuana. /. id. Dacv nga surudlan. 
Damascado, da. adj. Dinamasco. 
Damasco, m. Género o panapton nga 

igagama cún sa barahibo bá sin carnero. 

— Cahuy nga damasco, ug an bonga niya. 
Damería. / Pagpasaho. Pagparayao (cay 

baga magaan an cabuot) — Baga cabaraca. 
Damnable. ¿7/-//. Angay ó tacús pagdirion. 
Damnación. / Pagdiri; pagdiniri. 
Damnificador, ra. adj. Magpaj)acaraut. 
Damnificar, a. Pagpacaraut. 
Dante, p- a. Mahatag. An naghahatag. 
Danza. /. Sarabay; sayao. 
Danzador, ra. Magsarayao, magsarabay v 

— s. Parasayao. 



DA 

Danzante, m. y /. Parasáyao, sumarayao. 
pl. Magsaráyao, sumasáyao. 

Danzar, a. Pagsayao, pagsabay ó pagsa- 
rabay. 

Dañable, adj. Macacaraut. 

Dañado, da. adj. Maraut, malaris. — Con- 
denado. Pinilian. 

Dañador, ra. adj. Macaraut. 

Dañar, a- Pagraut. — Pacaraut. — Pagpaca- 
raut. — Pagdarahug. — r. Raut. 

Dañino, na. Madarahug. Matocob. 

Daño. m. Pagpacaraut. Pacaraut. — Carat- 
an, car au tan. 

Dañosamente, adv. vi. Sa daco nga 
pagpacaraut. 

Dañaso, sa. adj. Macacaraut. 

Dar. a. Paghatag. — Pagtogot. -Dar con- 
suelo. Paglipay. — Dar consejo. Pagsagdon. 
-Dar un bofetón. Pagtampaling. — El re- 
loj dio las cinco. Nagalascinco ná an ora- 
san. — Dar azotes. Paghampac. — Dará co- 
nocer una cosa. Pagpahabaro: pagpahayag. 
— Dar á entender una cosa. Pagasoy. — 
Dar con una persona ó cosa. Paghiaguii. 
— Dar de sí. fi. ünat. — Darse uno por 
vencido, fr. Ampo. Padaog. — Dar sobre 
uno. fr. Pagdosmog sa iya. —Dar tras uno. 

fr. fam. Pagbocud, paglanat. 

Dardabasí. m. Panug. 

Dardada. /. Pacaigo san odyong. 

Dardo, ni. Odyong; pana. — Isda sa salug, 
cundi tonocon. 

Dares y tomares, loe fam. Mga salapi 
nga ihinatag ug quinarauat. — fig.fatn. Pag- 
hihibatonbaton sin polong. 

Data. /. Pecha nga ibinubutang sa tinica- 
ngan cun sa catapusan bá san mga surat ó 
iba pá nga mga carig-onan. — Data ó an 
iguinpadata nga caibanan sin otang ó car- 
go.— -Tigaman ó casayoran san tuig ó adlao 
nga iguinbuhat ó inabut sin bisan ano. 

Datar, a. Pagdata, pigtigaman. — ;/. 'lícang 
pá. Nuestra amistad data del año pasado. 

An pageasangeay namong ticaiig pá sa 
tuig nga natapus. 

Dataría. /. id. Hocmanan sa curia nga 

romana, nga ainoy araguian sa iba nga 

mga pagtogot sa Santos nga Papa. 
Datario. ///. An Padre nga ponoan san 

hocmanan nga sinisiring Dataría. 
Dativo, vi. (¡raiii. Icatalo nga caso san 

declinación. 
Data. ///. Camatuoran. Casayoran. Carig-o- 
nan. 
Dato. vi. Dato, ponoan. — Título de digni- 
dad. Pagcadato. — pl, Cadatoan. 



DE 



153 



De. / Ngaran san letra nga d. 
De. prep. San. La casa de mi padre. An 
balay san acón amay. — Las alhajas de 
mi mujer. An mga hiyas san acón asaua. — 
Sa. Vengo de Tubig. Ticang acó sa Tubig. 
— No sale de casa. — Diri nalusad sa balay. 
— Nga. El vaso de plata. An vaso nga sa- 
lapi. — El vestido de seda. An panapton 
nga igagama. — La casa de piedra. An ba- 
lay nga bato. — Un vaso de agua. Usa ca 
vaso nga tubig ó usa ca vaso sin tubig. 
— Una tinaja de aceite. Usa catadiao nga 
lana. — Por. Tungud. De miedo, no puede 
responder. Tungud sin cahadluc, diri na- 
cacabaton.— Con. Tican. ZV intento lo hizo. 
Tican sa buot an pagbuhat niya siton; ó 
de la manera que sigue: tinuyo lá an iya 
pagbuhat siton. — Sa. El mes de Mayo. An 
bulan sa Mayo. — La ciudad de Manila. An 
bongto sa Manila. — Desde. Tican. De Oras 
vamos á Catubig. Tican sa Oras macadto 
guita sa Catubig. — Ya es hora de caminar. 
(De este modo en visaya). Tuig ná nga 
iglalacat. — Llegaron de madrugada. Aga 
aga an ira pagabut. — El bueno de Pedro. 
An maopay nga si Pedro. — De esto se in- 
fiere. Dinhi sini guican. 

Dealbación. /. Pagpacabusag. 

Deán vi. Ponoan sa mga canónigo. 

Deanato. ///. Catungdanan san deán; pag- 
cadeán. — An tuna nga sacop san gahum 
san deán. 

DeanazgO. vi. vid. Deanato. 

Debajo, adv. 1. Uarum, sa ilarum; sa obús; 
sa sirong. 

Debate. ///. Pagpolongpolong. 

Debatir, a. Pagpolongpolong, pagindig, 
pagiroindig — Pagauay. 

Debe. vi. com. Otang. 

Debelación. /. Pagdaog; pageadaog. 

Debelador, fa. adj. Macadaog. 

Debelar, a. Pagdaog, in guindaog an mga 
caaoay tungud sin mga panganiban nga 
damo. 

Deber, m. Catungdanan. Tungud. — Deu- 
da. Otang. 

Deber, a. (En visaya). May catungdanan. 
Debe de hacer frío. Sa buot co, matag- 

^hum ó mahageot. — Debieron de salir á 
pelear. Sa buot co, guinmican sira sa pa- 
gaoay. 

Debidamente, adv. vi. Sin turnan, sin 
hingpit, sin maopay. Turnan caopay, hing- 
pit caopay. 

Débil, adj. Maluya. — Lopog. 

Debilidad. /. Caluya, pagealuya. Cama- 
luya, pageamaluya. Camaluyahon. 

Debilitación. /. vid. Debilidad. 



154 DE 

Debilitadamente. adv. m. Ora ora sin 
luya. Maluya caopay. 

Debilitante, p. a. Macacaluya. 

Debilitar, a. Pagluya, pagiban san cosog. 

Débilmente, adv. m. Ora ora sin luya. 
Maluya caopay. 

Débito. /;/. Deuda. Otang. --Conyugal. Ca- 
tungdanan san mga inasaoan. 

Década. /. Ñapólo. 

Decadencia. /. Camaluya, pagcamaluya. 

Decaer, n. Iban. Luya. 

Dacaimiento. ///. Camaluya, pagcama- 
luya. 

Decálogo, m. An inga ñapólo nga mga 
sugó sa Dios. 

Decampar. //. Pagpauli an mga casolda- 
dosan, in binabayaán an guinooquian nira 
nga lugar. 

Decano, m. Guimagurangi ó guimamagu- 
rangi san mga cadatoan, etc. 

Decantación. /'. Pagtuad sin mahinay an 
surudlan basi maipis an tubig, ug diri an 
lagud. 

Decantar, a. Pagpabantug, pagsumatsu- 
mat. 

Decantar, a. Pagtuad ó pagquiling sin 
hinayhinay san surudlan basi maipis an 
tubig etc., ug diri haoopud an lagud. 

Decapitación. /. Pagpogot san oló. 

Decapitar, a. Pagpogot san oló. 

Decena. /. Ñapólo. 

Decenal, adj. Sacop ó dugay sin ñapólo 
catuig. 

Decenar, m. Ñapólo catauo. 

Decenario, m. Cuentas ó tohog sin tag- 
poplo ca cuentas. — adj. An tungud ó ca- 
ñan ñapólo. 

Decencia. /. Camahusay, camahinis sa 
lauas, ete. 

Decenio, m. Ñapólo ca tuig. An dugay 
sin ñapólo ^a tuig. 

Deceno, na. a/j. Icapolo, icanapolo. 

Decentar, a. Pagticang sin paggamit sin 
ano lá.— Pagticang sin pagiban. — r. Sa- 
mad, in nasasamad an lauas san masaquit 
nga diri nacacaluyo. 

Decente, adj. Mahinis; matadong.-— Angay, 
igo. — Maopay sin batasan. 

Decentemente. adi>. m. Sin maopay, sin 
casadangan. 

Decepción. /. Sayop, sala. Limbong. 

Decible, adj. Sadang igasoy. 

Decidero, ra. adj. Sadang igasoy. 

Decididamente, adv. m. Ticang sa buot. 

Decidir, a. Pagbuot, pagotud sin calipo- 
ngan. 

Decidor, ra. adj. Madorogas, • 

Décima. /. An icapolo. 



DE 

Decimal, adj. Icapolo. 

Décimo, ma. adj. Icapolo, icanapolo. 

Decimoctavo, va. adj. Icapolo cag ualo. 

Decimocuarto, ta. adj. Icapolo cag upat. 

Decimonono, na. adj. Icapolo cag siam. 

Decimonoveno, na. adj. Icapolo cag 
siam. 

Decimoquinto, ta. adj. Icapolo cag lima. 

Decimoséptimo, ma. adj. Icapolo cag 
pitó. 

Decimosexto, ta. adj. Icapolo cag unum. 

Decimotercio, Cía. adj. Icapolo cag tolo. 

Decir, m. Polong. — Sumat. 

Decir, a. Pagpolong, pagyacan, pagbágao. 
Pagasoy. Pagsumat. Pagsiring. — Dice la 
Santa Escritura. Nga laong (ó polong) sa 
Santos nga Surat. - Dice Pedro. Nga laong 
(ó polong) ni Pedro. — Dijo él. Nga niya. — 
Dicen ellos. Nga nira. — Decís vosotros. 
Nga niyo. — Decimos nosotros. Nga naton 
(ó namon). fig. Este traje me dice bien. 
Ini nga panapton uaangay sa acón. — Como 
si dijéramos, exprc j'am. Sugad sini. 

Decisión. / Pagtaláan. Taláan.— Cama- 
rig-on sin casingeasing. — Pagbuot ó pag- 
hocom. 

Declamar. //. Pagpolong, pagyacan sa 
cadaygan. Paguale- — Paguale ó pagasoy 
sa mabascog nga polong. 

Declaración. /. Pagasoy. — Casayoran. — 
Caasoyan. -Pagpahayag. 

Declaradamente, adv. w. Sin sayud. 
Sayud caopay. Dayag caopay. Hayag cao- 
pay. 

Declarador, ra. adj. Magaasoy. — s. Pa- 
raasoy. 

Declarante, p. a. Magaasoy. - m, y /. 
For. Paraasoy. 

Declarar, a. Pagasoy. Pagpahabaro, pag- 
pasayud. — Fcr. Pagtaláan, pagsugo. — y. 
Pahayag, paquita. 

Declarativo, va. adj. Macacaasoy. 

Declaratorio, ria. adj. Macacaasoy. An 
may caasoyan ó casayoran. 

Declinable, adj. Gram. An madedeclinar. 

Declinación./ Cahalag, pagcahalag; pag- 
halag. Pagcahanayhanay. Cahal-gan.- — 
Gram. Pagdeclinar, declinación. 

Declinar, a. Taliquid, quiling. — jig. Iban. 
fig. Halag. — Gram. Pagdeclinar. 

Declive, m. Higad: cuhigaran. Halag; ca- 
hal-gan. 

Declividad. /. Cahigaran. Cahal-gan. 

Declivio, m: vid. Declive. 

Decocción. /. Pacaloto. Caloto, pagcaloto. 

Decomisar, a. Pagpadacop, pagpacuha, 
pagpreso, pagpa preso, vid. Decomiso. 

Decomiso, m. Sinisiring in may sugo an 



DE 

justicia sin pagpadacop, pagpacuha sin 

ano, tungud cay uaray catutuman an ta- 

laan ó sugo ni ya 
Decoración. / Rayaiu layan, sab-ong. 

Carabolan. 
Decoración. / (2. art.), pagsaoló. 
Decorado, m. Rayandayan, sab-ong, ra- 

bol rabol; carabolan. 
Decorador, m. Pararayandayan, parasab- 

ong, pararabol. 
Decorar, a. Pagrayandayan, pagsab-ong, 

pagrabol. Pagbutang sin inga lucay. 
Decorar, a. Pagsaoló. 
Decoro, m. Catahud, catalahuran. — Ca 

maopay sin buot, caniahauan sa casing- 

casing; pagtahud. — Dungug, bantug nga 

niaopay. 
Decoroso, sa. adj. Maopay sin batasan. 
Decrecer. n. Hotos, iban. Copus. 
Decrépito, ta. adj. Tigurang na caopay, 

ango-ango; arug. 

Decrepitud./. Pagcatigurang, pagca ango- 
ango; pagcaarug. 
Decretal. /. Surat sa Santos nga Papa 

nga casayoran sin ano man nga hinbobo- 

rongan. — pl. Libro nga sinuratan san inga 

surat, mga catogonan ó mga casugoanan 

sa mga Santos nga mga Papa. 
Decretar, a. Pagsugo, pagtalaan. Pag- 

buot. 
Decreto. ///. Sugo, talaan, pagbuot. 
Decurión, m. Cabo ó ponoan sin ñapólo 

nga mga saldados.- -Ponoan. — An tinata- 

puran sa caliburan sin paglecciona sa iba 

nga cabataan. 
Decurso, ni. Pagcasoiv.idsonud san tuig. 
Dechado, m. Susgaranan, pagsorondan, 

panundugan. — Lagda, lagdaan. 
Dedada. / Usa ca pagtolpoc, usa ca-pag- 

laohit san tudlo dida sin matam-is, dugos, 

etc. 
Dedal, m. id. Didal. 
Dedicación. / Paghalad. Pagcahalad. 

Pagtungud; paghitungud; pagpahanungud. 
Dedicar, a. Paghalad. Pagtungud; paghi- 

lungud; pagpahanungud.— /'. Pagaram. 
Dedicatoria. /. Surat ó casayoran nga 

ibinubutang sa tinicangan sin libro, etc., 

basi hibaroan an tauo, etc., nga guinpapa- 

nongdan. 
Dedil, n. Tacob sin tudlo. 
Dedillo, m. Tudlo nga guti.— Saber uno 

una cosa al dedillo, fr. fig. y fam. In 

nahibabaro siya ó batid caopay sin ano 

man. 
Dedo. ni. Tudlo.— Dedo anular ó médico. 

Uara ngaran.— Dedo auricular ó meñique. 

Cumaingquing. — Dedo cordial, de en me- 



DE 



\ñ5 



dio, ó del corazón. Talimutnga. — Dedo 
pulgar ó gordo. Tamuragco, ó dumarag- 
co. — Dedo índice, mostrador. Itotoro, ó 
iturutdo.— Kl dedo de Dios. fig. An ga- 
hutn sa Dios. — A dos dedos de. . . loe. fig. 
y fam. Haraniay gud; ibus dao. Alzar uno 
ef dedo. fr. fig. fam. Pagtudlo.— Comerse 
uno los dedos por alguna cosa. fr. fig. y 
fam. In naiipa siya caopay sin ano lá. — 
Contar por los dedos, fr. Isip, ó ihap sa 
mga tudlo. — Los dedos de la mano no 
son iguales, fr. proverb. An mga tudlo 
sa camut diri nageacatopong.— Poner á 
uno los cinco dedos en la cara. fr. fig. 
y fam. Pagtampalo sa iya. — Ponerse uno 
el dedo en la boca. fr. fig. Pagocoy ó 
paghilum, cay caangayan. 

Deducción. /. An cuha. 

Deducir, a. Cuha. — Hunahuna. — Pagiban. 
— For. Pagpahayag san minamatadong. 

Defecación. /. Pagcuha san íagud ó mga 
hugao. — Pagoro, paglibang. 

Defecar, a. Pagcuha san lagud ó mga 
hugao. — Pagoro, paglibang, 

Defección. /. Pagbulag. Pagcabulag. Pag- 
carimuc. 

Defectivo, va. adj. Culang pá, quinucu 
langan pá, diri turnan. 

Defecto, vi. Cacablas, caculangan. Cacab- 
las sin catumanan. — Sayop, sala. 

Defectuoso, sa. adj. Culang pá, quinucu- 
langan pá, diri turnan. — Macasasala, nía- 
say-panon. 

Defendedor, ra. adj. Mananabang. — r. 
Paratabang. Bantay. 

Defender, a. Pagtabang, paglaban, pag- 
tabag --Pagogop. Paghambay.-Pagbantay. 

Defendible, adj. Sadang tabangan. 

Defensa. /. vid. Defender.— Arma, instru- 
mento ú otra cosa con que uno se de- 
fiende de un riesgo. Icatabang. — Amparo. 

Darangpan, arayopan. — Obra de fortificación, 
que sirve para defender una plaza, un 
campamento, etc. Carig-onan. 

Defensión. /. Darangpan, arayopan. 

Defensiva. /. Baga pageabutang san na- 
hulat lá san contra. — Estar ó ponerse á 
la defensiva, fr. An andam ó tima ná, ug 
nahulat lá san contra. 

Defensivo, va. adj. Macacatabang, ma- 
cacabulig.— Icacatabang, icabubulig. 

Defensor, ra. adj. Mananabang, mag- 
burulig. — s. Paratabang, parabulig.-Parao- 
gop, hambay — Bantay. 

Defénsoría. /. For. Pagcamanaijabang. 

Deferencia. /. Pagoyon ó pagalagad san 
buot sa iba. Pagtahud; catahud; catalahu- 



150 



DE 



Deferente, adj. Maoyon ó m'aalágací san 
buot sa iba. 

Deferir, n. Pagoyon ó pagalagad san btiot 
sa iba, cay an pagtahud. — Pagtogot, pag- 
pahabaro, paghatag sin parte tungud san 
catundanan ó gahum nga itinogot san 
tauo. 

Deficiencia. /. Cacablas, caculangan. 

Deficiente. adj. Cablas, culang. 

Déficit. ;;/. Otang. cargo, caculangan. 

Definición /. Casayoran, caasoyan. — De- 
cisión. Taláan. 

Definidor, ra. adj. Mahatag sin casayo- 
ran; masusugo. — m. Padre nga definidor 
nga bulig san labao nga ponoan sin pa- 
gataman, pagsugo ó pagbuot hionong sin 
mga turumanon nga iba sa mga capadian. 

Definir, a. Pagasoy, paghatag sin casayo- 
ran. — Pagsugo, pagtaláan. 

Definitorio. m. Mga Padre nga definidor 
opud rnán an ponoan. — An solud nga 
guincacatirocan nira. 

Deflagración. /. Paglaga. Pagcalaga. 

Deflagrar, n. Paglaga. 
Deflegmación. /. Pagcughat. 
Defoliación. /. Catactac ó caholog san 

inga dahon san cacahuyan tungud sin ba- 
guio, etc., etc. 
Deformación. /. Pagcaraut sin pagcahi- 

mo, cabaedao, etc. 
Deformar, a. Pagraut sin pageahimo, ca- 

buhat, etc. 

Deformatorio, ria. adj. Macacaraut. 
Deforme, adj. Maraut an cabuhat, maraut 

an cahirno, maraut an cabaclao, etc. 
Deformidad. /. Caraut sin pageahimo, 

cabaedao, etc. — jig. Sala ó sayop nga ma 

hugao. — jig. Pagcamaraut san sala, etc. 
Defraudación. /. Pagticas, paglimbong, 

pageauat. 
Defraudador, ra. adj. Manin ; cas, malirn- 

bong, macauat. — Paraticas, paralimbong, 

paracauat. 
Defraudar, a. Pagticas; paglimbong, pag- 
eauat. 
Defuera, adv. 1. Goa, sa goa, gauas, sa 

gauas. 

Defunción. /. Camatayon; pageamatay. 
Degeneración. /. Pagiban, in nagtitiiban 

an cosog, an bahandi, etc., etc. 
Degenerar, a. Pagtinos, in nagfitiinos an 

mga bahandi. Pagiban, in nagtitiban an 

magopay nga calauas. — Lubad, in nalulu- 

bad an mga pintar. 
Deglución. /. Pagtol-on; paglarnoy, pag- 

lamon. 
Deglutir. ;/. y a. Pagtol-on; paglarnoy, 

paglamon. 



DE 

Degollación. /. Pagpogot. Pamogot. 

Degolladero. Paraty-an sin mga hayop. 

Degollador, ra. Parapogot. 

Degolladura. /. Samad nga binubuhat sa 
liog san pagpogol. 

DegollamientO. m. Pagpogot. Pamogot. 

Degollar, a. Pagpogot.— Pagpotol san oló 
san isda. 

Degollina. /. jam. Pamatay. 

Degradación. /. Paghucas. Pagcahucas. 
Pagobus ó pagpaobus nga diri angay. 

Degradante, adj. Bisan ano nga maca- 
caraut san maopay nga dungug ó bantug. 

Degradar, a. Paghucas.— Pagobus ó pag- 
paobus nga diri angay. Pagpasipara. 

Degüello, m. . Pagpogot. Pamogot.— Pa- 
matay. — Entrar á degüello, jig. mil. Sini- 
siring in nasolong sin bongto an mga ca- 
auay ug pinamamatay nira an mga tauo 
sin uaray calooy. — Tirar á uno al degüe- 
llo, jr. jig. y jam. Pagtuyo lá sin pagpa- 
caraut sa iya. 

Degustación. /. Pagtadi, pagtilao. 

Dehesa. /. Caran-an san mga hayop. 

Deicida. adj . Tinatauag an mga nagpatay 
san aton (jíuinoo Jesucristo. 

Deicidio. ///. Pagpatay can Jesucristo Dios 
nga matuod ug tauo man nga matuod. 

Deidad. /. Pagcahimtang sa Dios.— Tina- 
tauag man sin sugad an mga diosdios sa 
mga diuatahan. 

Deífero, ra. adj. An nagdadara sa Dios 
sa casingeasing. 

Deificación. /. jig. Pagpacasantos. 

Deificar, a. Pagpacaclios, in pinacacadios 
an tauo ó iba pá.— Pagpacasantos, 'in nasa- 
santos an tauo tungud san gracia. — fig. 
Pagdayao nga ora ora ná sa usa ca tauo. 

Deífico, ca. adj. Diosnon. 

Deípara. adj. Pansag lamang ni María 
Santísima cay íroy siya sa Dios. 

Deisidemonia. / ant. An nahadluc san 
mga dios dios nga buaon. 

Dejación. /. Pagbaya. Pagcabaya. — vid. 
Dejar. 

Dejada. /. Pagbaya. 

Dejadez. /. Cahubia, pageahubia. 

Dejado, da. adj. Mahubia.— Maluya- 

Dejamiento, m. vid. Dejación. — Cahubia; 
camahubia. — Caluya; camaluya. 

Dejar, a. Pagbaya.— Dejó de hacer lo 
prometido. Binayaan niya an pagtuman 
san isinaad niya. — Buhi, boliyo. No dejes 
(sueltes) la maroma. Ayao pagbuhii ó pag- 
boliyoa an pisi. — Bilin. Dejé á mi hijo 
en' casa. Binilin co an acón anac sa balay. 
— Como verbo auxiliar, unido á algunos 
participios pasivos, explica una prevención 



riccrca de lo que el participio significa. 
Dejo ya dicho, escrito, etc. (En visaya de 
este modo). Nagsiring na acó, nagsurat 
uá acó. — Como verbo auxiliar, unido á al- 
gunos infinitivos, indica el modo especial 
de suceder ó ejecutarse lo que significa 
el verbo que se le une, y entonces se usa 
regularmente como recíproco. Dejarse que- 
rer; dejarse ver. (De este modo en visa- 
ya). Pagugma ca; paquita ca. Déjeme llevar 
de la ira- Napadaog acó san casina. Déja- 
le vencer. Padaog ca. — Como interjección, 
es á veces expresión de amenaza. Déjale 
que venga. (De este modo en visaya). 
Pabai lá nga cumanhi. Déjalo, que ya veras. 
Pabai lá, cay maquiquita ca... 

Dejativo, va. adj. Mahubia. Maluya. 

Dejillo, ni. Sarisari ó sainsain sin pagea- 
rocatingud. — Rasa. 

Dejo. m. Catapusan ó catubtuban sa bisan 
ano. — Sarisari ó sainsain sin pagearocatin- 
gug. Rasa.— Cahubia. Camaluya. 

Del. Contrac, de la prep. de y el artículo 
el. San. La naturaleza del (por de el) hom- 
bre. An cahimtang san tauo. 

Delación. /. Pagsumbong. 

Delantal. ;/?. Tampis. 

Delante, adv. 1. Ona.— Enfrente. Sa atu- 
bangan. Yongud. — adv. m. Sa atubangan. 
Arrodillarse delante del rey. Paglohud sa 
atubangan san hadi. 

Delantera. /. Yongud. La delantera de 
la casa. An yongud sa balay. — Ona. -Co- 
ger, ó tomar á uno la delantera. //-. fam. 
Pagona sa iya. 

Delantero, ra. adj. Ona, nagoona. 

Delatable. adj. Angay igsumbong. 

Delatar, a. Pagsumbong. 

Delator, ra. adj. Masumbong. — s. Para- 
sumbong. 

Delectable. adj. Macalilipay. 

Delectación. / Calipay, cali payan.— Ca- 
li pay ó calipayan sa lauas. . 

Delectamiento. w. vid. Delectación. 

Delegación. /. Pagtoin, pagtapud, pagto- 
got sin gahum. — Catungdanan san tinata- 
puran. — Oroqu'an san tinatapuran. 

Delegado, da. adj. Tinoroínan, tinatapu- 
ran; tinotogotan sin gahum. 

Delegante, p. a. An matogot sin gahum. 

Delegar, a. Pagtoin, pagtapud, pagtogot 
sin gahum. 

Deleitabilísimo, ma. adj. sup. Macalili- 
pay gud caopay. 

Deleitable, adj. Macalipay. 

Deletación. /. Calipay; calipayan. — Cali- 
pay ó calipayan, sa lauas. 

Deleitamiento, m. vid. Delectación. 



í)tí 



157 



Deleitar, a. Paglipay. Pacalipay. — ;-. Li- 

pay '. 
Deleite, m. Calipay; calipayan. — Calipay 

ó calipayan sa lauas. — /V. Calipayan Cai- 

ribgon. 

Deleitosamente, adv. m. Sa daco nga 
pagcalipay. 

Deleitoso, sa. adj. Macalipay. 

Deletéreo, rea. adj. Macacamatay. — Ma- 
jara, macahihilo. 

Deletreador, ra. adj. Magtatagusa sin 

letra. Magtatagduha sin letra. 
Deletrear, n. Pagtatagusa sin letra. Pag- 
tatagduha sin letra. Pagtatagusa sin po- 
long. 
Deletreo. »i. vid. Deletrear. 
Deleznable, adj. Masayon maboóng ó 

mabari . — Madalonot caopay. 
Delfín, m. Mananap nga daco sa dagat 

nga nagaanac. Lomud. 
Delfín. Bansag ó ngaran sadto ánay san 

anac nga suhag san hadi sa Francia. 
Delfina. /. Asaua san anac nga suhag 
san hadi sa Francia. 

Delgadez. /. Pagcamagasa. — Pagcamani- 
pis. 

Delgado, da. adj. Magasa, mahugos; 
yagpis. — Manipis; tagpis, gamay. 

Deliberación. /. Pamorobout ó paghuna- 
huna sin maopay. 

Deliberadamente, adv. m. Sa paghuna- 
huna sin maopay. 

Deliberar. ;/. Pamorobuot, paghunahuna 
ánay sin maopay. — a. Pagbuot, paglarang 
sa paghunahuna ánay sin maopay. 

Delicadamente, adv. m. Sin hinay; hi- 
nay caopay. 

Delicadez. / Caluya, pagealuya. Cama- 
luya, pageamaluya. — Camadali masina. — 
vid. Delicadeza. 

Delicadeza. /. Camaopay. — Maopay nga 
cabuot, camaabiabihon. — Baga camahomoc 
sin buot. — Ongud ó maopay nga pagtu- 
man. 

Delicado, da. adj. Maabiabihon, maho- 
moc ó maopay nga cabuot. — Maluya; ma- . 
gasa; masinaquiton, masinaquit-non. — Ma- 
talagpóc, masayong maboong, mabari, ma- 
lubad, etc., etc. — Marasa, malalim. — Ma- 
curi, macuti. — Matahum; maopay nga ca- 
bayhon. —Pos-canon madali masina. — SU 
naho-an. 

Delicia. /. Calipay nga ongud sa calag.— 
Calipay nga masog-ong sa lauas. — Calipa- 
yan. Este niño es la delicia de sus padres. 
Ini nga bata an calipayan san iya mga 
cagan ac. 

Deliciarse, r. Lipay. 



158 



DÉ" 



Deliciosamente, adv. vi. Sa dáco nga 

pagcalipay. 
Delicioso, sa. adj. Macacalipay. — Maca- 

lilipay, macaruruyag. 
Delicuescencia^ / Camatunao, pagcafna- 

tunao'. 
Delicuescente, adj. An matutunao. 
Delincuencia. /, Camatalapason, pagca 

rnatalapason, macasasala. 
Delincuente, p. a. Matalapas. Matalapa- 

son. Matalapas-non.— s. Paratalapas. — Sa- 

Jaan, macasasala. 
Delincación. / Pagbadlis, paratigaman, 

paglagda. 
Delineador, ra. s. Parabadlis, paratiga- 
man, paralagda. 
Delineamiento, m. vid. Delincación. 
Delineante* m. vid. Delineador. 
Delinear, a. Pagbadlis, pagtigaman, pag- 
lagda. 
Delinquimiento, m. Pagtalapas. Pagca- 

talapas; pacasala. 
Delinquir, n. Pagtalapas sa batasan ó 

sugo. Pacatalapas, pacasala. Lapas. 
Deliquio. ;//. Camaluya; baga calipong; 

baga cacuhai san balatian. 
Deliramento* vi. Calipong sa oló. 
Delirante» p. a. Linilipongan an oló. 
Delirar, n. Lipong, in nalilipong an oló 

ug nagyayacan an tauo s ; n uaray sasabut. 
Delirio, vi. Calipong sa oló. 
Delirium tremens. ;//. Calipong sa oló 

ug cabantad sa lauas tungud sin capara- 

inum. 
Delito, vi. Sala; sayop; pagtalapas san 

sugo. 
Delusoriamente, adv. m. Agui sa lim- 

bong. 
Delusorio, ria. adj. Malimbong, ma- 

libo. 

Demacración. /. Camagasa. 
Demacrarse, r. Gasa, Hugos. 
Demanda. /. Paquimalooy, pangamaya. 

Pangaro. — Ir en demanda de una persona 

ó cosa. fr. Pagtoroy ó pagbiling sa iya. 
Demandadero, ra. m. y /. Surugoon. 
Demandado, da. m. y'/, id. An iguin- 

queja ó iguinsumbong siya sa hocom ó 

ponoan. 
Demandador, ra. m. y f. Par aqueja ó 

parasumbong didto sa hocom ó ponoan. 
Demandante, p. a. An magquequeja ó 

magsusumbong didto sa hocom ó ponoan. 
Demandar, a. Pangaro, paquimalooy, 

pangamaya. — For. Pagqueja, pagsumbong 

ug pagasoy san iya minamatadong. 
Demarcación. /. Pagtigaman ó pagguio- 

tan. — Guiotan. 



M 

Demarcar, a. Pagtigaman, pagguiotari, 
pagbutang sin tigaman ó guiotan. 

Demás, adj. Juan y demás compañeros. 
Si Juan ug an iba pá nga mga oropud. — 
adj . c. Además. Labut pá.^ — Por demás. 
m. adv. Cauang lá. 

Demasía. /. Capinan. Cacapin. — Er de- 
masía, m. adv. Capin, oraua, ora ora. 

Demasiadamente, adv. c. Ora ora ná 

gud. 
Demasiado, da. adj. Capin, oraua, ora 

ora, labis ná. 
Demediar. Pagtunga sin bisan ano. 
Demencia. /. Catuyao, pageatuyao, cali- 
pong, pagealipong, calorong, pagcalorong. 
Dementar, a. Pacatuyao, pacalipong, pa- 

calorong. — /-. Tuyao, lipong, lorong. 
Demente, adj. Tuyao, lorong, lipong sa 

oló. 
Demérito, m. Caculang sin cabaralsan. 
Demisión. / Pagobus; pagpaobus. 
Demoledor, ra. s. Parabungcag, para 

paric. 
Demoler, a. Pagbungcag, pagparic. . 
Demolición. / Pagbungcag. pagparic; 

pageabungeag, j)agcaparic. 
Demoniaco, Ca. adj. Suyadnon, yauanon. 

— An sinasaoban san yaua. 
Demonio, w. Yaua. 
Demora. /'. Caiha, pagcaiha, camaiha pag- 

camaiha. 
Demorar, a. Paglangan, paglanganlangan- 

— //. Pagina, dugay. 
Demostrable, adj. Sadang igasoy, sadang 

igpahayag. 
Demostración. /. Pagasoy, pagpasayud. 

— Casayoran. — -Pagpahayag, pagpaquita, 

pagpahibaro. 
Demostrador, ra. adj. Macacaasoy.-- s. 

Paraasoy. 
DemostramientO. m. Casayoran; caaso 

yan. 
Demostrar, a. Pagasoy, pagsayud; pag- 

pasayud, pagpahibaro. — Enseñar. Pagtutdo. 

— Pagpadayag; pagpahayag; pagpaquita. 
Demostrativo, va. adj. Macacaasoy. 
Demudación. / Paglain; pacalain; calai 

nan. 
Demudar, a. Paglain.— -Pagbalhin.— f. 

Lain. 
Denario. m. Salapí nga guinagamit sa 

Roma. 

Denario, ria. adj. Ñapólo. 
Denegación. /. Pagdiri ó diri pagtogot 
: san pinangangaro. 

Denegamiento, m. vid. Denegación. 
Denegar. Pagdiri ó diri pagtogot san pi- 
nangangaro. 



DE 

Denegrecer» a. Pagtina; pagpaitum. De- 
nigrar. Pagbungcag san dungug ó bantug. 

Denegrir, a. vid. Denegrecer. 

Denigración. /. Pagbungcag san dungug 
ó bantug. — Pagcaraut. 

Denigrante, p. a. Macacaraut. 

Denigrar, a. Pagbungcag san dungug ó 
bantug sa igeasitauo. — Pagpacaraut, pag- 
pacaalo. 

Denigrativo, va. adj. Macacaraut. 

Denodadamente, adv. m. Sin isug. Isug 
caopay. 

Denodado, da. adj. Maisug, mapintas, ca 
singeasingan. 

Denodarse. r. Pagisug. 
Denominación, f. Bansag, sangbay, ca- 
sarangbayan. 
Denominadamente, adv. m. Sa pagea- 

lainlain. 
Denominar, a. Paghingaran, paghatag sin 

camahalan. 
Denostador, ra. adj. Madarahug in po- 
long. — s. Paradarahug sin polong. 
Denostar, a. Pagpacaraut, pagdarahug sin 

polong. 

Denotación. / Pagpahabaro, pagasoy. 
Denotar, a. Pagpahabaro, pagasoy. 
Denotativo, va. adj. Macacaasoy. 
Densidad. /. Fis. Cada-can. — Camasanoc. 

— Camasirom. 
Denso, sa. adj. Soot, sooc, hoot.— Sa- 

noc. — fig. Masirum. 
Dentado, da. adj. Ngi ponan. — Maguiring- 

guiring. 
Dentadura. /. Mga ngipon, tango ug bag- 

ang. 
Dentar. tf.Paghimo sin tango san lagadi, 

etc. — n. Pagtoroc san ngipon. 
Dentellada. /. Pagtocob, pageagat. — Qui- 

nag-tan sin ngipon. 
Dentellado, da. adj. Ngiponan.— Tino- 

cob, quinagat, pinaac. 
Dentellar, a. Talobtacob, in nagtatalob- 

tacob an ngipon. 
Dentellear, a. Pagtacob, pageagat, pag- 

paac. 

Dentera. /. Ngilo. 
Dentezuelo. ^.Ngipon nga guti. 
Dentición. /. Pagtud-qui san ngipon. 
Denticular, adj. Maguiringguiring. 
Dentículo, m. Arq. Guiniringguiring. 
Dentífrico, ca. adj. An nagagamit san 

paghugas ug pagpacaopay san ngipon. 
Dentista, s. Paraopay, paracuha ug pa- 

rabutang man sin mga ngipon ó bag- 

ang. 

Dentivano, na. adj. Hinango. 
Dentón, na. adj. Hinango. 



DE 



159 



Dentrambos, bas. Contrac, de de entram- 
bos y de de entrambas. Sira an duha. 

Dentro, adv. /. y t. Sa solud. — Sacop. Den- 
tro de un cajón. Sa solud sin usa nga ca- 
jón. — Dentro de un año. Sacop sin usa ca- 
tuig. — A dentro, m. adv. Sa solud, solud. 
—Por dentro, m. adv. Sa solud. 

Dentudo, da. adj. Hinango. 

Denudación. /. Cabacbac, in nagbabacbac 
an cahuy¡ cagasgasi, cún dao bato, etc. 

Denuedo, m. Cacosog, caisug, pageacosog, 
pageaisug. Camacosog, camaisug, pageama- 
cosog, pageamaisug, pagcalalaqui., 

Denuesto, m. Pagtamay, pagyubid nga 
daco. 

Denuncia. /. Pagpahabaro. Pagsumbong. 

Denunciable. adj. Sadang igpahabaro. 
Sadang igsumbong. 

Denunciación. /. vid. Denuncia. 

Denunciador, ra. s. Parasumbong. 

Denunciar, a. Pagpahabaro.— Pagpabaya- 
bay, pagpabantug. — For. Pagsumbong. 

Deo VOlente. expr. lat. fam. In matogot ó 
tumogot an Dios. 

Deparar, a. Pagandam, pagtima, pagta- 
gana. Pagtogot, paghatag. — Pagsagang. 

Depauperar, a. Pagpacamalolooy— r. Ha- 
ngul, soco, songeo. — Med. Luya, in nanlu- 
luya an tauo. 

Dependencia. /. Pagpasacop sa gahum sa 
lain. 

Depender, n. Sacop, pasacop. Guican. Ti- 
cang. 

Dependiente, m. Sacop. 

Depilatorio, ria. adj. An ighihirug basi 
macucuha an bohoc. 

Deplorable, adj. Bisan ano nga inabut nga 
macuri, macacabido ó macacasubo. 

Deplorar, a. Bido, pageabido. 

Deponer, a. Pagbaya.— Paghucas,— Paga- 
soy. Pedro depone que ha visto al ladrón. 
Si Pedro nagaasoy nga nacaquita siya san 
macauat. — Evacuar el vientre. Pagoro, li- 
bang — Bajar ó quitar una cosa del lugar 
en que está. Ilusad, pagcuha. 

Deportación. /. Pagpanhingilin, pagpaha- 
lin. 

Deportar, a. Pagpanhingilin, pagpahalin. 

Deporte, m. Paglibanglibang, pagliaoliao; 
calingauan. 

Deposición. /. P^xposición ó declaración 
que se hace de una cosa. Pagasoy; caaso- 
yan. — Privación ó degradación de empleo 
ó dignidad. Paghucas. — Evacuación de 
vientre. Psgoro, calibang. 

Depositar, a. Pagbutang.— fig. Encomen- 
dar, confiar á uno alguna cosa. Pagtapud 
sa iya, patapud sa iya. 



160 



DE 



Depositario, ria. ni. y/. An tinatapu- 
ran ug dida man sa iya ibinutang ó ip¡- 
nabutang in ano man. 
Depósito, m. Pagbutang.— Bisan ano nga 
ibinutang. — An lugar nga binubutangan. 
Biauan. — Piotan. 
Depravación. /. Camaraut, pagcamaraut 
sin pamatasan. 

Depravado, da. adj. Visiohanon. 
Depravar. Pagraut sin batasan. 
Deprecación. /. Paquimalooy, pangama- 
ya, pangare 
Deprecante, p. a. Naquiquimalooy, na- 

ngangamaya, nangangaro. 
Deprecar, a. Paganipo, pagpaquimalooy, 

pagpangamaya, pagpangaro. 
Depreciación. /. Pagcatban ó pagtoros 
san cabalihan sin ano man, cún igpapa- 
nanglit san cabalihan niya ánay, etc. 
Depredación. / Pagcauat, pagticas. 
Depredador, m. Macauat, mani nicas. 
Depredar, a. Pagcauat, pagticas. 
Depresión. / Pagpiit; pagcapiit. — Pagca- 

obus. — Paobus. — Pacaiban. 
Depresivo, va. adj. Macacapiit.— Macaca- 
obus. — Macacaiban. 
Depresor, ra. adj. Madarahug sa icasitauo. 
Deprimir, a. Pagpiit basi maiban an ca- 
daco. — fig. Pacaobus. Paobus. 
Depuesto, ta. p. p. Linusad. — I-Iinucasan. 
Depuración. /. Paghauan, pagpacaopay. 
Depurar, a. Paghauan, pagpacaopay. 
Depurativo, va. adj. Med. Tambal nga 

macacaopay san dugo. 
Derecha. Too. — Á la derecha, m. adv. 

Patoo, sa too. 
Derechamente, adv. m. Sin tadong. Ta- 
dong caopay. 
Derechera. /. Dalan nga matadong. 
Derecho, Cha. adj. Matadong. — Minama- 
tadong. — in. Catadongan. — Pagbuot nga 
calugaringon san pagbuhat sin caopayan 
ug san tuga diri iguindidiri sa aton. — pl. 
Tanto que se paga. Bayab. — Casugoanan. 
— Derecho divino. Batasan ó sugo nga 
diosnon. — Derecho eclesiástico. Batasan nga 
singbahanon, sugo sa santa Iglesia. —Con- 
forme á derecho. ;//. adj. For. Angay ó 
igo sa catadungan. 

Derechura. / Tadong, camatadong, pag- 
camatadong. — En derechura, ni. adv. Ta- 
dong la. 
Derivación. /. Mamat; camamatan. Ti 
cang. Guican. — Pagcasunodsunod. 
Derivar. ;i. Ticang. Guican. 
Derogación. /. Pagpara; pageapara. Pag- 

papara, pagpacuha. 
Derogar, a. Pagpara. 



DE 

Derogatorio, ria. adj. For. Macacapara. 
Derrabar, a. Pagotud san icug. 
Derramamiento, m. Pagtacbo, pagyabo. 
Pagbóbó. — Pagóla. Pagpaola. — Pagauas; 
pagpaauas. — Caiuanasí ó cainauasan sin du- 
go, etc. — Pagcadalaag. 
Derramar, a. Pagtacbo, pagyabó.— Pag- 
bóbó.— Pagóla. — Pagauas.— Pagpabuhis; 
pagpaamot.— fig. Pagpabantug.— Pagdala 
ág; pagpasarang. 
Derrame, m. vid. Derramamiento. — An 
natatacbo san pagtácus; an maáuas ó na- 
gaagui sa mga tolitol, etc., etc. 
Derredor, m. Lieos, libut. — Al, ó en, de- 
rredor, m. adv. Magpalibut. 
Derrenegar, n. fam. Pagdomot, pagho- 
mot. 
Derrengado, da. adj. Natutuad cay di- 
nabal an payud cún talodtod bá. 
Derrengar, a. Pagdabal, etc., sa payud 

cún sa taludtud ba. 
Derretimiento, m. Pagtunao; catunao, 

pageatunao. 
Derretir, a. Pagtunao; pagpatunao 
Derribamiento. m. vid. Derribo. 
Derribar, a. Pagbungcag; pagpucan, pag- 
paric. — r. Bungcag, pucan, paric. — Colob. 
Derribo, m. Pagbungcag, cabungeag, pag- 
cabungcpg; pagpucan; capucan, pageapu- 
can: pagparic, caparic, pageapaparic. — An 
pinaric— An baya ná nga mga cahuy, etc., 
sin balay nga nabungeag. 
Derrocadero, m. Capangpangan. 
Derrocar, a. Holog ticang sa pangpang. 
— Pagdaog cún dao sa pagsarisari.— /£-. 
Pagbungcag, pagparic. 
Derrochador, ra. s. Caparagasto sin diri 

angay- 
Derrochar, a. Paggasto nga diri angay. 
Derroche, vi. Paggasto nga diri angay- 
Derrota. /. Camino, vereda ó senda de 
tierra. Dalan, lunang, onogan. — Mar. Rum- 
bo ó dirección que llevan en su navega- 
ción las embarcaciones. Tadong. — -Mil. 
Fuga desordenada de un ejército vencido. 
Padalagan an mga soldados ngaguindaog- 
Pagdaog san contra. Pagdaog an contra. 
— Seguir la derrota. />. Mil. Paglanat. — 
Tolos. 
Derrotar, a. Paggasto nga diri angay. — 

Pagdaog. 
Derrotero, m. Pagaguian. Babalat-san, ca 

balat san. — Mar. Tadong.— Guinaguian. 
Derrubiar, a. Tono. 
Derrubio. ;//. Pagtono. — Tono. Tinono. 
Derruir, a. Pagbungcag, pagpucan, p'ag 
paric. 



DE 

Derrumbadero, m. Cahilad-man. — Hipac- 
dulan. 
Derrumbamiento, m. Caholog, pagcaho- 

log. Pacaholog. 

Derrumbar, a. Pagholog. — r. Holog. 
Desabarrancar, a. Pagbotong san naho- 

log sin cahalboan. 
Desabastecer, a. Diri ná pagdolong sin 

mga cacaanon nga casoroc-an. 
Desabollar, a. Pagpacaopay san mga ca- 
lupocan sin tumbaga, etc. 
Desabonarse, r. Pagpapara sa listahan. 
Desabono, m. Pagpapara sa lista. — Pag- 

pacaraut san bantug sa igcasitauo. 
Desabor, m. Saplud; camasaplud, pagca- 
masaplud. — fig. Casáquit, cabido, casubo. 
Desaboradó, da. adj. Masaplud. 
Desaborar. a. Pagpasaplud, pagcuha san 

rasa ó lami. 
Desabordarse, r. Mar. Pagbulag an sa- 
cayán ticang sinonggoan o binanggaan an 
usa. 
Desaborido, da. adj. Uaray rasa ó lami. 
Desabotonar, a. Pagbuca an botones. 
Desabozar, a. náut. Pagbuclad. 
Desabridamente, adv. m. Ora ora sin 
saplud. Masaplud caopay. — Ora ora sin 
isug. Maisug caopay. 
Desabrazar, adj. Pagbulag. Paguarong. 
Desabrido, da. adj. Masaplud, uaray rasa. 

—fig. Maisug. 
Desabrigadamente, adv. m. Uaray ayo- 
pan ó uaray sadang ayopan. — Uaray inco- 
corompot ó itatahub sa lauas. 
Desabrigado, da. adj. Uaray sasalip dan. 
Desabrigar, a. Pagbucas. 
Desabrigo, m. Pagbucas.-— /£f. Hinabaya- 
an, uaray matabang, uaray sasalip-dan. 
Desabrimiento, m. Saplud; camasaplud, 
pagcamasaplud, pagcauaray rasa, —fig- Ca- 
isug, pagcaisug. — fig. Cabido, casáquit. 
Desabrir, a. Pagcuhai an rasa san can- 
on.--/^. Pacabido, pacasáquit. 
Desabrochar, a. Pagbuca an bontones, 
etc.— fig. Pagbuclad. 
Desacalorarse, r.. Pahalayahay. 
Desacatadamente, adv. m Sa pagcaua- 
ray catahud. 

Desacatador, ra. adj. Matamay, mayo- 
bit. — s. Paratamay, parayobit. 
Desacatamiento, m. vid. Desacato. 
Desacatar, a. Pagtamay, pagyobit, culang 

sin cahud, uaray catahud. 
Desaceitado, da. adj. Nga uaray lana. 
Desacerbar, a. Pagpatam-is. Pagpahomoc. 
Desacertadamente, adv. m. Sayop cao- 
pay. 
Desacertado, da. adj. Magsasala, masa- 



DE 



161 



sayop. Uaray pacacaigo, uaray pacaca- 

toltol. 
Desacertar, a. Pagsala, pagsayop. Ua- 
ray pacaigo, uaray pacatoltol. 
Desacierto, m. Pagsala, pagsayop. Casay- 

panan. 
Desacobardar, a. Pagagda, pagsagda. 
Desacomodadamente, adv. m. Soco 

caopay, songco caopay, saguipo caopay. 
Desacomodado, da. adj. Songcoanon, 

soco, saguipo.— Surogoon nga uaray aga- 

ron. 
Desacomodamiento, m. Cacutian— i ag 

hucas san catungdanan. 
Desacomodar, a. Pagcurii. Paghucas san 

catungdanan. 
Desacomodo, m. Pagcurii. Paghucas san 

catungdanan. 

Desacompañamiento, m. Diri ná pagó- 
la ud, pagbaya. 
Desacompañar, a. Diri ná pagopud, pag- 
baya. 
Desaconsejado, da. adj. An nagluluga- 

ring lá sin uaray sarabutan ug diri anay 

naquiquisagdon. 
Desaconsejar, a. Pagsagda sa iya basi 

diri cunta matuman an guintutuyo niya. 
Desacordadamente, adv. m. Uaray cao- 

royonan, uaray carabuyonan. 
Desacordado, da. adj. Diri nagcacaara- 

ngay. . . . 

Desacordar, a. Diri pagdoroyon.— n. Din 

pagoyon, diri pagayon. — r. Pacalimot. 
Desacorde, adj. Diri nagdodoroyon. 
Desacorralar, a. Pagpagoa san mga ha- 

yop sa pasluran. 
Desacostumbradamente, adv. m. Ua 

ray batasan (siton), diri agsub. 
Desacostumbrado, da. adj. Diri agsub, 

diri magamit san cadam-an, diri batasan. 
Desacostumbrar, a. Pagbaya, pagpaba- 

ya san binabatasan. 
Desacotar, a. Pagcuha san tigaman ó 

mo]on.— fig. Pagbulag. —fig. Pagdiri. 
Desacoto, m. vid. Desacotar. 
Desacreditar, a. Pagpacaraut san dungug, 

6 camahalan. 
Desacuerdo, m. Diri pageaoyon diri pag- 

caabuyon.— Sala, sayop. -Calimot, calipat. 

Calipong sa oló. 
Desacuñar, v. Pagcuha san bangil. 
Desachispar, v. Paghauas san cahubog. 
Desaderezar, a. Pagtabacay. 
Desadeudar, a. Pagbayad sin cañan iba 

otang. — r. Bayad san otang. 
Desadorar, a. Diri pagsingba ó diri pag- 

tahud. 

Desadormecer, a. Pagpucao. 



162 DE 

Desadornar, a Pagcuha san sabong, ra- 
yandayan, etc. 

Desadorno, m. Caculang ó cauaray sa- 
bong, rayandayan, etc. 

Desadvertidamente. adv. m. Sin uaray 
panginano. 

Desadvertido, da. adj. An diri nangingi- 
nano. 

DesadvertimientO. m. Cauaray pangi- 
nano. 

Desadvertir, a. Diri panginano. 

Desafección. /. Caculang sin gugma. Ca- 
maraut an buot. 

Desafecto, ta. adj. An culang ó uaray 
gugma ó diri naasa.— Contra. — m. Cacu- 
lang sin gugma; camaraut an buot. 

Desaferrar, a. Paghubad, pagbuca.— Mar. 
Pagbotong san sinipit. 

Desafiador, ra. adj. Maquiaauayon. pl. 
Magpaquiaauayon. — s. Paraayat. 

Desafianzar, v. Pagcuhaa an carigonan. 

Desafiar, a. Pagayat. Paquiauay. Paqui- 
pagirug. Pagirug. 

Desafición. /. Culang sin pagtalingoha. 

Desaficionar, a. Diri paghiongara, diri 
pagtalingoha sa ano man. 

Desafinación./. Caculang ó cauaray pag- 
dodoroyog. 

Desafinadamente. adv. m. Uaray gud 

pagdodoroyog. 
Desafinar, n. Diri pagdoroyog.. 
Desafío, m. Pagayat. Paquiauay. Paqui- 

pagirug. Pagirug. 

Desaforadamente, adv. m. Diri igo sa 

caangayan. — Sin lacsi; lacsi caopay. — Sin 

isug; isug caopay. 
Desaforado, da. adj. Malacsi, maisug — 

Diri angay sa sugo 6 batasan.— fig. Dag- 

co caopay. 
Desaforar, a. Pagtalapas san togot ó 

privilegio. — Paghucas san tauo san togot 

ó privilegio niya, tungud cay nacasala 

siya. — 7'. Pagisug. 
Desaforrar, a. Pagcuha san hapin. 
Desafortunado, da. adj Culang sin pa 

lad, uaray palad. 
Desafuero, m. Pagtalapas san sugo. — 

Pagtalapas san caopayan cún sa maopay 

nga pamatasan.— For. Pacasala, in nacaca- 

sala an tauo ug pinahuhucasan san iya sala. 
Desagarrar, a. fam. Pagbuhii, pagboliyo. 
Desagotar, a. Paglimas, pagtiti. 
Desagraciado, da. adj. Uaray caopayan. 
Desagraciar, a. Pagpacaraut. 
Desagradable, adj. Macacabido.— Maca- 

ngalas. 
Desagradar, n. Pacabibo.— Pacangalas.— 

r. Bido. — Ngalas. 



DE 

Desagradecer, a. Pagbalos sin maraut, 

pagbalos nga diri angay. 
Desagradecido, da. adj. Diri maaram 

magbalos; pagcauaray balos nga maopay. 
Desagrado, m. Cabido, casubo. Caaringit. 
Desagraviar, a. Paquipasalio, paquiper- 

dona; paquigpasalio. 
Desagravio, m. vid. Desagraviar. 
Desagregar, a. Pagbulag. 
Desaguadero, m. Cale ó loho nga aguian 

sa mga tubig; auasan sin tubig. 
Desaguador, m. Araguian sa mga tubig 

ngadto sa mga orna, auasan sin tubig. 
Desaguar, a. Paglimas, pagpaagui an 

mga tubig basi diri maapo. 
Desaguazar, a. Paglimas. Pagauas an 

mga salud sa dagat. 
Desagüe, m. Paglimas; pagpaauas an mga 

tubig; aguian sa mga tubig. Auasan sin 

tubig. 
Desaguisadamente, adv. m. Sin uaray 

catadongan. 
DasagUÍsado, da. adj. Buhat nga contra 

san sugo ó catadongan. — m. Pagpacaraut, 

pagtamay. 
Desaherrojar, a. Pagtangtang san colma 

ó grillos. 
Desahijar, a. Pagpalutas. 
Desahitarse, r. Pagopay san sool ó san 

nacacaraut sa guinhaua. 
Desahogadamente, adv. m. Sin uaray 
caolangan. — Sa cauaray caauod. 
Desahogado, da. adj. Culang sin caalo 
ó caauod. — Diri soot, halaghag. An may 
maopay nga pagcabutang. 
Desahogar, a. Paglibanglibang, pagliao- 
liao. — Pagbayad san otang. — r. Pacaguin- 
haua. 
Desahogo, m. Caiban san casáquit, paca 
guinhaua. — Calipayan. — Caculang sin caalo 
ó caauod. — Vivir uno con desahogo, fr. 
fig. y fam Himiang nga tauo. — Caguinha- 
uáan. 

Desahuciar, a. Pagsaua — Pagpaiuas san 

tauo sa balay etc., nga diri iya lugaringon. 

Desahucio, m. Pagpaiuas san tauo sa ba- 

layí orna, etc., nga diri iya lugaringon. 

Desahumado, da. adj. An alacsio nga 

maluya ná, cay nahungao. 
Desahumar, a. Pagpagoa san aso. 

Desairadamente, adv. m. Yano lá nga 
pagcalacat, etc., etc. 

Desairado, da. adj. Yano lá nga pagca- 
lacat, etc. — Baga inaalohan. 

Desairar, a. Baga pagpacaalo. — Diri pag- 
carauat. 

Desaire, m. Caculang sin camadayan.— 
Baga pagpacaalo.— Diri pagcarauat. 



Í)É 

Desajustar, a. Gobot, gomon. — Diri to- 
ropong; diri tuliay, diri husay. 
Desajuste, m. Caculang sin catuhayan ó 
cali usa yan. 
Desalabanza. /. Pagtamay, pagyobit 
Desalabar, a. Pagtamay, pagyobit. 
Desalabear, a. Carp. Pagpatadong san 
cahuy nga linabrahan nga nacolob. — Pag- 
sapio nga mahamis. 
Desalar, a. Pagcuha san asin san carne, 
etc., nga inasinan; pagpacuha an camaasin; 
pagpatab-ang. 
Desalarse, r. fig. Paglacat ó pagdalagan 
sin dagmit caopay. — fig. Ticos nga pagtu- 
yo sin pacacuha ó pacasangput sin ano lá. 
Desalbardar, a. Pagbuca san sincha, etc. 
Desalentadamente. adv. m. Sin hangus, 
sin capoy. Hangus caopay, capoy caopay. 

Desalentar. Hangus, capoy.-— fig. Pagtar- 
hug, pagpatalao, pagpahadluc. 

Desalfombrar, a. Pagcuha ó paglocot 
san alpombra. 

Desalhajar, a. Paghimos san inga garami- 
ton sa balay. 

Desaliento, m. Cahangus, cacapoy, cama- 
luya. 

Desaliñadamente, aiv. m. Sa pageaua- 
ray husay an pagpanapton, etc., etc. 

Desaliñar, a. Tabacay, uaray husay an 
pagpanapton, an pagdara san mga hiyas, 
etc., etc. 

Desaliño, ni. Cauaray husay an pagpanap- 
ton, etc., etc. 

Desalivar. ;/. Paglauay, paglura nga ora 
ora. 

Desalmadamente, adv. m. Sa pageaua- 
ray cahadluc sa Dios. — Sin uaray ca'ooy. 

Desalmado, da. adj. Culang ó uaray ca- 
hadluc sa Dios.— Mabangis, mapintas. 

Desalmamiento, ni. Pagcauaray cahadluc 
sa Dios. — Camabangis, camapintas, pagea- 
mabangis, pageamapintas. 

Desalmarse, r. fig. Odlao, hidlao; ipa.~- 
fig. Pagtuyo caopay sin pacacuha ó paca- 
sangput sin ano lá. 

Desalmidonar, a. Pagcuha san almidol 
sa panapton nga inalmidolan. 

Desalojamiento, m. vid. Desalojar. 

Desalojar, a. Pagpaiuas.-;/. Pagbaya san 
inooquian. 

Desalquilar, a. Pagbaya ó pagiuas sa ba- 
lay nga inab-ngan. 

Desalterar, a. Pagpamingao, págpamura- 
yao. 

Desalumbradamente, adv. m. Sa daco 
nga paghiborong. , 

Desalumbrado, da. adj. An nahihibo- 

rong, diri macacatoltol, diri macacaigo. 



DE 



163 



Desalumbramiento, m. Hiborongan, diri 
pacatoltol, pacaigo. 
Desamable, adj. Diri tacús higugmaon. 
Desamador, ra. adj. Diri mahagugma. 
s. Diri parahigugma. 
Desamar, a. Diri ná paghigugma. — Pag 

homot, pagdomot. 
Desamarrar, a. Hubad; badbad; buca. 
Desamistarse, r. Diri ná paquipagsang- 

cay sa iya. 
Desamoblar, a. Paghimos san mga gara- 
mi ton sa balay. 
Desamor, m. Pagbalos nga maraut, ma 

raut nga balos.-— Paghomot, pagdomot. 
Desamorado, da. adj. An culang ó ua- 
ray higugma, culang sin gugma. 
Desamorar, a. Diri nga paghigugma. 
Desamoroso, sa. adj. An culang ó ua- 
ray higugma, culang sin gugma. 
Desamorrar, a. Baga pagpucao san mao- 

coy lá, basi mabulig sin carocayacan. 
Desamortajar, v. Pagcuha san saput. 
Desamortecer, v. Paghauas san banhud. 
Desamotinarse, r. Pagbulag san carimo- 

can ó casamocan. 

Desamparadamente, adv. m. Sa pag- 
cauaray sadang ayopan. 
Desamparado, da. p. p. Baya, binaya, 
binayaan. 

Desamparador, ra. s. Parabaya. 
Desamparar, a. Pagbaya. 
Desamparo, m. Pagbaya, pageabaya. 
Desamueblar, a. Paghimos san mga ga- 

ramiton sa balay. 
Desanclar, 'a. Mar. vid. Desancorar. 
Desancorar, a. Mar. Pagbotong sa mga 

sinipit. 

Desandar, a. Pagisul. 
Desandrajado, da. adj. An nagpapanap- 

ton sin macalolooy nga panapton. 
Desangramiento, m. Pagcárlit nga daco 

nga gumoa in damo nga dugo. 
Desangrar, a. Pagcárlit sin daco nga 
gumoa in damo nga dugo.-— fig. Palimas, 
pagtiti san tubig sin danao, etc. — r. Pag- 
dugo sin damo. 
Desanidar, n. Pagbaya san tamsi san iya 

salag. 

Desanimadamente, adv. m. Culang sin 

cosog, culang sin pagtalingoha, maluya ná. 

Desanimar, a. Pagtarhug, pagpahadluc, 

pagpatalao., — r. Hadluc, talao. 
Desánimo, m. Caculang sin cosog, cacu- 
lang sin pagtalingoha; camaluya. 
Desanudar, a. Paghubad, pagbuca sin 
balighot— fig. Pamuclad. 
Desafiudadura. / Paghubad,. pagbuca. 
Pagcahubad, pagacabuca. 



Í)É 

Paghubad, pagbuca sin 



164 
Desañudar. 

balighot. 
Desapacibilidad. /. Pagcamabibido, pag- 

camacasusubo, pagcamacangalas. 
Desapacible, adj . Macabibido, macasusu- 

bo, macangangalas, macuri pamation ó 

macuri sa talinga. 
Desaparear, a. Pagbulag san magpares. 
Desaparecer, a. Pagtago. Paguara.— 

Tago, uara; tañan, tois. 
Desaparecimiento.;//, vid. Desaparición. 
Desaparejar, a. Pagbuca san cincha, etc. 

Panhubad, pagcuha san aparejo sasacayan. 
Desaparición. /. Pagtago, paguara. Pag- 

tanan, pagtois.-— Pagcauara. 
Desapasionadamente, adu. m. Sin ua- 

ray cagapilan. 

Desapasionarse, r. Diri ná pagapil. 
Desapegarse, r. Pagbulag, pagbaya. 
Desapego, m. Pagbaya, pagbulag. Uaray 

cagapilan. 
Desapercibidamente, adv. m. Sin ua 

ray punginano. Sin uaray patagam, sin ua- 
ray pagandam. 
Desapercibido, da. adj. Uaray pagta- 

gam, uaray pagandam. uaray pagtima. 
Desapercibimiento, ni. Cauaray pagia- 

gam, cauaray pagandam, cauaray pagtima. 
Desapestar, a. Pagtambal sa mga sina- 

saquitan san peste. Pagloon. 
Desapiadamente. adu. m. Sin mabangis; 

mabangis caopay. Sa cauaray calooy. 
Desapiadado, da. adj. Mabangis, mapin- 

tas. 
Desapiolar, a. Paghubad san gapus ó 

higot. 
Desaplicación. /. Caculang sin pagtali- 

ngoha sin pngaram, cahubia. 
Desaplicadamente, adv. m. Sa cauaray 

gud pagtalingoha sin pagaran] . 
Desaplicado, da. adj. Diri nagaaram, 

hubia. 
Desapoderadamente, adv. m. Sin dag- 

mit, sin dali; dagmit caopay, dali caopay, 

hinanali caopay. 
Desapoderado, da. adj. Madagmit, ma- 

dalí, mahinanali. Todos corrían desapode- 
rados. Nagdadalagan ngatanan sin dagmit. 

— fig' Maisug, mapintas, macosog, mabas- 

cug. Tempestad desapoderada. Hangin 

nga mabascug. , 

Desapoderamiento, m. Pagagao.— Pag- 

hucas. 
Desapoderar, a. Pagagao. — Paghucas. 
Desapolillar, a. Pagcuha san hugao san 

panapton. — r. jig. y fam. Pahangin. 
Desaporcar, a. Pagcuha san agbon sa 

mga tanum. 



DÉ 

Desaposentar. <7. Pagpaiuas sa bisan sín-o 

sa bocot ó solud nga inooquian. — fíg. Pag- 

paiuas, pagpaharayo. 
Desaposesionar, a. Pagagao, paghucas 

sa bisan sin-o san iya quinacap-tan. 
Desapoyar, a. Pagcuha san carig-onan 

nga sinasandigan ó sinasarigan sa bisan 

ano. 
Desapreciar, a. Pagpasipara. 
Desaprender, a. Limot, pacalimot. 
Desapretar, a. Pagtobuc san hohot. 
Desaprisionar, a. Pagtuhas, pagpagoa 

sa bisan sin-o sa pandugan. 
Desaprobación. /. Diri pag aprobar. 
Desaprobar, a. Diri pagaprobar, diri pag- 

oyon ó pagtangdo. 

Desapropiamiento. ;//. vid. Desapropio.' 
Desapropiarse, r. Paghatag san lugari- 

ngon, pagdiri ó pagbaya san lugaringoiT. 
Desapropio, m. Paghatag, pagdiri ó pag- 
baya san lugaringon. 
Desaprovechadamente, adv. m. Sa ca 

uaray polos. 
Desaprovechado, da. adj. Hubia. Uaray 

polos. 
Desaprovechamiento, m. Caculang sin 

caopayan. 
Desaprovechar, a. Pagpasipara. — n. Pag- 

isul sin pagbuhat san caopayan. 
Desapuntalar, a. Pagcuha san mga su- 

lay ó mga tocud. 
Desapuntar, a. Pagbincas. — Pagtastas san 

pauod. Pagpara san pilit. 
Desarbolar, a. Mar. Pagpucan, pagbari 

ó pagbungcag san mga toladoc sa saca- 

yán. 
Desarbolo, m. vid. Desarbolar. — Capucan, 

cabari, cabungcag sa mga toladoc san 

sacay¿ín. 
Desarenar, a. Pagcuha san barás; pag- 
cuha san barás sa ano man nga barason. 
Desareno, m. vid. Desarenar. 
Desarmadura. /. vid. Desarmar. 
Desarmamiento, m. vid. Desarmar. 
Desarmar, a. Pagagao, pagcuha san mga 

armas sin usa nga bongto, etc. — Pagdiri sin 

pagdara s : n mga armas ó mga pangani- 

ban. — Desunir, separar las piezas de que 

se compone una cosa. Pagluta. 
Desarme, m. vid. Desarmar. 
Desarraigar, a. Paggabut.— fig. Pagcaya, 

pamaya sin ano man nga maraut. 
Desarraigo, m. Paggabut; pagcagabut; 

pangabut. Pamaya. 
Desarrancarse, r. Pagbulag. 
Desarrapado, da. adj. An nagpapanap- 

ton sin macalolooy ó guisi nga panapton. 

Desar rebozadamente, adv. m. Sin sa- 



Í)ÍJ 

yud, sin dayag; sayud caopay, dayag 
caopay. 

Desarrebozar, a. Pagpahayag, pagpada- 
yag. — r. Hayag, dayag, sayud. 
Desarrebujar, a. Hubad, badbad.— Pag- 
bucas san taplac, etc. 

Desarregladamente, adv. m. Sin uaray 
cahusayan; sin uaray casadangan. 

Desarreglado, da. adj. Uaray casada- 
ngan sin pagcaon.paginum, etc. 

Desarreglar, a. Paglis-ad. — Samoc, rimoc. 

Desarreglo. /;/. Caculang sin cahusayan, 
caculang sin casadangan. Casamocan, cari- 
mocan. 

Desarrendar, a. Quitar la rienda del 
caballo. Pagholso sin rienda.— r. IIolso. 

Desarrendarse, y. Quedarse una here- 
dad sin arrendatario. Sinisiring in uaray 
macarauat sin orna, calubian etc., nga 
iguinaabang. 

Desarrimar, a, Pagisol ó pagiuas sin si- 
lla, etc. 

Desarrimo, m. Caculang sin sasandigan. 
ó sasarigan. 

Desarrollar, a. Pagbuclad.— fig. Pagasoy 
sin maopay sin usa man nga casayoran. 
— r. Adquirir gradualmente los animales 
y vegetales incremento y vigor. Pagtubo, 
pagsulig. 

Dosarrollo. ///. Pagbuclad — Pagasoy. — 
Pagtubo, pagsulig; catubo. 

Desarropar, a. Pagbucas san panapton. 

Desarrugadura. /". Pagpangonat; pango- 
nat. 

Desarrugar, a. Pangonat. 

Desarrumar, a. Mar. Cambut; ipinapag- 
cacambut an abacá, etc. 

Desartillar, a. Pagcuha sa mga luthang 
sa sacayán cún sa mga baluarte. 

Desarzonar, a. Lugas. 

Desasado, da. adj. An uaray carap ta- 
nan tungud cay nacuha ó naboong. 

Desaseadamente, adv. m. Mahugao cao- 

pay. 
Desaseado, da. adj. Mahugao, buringon. 
Desasear, a. Hugao, in mahugao an mga 

panapton; etc. 
Desasegurar, a. Pagcuha sao carig-onan 

ó sasarigan. 
Desasentar, a. fig. Pacabido, pacaraut. 

— r. Pagbuhat sa linilincoran. 
Desaseo, m. Camahugao; cahugao. 
Desasimiento, m. Pagbuhii ó pagboliyo 

san quinacap-tan. — fig. Pagbaya, pagea 

baya. 
Desasir, a. Pagbuhi ó pagboliyo san qui- 
nacap-tan. — r. Buhi, boliyo. — Lutas.— r. 

fiK> Pagbaya. 



DE 



16*5 



Desasociable, adj. — Magisug, Maaringit- 
Desasosegadamente. adv. m. Culang 

sin camingao ó camuráyao. Macuri cao- 
pay, ora ora sin curi. 
Desasosegar, a. Pacacuri, pacasaquit. — r. 

Curi, sííquit. 
Desasosiego, ni. Caculang sin camurá- 
yao ó camingao. Cacurian. 
Desastradamente, adv. Canogon caopay. 

— Mahugao caopay nga pagpanapton- 
Desastrado, da. adj. Macalolooy, cano- 
gon nga tauo. — An nagpapanapton sin 
mahugao ó guisi nga panapton. 

Desastre, m. Cacurian nga daco. 

Desastrosamente, adv. m. Macuri cao- 
pay, oraora sin curi. 

Desastroso, sa. adj. An quinucurian, 
macalolooy. 

Desatacar, a. Pagbuca sa mga botones, etc. 
— Pagcuha san taco dida sa mga pusil, etc. 

Desatadura. /. Paghubad; pageahubad. 

Desatalentado, da. adj Diri nacacaigo, 
diri nacacatoltol. 

Desatamiento, m. vid. Desatadura. 

Desatancar, a. Paghauan san mga hu- 
bang ó mga cale, etc. 

Desatar, a. Paghubad. — Pagbuhii an hini- 
higotan. — jig. Desleír. Pagtunao. — fig. Acia* 
rar. Pagasoy. — /-. fig. Pagyacan sin ora 
ora. — Pagbuca; pagbadbad. 

Desatascar, a. Pagbotong san naholog 
si ti cahalboan, etc., etc. — Paghauan san 
mga hubang ó mga cale, etc. 

Desataviar, a. Pagcuha san biao, mga 
liias etc., sa lauas. 

Desatavío. ///. Maraut ó mahugao nga 
pagpanapton, etc. 

Desate. ///. Pagyacan nga ora ora. —De 
vicnt-re. Calibang, pagoro sin tubig. 

Desatención. / Paglingao, paglingaoli* 
ngao. Pacabalingao.— Caculang sin cata- 
hud. 

Desatender, a. Lingao, lingaolingao; ba- 
lingao. — Diri pagtabud, diri pacapanginano. 
—Diri pagbalos sugad san caangayan. 

Dasetentadamente. adv. m. Sa caculang 
ná sin sarabutan, uaray ná sarabutan. 

Desatentado, da. adj. Culang ó uaray 
sarabutan, culan ó uaray pacacaigo ó pai 
cacatoltol san camatooran ó caopayaq^I 
Ora ora ná, diri husay. /B89Q 

Desatentamente, adv. m. Sa caeghutg 
ó cauaray catahud. 3VB83U 

Desatentar, a. Lipong, hiborong, .yteQguad 
ra an mga balatian. íVBZdd 

Desatento, ta. adj. Malingao, mahogoea . 
lingao, mabalingao. — Culang ó uarayBídfl 
tahud. . load 

i? 



Í66' 



M 



Desatesorar, a. Paggamit fy paggasto' san 
tinitipig nga salapi, etc. 

Desatiento, m. Cauaray ná sarabutan. - 
Camaquiuaquiua, caculba, calipong sa buot. 

Desatinadamente, adv. m, Sa caculang 
sin buot nga maopay. 

Desatinado, da* adj. Uaray pacaigo, ua- 
ray pacatoltol. — An mayacan nga diri an- 
siya nga culang sin buot ó hunahuna nga 
maopay. 

Desatinar, a. Pagyacan nga diri ansiya, 
paguara an mga balatian. — n. Pagsala, pag- 
sayop. — Diri pacaigo, diri pacatoltol. 

Desatino, m. Cauaray sin pacaigo, caua- 
ray pacatoltol. — Sala, sayop. 

Desativar. a. Min. Paghauan sin calian 
ó dulangan. 

Desatolondrar, a. Pahiuli. 

Desatollar, a. Pagbotong san naholog sin 
cahalboan. 

Desatontarse, r. Hioü. 

Desatracar, a. Mar. Pagbulag. 

Desatraer, a. Pagbulag. 

Desatraillar, a. Paghubad ó pagbuca san 
higot sin ayani. 

Desatrampar, a. Paghauan sin luthang 
ó iba pá nga sugad. 

Desatrancar, a. Pagcuha san tranca sa 
puerta ó iba pa nga macaolang sin paga- 
bre, — Paghauan sin atabay, borabud, etc. 

Desatufarse, r. Pagpagoa san alitbo.— 
fig. Pagbaya san casina. 

Desaturdir, a. Papaghioli. ;-. Hioli. 

Desautoridad. /. Caculang sin gahum, 
pageauaray gahum. 

Desautorizadamente, adv. m. Sa caua- 
ray gahum, sa cauaray bantug nga mao- 
pay. 

Desautorizado, da. adj. Culang ó ua- 
ray gahum, uaray bantug nga maopay ó 
marig-on. 

Desautorizar, a. Paghucas.— r. Palmeas. 
— Pagtamay san bantug nga maopay sin 
iba.— r. Patamay. 

Desavahado, da. adj. Mahauan, culang 
sin borong ó alisngao. 

Desavahar, a. Papaggoa san alisngao, 
paso ó alitbo sadton mapaso caopay. — 
Pahungao, pataghum, pahageot. — r. fig. 
Paglibanglibang. 

Desavecindado, da. adj. Balay ó bong- 
to nga uaray tauo. 

Desavecindarse, r. Pahalin sa lain nga 
bongto. 

Desavenencia* /. Capolonganan, diri pa- 
caoyon sin buot. 
Desavenido, da* adj. An diri naoyon sa 

buot sin lain. 



Desavenimiento, m. vid. Desavenencia. 

Desavenir, a. IDiri pagoyon; diri nagea- 
caoyon sin buot. 

Desaventajadamente, adv. m. Sin daco 
nga calainan. 

Desaventajado, da. adj. Obús. 

Desaviar, a. Pasimang.— r. Simang. — 
Diri paghatag sin balón, etc. 

Desavío, m. Diri paghatag sin balón, etc. 
— Pagsimang; pacasimang. 

Desavisado, da. adj. Tapang. 

Desavisar, a. Paghatag sin noticia nga 
contra san iguinsumat ná nga daan. 

Desayudar, a. Pagolang. 

Desayunado, da. adj. An iiamahao ná. 

Desayunarse, r. Pamahao.— fig. Hablan- 
do de un suceso ó especie, tener la pri- 
mera noticia de aquello que se ignoraba. 
Niyan co pá lá hibaro. 

Desayuno, m. Pamahao, pageaon sin guti 
sa aga. 

Desayuntamiento, m. Pagbulag; cabu- 
lag, pagcabulag. 

Desayuntar, a. Pagbulag. 

Desazogar. Pagcuha san azogue. 

Desazón, f. Cauaray rasa. — Camad-an san 
tuna in namamara caopay an orna cay 
culang sin uran. — Cabidoan; casaquitan; 
maraut nga calauas; masáquit an calaua- 
san. 

Desazonado, da. adj. fig. Macuri 6 ma- 
sáquit an lauas. An rnay cabidoan. Masá- 
quit an lauas. 

Desazonar, a. Pagcuha san rasa sa ano 
inán nga cacaanon; pagpatab-ang. — fig. 
Pacasáquit, pacabido, pacasubo. — ;-. Sa- 
quit, bido, subo.— r. fig. Pagabat sin sa- 
quit. 

Desbabar, n. Paglauay. 

Deshancar, a. í'anguha san mga lingco- 
ran.— Pagdaug sa banquero san sugal. 

Desbandada. /. Pagdalagan ug pagbaya 
an mga soldados san mga bandera. — A 
la desbandada, m. adv. Nagsasarang nga 
padálagan. 

Desbandarse, r. Mil. Pagdalagan ug pag- 
baya an mga soldados san mga bandera. 

Desbarahustar, a. Pagrimoc, pagsamoc, 
Pacasamoc, pacarimoc. 

Desbarahuste, m. Casamocan, carimo- 
can. 

Desbarajustar, a. Pagrimoc, pagsamoc. 
Pacasamoc, pacarimoc. 

Desbarajuste* Casamocan, carimocan. 

Desbaratado, da. adj. fig. y fam. Visio- 

hanon, maraut sin batasan. 

Desbaratador, ra. s. Parabungcag, pa- 

rauacay. — Paragasto sin diri angáy. 



DE 

Desbaratamiento, m. Pagbungcag, pag- 
uacay. Pagbungcag, pagcauacay. — Caua- 
ray catuhayan ó cahusayan. 

Desbaratar, a. Pagbungcag, paguacay. — 
Paggasto nga diri angay san mga malig- 
nad. — Mil. Paggabot sa mga contra, pag- 
daug. — //. Pagsala san pagyacan. — r. fig. 
Pagbuhat ó pagyacan sin diri angay. 

Desbarate, m. vid. Desbaratar.— De vien- 
tre. Calibang, pagoro sin tubig. 

Desbarato, m. vid. Desbaratar. 

Desbarbado, da. adj. Uaray bongot. 

Desbarbar, a. Panguha san mga gamut 

nga magnipis san mga tanum.— fam. Pag- 

;irot san bongot. 

Desbarrar, n. Pagoyas nga macosog san 

cabra, bisan diri macaigo.— Hitalindas. — 

fig. Pagsayop, pagsala san pagbuhat ó 

pagyacan. 

Desbarrigado, da. adj. An guti an ti 

yan. 
Desbarrigar, a. fam. Pagsamad ó pag- 

bono sa tiyan. 
Desbarro, m. vid. Desbarrar. 
Desbastadura. /. vid. Desbastar. 
Desbastar, a. Paguasay, pagdaldag, pag- 

bingeong, pagsacsac, pagiban sin ano man 

nga paglalabrahan.— Pagcalisquis cún dao 

uay. 
Desbaste, m. vid. Desbastar. 
Desbastecido, da. adj. Uaray balón, ua- 
ray cacaanon. 
Desbautizarse, r. fig. y fam. Isug, sina, 

in nasisina caopay. 
Desbazadero. m. Cadalon-tan. 
Desbeber, n. fam. Pagihi. 
Desbecerrar, a. Pagpalutas san canatihan. 
Desblanquecido, da. adj. Himusag. 
Desblanqueñado, da. adj. Himusag. 

Desbocadamente, adv. m. Sa cauaray 
catahud, sa cauaray caalo. 

Desbocado, da. adj. An luthang nga ha- 
luag an ganggan. — Garamiton nga hibang 
an tarurn. — fig. y fam. An mayacan sin 
maraut. 

Desbocamiento, m. Pagdalagan caopay 
an caballo etc., nga diri nacacahuid sa iya 
an freno, —fig. Pagyacan sin maraut, sin 
mga pamuyáyao. 

Desbocar. Paghibang sin gaggang. — ;/. 
Desembocar. Pacasapo sin casuguran, etc. 
Paggoa nga pagsabang. Pagauas an mga 
salug sa dagat, etc. — r. Pagdalagan cao- 
pay an caballo nga diri nacacahauid sa 
•ya an freno.— fig. Pagyacan sin maraut, 
sin mga pamuyáyao. 

Desbonetarse. y. fam. Pagtocas san bo 
note. 



DE 



167 



Desboquillar, a. Pagcuha ó paghibanag 
san boquilla. 

Desbordamiento, m. Pagauas. Pangapo. 

Desbordar, n. y r. Pagauas. Pangapo. 

Desbravar, a. Pagpaanad sin hayop. — n. 
r. Iban an caisug ó capintas. 

Desbravecer, n. r. Iban an caisug ó ca- 
pintas. 

Desbrazarse, r. Pagualauala. 

Desbrevarse, r. In maluya an alacsio, ó 
ticacaraut ná. 

Desbriznar, a. Pagtirostiros. Pagpiticpi- 

tic. Pagbucabuca. 
Desbrozar, a. Paghauan. 
Desbrozar, m. Paghauan. — Cabanuáan, 

casighotan. 
Desbrujar, a. Pagpinaricparíc in nagpipi- 

narieparic an buquid, cota, etc. 
Desbuchar, a. Pagsinuca an mga tamsi 

— Pamucad sin polong. 
Desbulla. /. Togad. 
Desbullar, a. Sucat, panucat sin mga po- 

roton. 
Descabal, adj. Diri pá ayao; diri turnan; 

diri topong; diri igo. 
Descabamiento. m. Pagcuha, pagiban. 
Descabalar, a. Pagcuha, pagiban. 
Descabalgadura. /. Paghauas sa caballo, 

etc., pageahauas. 
Descabalgar, n. Paghauas sa caballo, etc. 
Descabelladamente, adv. m. Sin uaray 

catuhayan, sin uaray cahusayan. 
Descabellado, da. adj. Uaray catuhayan, 

uaray cahusayan; diri tuhay, diri husay. 
Descabellamiento, m. fig. Pagsala, pag- 
sayop sa mga pagyacan. 
Descabellar, a. Gomon, in nagogomon an 

bohoc. — Pagpatay san toro in naigoan an 

oló san pagbon-a. 
Descabello, m. Pagpatay san toro in cai- 

goan an ulo san pagbon-a. 
Descabestrar, a. Paghubad san higot in 

nasasabud sa siqui, etc. 
Descabezadamente, adv. m. fig. Sin 

uaray catuhayan, sin uaray cahusayan. 
Descabezado, da. adj. fig. Diri angay, 

diri igo. 

Descabezamiento, m. Pagpogot, pamo- 

got san uló. Pagpotol san uló san isda. 

Descabezar, a. Pagpogot san u!ó. Pag- 
potol san uló san isda. — Pagliuat san pa- 
drón nga guinbuhat sa mga bongto. 

Descabritar, a. Pagpalutas san canatihan 
san mga canding. 

Descabullirse, r. Losot; tois, tañan.— 
fig. Catusohan rtga pagbaribad. 

Descaderar, a. Pagdabal, pagbono, etc., 
etc. sa payud.— r. Hibang an payud. 



168 



DE 



DescadÜlador, ra. m. y /. Parapicna 

sin barahibo sin carnero, etc. 
Descadíllar. a. Pagpicna sin barahibo sin 

carnero, etc. 
Descaecer, n. Ticaluya an lauas; ticaiban 

an gahum, an bantug, an salapi, etc. 
Descaecimiento, m- Camaluya, pagea- 

maluya. 
Descaimiento. ;//. Camaluya, pagcamalu- 

ya. 
Descalabazarse, r. Paso ó lipong sa oló 

sin pagtinoroy ó pagosisa sin ano man. 
Descalabrado, da. adj. fig. Samad sa 

oló; daog; holoy cún dao sa inga pagsu- 
gal, etc. 

Descalabradura. /. Samad nga guti sa 
oló.— Olat. 

Descalabrar, a. Pagsamad ó pagbono sin 
guti sa oló; pacasamad. — r. Samad. 

Descalabro, m. Cacurian. 

Descalcar, a. Mar. Pagsuc-uat. 

Descalcez. /. Cauaray, pageauaray data 
nga sapin ug medias. 

Descalzar, a. Pagholso san sapin ó me- 
dias. — Pagcuha san bangil. 

Descalzo, za. adj. Uaray dará nga sapin 
ug medias. 

Descambiar, a. Pagtagalio ngahao. 

Descaminadamente. adv, m. Simang 
caopay. 

Descaminar, a. Pacasimang. — ;-. Simang. 

Descamino, m. Pasimang. Pacasimang; 
simang. 

Descamisado, da. adj. fam. Uaray bado. 

Descampado, da. adj. Mahauan nga tu- 
na. — s. Patag ó datag nga tuna. 

Descansadamente, adv. m. Sin murayao, 
sin mamingao. Murayao caopay, mami- 
ngao caopay. 

Descansadero, m. Pahamudlayan, pa- 
huayan. 

Descansado, da. adj. Murayao, mami- 
ngao. 

Descansar, n. Pahuay, pahamudlay. — Ta- 
laón. — Reposar, dormir. Paghingatorog. — 
Estar sano, tranquillo y sin cuidado, en la 
confianza de los oficios ó el favor de otro. 
Pasarig, patapud. — listar una cosa asentada 
ó apoyada sobre otra. Sarig, sandig. — Es- 
tar enterrado, reposar en el sepulcro. Lu- 
bong. 

Descanso, m. Paliuay.— Paliuayan; paha- 
mudlayan. Camurayauan. — Asiento sobre 
que se apoya, asegura ó afirma una cosa. 
Casariganan, carig-onan. 

Descantar, a. Paghauan ó pagcuha san 
mga bato. 

Descantear, a Pagtalib sin bato, etc. 



DE 

Descantillar, a. Tipac, boong. 

Descantonar, a. Tipac, boong. 

Descañonar, a. Paghimolbol sa mga tamsi, 
— Sinosura nga pagarot. — fig. y fam. Pa- 
gobus san salapi sin usa ca tauo sa pag- 
sugal, cún salain nga pageaagui. 

Descaperuzar, a. Pagtocas san itarahob 
sa oló, (nga sinisiring caperuza). 

Descaperuzo, ni. Pagtacas san itarahob 

•sa oló. 

Descapillar, a. Pagtocas san itarahob sa 
oló (nga sinisiring capilla). 

Descapírotar. a. Pagtocas san itarahob 
sa oló (nga sinisiring capirote). 

Descaradamente. adi>. m. Sin uaray 
caalo, sin uaray catahud; sa cauaray ca- 
alo, sa cauaray catahud. 

Descarado, da. adj. Uaray alo, uaray 
tahud, culang sin catalahuran. 

Descaramiento, m. Caeulang sin caalo, 
caculang sin catahud ó catalahuran. 

Descararse, r. Pagbuhat ó pagyacan nga 
culang sin caalo ó catahud. 

Descarga. / Paghauas. — Pagbuhi ó pag- 
boto sa mga luran nga hinauas. 

Descargadero, >/i. Doroongan. Binubuta- 
ngan san mga luran nga hinauas. 

Descargador, ;//. Parahauas. 

Descargar, a. Paghauas, pagiban san lu- 
ran. — Disparar las armas de fuego. Pag- 
buhi sa inga luthang ó mga pusil. — Sa- 
car de cualquier arma de fuego, sin dis- 
parar, la carga que tenía. Pagcuha san 
carga san pusil, etc.— fig. Libertar á uno 
de un cargo ú obligación. Gauas, pag- 
pagauas sa usa ca tauo sin catungdanan. 
-Vaciarse una nube en copiosa lluvia. 
Paguran sin daco, --/-. Dejar el cargo, 
empleo ó puesto. Pagbaya san catungda- 
nan: panucas. 

Descargo, m. Paghauas; pagiban san carga. 
— Pagiban san cargo ó utang. — Pagbaton 
(') pagbaribad sin usa ca tauo tungud san 
mga iguinsusumbong nga contra sa iya. 
-Pagtuman san catungdanan. 

Descargue, m. Paghauas, pagiban san 
carga. 

Descariñarse. /-. Diri ná pagpaora, diri 
ná paghigugman. 

Descariño. ;//. Diri ná pagpaora, diri 
pagpalangga. 

Descarnadamente, adv. m. fig. Sin ua- 
ray alo ó catahud. Sin uaray licaolicao. 

Descarnar, a, Pagquilas, pagcuha sin onud 
didto san tul-an. Pagpale, an pagcuha 
san tul an guinpapale an onud. 

Descaro. ;//. Cauaray ó pageauaray alo, 
caculang sin catahud. 



DE 

Descarriamiento, vi. Simang. Casima- 

ngan. 
Descarriar, a. Pagsimang. Pagbulag. 
Descarriladura. / Pagsimang; pagcasi- 

mang. 
Descarrilamiento, m. Simang; pagcasi- 

mang. 
Descarrilar. n. Simang, in nasisimang an 

ferrocarril, etc. 
Descarrilladura. /. Pagsamad, pageasa- 

niad sa palimugmogan. 
Descarrillar, a. Samad, bono ó pagcuha 

san palimugmogan. 
Descarrío, m. Simang, pagsimang, pag- 

casimang. Casimangan. 
Descartar, a. fig. Pagbaya. — r. fig. Pa- 

sangil, pagbaribad. — Pagdescarte, cún dao 

sa gagsugal sa baraja. 
Descarte, m. id. Cún dao sa pagsugal 

sa baraja. — fig. Pasangilan, baribad. 
Descasamiento, m. Pagbulag; pageabu- 

bulag san mga quinasal, cay may sugo an 

mga ponoan sa santa Iglesia, tungud cay 

may mga caolangan. 
Descasar, a. Pagpabulag san mga quina- 
sal cay may mga caolangan.-—;-. Pagbulag. 
Descascar, a- Pagparot, pagpanit. -r. 

Hoong. 
Descascarar, a. Pagparot, pagpanit. 
Descaspar. a. Pagdacdac sin saloqui- 

gue, etc. 

Descasque, m. Pagparot. Pagpanit. 
Descastado, da. adj. An culang sin ca- 
tahud sa mga caorop-dan. — An diri nag- 

babalos sin maopay. 
Descastar, a. Pagobus sin mamat. 
Descaudalado, da. adj. An nacaperde 

san puhonan ó salapi. Uuaray salapi. 
Descendencia./. Mamat, camamatan. Tu- 

lin, catulinan. 
Descender, n. Paglusad,. congsad. Log- 

song cún dao buquid, etc. — Pagtogbong. 

— Auas ó tabiguis cún dao tubig, etc. — 

Ticang. Guican. — Ilalugos. 
Descendimiento, m. Paglusad, pageong- 

sad. — Paglogsong. — Pagtogbong.- - Pagha- 

gus. — An paghalugus ó pagtangtang sa 

Cruz sa oton Guinoo Jesucristo. 
Descensión. /. vid. Descendimiento. 
Descenso. ;//. Paglusad. — Pagiban. 
Descentralización. /. vid. Descentra 

lizar. 
Descentralizar, a. Pahatag ó pagtogot 

sa iba nga mga tauo sin lialium nga ln- 

garingon anay san labao nga gobierno; 

pagbahinbahin. 
Desceñidura. /'. Paghubad, cahubad, pag- 

cab ubad san bageos. 



DE 



169 



Desceñir, a. Paghubad san bageos. . 
Descepar, a. Paggabut, paggabnot. 
Descercado, da. adj. Uaray alad, uaray 

cota. 
Descercar, a. Pagbuncag san cota ó alad. 
Descerezar, a. Pagpanit ó pangulia san 

panit san capé. 
Descerrajado, da. adj. fig. y fam. Ma- 

raut nga tauo; cay maraut an iya batasan. 
Descerrajadura. /. Paggabut ó pagbung- 

cag san yabihan san puerta, etc. 

Descerrajar, a. Paggabut, pagcuha pag- 
bungeag san yabihan san puerta, cabán, 
etc. 

Descifrador, m. Paraasoy, parahatag sin 
casayoran. 

Descifrar, a. Pagasoy, paghatag sin casa- 
yoran. 

Descimentar, a. Pagbungcag ó pagcuha 
san cimiento sin balay nga cota, etc. 

Descinchar, a. Paghubad ó pagbuca san 
cincha. 

Desclavador. /;/. An iggagabut sin ray- 
sang. 

Desclavar, a. Paggabut, paggabnot sin 
raysang. — Pagtangtang. 

Descoagular, a- Pagpatunao. — r. Tunao. 

Descocadamente, adv. m. Sa cauaray 
catahud ó caalo. 

Descocado, da. adj. fam. Uaray catahud 
ó caalo. 

Descocar, a. Panguha san mga olud nga 
nacacaraut sa mga cahuy. 

Descocedura. /. Pagtunao, catunao, pa- 
catunao sa guinhaua an (juinaon. 

Descocer, a. Tunao, in natutunao sa guin- 
haua an quinaon. 

Descoco, m. fam. Caculang ó cauaray ca- 
tahud ó caalo sa mga pagpolong ug mga 
pagbuhat. 

Descoger, a. Pagbuclad. 

Descogollar, a. Panguha san mga ogbus. 

DescogOtado, da. adj. fam. An inarotan 
san bohoc dapit sa tingdol. 

DescogOtar. a. Pagpatay san pagdabal ó 
pagbono sa tingdol. — Mont. Pagotud sa po- 
no an mga sungay san bugsoc. 

Descolar, a. Pagotud san icog. 

Descolchar, a. Mar. Pagbadbad san mga 
pisi. 

Descolgar, a. Pagtoros. — Pagdalios-os, da 
rios. — r. fig. Logsong. Las tropas se des- 
cuelgan de las montañas. An mga casol 
dadosan nagcacalogsong ticang sa mga ca 
bu qu irán. 

Descoligado, da. adj. An bulag ó diri 
gapil. 

DeSCOlmar. a. Pagsaphid.—//^. Pagiban. 



170 DE 

Descoltnillar. a. Panguha, pangabut ó 

pangotud san mga tango. 
Descoloramiento, m. Pacalubad. Caduas, 

pagcaduas. 
Descolorar, a. Fagpalubad, pagpatay san 

color. — r. Lubad. •— Duas. 
Descolorido, da. adj. Maduas, duason. — 

Malubad. 
Descolorimiento, m. vid. Descoloramien- 
to. 
Descolorir, a. vid. Descolorar. 
Descolladamente. adv. m. Sin labao, 

sin labis. Labao caopay, labis caopay. 
Descollar. //. y r. Labao, nauantauan. 
Descombrar, a. Paghauan. 
Descomedidamente, adv. m. Ora ora 

ná, labis ná. 
Descomedido, da. adj. Maora ora ná, 

macapin ná. — Culang ó uaray sin catahud 

ó catalahuran. 
Descomedimiento, w. Caculang ó caua- 

ray catahud ó pageatahud. 

Descomedirse, r. Pagtamay, pagyobit, 
culang sin pagtahud sa polong cún sa bu- 
hat bá. 

Descomer. ;/. Libang, pagoro. 

Descompadrar, a. fam. Pagsorugsorug. 
— Pagcabulag sin pageasangeay. 

Descompás, m. Caora ora ná; caculang 
sin soco]. 

Descompasadamente, adv. m. Ora ora 
ná, capin ná, labis ná. 

Descompasado, da. adj. vid. Descome- 
dido. 

Descompasarse, r. vid. Descomedirse. 

Descomponer, a. Pagbungcag; paguacay. 
— Pagbaliscad. — ;-. llunag. — Corromperse, 
entrar ó hallarse un cuerpo en estado de 
putrefacción. Donot, ticadodonot.— Desa- 
zonarse el cuerpo, perder la buena dispo- 
sición del estado de salud. In nagraraut 
an lauas, ticacaraut an lauas. 

Descomposición. /. Pagbungcag, pagua- 
cay: cabungeag, cauacay, pageabungeag, 
pageauacay. — Cadonot, pngeadonot. 

Descompostura. /. vid Descomposición 
i : A sig. — Maraut nga pageabutang. Diri 
angay nga pagpanapton. — Cauaray alo, ca- 
culang sin catahud ó pageatahud. 

Descomulgado, da. adj. Maraut nga tauo, 
tampa'asan. 

Descomunal, adj. Daco caopay. Sahi, 
siha. 

Desconceptuar, a. Pagpacaraut. 

Desconcertado, da. adj. Bungcag, ua- 
cay. Maraut sin batasan. 

Desconcertador, m. Parabungcag, para- 
uacay. Parasorugsorug. 



DE 

Desconcertad ura. /. Pagbungcag; ca- 
bungeag, pageabungeag. 

Desconcertar, a. Pagbungcag, paguacay. 
— Dislocar. Lopo. — r. fig. Pagbuhat ó pag- 
yacan sin diri angay. 

Desconcierto, m. Cabungeag, pageabung- 
eag.— Calupo, pagcalopo.-- -y?^- Carimocan, 
casamocan, uaray catuhayan. —fig. Pagbu- 
hat ó pagyacan nga diri angay—y^. Ca- 
libang, pagoro sin tubig, cún otol bá. 

Desconcordia. /. Diri pageaoyon. 

Desconfiadamente, adv. m. Sa daco 
nga pageatahap. 

Desconfiado, da. adj. Matahap; diri na- 
tapud. 

Desconfianza. /. Catahap, pageatahap; 
catahapan. — Pagturao; pageaturao. 

Desconfiar. ;/. Pagturao. — Pagtahap. — 
Holop. 

Desconformar, a. Diri pagoyon; diri pa- 
caoyon- 

Desconforme, adj. Diri naoyon. 

Desconformidad. /. Calainan. Pagcacala- 
in. — Diri pageaoyon, diri pageaabuyon sin 
buot. 

Desconocer, a. Diri paghinumdum. — Diri 
pagquilala. — Pagpacadiri hibaro sin ano lá. 

Desconocidamente, adv. m. Sa pagea 
uaray bal os nga maopay. 

Desconocido, da. adj. Maraut, diri ma- 
aram magbalos.-— Diri quilala. 

Desconocimiento, m. Pagcauaray balos 
nga maopay. 

Desconsentir, a. Diri pagtangdo. 

Desconsideradamente, adv. m. Sin ua- 
ray paghunahuna ó panginano. — Sin uaray 
catahud. 

Desconsiderado, da. adj. Culang sin 
paghunahuna ó panginano. — Culang sn 
pagtahud. 

Desconsolación. /. Casubo, cabido, casá- 
quit; pageasubo, pageabido, pageasáquit. 
Casuboan, casub-anan, cabidoan, casaquitan. 

Desconsoladamente, adv. m. Sin mi 

ngao, sin sáquit sin subo, sin bido. Ma- 
mingao caopay, masáquit caopay, masubo 
caopay, mabido caopay. 

Desconsolado, da. adj. Mabido, mabido- 
on, masubo, masorub-on, mamingao, ma- 
mingauon, Masinaquit-non, masinaquiton. 

Desconsolador, ra. adj. Macabido, ma 
casubo, macasáquit. 

Desconsolar, a. Pacabido, pacasubo, pa- 
casáquit, pacamingao. Pido, subo, sáquit, 
mingao. 

Desconsuelo, m. Casubo, cabido, casáquit, 
camingao; pageasubo, pageabido, pageasá- 
quit, pageamingao. Casuboan, casub-anan, 



DE 

cabídoart, casaquitan. — Camaluya sin so- 
roc-soróc. 

Descontagiar, a. Pagpaloon basi macu- 
ba an balio nga nacacaraut. 

Descontar, a. Pagiban. 

Descontentadizo, za. adj. Madali ma- 
sina, madali magisug, pos-canon. 

Descontentamiento, m. Cabidoan, casa- 
quitan. 

Descontentar, a. Pacabido, pacasubo, 
pacasáquit. 

Descontento, ta. adj. Mabibido. — m. 
Cabido, pagcabido. Cabidoan. 

Descontinuación. /. Diri pagcadayon. 

Descontinuar, a. Diri pagdayon, diri 
pagliinayon, diri pacadayon, 

Descontinuo, nua. Diri dayon. 

Desconvenible, adj. Diri maigo, diri ma- 
angay. 

Desconveniencia. /. Casáquit, cacurian. 

Desconveniente, adj. Diri angay, diri 
igo. 

Desconvenir. ?i. Diri pacaoyon, diri pa- 
caangay. 

Descorazonadamente. adv. m. fig. Ora 
ora sin luya an casingcasing, an hunahu- 
na, an buot; maluya caopay an casingca 
sing, an hunahuna, an buot. 

Descorazonamiento, m. Camaluya, pag 
camaluya sa calag, sa casingcasing. 

Descorazonar, a. Pagcuha, pagocal san 
casingcasing.— /%-. Pagtarhug, pagpahad- 
iuc, pagpatalao. — r- Dálao, hadluc, tálao. 

Descorchar, a. Pagcuha san panit san 
cahuy nga alcornoque. — Pagboong ó pag- 
loho san balay san potiocan sin pagcuha 
san dugos. — Pagboong ó pagbungcag sin 
cabán etc., sin pangauat san aada sa solud. 

Descordar, a. Pagcuha san cuerdas san 
mga toronggon.. 

Descorderar, a. Pagpalotas san canati- 
lian san mga carnero. 

Descornar, a. Panguha san sunga y sin 
mananap nga sungayan san bugsoc. 

Descorregido, da. adj. Diri nasabut sin 
casadangan; diri mabale. 

Descorrer, a. Paguli ngahao sin pagda- 
lagan san guindalaganan ná. — Plegar ó 
reunir lo que estaba antes estirado, como 
las cortinas, etc. Pagpacli. — ??. y r. Correr 
ó escurrir una cosa líquida. Auas, tagas. 

Descorrimiento, m. Pagauas san tubig, 
etc. Caauasan sin tubig, etc. 

Descortés, adj. Culang ó uaray catahud. 

Descortesía. /. Caculang ó cauaray ca- 
tahud. 

Descortésmente. adv. m. Culang sin ca- 
. tahud. 



DE 



171 



Descortezador, ra. s. Parapanit sin ca- 
huy, etc., paraparot sin pina, etc. 

üescortezadura. / An panit nga nacu- 
ha. — An pinanitan ó quinuháan san panit. 
— An pinarot. — An pinarotan. 

Descortezamiento. ///. Pagpanit ó pag- 
cuha san panit sin cahuy, etc.; pagparot. 

Descortezar, a. Pagpanit ó pagcuha san 
panit sin cahuy, etc.; pagparot sin camote, 
etc. 

Descortinar, a. Pagbungcag sin cota. 

Descosedura. /. Nabingcasan an guinca- 
tahian. 

Descoser, a. Pagbingcas. 

Descosido, da. adj. fig. An mayacan san 
diri angay \gmugo.— fig. Maraut nga pag- 
cabutang. — m. Nabingcasan an guincata- 
hian. 

Descostarse, r. Pagbulag, 

Descostillar, a. Pagdabal sa gosoc — r. 
Huy-ang. 

Descostrar, a. Pagcuha san nuca. 

Descotar. a. vid. Escotar. 

Descote. m. vid. Escote. 

Descoyuntamiento, m. Calupo, pagea- 
lupo. 

Descoyuntar, a. Lupo, in nalulupo an 
tul-an. 

Descoyunto, w. Calupo, pagealupo. 

Descrecencia. /. Caiban. pageaiban. 

Descrecer, a. Pagiban. — Paghonas, pag- 
hotos. 

Descrecimiemto. m. Caiban, pageai- 
ban. 

Descrédito, m. Hingaraut 

Descreer, a. Pagbaya san pagtoo. — Diri 
pagmatuod san polong san iba. 

DeSCreidamente. adv. m. Sin uaray pag- 
too. 

Descreído, da. adj. Uaray ná pagtoo; 
diri natuod. 

Descreimiento, m. Pagbaya, pageabaya 
sa pagtoo; caculang sin pagtoo. 

Descrestar, a. Pagpalong. 

Describir, a. Pagbadlis, paglagda. — Pag- 
asoy, paghatag sin casayoran. 

Descripción. /. Pagasoy, pageaasoy. Ca- 
asoyon. Casayoran. 

Descriptivo, va. adj. Macacaasoy. 

Descriptor, ra. s. Paraasoy— adj. Mag- 
aasoy. 

Descrismar, a. Pagsontoc. fig. y fam. 
Pagdabal sin macosog sa oló. — r. Sina. 
Esto me ha hecho descrismar. Ini nacasina 
sa acón.— Pagtuyo nga pagosisa nga na- 
cacalipong lá sa oló. 

Descristianar, a. Pagsontoc— fig. y fam. 
Pagdabal sin macosog sa oló. 



if2 m * 

Descuadernar, a- Pagluang, pagluang. 
luang. 

Descuadrillado, da. adj. Binulag san 
cadaní an ///. \ r eter. Saquit nga capiang 
sa mgn tuananap. 

Descuadrillarse, r. Piang, in napipiang 
an mananap. 

Descuajar, a. Tunao. Pagpatunao. — Agr. 
Paggabut; pangabut. 

Descuaje, m. vid. Descuajo. 

Descuajo, ///. Agr. Paggabut, pangabut 
sin inga cahuy ó inga banua. 

Descuartizar, a. Paglapa.— Dividir. Pag- 
pahat. Paglotos. 

Descubiertamente. adi>. vi. Sin sayud. 

Sayud caopay, dayag caopay. 
'Descubierto, ta. p. p. Dayag, sayud, ha- 
yag. — adj. Uaray tahub. Llevar la cabeza 
descubierta. Uaray pageacalo, uaray pag- 
popodong, etc.- — m. An pagpatente san 
Cuisasantosi nga Sacramento sa altar. — 
Otang ó cargo. — A la descubierta, ó al 
descubierto, m. adv. Sayud caopay, dayag 
caopay, hayag caopay. — -Uaray ayopan, 
uaray sadang ayopan. Uaray macasalipod, 
uaray sasalip dan. — En descubierto- vi- 
adi>. May otang ó cargo pá. — fig. Uaray 
sadang igbaribad.--Kn todo lo descubierto. 
///. adi>. Sa bug-os nga caübutan nga qui- 
ñi quilala. 

Descubridor, ra. adj. An macaagui sin 
ano lá. -Manginginsayud, magoosisa. — s. 
Parasumbong. — Paraosisa. — /;/. Mil. Lang- 
pitao. 

Descubrimiento, vi. Pagcaagui. —Mani- 
festación de lo que estaba oculto. Pag- 
pamuclad san tinago. 

Descubrir, a. Pagpahayag, pagpasabut, 
pag[)ahabaro, pagsumat, pagmugo. — Pag- 
bucas. Pagbuclad. — Hallar lo que estaba 
ignorado ó escondido. Pacaagui. Paghi- 
sab-o: an tuna sa América nahisabohan ni 
Colón. Colón descubrió la tierra de Amé- 
rica. — Registrar ó alcanzar á ver. Paghi- 
ling, pagtanao. — Venir en conocimiento 
de una cosa que se ignoraba. Sayud, hi- 
baro, in nasasayud ó nahihibaro ná san 
din anay hinbabaroan. 

Descubrirse lo OCUltO. Tungha. Des- 
cubrirse, aparecer de improviso. Golbo. 

Descuello, ni- Pagcahitaas, pagcalabao, 
calabao, casiha. — jig. Capalabilabi, camá- 
laris, camalabiao. 

Descuento, m. Iban; pagiban; pageaiban. 
Cai bañan. 

Descuernacabras, m. Hangin nga ami- 
han nga mabascog ug mahageot. 

Descuerno. ///. fam. Pagpacaalo. 



m 

Descuidadamente, adv. »i. Sin uaray 

panginano. 
Descuidado, da. adj. Mahubia.— Uaray 

panginano; uaray pagtatagam. 
Descuidar, a. Paglmcas sin catungdanan. 

— ;/. Diri pagbantay, piri panginano. — r. 

Balingao. Lipat. 
Descuido, m. Caculang sin panginano. — 

Calipat, pagcalipat. — Cabalingao, pageaba- 

lingao. — Casaypanan. Hipacdolan. 
Descuitado, da. adj. Murayao, mamingao 

nga tauo. 
Descular, a. Paglitub; sinisiring man in 

vabooiig an sagud. 
Deschuponar, a. Panguha sa cahuy sad- 

ton mga saringsing nga nacacaraut sa iya. 
Desde, prep. 'Pican, tubtub. Desde !a crea- 
ción del mundo. Tican ó tubtub san pag- 

tuha san caübutan. Desde Manila. Tican 

ó tubtub sa Manila. Desde ahora. Tican 

ó tubtub niyan. 
Desdecir, n. fig. Diri angay, diri igo, diri 

oyon.-- fig. Iban. — r. Pagisul sin polong. 
Desdén, ni. Baga pagpasipara ó pagtamay. 
Desdentado, da. adj. Ngiho. 
Desdentar, a. Pangiho. 
Desdeñable, adj. Angay pagtamayon. 
Desdeñadameñte. adj. vi. Sa baga pag- 
pasipara ó pagtamay. 
Desdeñado, da. adj. Mapasipara, matá- 

may, mayobit. 
Desdeñador, ra. adj. Mapasipara, mata- 

may, mayobit.- -s. Parapasipara, parata- 

may, parayobit. 
Desdeñar, a. Pagpasipara, pagtamay, pag- 

yobit. 
Desdeñosamente, adv. vi. Sa baga pag- 
pasipara ó pagtamay. 
Desdeñoso, sa. adj. Mapasipara, mata- 

may, mayobit. 

Desdevanar, a. Pagbadbad. 
Desdicha. /. Cacurian, cauaray palad. — 

Casongcoan, capobrihan, camacalooy. 
Desdichadamente, adv. m. Oraora sin 

curi, uaray gud palad. 
Desdichado, da, adj. Macal olooy, uaray 

palad. 
Desdoblar, a. Pabuclad. 
Desdorar, a. Pagcuha san dorado. — r. 

Lubad.— fig. Pagpasipara san caopayan. 

Pagbungcag san bantug ó dungug. 
Desdoro. ///. Pagpasipara, pagbungcag, 

pageabungeag san bantug ó dungug. — Ca- 

lubad, pagealubad. 
Deseable, adj. Angay ó tacus tinguhaon. 
Deseablemente, adv. m. Sa daco nga 

pageaipa ó pagtingoha. 
Deseador, ra. adj. Maipa, matingohaon, 



m 

maoongara. — s. Paraipa, paratingoha, pa- 
raongara. 

Desear, a. Pagipa, pagibog. Pagtingoha, 
pagtalingoha, paghiongara, ongara. Pagbu- 
ot. — Odlao, hidlao. 

Desecación. /. Pagpamara. Pagcamara. 
— Camad-an. —Caoga, pagcaoga. 

Desecamiento, in. Pagpamara. — Camad- 
an. Caoga, pagcaoga. 

Desecante. /. a. Macacamara. Macacaoga. 

Desecar, a. Pagpamara. Pagpaoga. — r. 
Mará. Oga. 

Desecativo, va. adj. Macacamara. Maca- 
caoga. 

Desechar, a. Pagsobol.— Pagbaya.— Me- 
nospreciar. Pagpasipara, pagyobit, pagta- 
may. — Pagbaribad, diri pagearauat. 

Desecho, m. An baya ná . — fig. Pagpasi 
para, pagyobit; pagtamay. 

Desedificación./. Maraut nga susgaranan. 

Desedificar, a. fig. Paghatag sin maraut 
nga susgaranan. 

Deselladura. /". Pagcuha, pageacuha san 
seyo ó marca. 

Desellar, a. Pagcuha san seyo ó marca 
sa mga surat, etc., etc. 

Desembalaje, ni. Pamuca sin bogeos, 
bantal ug iba pá. 

Desembalar, a. Pagbuca sin bogeos, ban- 
tal ug iba pá, panguha sin potos sa bisan 
ano nga pinopotos. 

Desembanastar, a. Pagocad, pagcuha san 
sulud didto san alat, etc. 

Desembarazadamente, adv. m. Sin ua 
ray caolongan, sin uaray cabilingan. 

Desembarazado, da. adj. Uaray caolo- 
ngan. 

Desembarazar, a. Pagcuha san nacacao- 

* an g- 

Desembarazo, ni. Cabatiran. Cauaray ca- 
olangan. 

Desembarcadero, m. Doroongan. 
Desembarcar, a. Paghauas. 
Desembarco, m. Paghauas. Pagcahauas. 
Desembargar, a. Pagcuha san nacacao- 

lang. — For- Pagsugo sin diri ná pagem- 

bargo. 
Desembargo, m. For. Pagsugo sin diri 

ná pagembargo. 

Desembarque, m. Paghauas. Pagcahauas. 
Desembarrar, a. Pagcuha san lagay. 
Desembaular, a. Pagcuha san áada sa 

cabán, etc. 
Desembebecerse. /-. Paghioli, in hinoo- 

Üíin an nalilipong. Hagutauan. 
Desembelesarse. /-. Paghioli, in hinoo- 

lian an nahipaosa. 
Desembocadero, m. Aguian, araguian. 



tm 17Z 

desembocadura. / Aguian, araguian. 

De un río en otro. Guinbuangan. — Paraje 

por donde un río desemboca en la mar. 

Sabang. 
Desembocar. ;/. Pagagui, paggoa. — Guin- 

buang. — Pagauas an salug ngadto sa da- 

gat. 
Desembolsar, a. Pagcuha san áada sa 

húpao ó bolsa. — Paghatag ó pagentregro 

sin salapi. 
Desembolso, m. Paghatag, pagbayad ó 

pagentrego sin salapi. • 
Desemboqu6. m. Aguian, araguian. 

Desemborrachar, a. Paghaohao. r. Huas, 

in nahuas na an cahubog. 
Desemboscarse, r. Paggoa sa cagura- 

ngan ó casighotan cún sa lugar nga ca- 

tatagoan. 
Desembotar, a. fig. Pagtais ó pagbaid- 

san mangarol. 
Desembravecer, a. Pagpaanad. — r. Anad. 
Desembravecimiento, m. Pagpaanad. 

Pagcaanad. 
Desembrazar, a. Paglmbcas san bado, 

etc. dida san, buteon. — Pagbatac sin ma- 

cosog. 
Desembriagar, a. Paghaohao.— r. Huas. 

in nahuas ná an cahubog. 
Desembrollar, a. Paghusay. Pagtuhay. 
Desembuchar, a. Pagsinuca, in nagsisi- 

nuca an mga tamsi. — fig. Pamuclad sin 

polong. 
Desemejante, adj. Lain, diri magsama, 

diri sugad. 
Desemejanza. /. Paglain. Pagcalain. Ca- 

lainan. 
Desemejar, n. Lain.— a. Paglain. 
Desempacar, a. Pamadbad san mga pi- 
nopotos ug panguha san solud. 
Desempacarse, r. Pagmingao an nasisi- 

na, pahuas san casina. 
Desempachar, a. Pacuha san nacacaraut 

sa soroesoroc. — r. fig. Cacuhai san caha- 

dluc ó cadalao. 
Desempacho, m. Caguinhauaan, cacuhai 

san casina. 

Desempalagar, a. Pagrarasahi. 
Desempañar, a. Paghinis sin salaming, etc. 

Pagcuha san hapin ngo iguinhahapin sa 

mga cabataan nga gudti pá. 
Desempapelar, a. Pagcuha san potos 

nga papel. 
Desempaque, m. Pamadbad san mga 

pinopotos. 
Desempaquetar, a. Pagbadbad sin pino- 
potos. 
Desemparentado, da. adj. An naray 

mga caoropdan. 



174 



DE 



Desemparvar, a. Pagpondoc. 

Desempatar, a. Pagliuat basi macuha an 
caparejo. 

Desempedrador, m. Paraocal sin bato. 

Desempedrar, a. Pagocal sin bato. 

Desempeñar, a. Paglucat —Desempeñar- 
se de deudas contraidas. Pagbayad san 
otang. — Cumplir, hacer aquello á que está 
uno obligado. Pagtuman, san catungdanan. 

Desempeño, m. Paglucat; pagca'lucat.— 
Pagtuman san catungdanan. 

Desempeorarse, v. Pagopayopay. 

Desemperezar. ;/. Pagbaya san cahubia. 

Desempolvadura. /. Pagyabyab; pagea- 
yabyab. 

Desempolvar, a. Pagyabyab. 

Desempolvoradura. /. Pagyabyab; pag- 
cayabyab. 

Desempolvorar, a. Pagyabyab. 

Desemponzoñar, a. Pagtambal basi ma- 
cuha an lara ó hilo. Pagcuha san lara ó 
hilo sadton nacacalara ó nacacahilo. 

Desempotrar, a. Pagcuha ó paggabut 
sin bisan ano dida san hinmumutangan. 

Desenalbardar, a. Pagcuha san silla sa 
mga caballo, etc. 

Desenamorar, a. Diri na paghigugma, 
diri ná pagpaora. 

Desenastar, a. Pagtangso. 

Desencabestradura. /. Paghubad, pag- 
cah ubad. 

Desencabestrar, a. Paghubad san siqui 
san hayop nga nasasabud san pisi. 

Desencadenamiento, m. Pagtangtang; 
pageatangtang sin talicara. 

Desencadenar, a. Pagtangtang sin tali- 
cara. — fig. Paga [)agbungcag san pageaso- 
nudsonud 6 pageasarosando san mga bu- 
tang. 

Desencajamiento, vi. Pagocal, pagocang. 
Pagcaocal , pagocang. 

Desencajar, a. Pagocal, pagocang. 

Desencaje, ni. vid. Dcsencajamicnto. 

Desencajonar, a. Pagocad ó pagcuha 
san solud didto sa honos. 

Desencalabrinar, a. Pagtambal san ca- 
hpong ó hiborong sa oló. — r. Paghioli, in 
hinolian an tauo san cali[x>ng 6 hiborong 
sa olo. 

Desencalcar, a. Pagsucad. Pagtuboctu- 
boc. 

Desencallar, a. Pagpalutao san sacayán 
nga sinanglad. 

Desencaminar, a. Pagpasimang. — r. Si- 

mang, hasimang. 
Desencantamiento, m. Pagbungcag san 

búa nga larang san pageadiuata. 
Desencantar, a. Pagbungcag san búa nga 



Í)É 

larang san pageadiuata. Pagsumpa san ba. 

rang ó diuata. 
Desencantaración. /. Paghucad. Pagca- 

hucad. 

Desencantarar, a. Paghucad. 
Desencanto, m. Pagbuncag san búa nga 

larang san pageadiuata. 
Desencaprichar, a. Pagsagda basi ma- 
cuba an sala ó lisa. 
Desencarcelar, a. Pagtangtang, pagpa- 

goa san napepreso. Pagtuhas. 
Desencarecer, a. Pagtoros á pagiban 

san bale- 
Desencastillar, a. Pagpalaguio, pagpa- 

goa sa castillo ó cota san inga nagbaban- 

tay dida. — fig. Pagasoy san diri pá sina- 

sabut san iba. 
Desencerrar, a. Pagpagoa.— fig. Pagasoy 

san diri pá sinasabut san iba. 
Desencintar, a. Pagcuha ó paghubad 

san mga cinta. 
Desenclavar, a. Pagtangtang. Pagtanggal. 

—fig- Pagbotong sa usa sin macosog. 
Desenclavijar, a. Pagcuha ó pagtanggal 

sin padlong.— fig. Pagocal, pagocang. 
Desencoger, a. Pagbuclad. 

Desencolar, a. Pagocal. 

Desencolerizar, a. Pagi)amurayao, pag- 
pamingao san nasisina. — r. Pamurayao, pa 
mingao, pahuas san casina. 

Desenconamiento. ///. Pagcaiban san 
hubag, ngotngot, etc. 

Desenconar, a. Pagpaiban san hubag, 
ngotngot, etc. — r. Iban. — fig. Pagpahuas 
san casina- — r. Muas. — fig. l^agpogong san 
casina. 

Desencono. ;//. Pagcahuas san casina. 

Desencordar, a. Pagcuha san mga cuer- 
das san sesta, etc., etc. 

Desencordelar, a. Paghubad san mga 
pisi. 

Desencorvar, a. Pagpatadong san naba- 
balico. 

Desencuadernar, a. Pagluang, pagluang- 

luang. 

Désendemoniar. a- Pagbugao san mga 
yaua; pagpabugao. 

Desendiablar, a. Pagbugao san mga ya- 
ua; pagpabugao. 

Desenfadadamente, adv. m. Sa cauaray 
caulangan. Malipay caopay. 

Desenfadaderas. /. pi. fam. Mga pag- 
baribad, mga pasangilan. 

Desenfadado, da. adj. Malipay ná, ua- 
ray calibangan, uaray nacacaulang sa iya. 
— Tratándose de un sitio ó lugar ancho, 
espacioso, capaz. Haluag, dageo. 

Desenfadar, a. Pagpamurayao, pagpami- 



DE 

ngao, paglipay san nasisina. — r. Pamura- 
yao, pamingao, pahuas san casina. 
Desenfado, m. Caliligauan. Cabatiran. 
Cauaray calibangan ó caolangan.— fig. Ca- 
lipayan sa calag. 

Desenfaldar, a. Pagbuclad san tampis. 
Desenfardar, a. Pagbuca san mga ban- 
tal ó pardo. 
Desenfardelar, a. Pagbuca san mga ban- 

tal o pardo. 

Desenfrenadamente, adv. m. Sa pag- 
cav i si oh anón. 

Desenfrenamiento, m. Pagcavisiohanon. 

Desenfrenar, a. Pagcuha san freno sa 

inga caballo, etc.— r. fig. Pagvisio, pag- 

l)uhat sin maraut, pagpagapil san maraut. 

Desenfreno, m. fig. Pagcavisiohanon. — 

De vientre. Pagoro sin tubig. 
Desenfurecer, a. Pagpamurayao, pagpa- 
rningao, pagpahuas san caisug.- — r. I lúas 
an caisug. 

Desenganchar, a. Pagpalos. 
Desengañadamente, adv. m. Sin sayud, 
sin dayag; sayud caopay, dayag caopay, 
sin uaray limbong.— fig. y fam. Maraut 
caopay. Bien desengañadamente lo ha he- 
dió. Maraut caopay an i ya pagbuhat. 
Desengañado, da. adj. fig. y fam. Ta- 
ramayón ug maraut. 

Desengañador, ra. adj. An nagpapaqui- 
lala ó nagpapamáan sa iba basi maqui- 
(¡uilala san sayop ó ¡isa. 
Desengañar, a. Pagpamáan.— r. Hima- 
máan. — Pagpasabut san sayop ó sala. 
Desengañilar. a. Pamulcas. 
Desengaño, m. Cahimamáan.— Pagcasa- 
but san camatuoran, nga asay nacacacuha 
san limbong ó lisa sa hunahuna. 
Desengarrafar, a. Pagboliyo. 
Desengarzar, a. Paglucba san lomong. 
Desengastar, a- Paghoghog. 
Desengomar, a. Pagcorocoso. 
Desengoznar, a. Pagholbot. 
Desengrasar, a. Pagcuha san tamboc.— 
u. fam. Hugus, gasa. 
Desengrosar, a. Paggasa, paghugus. 
Desengrudamiento, m. Pagcuha, pagea- 
cuha san atole ó binocboc. 
Desengrudar, a. Pagcuha san atole ó bi- 
nocboc. 

Desenhebrar, a. Paghogot sin tanug. 
Desenhornar, a. Paghaon san tinapay ó 
i ha pá sa horno. 
Desenjaezar, a. Pagcuha san sab-ong sa 

mga caballo, etc. 
Desenjalmar, a. Pagcuha san silla, etc., 
san mga caballo, etc. 



DE 



175 



Desenjaular, a. Pagpagoa san tangeal, , 

sa carongan, etc. 
Desenlabonar, a. Pagocang. 
Desenlace, m. Pagbuca, pagcab ( uca sin 
balighot.— Catapusan.— Cahusayan, Catu- 
hayan. 
Desenladrillar, a. Paglucba sa mga bal- 
dosa, etc. 
Desenlazar, a. Pagbuca sin balighot.— 
fig. Pagasoy. 

Desenlosar, a- Paglucba. 
Desenlutar, a. Pagbaya san pagluto. 
Desenmarañar, a. Paghusay. Pagtuhay. 
Desenmascarar, a. Pagcuha san taclob 

san bayhon. 
Desenmohecer, a. Pagcuha san alamag 
ó agop-op. 
Desenmudecer, n. Pagcaluas ná, an din 

anay nacacalauas. — fig. Pagyacan. 
Desenojar, a. Paglipay san nasisina. — r. 

Lipay. 
Desenojo, m. Pagbaya san casina, pagli- 
pay. 
Desenredar, a. Paghusay. Pagtuhay. 
Desenredo, m. Cahusayan. Catuhayan. 
Desenrollar, a. Pagbuclad. 
Desensabanar, a. fam. Paghubcas sin 
taplac ó tampi. 
Desensañar, a. Pagpahuas san casina. 
Desensartar, a- Paghoghog. 
Desensebar, a. Pagcuha san tamboc. 
Desenseñar, a. Pagpacalimot san hinba- 
baroan ná. 
Desensillar, á. Pagcuha san silla sa mga 

caballo, etc. 
Desensoberbecer, a. Pagpabaya san ca- 

palabilabi. — r. Baya an capalabilabi. 
Desensortijado, da. adj. An tul-an nga 

nalulupo. 

Desentablar, a. Paglucba. 
Desentenderse, r. Pagpacadiri sasabut 6 

maaram. — Pagbaya, diri api. 
Desenterrador. ;//. Paracuha san mga 

minatáy sa lub-nganan. 
Desenterramiento, m. Pagcuha, pagea- 

cuha san mga minatáy sa lub-nganan. 
Desenterrar, a. Pagcuha san mga mina- 
táy sa lub-ngan. Pagocad ug pagcuha san 

nalulubong. 
Desentierramuertos, com. fig. y fam. 

Paralibac sa mga minatáy. 
Desentoldar, a. PagMcas. 
Desentonación. Pagcasalangisan, pagea- 

sarangasan. 

Desentonadamente. adv. m. Sa daco 

nga pagcasalangisan. 
Desentonamiento, m. Pagcasalangisan, 

pageasarangasan, 



176 



DE 



.Desentonar, a. Pagcaobus san ca palabi 
labi — n. y y. Salangisan, sarangasan. Si- 
mangsimang. 
Desentono, m. Pagcasalangisan, pagcasa 

rangasan. Pagsimangsimang. 
Desentornillar, a. Pagcuha ó paggabut 

san mga tornillo. 
Desentorpecer, a. Pagpahauas san ca- 

banhud. — Pagtutdo san diri maaram. 
Desentrañamiento. vi. Pagbaya, pagca 
baya san lugaringon ug paghatag sa iba. 
Desentrañar, a. Pagbosbos.— fig. Pagsu- 
si. Pagtuquib sin halarum. — r. fig. Pagba- 
ya san lugaringon ug paghatag sa iba. 
Desentronizar, a. Paghucas. 
Desentumecer, a. Pagpahauas san ca- 
badhud. — ;-. Iíoas. 
Desentumir, a. Pagpahauas san caban- 

hud. — r. Hoas. 
Desenvainar, a. Paggabnot. Pagholbot, 

paghurabot. 
Desenvelejar, a. May. Panguha san inga 

Iayag san sacayán. 
Desenvendar, a. Paghubad san mga sang- 

bud. 
Desenvergar, a. May. Paghubad san mga 

Iayag dida sa mga verga ó bancaran. 
Desenvoltura. /*. Pagcahiara. Camadag- 

mit, camasayon sin pagbuhat, etc. Cama- 

raut sin ba tasan. 
Desen volvedor, ra. s. Parabuclad. Para 

asoy. Paraosisa. 
Desenvolver, a. Pagbuclad.— fig. Paga- 
soy. 
Desenvuelto, ta. adj. fig. Maraut sin ba- 

tasan, malacsi. — fig. Lasgud sin pagbuhat, 

pamolong, etc. 
Desenzarzar, a. Paglanit, in nacaput an 

tonoc sa panapton, etc. 
Deseo. ;;/. Caipa, caibog. Tingoha. — Ca- 

hidlao. 
Deseoso, sa. adj . Maiipa, maruruyag, nía- 

tingohaon. 
Desequido, da. adj. Mamara. Oga. 
Desequilibrar, a. Paghiringig. 
Desequilibrio, m. Paghiringig. 
Deserción. /. Pagcalaguio.— For. ] } ag- 

baya. 
Deserrado, da. adj. Uaray sala ó sayop. 
Desertar, n. Pagpalaguio. Pagbaya. 
Desertor, ni. An mapalaguio. An mabaya 
Deservicio, m. Pagtalapas. 
Deservidor, m. Paratalapas. 
Deservir, a. Pagtalapas. 
Deseslabonar, a. Pagangat, pagocang. 
Desespaldar, a. Pagbono, ó pagdabal sa 

talodtod. 
Desesperación. /. Pagturao.— Casina. 



DE 

Desesperadamente, adv. m. Sa daco nga 

pagturao. Sa daco nga pageasina. 
Desesperado, da. aij. Maturao. An ma- 

sisina caopay. 

Desesperanzar, a. Pagpaturao. 
Desesperar, a. Pagpaturao. — n. Pagturao. 

— y. Tu rao. 
Desestancar, a Pagdesentanco. — Pagpa- 

agui san tubig etc., nga nabibiao. 
Desestanco, ni. Pagdesestanco. 
Desesterar, a. Pagcuha ó paglocot san 

mga banig, pagbulcas. 
Desestima. /. Pagdiri, diri pagearauat. 
Desestimación./. Pagdiri, diri pagearauat. 
Desestimador, ra. adj. Diri macarauat. 
Desestimar, a. Pagdiri, d¡ri pagearauat.— 

Paghainuc. 
Desfajar, a. Pagcuha ó paghubad san 

bageos. 
Desfachatado, da. adj. fam. Culang sin 

catahud. 
Desfachatez. /. fam. Caculang sin cata 

hud. 
Desfalcador, ra. adj. Maninicas. — s. Pa 

racuha san diri iya. 
Desfalcar, a. Pagticas ó pagcuha san diri 

iya lugaringon nga ipinapagtitimos sa iya. 
Desfalco, m. Pagticas ó pagcuha san sa- 

lapi nga diri lugaringon. 
Desfallecer, n. Capoy, hinga, hingahinga 

haragumatay, hangus, hangushangus- 
Desfallecimiento. ;//. Cacapoy, pagea- 

capuy, camaluya. 
Desfavorable, adj. Contra. Songsong an 

hangin ó solug. 
Desfavorecedor, ra. adj. Diri mabulig, 

diri matabang. — s. Diri parabulig, diri pa- 

ratabang. 
Desfavorecer, a. Diri pagbulig, diri pag- 

tabang. — Pagcontra. 
Desfiguración. /. Pagcalain.— Caduas. 
Desfiguramiento, m. Pagcalain.- Caduas. 
Desfigurar, a. Paglain; pagpalain. — y. La- 

in. — Duas. 
Desfijar, a. Paglucba, j>aggabut ó pagcu- 
ha sin bisan ano dida san hinmumutangan 

ni ya. 
Desfilachan a. Pagbadbad sin hinabol nga 

sabot. 
Desfiladero, m. Dalan ó araguian nga 

haligot. 
Desfilar, ti. Mil. Talay nga pagcalacat. — 

Mil. Pagagui an mga casoldadosan sa 

atubangan san hadi, etc.— fam. Pagsonud- 

sonud sin paggoa. 
Desfile, m. Mil. Pagagui an mga casolda- 
dosan sa atubangan san hadi, etc. 
Desflemar, a. Cughad, cughat. 



DE 

Desflecar, a. Pagcuha san mga flecos. 

Desfloración. /. Pagcaboro. Pagcadara- 
hug san camatahum sin bisan ano. 

DesfloramietltO. m. Pagpasipara san pag- 
cabug-os sin daraga, pacasala-sa iya. 

Desflorar, a. Pagboro sin bucad, pagda- 
rahug san camatahum sin bisan ano. — . 
Pagpasipara san pagcabug-os sin daraga, 
pacasala sa iya.— fig. Tala lá nga paga- 
soy sin bisan, ano. 

Desflorecer, u. Holog, in nagcacaholog 
an mga bucad. 

Desflorecimiento, m. Caholog ó pagca- 

holog san mga bucad. 
Desfogar, a. Paagui san calayo. —Hongao. 
Desfogonar. a-—r. Boong,' buca; in na- 

boong 6 nabuca an oido san luthang. 
Desfogue, m. Paghungao; cahungao, pag- 

cahungao. 
Desfollonar, a. Pagcuha sin iba nga mga 

dahon, basi áadlauan an bonga. 
Desfondar, a. Boong, loho; in naboong 

ó naloho an sagud. 
Desformar, a. Maraut nga pagcabuhat ó 
cahimo. 
Desfortalecer, a. Pagbungcag sin cota ó 
baluarte; pagpauli san mga nagbabantay 
dida. 

Desforzarse, r. Pagbolos. 
Desgaire, m. Maraut nga panguiuaquiua 

sa lauas. — Baga pagpasipara. 
Desgajadura./. Cabanguian san sanga. 
Desgajar, a. Pagbangui. Pagguingi. 
Desgaje, m. Pagbangui. Pagcabangui. 
Desgalgadero, m. Pangpang. Caigangan 

nga hitaas. 
Desgalgar, a. Pagholog ticang sa hitaas. 
Desgalichado, da. adj. fam. Maraut nga 
pagpanapton, maraut nga pagcalacat, diri 
hayonhayon. 
Desgana. /. Cauaray ganas sin pagcaon. 
fig. Caculang sin pagtuyo ó pagtalingoha. 
Desganar, a. Baga pagtacas.— r. Uaray 

ganas sin pagcaon. 
Desganchar. a. Pagcuha san mga sanga 
sa mga cahuy. 
Desgano, m. vid. Desgana. 
Desgañifarse, r. Pagsingguit, paggagsud, 

pagguliat sin daco. 
Desgaftitarse. r. fam. Pagsingguit, paggag- 
sud. pagguliat sin daco. 
Desgarbado, da. adj. Mahubia ó diri ma- 
dayan. 
Desgargantarse, r. fam. Pagsinggut, 

P a 8g a 8 su d> pagguliat sin daco. 
Desgargolar, a. Paguireuiry. 
Desgaritar, n. Colopan, in guincolopan 
san pagsacay. 



DE 



177 



Desgarradamente, adv. m. Guisi cao- 
pay. — Sa cauaray caalo. 

Desgarrado, da. adj. Visiohanon. 
Desgarrador, ra. adj. Magparaguisi. Ma- 

cacaguisi. 
Desgarrar, a. Pagguisi.— fig. Desgarrarse 

el corazón. Picas, dao napipicas an ca- 

singeasing. r. fig. Pagbulag, pagbaya ó 

diri ná pagopud sa iba. 
Desgarro, m. Caguis-an.— fig. Pagcauaray 

caalo. — fig. Pagpacalalaqui. 
Desgarrón, m. Caguis-an. 
Desgastar, a. Paghodot.— ;-. fig. Luya, in 

nagluluya ná. 
Desgatar. a. Pagdalos ó pnggabut sin ba- 

nua. 
Desgaznatarse, r. Pagsingguit, paggag- 
sud, pagguliat sin daco. 
Desglosar, a. Pagcuha ó pagpara san ti- 

gaman, casayoran ó nota nga binutang 

dida sin sinurat. — Pagcuha an iba nga mga 

paypay sin mga autos. — Pagbulag an usa 

nga minolde nga natitigub sa iba. 
Desglosé, m. Pagcuha. Pagpara. Pagbulag. 
Desgobernado, da. adj. An diri maaram 

magataman san iya tungud. 
Desgobernar, a. Maraut nga pagataman 

ó pagmando. Pacasamoc. 
Desgobierno, m. Carimocan, casamocan, 

maraut nga paggovierno ó pagataman. 
Desgolletar, a. Pagcuha san liugliug san 

tadíao, etc. 
Desgorrarse. ;-. Pagtocas sa calo ó tagoló. 
Desgoznar, a. Pagholbot ó pagcuha san 

mga baga cauit nga carig-onan sin puerta. 
Desgracia. /. Cauaray pnlad. Canogon. 

Cacurian. Casáquit. 
Desgraciado, da. adj. Uaray palad. 
Desgraciar, a. Pacaraut. Pacabido. Cairo. 
Desgramar. a. Paggabut ó pagdalos sin 

banua. 
Desgranar, a. Pagcuha san liso san bon- 
ga. Pagguioc san humay 
Desgranzar. a Pagtahop san humay, etc. 
Desgreñar, a. Paggqmon san bohoc. 
Desguarnecer, a. Pagcuha san sab-ong 
ó rayandayan. — Pagbungcag sin cota ó 
baluarte— Pagcuha san pati san daldag, 
etc , etc. — Pagcuha san guarnición sa mga 
caballo in di ná nagcacaruaje, etc. 
Desguarnir, a. Pagcuha san sab-ong ó 
rayandayan.- -Mar. Paghubad san pisi sa 
cabrestante, etc. 
Desguazar, a. Carp. Pagticang sin pag- 

daldag. 
Desguindar, a. Mar. Paguha san mga 
guinda san sacayán. — r. Descolgarse. Pag- 
darios. 



178 



DE 



Deshabitado, da. adj. Uaray ná tauo. 
Deshabitar, a. Pagbaya san balay cún 

oroquian. 
Deshabituación, m. Pagpabaya; pagca- 

baya san daan nga batasan. 
Deshabituar, a. Pagpabaya san daan nga 

batasan. — r. Pagbaya san daan nga batasan. 
Deshacedor, ra. s. Parabungcag. Parai- 

ban. Paradaog. Paratunao. — De agravios. 

adj. An magbobolos. 
Deshacer. Quitar la forma ó figura cá una 

cosa, descomponiéndola.— Pagbungcag. — 

Desgastar, atenuar. Pagiban.— Derrotar. 

Pagdaog san contra.— Derretir, liquidar. 

Pagtunao— Despedazar. Pagpicas, pagotu- 

dotud. — Pagcomog. No me tientes, por 

que te voy á deshacer contra el suelo. 

Ayao ca pagtitiao sa acón, cay igcocomog 

co icao dida siton salug— Quitar el corral 

de pescar. Paghilcas. 
Desharrapado, da. adj. Macalolaoy, an 

nagpapanapton sin macalolooy ó guigsi 
nga panapton. 

Desharrapamiento, vi. Camacalolooy, 
pagcamacalolooy. — Mezquindad ó avaricia. 
Camahicao, pageamahieao. 

Deshebiliar, a. Pagbuca san hebilla. 

Deshebrar. a. Pagbadbad sin hinabol nga 
sabut. 

Deshechizar, a. Pagbungcag san búa nga 
larang san pacadiuata. 

Deshecho, cha. p. p. Baya, binaya, bina- 
yaan.— tf^'. Hablando de lluvias, tempo- 
rales, borrascas, etc., impetuosas, fuertes, 
violentas. Mabascug, macosog. 

Deshelar, a. Pagtunao; pagpatunao san 
binagtic. 

Desherbar, a. Pagdalos ó paggabut san 
mga banua. 

Desheredación. /. Pagpagauas san bisan 
sin-o san malón. 

Desheredamiento, m. Pagpagauas sa bi- 
san sin-o san malón. 

Desheredar, a. Pagpagauas sa bisan sin-o 
san malón nga i ya tungud, diri pamalon 
sá i ya. 

Deshermanar, a. Pagbungcag ó panguha 
san pageaoyon ó pageatopong san mga 
rnageasisama. — r. Pagtalapas sin catalahu- 
ran nga angay san mga igcasibugto. 

Desherrar, á. Pagtangtang san colma, etc., 
sa mga preso. — Pagcuha san herradura sa 
siqui san mga hayop.— r. Cuha, holog. 

Desherrumbrar, a. Paghinis basi macu- 
ba an tac san puthao. 

Deshielo, m. Pagtunao. Pagcatunao. 

Deshilachar. a. Pagbadbad sin hinaboi 
nga sabut. 



DE 
Deshilar, a. Pagbadbad sin hinabol nga 

sabut. 

Deshincadura. /. Pagcagabut. 
Deshincar, a. Paggabut san nadodolot. 
Deshínchadura. / Cacopus ó pageaco- 

pus sin hubag. 
Deshinchar, a. Pagpacopus ó pagpahulpa 

san hubag. - r. Cupos, hulpa, hophop. 
Deshojador, ra. adj. Macacaragas sin 

dahon.— s. Parapangotos sin dahon. 
Deshojadura. /. Pangotos sin dahon. 
Deshojar, a. Pangotos sin dahon.— Ragas, 

in nararagas an dahon. 
Deshoje, vi. Caholog ó pagcaholog san 

mga dahon. 
Deshollejar, a. Pagpanit ó panguha san 

panit san mga bonga. 
Deshollinar, a. Solpot sin pagcuhá sin 

aguío. 
Deshonestamente, adv. m. (In magbu 

buhat) sin mala-oay. 
Deshonestidad. /. Camala-oay, pageama- 

lo-oay; camaquimala-oay. 
Deshonesto, ta. adj. Mala-oay, mangi- 

lad, mahuca. 
Deshonor, m. Cauara ó pageauara san 
bantug nga maopay.— Pagpacaalo. Pag- 
pacaraut. 
Deshonorar, a. Pagbungcag san bantug 
—r. Paguara san bantug.— Paghucas sin 
catungdanan. 
Deshonra. /. Cauara ó pageauara san 
bantug.— Pagpacaalo, pagpacaraut, pagea- 
culang sin catahud sa igeasitauo.— Tener 
uno t deshonra una cosa./r. In diri angay 
sa iya cahimtang bisan ano nga buhat, 
nga nacacaraut sa iya. 
Deshonrabuenos, com. fam. Paralibac, 

parabutangbutang sin sala. fam. An diri 

natuman ó nasonud san maopay nga ba- 
tasan san iya mga catigurangan. 
Deshonradamente. adv. m. Sa pageaua- 
ray bantug nga maopay. Sa pagpacaalo 
ó pagpacaraut. 
Deshonrador, ra. s. Paralibac, parabu- 
tangbutang sin sala, parabungcag san ban- 
tug ó dungug nga maopay. 
Deshonrar, a. Pagbungcag san bantug. 
—Pagpacaalo, pagpacaraut. .-Pagpasipara, 
pagpalugos ó pacasala sin babaye nga 
maopay an iya bantug. — r. Cauara san 
bantug nga maopay. 

Deshonrosamente, adv. m. Sa pageaua- 
ray bantug nga maopay. Sa pagpacaalo 
ó pagpacaraut. 

Deshonroso, sa. adj. Macáalo. 
Deshora. /. id.—k deshora ó deshora?. 



DE 

m. adv. Desoras ná. — Lapas ná. — De re- 
pente. Sin tigda. 
Deshornar. a. Paghaon san tinapay ó iba 

pá sa horno. 
Deshospedado, da. adj. An uaray hara- 

pitan. 
Deshospedamiento, m. Diri pagtogot ó 

diri na pagtogot sin paghapit. 
Deshuesar, a. Panguha san túl-an sin ha- 

yop; pangulia san liso sin bonga. 
Deshumano, na. adj. Mabangis, mapin- 

tas. 
Deshumedecer, a. Pagpamara; pagpaoga. 

— Pagloon. — /-. Mará; oga. 
Desiderable, adj. Tacús tingohaon, ta- 

cús caruruyagon. 
Desiderátum, m. An guintitingoha ó guin- 

tutuyo gud. 
Desidia. /. Cahubia, pagcaliubia. 
Desidiosamente, adv. m. Sin hubia. Hu 

bia caopay. 
Desidioso, sa. adj. Mahubia, hubia. 
Desierto, ta. adj. Uaray tauo.— ;;/. Catni 

ngauan. 
Designación. /. Pagsugo.— Pagtigaman 

Pagtálaan. 
Designar, a. Pagtuyo.— Pagsugo. Pagti 

gaman; pagtálaan. Paglarang. 
Designio. ///. Tuyo. Larang, Calad-ganan 
Desigual, adj. Diri magsama — No llano. 

Mabongtud nga tuna. — Garan-gasang. — 

jig. Arduo, muy dificultoso. Macuri, ma- 

curi caopay. -Tiempo vario. Salad salad 
Desigualar, a. Paglabaolabao. Pagbatol 

batol. Pagpalabaolabao, pagpabotolbotol. 
Desigualdad. /. Pagcadiri magsama, pag 

cadiri parejo. — Cabongtud sin tuna. — Ca- 

garang gasang. — Calainan. 
Desigualmente, adv. m. Sa pagcadiri 

parejo. 
Desimaginar, a. Pagpara sa dumdum o 

hunahuna. 
Desimpresionar, a. Pagpabalic, pagsag 

don sa igeasitano basi macuha an sayop 

niya. 
Desinclinar, a. Pagpatadong.— r. Tadong 
Desincorporar, a. Pagbulag, pagpabu 

lag san natitigub ó natitipon. — r. Bulag. 
Desinencia. /. Gram. Sinisiring an cata- 

Plisan san mga polong nga guican sa iba. 
Desinfección. Pagloon. Paguiltic sin ma. 

hamot. 
Desinfectante. /. a. Macacacuha ó ma^ 

cacahauas san maraut nga baho. 
Desinfectar, a. Pagloon sin mahamot 

Paguiltic sin mahamot. 
Desinficionar, a. vid. Desinfectar. - 
Desinflamar, a. Pagpaisul san bubag. 



DE 



m 



Desinflar, a. Pagpagoa san hangin. 

Desinsaculación. / Paghucad; pagea- 
hucad. 

Desinsacular, a. Paghucad. 

Desinterés, m. Cauaray interés, cauaray 
quinahanglan. 

Desinteresadamente, adv. m. Sa ca- 
uaray interés ó quinahanglan. 

Desinteresado, da. adj. Uaray interés, 
uaray quinahahanglan. 

Desinvernar, n. Paggoa an mga casol- 
dadosan sa mga oroquian nga sinisiring 
de invierno tiempo nga mahageot. — a. 
Pagpagoa san, etc. 

Desistencia. / vid. Desistimiento. 

Desistimiento, m. Pagbulag. Pagcabu- 
lag.— Pagbaya. Pagcabaya. Pagondang. 

Desistir, n Pagbulag; pagondang.— Pag- 
baya. 

Desjarretadera. /. Garamiton ó salsalon 
nga guinagamit san pagotud ó pagtirosti- 
ros sin carne. 

Desjarretar, a. Pagotud san páa dida sa 
tohud. Pagbigting sa tohud. — Jig. y fam. 
Pagpaluya, cún dao an masaquit quinu- 
cuhaan sin clamo nga dugo. 

Desjarrete, m. Pagotud; pageaotud sa to- 
hud. Pagbigting; pagcabigting sa tohud, 
pangotud. Pagmigling. 

Desjugar, a. Pagpuga. 

Desjuntamiento. ///. Pagbulag. Pagcabu- 
lag. 

Desjuntar, a. Pagbulag. l'agi)abulag. — ;-. 
Bulag. 

Deslabonar, a. Pagocang. — r. Jig. Bulag 
sin pagopud sa iba. 

Desladrillar, a. Paglucba sin baldosa, 
etc. 

Deslamar. a. Panguha san lagud. 

Deslastrar, a. Paghanas ó pagholog san 
lastre. 

Deslatar. a. l^anguha san cahuy nga si- 
nisiring lata dida sa mga sacayán, etc. 

Deslavar, a. Tala lá nga paghugas. — 
Pagpaluya sa bisan ano, in pinangunguhaan 
san cosog, color, gahúm, duga, etc., etc. 

Deslavazar, a. vid. Deslavar. 

Deslazar, a. Pagbuca. 

Desleal, adj. Malaris. 

Deslealmente, adv. m. Sa pagcamalaris. 

Deslealtad. /. Camalaris, pagcamalaris. 

Desleidura. /. vid. Desleimiento. 

Desleimiento, m. Pagpatunao; pageatu- 
nao. 

Desleir. a. Pagpatunao. — r. Tunao. 

Deslendrar, a. Sicsic; lusa. 

Deslenguado, da. adj. jig. An mayacan 
sin maraut. 



180 



Dtí 



Deslenguamiento. m. fig. y fam. Pag- 
cayacan sin maraut. 

Deslenguar, a. Pagotud san dila.— r. fig. 
y /<?/;?. Pagyacan sin maraut. 

Desliar, a. Paghubad, pagbuca. — r. Hu- 
bad, buca, buscag. 

Desligadura. /. Paghubad, pagbuca. Pag- 
cahubad, pagcabuca. 

Desligar, a. Paghubad, pagbuca.—;-. Hu- 
bad, buca, buscag. — fig. Pagasoy. — r. Sa- 
yud.—fig. Pagabsolvc san sinisiring nga 
mga censura sa santa Iglesia. 

Deslindador. m. Parabutang sin tigaman, 
guiotan ó mojón. — Paraasoy. 

Deslindamiento, vi. Pagtigaman, pagbu- 
tang sin tigaman, pagguiotan, pagmojón. — 
Pagasoy sin casayoran. 

Deslindar, a. Pagtigaman, pagbutang sin 
tigaman, pagguiotan, pagmojón.— fig. Pag- 
asoy sin maopay. 

Deslinde, m. vid. Deslindamiento. —Tiga- 
man, guiotan, mojón. 

Desliz. ///. Paghitalindas. Paghidalinas. — 
Hipacdolan; sa'a, sayop. 

Deslizadero, m. Hitalindasan. Cadalon- 
tan. 

Deslizadizo, za. adj. Madalonot. 

Deslizamiento. ///. Paghitalindas. Paghi- 
dalinas. 

Deslizar. //. Dalinas. Dalí oros. Dalios-os. 
Talindas. Baquinas, balinas. Dalosdos. — 
Dalondon. r. fig. Dalipanos. — Halugus. — 
fig. Pagsala, pagsayop. 

Deslizarse como herramienta cuan- 
do se falla el golpe. Dalatum. 

Deslomad ura. /'. Pagdabal, pagcadabal 
sa talodtod. — Cal upo san talodtod. 

Deslomar, a. Pagdabal sa talodtod.—/'. 
Lupo; innalu'upo an mga taloltod. 

Deslucidamente, adv. ni. Sa cauaray 
cao payan. 

Deslucido, da. adj. fig. Uaray caopayan 
sa mga pagbuhat, mga pagpolong, mga 
pagasoy, etc., etc. Diri macacatigí), diri 
macacatoltol. 

Deslucimiento. ///. Caculang sin cabati- 
ran ó caopayan. 

Deslucir, a. Pagpara ó panguhan san 
caopayan sa bisan ano. — Lubad. 

Deslumbrador, ra. adj. Maca casi lac, 
macacabislao. — Macatitingala. 

Deslumbramiento, m. Pagcabibislao. — 
Calipong ó hiborong sa hunahuna. 

Deslumbrar. a. y r. Bislao, silao.— fig. 
Pacalipong, pacaborong.— r. Hiborong. 

Deslustrar, a. Pagpalubad. Lubad. 

Deslustre, m. Calulubad. Cacuhai san ca- 
matahum ó caopayan. 



DE 

Deslustroso, sa. adj. Lubad ná, maraut. 
Desmadejado, da. adj. Maluya, malu- 

yahon. 
Desmadejamiento. ?//. Caluya, pagcalu- 

ya- Camaluya, pageamaluya. 
Desmadejar, a. Pacaluya. 
Desmajolar, a. Pangabut san mga parra. 

-Paghubad san higot san sapin. 
Desmallador, ra. adj. An magparaguig- 

si ó magparabungcag sin hinoc-tan. 
Desmalladura. /. Pagcaguigsi, pangotud 

ó pageabungeag sin hinoctan. 
Desmallar, a. Pangotud, pagguisi ó pag- 

bungeag sin mga hinoctan. 
Desmamar, a. Lutas, pagpalutas. 
Desmamonar, a. Panguha ó pangotud 

san mga saringsing. 
Desmán, m. Caora ora ná sa mga pag- 

buhat, sa mga pagpolong, etc.; daco nga 

pagpasipara. — Cacurían, casáquit. 
Desmán, m. Mananap nga naoocoy sa 

mga tabi sin salub. 
Desmandado, da. adj. Malaris, diri nía- 

bal i. 
Desmandamiento, m. Pagcaliuat san 

daan nga sugo. — Paglaris. — Pagcabulag sa 

mga oropud. 
Desmandar, a. Pagliuat ó pagbaya san 

daan nga sugo. — Pagliuat o pagdiri ná sin 

paghatag. — r. Paglaris, pagpasipara. — Bu- 

lag sa mga oropud. 
Desmanear, a. Paghubad san pisi nga 

higot san ¡mona sin hayop. 
Desmantecar, a. Pagcuha san tamboc ó 

manteca. 
Desmantelado, da. adj. Balay nga ma- 
raut ná nga uaray ná dida mga garami- 

ton. 
Desmantelamiento. m. Cabungcag, pag 

cabungeag sin cota. 
Desmantelar, a. Pagbungcag sin cota. — 

fig. Pabaya sin balay. 
Desmaña. /. Caculang sin cabatiran, ca- 
uaray hibaro. 
Desmañadamente, adv. m. Sa caculang 

sin cabatiran, sa cauaray hibaro. 
Desmañado, da. adj. Diri batid, cauaray 

cabatiran. 
Desmañar, a. Pacaolang; pagolang. 
Desmarañar, a. Paghusay. Pagtuhay. 
Desmarojar. a. Pangabut sa mga lauas 

sin cahuy san lorog, cagopcop, etc. 
Desmarrido, da. adj. Maluya, mabidóon, 

uaray ná cosog. 
Desmatar, a. Pangabut san mga banua. 
Desmayadamente, adv. m. Ora ora sin 

curi, ora ora sin luya; macuri caopay, ma- 
luya caopay. 



DÉ 
Desmayado, como el que pierde el 

conocimiento. ílaontog. Iborontog. 
Desmayado de hambre. Lunos. 
Desmayado, da. adj. Sin i si ring an obús 

ó lubad ná nga color. 
Desmayar, a. Pacabontog; pacalipong sa 

oló. — 11. fig. Pagalang, pagluya, hadluc, 

dálao. — /-. Bontog, lipong sa oló, nioroy. 
Desmayo, ;;;. Calipong ó pagcalipong sa 

oló 

Demazalado, da. adj. Maluya. 
Desmedidamente, adv. m. Ora ora ná, 

labis ná, uaray ná socol. 
Desmedido, da. adj. Ora ora ná, labis 

ná, uaray sacol. 
Desmedirse, r. Pagora ora. 
Desmedrar, a. Pacaraut sa bisan ano. — 

r. Raut, in nagraraut bisan ano. — n. Iban, 

luya. 
Desmedro.;;;. Pacaraut.— Pagraut. Pag- 

titicaraut. 
Desmejora. /. Pagticaraut. Pagtiticaluya. 
Desmejorar, a. Pacaraut.— r. Pagtitica- 

raut; pagtiticaluya. 
Desmelancolizar, a. Paglipay san nabi- 

bido. — r. Lipay, baya san cabido. 
Desmelar, a. Pagpuhag ó pagcuha san 

dugos sa potiocan. 
Desmelenar, a. Paggobot san bohoc. 
Desmembración.-/. Pangotudotud, pag- 

caotudotud, pagcabulag. 
Desmembrar, a. Pagotudotud, paglapa, 

pagbulag. 

Desmemoriado, da. adj Limoton, mali- 

limoton. 
Desmemoriarse, r. Limot, diri paghi- 

numdum. 
Desmenguar, a. Pagiban.— Pagpacaraut. 
Desmentida. /. Pagtaguinbuá, pagpahi- 

rnoá. 
Desmentidor, ra. adj. Magtataguinbuá. 
Desmentir, a. Pagtaguinbuá, pahimuá. 
Desmenuzable. adj. Sadang pagtirosti- 

roson, sadang pagtipictipicon, sadang pag- 

pinitpiniton- 
Desmenuzar, a. Pagtirostiros, pagtipic- 

tipic, pagpinitpinit.— fig. Pagosisa sin mao- 

pay 
Desmeollamiento. m. Pagcuha; pagca- 

cuha san otoc. 
Desmeollar, a, Pagcuha san otoc. 
Desmerecedor, ra. adj. An diri tacús. 
Desmerecer, a. Diri tacús. 
Desmerecimiento, m. Caculang sin ca- 

baralsan. 
Desmesura. /. Caculang ó cauaray cata- 

hud ó pagcatahud. 



DE 181 

Desmesuradamente, adv. m. Ora ora 

ná, labis ná. 

Desmesurado, da. adj. Maora ora ná, 
malabis ná.— Culang sin catahud, malaris. 

Desmesurar, a. Pagora ora ná (in uaray 
cahusayan ó catuhayan.) — r. Pagtamay, 
pagyobit, culang sin pagtahud sa polong 
cún sa buhat bá. 

Desmigajar, a. Pagpire pire. 

Desmigar, a. Pagpire pire. 

Desmirriado, da. adj.fam. Magasa, ma- 
mingao. 

Desmocha. /. vid. Desmoche. 

Desmochadura. /. vid. Desmoche. 

Desmochar, a. Pagpangotud, pagpamari, 
pagtaga. 

Desmoche, m. Pangotud, pamari, pag- 
taga. 

Desmogar. a. Solpoc. 

Desmogue. ;;;. Pagsolpoc. 

Desmolado, da. adj. Uaray mga bag-ang. 

Desmontadura. /. Pagcacaingin, pag- 
guba. 

Desmontar, a. Pagcaingin, pagguba. — 
Deshacer un montón de tierra. Pagparic 
sin tuna. Pagiban sin pondoc. — Desarmar 
ó desunir. Pagluta- — Pagbungcag sin ba- 
lay dapit sa ibábao. — Quitar, ó no dar la 
cabalgadura al que le corresponde tenerla. 
Pagagao sin hayop nga cabayo, etc. — Ba- 
jar del disparador la llave de la escopeta. 
Pagtangop. — ;;. Apearse de una* caballería, 
etc. Paghauas. — a. Pagdoroc. 

Desmonte, m. Pagcacaingin, pagguba, pag- 
doroc. Pagparic, pagiban. — Fracmentos ó 
despojos de lo desmontado. Dinoroc- 

Desmoñar. a. fam. Pagotud san pongos. 
Pagbuca san pongos. — r. Buca an pongos. 

Desmoralización. /. Pagraut, pagearaut 
san batasan. Patnatasan nga maraut. 

Desmoralizador, ra. adj. Magraraut sin 
batasan; macacaraut san batasan. — s. Pa- 
rahatag sin mga escándalo. 

Desmoralizar, a. Pagraut sin batasan; 
paghatag sin mga escándalo. 

Desmoronadizo, za. adj. An magüti- 
nono. 

Desmoronamiento, m. Pagtinono. 

Desmoronar, a. Tono, pagtinono. 
Desmullir, r. Pagrungcab sin hapin. 
Desmurar, a. Pagbungcag sin cota. 
Desnarigado, da. adj. Pmgas. pungag. 
Desnarigar. a. Pagsaplong.— Mordiendo. 

Bungad. 
Desnatar. a Pagcuha san lapuglapug san 

gatas, etc. 
Desnaturalización. /. Pagcacuha ó pag- 

cahucas san tauo san pageabongtohanon 



íds 



DE 



niya. Pagpaiuas ó pagpahingilin sa iya. 
Pagpahucas an tauo, etc. 

Desnaturalizado, da. adj. Malaris, ma- 
talapason san iya catungdanan. 

Desnaturalizar, a. Pagcuha ó paghucas 
san tauo san pagcabongtohanon niya. Pag- 
paiuas ó pagpahingilin sa iya. — r. Panu- 
cas an tauo san pagcabongtohanon niya. 
Paglain san cahimo ó cahimtang. 

Desnegamiento. m. Pagcatipa. Pagpaisul 
sin polong. 

Desnegar, a. Pagtipa. — /-. Pagpaisul sin 
polong. 

Desnervar. a. Pagpaluya. 

Desnevar, n. Tunao, in natutunao an 
nieve. 

Desnivel» m. Pagcadiri tadong, culang 
sin catadong. 

Desnivelar, a. Diri pagtatadong.— /-. Diri 
na tadong. — Quiling. 

Desnucar, á. Pagdabal sa tingdol nga 
malupo an tul-an. 

Desnudamente, adv. m. fig. Dayag cao 
pay. Sin sayud. 

Desnudar» a. Paghubo. Paglubas. 

Desnudez» /. Cahubo, pagcahubo. 

Desnudo, da. adj. Hubo." Dubas. 

Desobedecer» a. Pagtalapas san sugo, 
paglaris. Pagliuag. 

Desobedecimiento, m. vid. Desobe- 
diencia. 

Desobediencia. /. Pagtalapas, pagcatala- 
pas, paglaris. Camalaris, pagcamalaris. 

Desobediente, p. a- Malaris. Malapsa. 

Desobligar, a. y r. Tuhas. 

Desobstruir, a. Pagcuha san nacacaolang. 

Desocupación. /. Uaray calibangan, ua- 
ray buhat. 

Desocupadamente» adv. m. Sin uaray 
calibangan. 

Desocupar, a. Pag iuas. Gauas. Hagauas. 
-—Pagcuha san nacacaolang. 

Desoir. a> Balingao. Pacabalingao. 

Desojar, a. Pagbitas. Pagbutas. — r. Bitas. 
Butas. — -r. fig. Paghiling sin maopay. 

Desolación. / Pagcaguba, pageabuncag, 
pagcalaglag.— fig. Casubo, camimgao, ca- 
bido. 

Desolar, a. Pagguba, pagbuncag, pagua- 
cay, paglaglag. — r.fig. Subo, mingao, bido. 

Desoldar, a. Pagpaocal san sóida. 

Desolladamente, adv. ///. Sa cauaray ca- 
alo ó catahud. 

Dosol ladero, m. Panganitan; parat*yan. 

Desollado, da. adj. fam. Uaray alo, ua- 
ray tahud.—- p- p. Guinanitan. Napilasan. 

Desoí lador, ra. adj. Magaanit. Macaca- 
pilas,-^^ Paraanit sin vaca, carabao, etc. 



DE 

Desolladura. / Pagcaanit; paganit.— Ca- 

pilas. Capilasan. 
Desollamiento. m. vid. Desolladura. 
Desollar, a. Paganit, Pagpanit. — r. Pilas. 

—fig- Pagpacaraut, pagpcaalo, pagdarahug. 

— fig- Y fa ,n - Paglibac sin daco sa igea- 

sitauo. 
Desollón, m. fam. Capilas. Capilasan. 
Desopilar, a. Pagtambal ó pagcuha san 

nacacaolang basi lumacat an dugo sa la- 

uas. 
Desopilativo, va. adj. Med. Tambal nga 

nacacahoas san saquit nga nacacaolang 

basi lumacat an dugo sa lauas. 
Desopinado, da. adj. An uaray ná ban- 

tug nga maopay. 
Desopinar, a. Pagbuncag san maopay nga 

dungug, pagpacaraut sa igeasitauo. 
Desoprimir, a. Paggauas sa bisan ano san 

nacacapiit ó nacacalugos sa iya. 
Desorden, m. Cagobot, pageagobot. Ca- 

rimocan. Casamocan.— Cauaray catuhayan- 

Cauray cahusayan. — Caora ora ná. 
Desordenación. /. vid. Desorden. 
Desordenadamente, adv. m. Rimoc ca 

opay, samoc caopay. Ora ora sin rimac, 

ora ora sin samoc. — Sin uaray catuhayan 

sin uaray cahusayan. 
Desordenado, da. adj. Marimoc, masa 

moc. Uaray catuhayan; uaray cahusayan 
Desordenamiento, m. v : d. Desorden. 
Desordenar, a. Pagrimoc; pagsamoc; pag 

gobot. — r. Rimoc, samoc gobot. — r. Pa 

gora ora. 
Desorejado, da. adj. fig. y fam. Sinis»- 

ring an maraut sin batasan. — p. p. Palong 
DesorejamientO. m. Pagpalong; pagea- 

palong. 
Desorejar, a. Pagpalong. 
Desorganización. /. Pagpacarimoc; pag- 

pacasamoc. Carimocan; casamocan. — Caua- 
ray catuhayan; cauaray cahusayan. 
Desorganizador, ra. adj. Marimoc, ma- 

samoc. Macacarimoc, macacasamoc. — s. Pa- 

rarimoc, parasamoc, paragobot. 
Desorganizar, a. Pacarimoc, pacasamoc. 

caopay. — /'. Rimoc, samoc. Bungcag. 
Dosorientar. a. Pacalipong, pacaborong. 

— r. Lipong, borong, hiborong. 
Desorillar, a. Pagtabas san liguid sin gé- 
nero, etc. 
Desovar, n. Pagbunay an mga isda. 
Desove, ni. Arí pagbunay san mga isda. 
Desovillar, a. Pagbadbad. 
Despabiladeras» /. pi. Isurugui, iporol- 

P°g- 
Despabilado, da. adj. Iras .— fig. Lacsi, 

batid, 



DE 

Despabilador, ra. s. Parasugui, parapol- 

p°g- 
Despabiladura. /. Tap-oc 

Despabilar, a. Pagsugui.— fig. Pagdagmit 
sin pagbuhat bisan ano.— fig. Pagtuyo sin 
pagara m.—fig. y fam. Pagpatay. — r. fig. 
Pucao. — Pagpolpog. 

Despacio, adv. m. Hinay, hinayhinay, luay. 

Despacito, CO. adv. m. fam. Hinayhinay, 
luayluay. 

Despachaderas. /. pl. fam. Maisug in 

papaquianhan. 
Despachar, a. Pagdagmit sin pagbuhat 

sin bisan ano. — Enviar. Pagsugo; pagpa- 

guican. — Vender. Pagbaliguia. — Despedir. 

Pagpauli. — fig. y fam. Matar. Pagpatay. — 

n. Darse prisa. Pagdagmit. 
Despacho, ni. Sugo, despacho; pagsugo. 

— Dcspachohan; tendahan. 
Despachurrar, a. Pagromoc. 
Despajadura. /. Paglain ó pagbulag an 

tipasi san dagami. 
Despajar, a- Paglain ó pagbulag an tipa- 
si san dagami san pagguioc ó pagtahop. 
Despajo, m. vid. Despajadura. 
Despaldar, a. vid. Despaldillar. 
Despaldillar, a. Pacalupo ó pagbari san 

lumpac. 
Despaletillar, a. vid. Despaldillar.—/^. 

y fam- Pagtnacmac san talodtod. 
Despalillar, a. Panhingolud sin tabaco. 
Despalmar, a. Pagcagus sa mga sacayán. 

— Pagbacló. 
Despancijar, a. fam. vid. Despanzurrar. 
Despanzurrar, a. fam. Pagbosbos, pag- 

bono sa tiyan. 
Despapar, a. Equit. Paghangad ó pagtiad 

caopay an cabayo san iya oló. 
Desparejar, a. Pagbulag san magpares. 
Desparpajar, a. Paguacay. — n. fam. Pag- 

yacan sin damo ug sin uaray catuhayan. 
Desparpajo, m. fam. Calasguran-.sin pag- 

yacan ug iba pá. 

Desparramado, da. adj. Haluag; taltag. 
Desparramar, a. Pagsabuag; pagtaltag.— 
fig. Pagobus sin paggasto nga diri angay 

san mga manggad. — /-. Balingao. 
Despartidor, ra. s. Parabahin. 
Despartimiento, m. Pagbahin; cabahin; 

pagcabahin. 
Despartir, a. Pagbahin. 
Despatarrarse, r. fam. Sicacang. 
Despatillar, a. Pagtigib san cahuy, etc., 

basi sumolud ngadto san lasi. 
Despavesad ura. /. Pagpolpog, pagsugui. 
Despavesar, a. Pagpolpog, pagsugui. 
Despavoridamente, adv. m. Ora ora sin 

culba; culba caopay. 



DE 



183 



Despavorido, da. adj. Culba, quinucul- 

báan. 
Despavorir, n. y r. Culba; lisang. 
Despeadura. /. Capáol. 
Despeamiento. m. Capáol. 
Despearse, r. Páol. 
Despectivo, va. adj. Baga pasipara. 
Despechadamente, adv. m. Sa maraut 
nga cabuot. 

Despechar, a. Pagcabido, pacasaquit. — r. 
Bido; isug.— fam. Pagpaíutas san caba- 
táan nga nasóso pá. 

Despecho, m. Maraut nga cabuot. — De- 
sesperación. Pagturao. 

Despechugadura. /. Pagcuha; pagcacu- 
ha ó pagcaquilas san onud san aba sin 
tamsi. 

Despechugar, a. Pagcuha, pagquilas san 
¡ onud san aba sin tamsi. — r. fig. y fam. 
j Bucas an bado dapit sa dughan. 

Despedazador, ra. s- Paratiros; para- 
¡ otudotud. 

Despedazamiento. ;;/. Partiros; pagca- 
tiros, pagcaotudotud. 
i Despedazar, a. Pagtiros, pagotudotud. — 
fig. Pacaraut sin bantug, etc. 

Despedida. /. Pagpaguican. Pagsarit an 
tiuli, an tibulag. 

DespedimientO. m. vid. Despedida. 

Despedir, a. Pagbolio. Pagbatac sin bato. 
Pagpaiuas ó pagpaoli san sacop sa balay, 
etc. — Acompañar por obsequio, etc., al 
que sale de una casa ó un pueblo. Pag- 
paguican. — r. Hacer ó decir alguna expre- 
sión de afecto ó cortesanía para separarse 
una persona de otra. Pagsarit an tiuli ó 
tibulag. 

Despedregar, a. Paghauan an tuna sin 
mga bato. 

Despegable. adj. Sadang malucba, sadang 
mahucal. 

Despegadamente, adv. m. Sin uaray ga- 

v gapil, sin uaray gagapilan. 

Despegado, da. adj. fig. y fam. Maisug. 

Despegadura. /. Paglucba; calucba, pag- 
calucba. 

Despegamiento, m. vid. Despego. 

Despegar, a. Pagbulag. Paglucba. Pago- 
cal. Pagac-ac, Paglacnit. — Pagbaya. 

Despego, m. Pagbaya, pagbulag; pagca- 
baya. Uaray caga pilan. 

Despeinar, a. Paggobot san bohoc. 

Despejadamente, adv. m. Batid caopay. 
Dayag caopay. 

Despejado, da. adj. Batid, lasgud, masi- 
nabuton. 

Despejar, a. Paghauan. — r. Adquirir ó 
mostrar soltura y esparcimiento en el trato. 



184 



DE 



Batid; pabatid.-Divertirse; esparcirse. Liao, 

liaoliao. — Aclararse, serenarse el tiempo, 

etc. Linao. Ilurao. 
Despejo, m. Pagcahauan.— Cabatid; pag- 

cabatid. Cababatiran. Camasinabuton. 
Despelotar. a. Paggobot san bohoc. 
DespeluzamientO. m. Paggobot; pagea- 

gobot sin bohoc. 
Despeluzar, a. Paggobot san bohoc.--/-. 

Erizarse el cabello. Marat. 
Despeluznar, a. vid. Despeluzar. 
Despellejar, a. Paganit. Pagpanit. 
Despenar, a. Paggauas sa bisan sin-o san 

casaquit, cabido, etc. 
Despendedor, ra. s. Paragasto san mang- 

gad sin ora ora ná. 
Despender, a. Paggamit, paggasto san 

manggad, etc. 
Despensa. / id. Burutangan ó piolan san 

inga cacaanón, etc. 
Despenserfa. / Catungdanan san para- 

mangno san despensa. 
Despensero, ra. ///. y f. Paramangno san 

despensa, paragahin. 

Despeñadamente. adi>. vi. Sa pageabi- 

nanali. 
Despeñadero, w. Pangpang ó tuna nga 

tingpo — fig. Cataragman. 
Despeñamiento. m. vid. Despeño. 
Despeñar, a. Pagholog.— r. Holog. Om- 

pas. 
Despeño, m. Pagholog; caholog pageaho- 

log. — Calibang, pagoro sin tubig. —fig. Tig- 

da nga pageaholog.— fig. Caperdihan. 
Despepitarse, r. Pagsingguit, pagyacan 

ó pagguliat sin macosog. — fig. Paghi- 

mannali. 
Desperdiciadamente. adu. m. Carag 

caopay. 

Desperdiciado, da. adj. Macacarag. 
Desperdiciador, ra. adj, Macacarag.— 

s. Paracarag. 

Desperdiciar, a. Carag. 
Desperdicio, m. Pagcacarag. Caperdihan. 

An baya ná. 
Desperdigar, a. Pagbulag; pagburublag. 
Desperezarse, r. Pagpaonat sa lauas basi 

niacuha an cabanhud ó cahubia. 
Desperezo, m. Pagpaonat sa lauas. 
Desperfecto, m. Guti nga carat-an. 
Despernado, da. adj. fig. Paol, budlay 

san paglacat. 
Despernar, a. Pagotud san páa. — l'aol. 
Despertador, ra. adj. Macacapucao. — 

Mahipagmata. — m. y f. Parapucao sa 
iba. 
Despertamiento, m. Pagpucao; capucao, 

pageapucao. — Pagmata. 



DE 

Despertar, a. Pagpucao.— r. Pagmata, hi- 

pagmata. — fig. Pagpinanumdum. 
Despesar, m. Casaquit, cabido, casubo. 
Despestañar, a. Paggabut san piroc. — r. 
fig. Paghiling sin maopay. 
Despezar, a. Pagiban ó pagnipis san luyo 

nga catapusan. 
Despezonar, a. Panguha san himonoan 

san bonga, etc. — r. Bari, an himonoan san 

bonga, etc. 
Despiadadamente, adv. m. Sin mabangis; 

mabangis caopay. Sa cauaray colooy. 
Depiadado, da. adj. Mabangis, mapintas. 
Despicar, a. Paglibanglibang, pogliaoliao. 

Pagbayad sin otang. — r. Pagbolos. 
Despichar, n. fam. Patay.— a. Pagpa- 

h un gao. 
Despiertamente. adv. m. Batid caopay 

u £ dagmit man. 
Despierto, ta. />. p. An nagmamata.— 

adj. fig. Batid, lacsi, dagmit. 
Despilfarradamente, adv. m. Ora ora 

sin caparagasto. 
Despilfarrado, da. adj. Magparagasto 

sin ora ora. 
Despilfarrar, a. Paggamit ó paggasto san 

manggad ó salapi sin diri angay. 
Despilfarro, m. Paggasto sin ora ora. 
Despimpollar, a. Paggabut sin mga sa- 

ringsing. 
Despintar, a. Pagpanas, pagpara san pin- 
tar. — r. Lubad. 
Despiojar, a. Panhingoto. 
Despique, m. Pagbolos. 
Despizcar, a. Pagtirostiros, pagpiripiri, 

pagpinitpinit. 
Desplacer. ;;/. Casaquit, cacurian. 
Desplacer, a. Pacasáquit, pacabido, paca- 
subo. 

Desplantación. /. Pangabut. 
Desplantar, a. Paggabut sin cahuy ó banua. 
Desplatar, a. Pamili an salapi nga may 

sinasactan nga timga, etc. 
Desplate, m. Pamili san salapi, etc. 
Desplayar, n. Paghubas. 
Desplegadura. /. Pamuclad. Pamitad. 
Desplegar, a. Pagbuclad; pagbitad.— fig. 

Pagasoy. 
Despleguetear, a. Panguha san mga cam- 

bud sa mga tanum. 
Despliegue, m. Pamuclad. 
Desplomar, a. Pagpahalag. — r. Halag, hi- 

lig. — Pucan; paric. 
Desplome, m. Pagpahalag. — Capucan, ca- 

paric; pageapucan, pageaparic. 
Desplomo, m. Cahalag, pagcahalag. 
Desplumadura. /. Paghimolbol. 
Desplumar, a. Paghimolbol. 



DE 

Despoblación. /. Pagcauaray ná tauo sa 
bongto. Caculang ó pagcaculang sin tauo 
sa bongto. 

Despoblado, m. Camingauan, cabanuáan, 
uaray ná tauo an binongtoan ánay. 

Despoblador, ra. s. Parabungcag sin 
bongto. 

Despoblar, a. Pagbungcag sin bongto; 
pagpalaguio an mga tauo; pagpahalin sa 
tauo sa lain nga rugal.— - fig. Despoblar 
un campo de árboles, de hierbas. Paghauan. 

Despojador, ra. s. Paradgao. Paraliticas. 

Despojar, a. Pagágao. Paghucag. Pagticas. 
— r. Paglubas. — Pagbaya sa bisan ano nga 
lugaringon. 

Despojo, m. vid. Despojar. — An cuba san 
mga casoldadosan nga nagdaog sa mga 
contra. — An abaga, oló ug mga teel san 
hayop nga gu'iniihao. — pl. Sobras ó des- 
pojos de la comida. An nahasalin in ta- 
pus ná pangaon. — Mga calap sin balay nga 
guinbungcag, nga sadang pá bigamit. 

Despolvar, a. Pagyabyab. 

Despolvorear, a. Payabyab. 

Despopularizar, a. Pagpacaraut san ban- 
tug sa igcasitauo. 

Desportillar, a. Pagguipac; pagtipac — r. 
Guipac; tipac. 

Desposado, da. adj. Bag-o pá nga qui- 
nasal. — Guinapus sa camut sin puthao. 

Desposar, a. Pagcasal. r. Pagpacasal. 

Desposeer, a. Pagagao ó pagbucas san 
tauo san quinacap-tan niya. 

Desposeimiento. ///. Pagagao, pagbucas; 
pagcaagao, pagcahucas. 

Desposorio, m. Pagsipagsaad san lalaqui 
ug san babayc sin pagpacasal; pagpacasal. 

Déspota, m. Ponoan sadto ánay. — fig. 
Tauo nga mabangis, mapintas, malupigon. 

Despóticamente, adv. m. Ora ora sin 
camabangis. 

Despótico, ca. adj. Magparabuot sugad 
lá san iya caruyag bisan diri angay sa ca- 
tadungan, mabangis; mapintas, malupigon. 

Despotismo, ni. Labao nga gahúm sin 
tauo alagad lá san iya caruyag. Camaba- 
ngis, camapintas, camalupigon sin tauo. 

Despotricar, n. fam- Pagyacan si uaray 
panginano. 

Despreciable, adj. Taramayon, angay ó 
tacús pagtamayon ó pasiparahon. 

Despreciador, ra. adj. Magtatamay, ma- 
tamay, mapasipara. 

Despreciar, a. Pagtamay, pagpasipara. — 
Pagyobit. 

Despreciativo, va. adj. Baga pagtamay. 

Desprecio, m. Pagtamay, pagpasipara, 
pagyobit, 



DE 



185 



Desprender, a. Pagtangtang. — r. Tactac. 

— r. fig. Apartarse ó despropiarse de una 

cosa. Pagbaya sin bisan ano. 
Desprendimiento, m. Pagbaya; Pagca- 

baya.-- fig. Camahatagon. 
Despreocupación. /. Paghunahuna nga 

matadong ó maopay. 
Despreocuparse, r. Gauas, higauas sin 

caborong sa hunahuna. 
Desprevención. /. Caculang ó pagcacu- 
lang sin pagtagam. Cacablas, casongco, 

casoco, caponong. 
Desprevenidamente, adv. m. Sin uaray 

pagtatagam. Ora ora caponong, soco cao- 

pay. 
Desprevenido, da. adj. Uaray pagtata- 
gam. Cablas, songco, soco, ponong. 
Desproporción. /. Caculang sin angay 

nga pagcatoropong. 
Desproporcionadamente, adv. m. Sin 

caculang sin angay nga pagcatoropong. 
Desproporcionar, a. Pagbubat sin diri 

toropong, diri arangay. 
Despropositado, da. Sinisiring an sala 

nga pagbuhat ó pagyacan. 
Despropósito, m. Pagsala ó pagsayop 

nga pagyacan ó pagbuhat. 
Desproveer, a. Pagagao ó paghucas sa 

igcasitauo sa iya mga casoroc-an. 
Desproveidamente. adv. m. vid. Des- 
prevenidamente 
Desprovisto, ta. adj. Cablas, songco, 

soco, ponong 
Despueble, rn. Pagpalaguio, pagpahalin 

sa lain nga rugal. 
Despueblo, m. vid. Despueble. 
Después, adv. t. 1. y ord. Onina. Dican, 

tican. Después de comer. Catican pangaon. 

Duspués que llegue. Onina in umabut. 
Despuntar, a. Pagotud, págtalib, pagiban 

sin tais. — Mar. Paglipot sin carauisan. — 

Panaringsing, in nananarinsing ná an mga 

tanum ó mga cahuy. — Despuntar, empezar 

á amanecer. Tagunmaaga. 
Desquiciamiento. /;/. Págocang; pagcao- 

cang. 
Desquiciar, a. Pagpaocang.— r. Ocang. 

— fig- Panguha san carig-onan nga amoy 

sinasarigan. 

Desquijaramiento. m. Pagrabi. 
Desquijarar, a. Pagrabi. 
Desquijerar, a. Car. Paglagdi sin cahuy 

sa magluyo tubtub lá sin tigaman, nga 

paghimoon nga mecha. 
Desquilatar, a. Pagiban. 
Desquitar, a. Pagbaui. Paglucat.— fig. 

Pagbolos. 
Desquite, m. vid. Desquitar. 



186 DE 

Desrabotar, a. Pagotud, pangotud san 

icug. 
Desrancharse, r. Pagbaya san pinopó- 

rocan. — Mil- Pagburublag. 
Desrazonable adj. y fam. Diri angay 

sa catadungan. 
Desreputación. / Cauaray ó caculang 

sin bantug nga maopay. 
Desrizar, a. Paggobot san quinorong; 

pagbuca san corong. 
Desroblar, a- Pagpatadong sin raysang 

nga nadudupo. 
Destacamento, m. Mil. Panon sin inga 
casoldadosan. 
Destacar, a. Mil. Pagbulag san cadam-an 

in usa capanon sin casoldadosan. — Pint. 

Pagpalutao san pintar.—;-. Orug, labao- 
Destajador, m. Palo sin p.inday sa put- 

hao. 
Destajar, a. Pagpaquiao. 
Destajero, ra. m. y / Parapáquiao. 
Destajista, com. Parapáquiao. 
Destajo, m. Páquiao.— A destajo, m. adv. 

Pináquiao. —Hablar uno á destajo. fr. fig. 

y fam. Pagyacan sin ora ora. 
Destalonar, a. Tabas. Guisi. 
Destallar, a. Pangotud san mga saring- 

sing san raga cahuy, etc. 
Destapar, a. Pagbucas. Pagtocas san tacop. 
Destapiar, a. Pagbungcag sin cota. 
Destarar, a. Paghimayad. 
Destartalado, da. adj. Gobot, uaray ca- 
li usayan. 
Destazador, m. Paralotos san mga ha- 

yop nga guinihao. 
Destazar, a Paglotos, pagbahinbahin. 
Destechadura. /. Pagtastas, pagcuha, pag- 

cacuha san atup. 
Destechar, a. Pagtastas san pauod. Pag- 
cuha san atup. Baracas. 
Destejar, a. Panguha san atup nga teja. 
Destejer, a. Pagbadbad sin hinabol. 
Destellar, a. Ingat, ingat ingat, ilat igat. 
Destello, m. Pagcaingat ingat. Pagcailat 

igat. Casirac. 

Destemplanza. / Pagraut raut san ba- 
nua ó tiempo. Ora ora sin paso; oraora 

sin tagbum, etc. — Pagquibot quibot san 

pulso in nagraraut an lauas. — Caculang sin 
casadangan. 

Destemplar, a. Paglain ó pagbungcag san 
pageaarangay sin bisan ano. — Poner en 
infusión. Tangog. — Raut, in nagraraut an 
tonog cún an pagangay san tonog san to- 
ronggon. — r. Raut in nagraraut an pulso. 
— Ngarol cún dao mga salsalon. 

Destemple, m. Diri pagdoroyog. — Casá- 
quit nga diri oraora. — Pagraut raut san 



DE 

tiempo, etc. Pagcadiriangay sa mga pag- 
yacan, etc. 
Destentar. Pagsagdon sa igeasitauo nga 

diri mapadaog san panulay. 
Desteñir, a. Pagpalubad ó panguha san 

tina sadton tinina ná. Pagpanas, pagpara 

san mga color. — r. Lubad. Panas, para. 
DesterraderO. m. fig. Caharuyoan. 
Desterrar, a. Ngilin, paghingilin.-~Pag- 

cuga, pagocab san tuna sa mga gamut san 

mga tinatanum, etc. — Pagpaiuas, pagpaha- 

rayo. 
Desterronar, a. Pagdogmoc sin tuna nga 

borobug-os. 
Destetar, a. Pagpalutas.— r. Lutas. 
Destete, m- Paglutas; pagpalutas. 
Destiempo, (a) Lapas ná, liuas ná. 
Destiento, m. Caculba, cacondat. 
Destierro, m. Paghingilin, pagpaiuas, pag- 

paharayo. — Ilingil-nan san mga may sala, 

etc. — fig. Caharayoan. 
Destilación. /. Pagpatoro; pagtoro; pag- 

caagas; pagdaligdig. — Pagpaauas; pagauas. 
Destiladera. /. Asangan. 
Destilador, ra. s. Paraasang.— m. Asa- 

ngan. Alacsiuan. 
Destilar, a. Pagasang. Pagalacsio.— n. 

Agastoro, daligdig, auas. Pagpatoro, pag 

paauas. 

Destilar agua ó sangre un cadáver. 

Sago, sagohan. 

Desti/atorio. m. Asangan. 

Destinación./ Pagsugo, pagtalaan.— Pag- 
hatag sin catungdanan. 

Destinar, a. Pagsugo, pagtalaan.— Pagha- 
tag sin catungdanan. — Toin. 

Destino, m. Catungdanan. — Guinagamilan. 
— Palad, maopay cún maraut bá. 

Destitución. / Paghucas; canucas, pagea- 
hucas. 

Destituir, a. Paghucas sin catungdanan. 
Pagagao. 

Destocar, a. Pagb.ica¡ paggomoc san pon- 
gos ó bohoc. — ;'. Pagtucas san calo. 

Destorcer, a. Paglubad, pagsulbad, pag- 
badbad san linubid ó pinisi, etc. 

Destornillado, da. adj. fig. Baga culang- 
culang. 

Destornillador, m. Garamiton sin pagga- 
but sa mga torniyo. 

Destornillar, a. Paggabut sin mga torni- 
llo; suhi nga pagbiric s'n torniyo. 

Destoserse, r. Pagigham. 

Destrabar, a. Paghubad san gapus, pag- 
tangtang . san colma ó bisan ano nga naca- 
caolang. 

Destral, m. Uasay nga guti. 
Destraleja. /. Uasay nga goroguti. 



DE 

Destramar, a. Pagcuha san lagda san 

hinabol. 

Destrenzar, a. Pagbadbad san sinalapid. 
Destreza. /. Cabatiran. Camaaram. 
Destripar, a. Pagbosbos- Paghinái. — Pan- 

guha san bucag. 
Destripaterrones, m. fig. y fam. Soho- 

lan ó paraalayon sin pagbuhat sa tuna. 
Destrísimo, ma. adj. sup. Batid caopay. 
Destriunfar, a. Paghimantaya san mga 

triunfo sa pagsugal. 
Destrizar, a. Pagguisiguisi, pagotudotud, 

pagtabastabas. — r. fig. Sina, in nasisina 

caopay ó napoposoc sin ora ora. 
Destrocar, a. Paguioli san guintatagalio. 
Destrón, m. Parahagubay, an naghahagu- 

bay sin buta. 
Destronamiento, m. Paghucas; pagcahu- 

cas san hadi ó labao nga ponoan. 
Destronar, a. Paghucas san hadi ó labao 

nga ponoan san iya pagcahadi. Pagagao. 
Destroncamiento, m. Pagponoa sin pag- 

polud sin cahuy. 
Destroncar. Pagponoa sin pagpolud sin 

cahuy. — fig. Pagdarahug sa igcasitauo. 
Destrozador, ra. s. Parabungcag, para- 

uacay. 
Destrozar, a. Pagbungcag, paguacay, 

pagguba. — Pagtirostiros, pagoludotud. — 

MU. Pagdaog san mga contra— Paggasto 

sin daco ug din angay. — Paghinithinit. Irab. 
Destrozo./;^. Cabungcag, cauacay, caguba. 
Destrozón, na. adj. fig. An madali ma- 

caguisi san iya panapton, sapin, etc., etc. 
Destrucción./. Pagcaguba, pageabungeag 

pageauacay pagcalaglag. Caguba, etc., etc. 
Destructivo, va. adj. Macaguba, maca- 

bungeag, macauacay, macalaglag. Macaca- 

guba, etc., etc. 
Destructor, ra. s. Paraguba, parabung- 
cag, parauacay. 
Destructorio, ria. adj. vid. Destructivo. 
Destrueco, m. vid. Destrueque. 
Destrueque, m. Paguioli san guintatagalio. 
Destruible, adj. Sadang maguba, sadang 

mabungeag, sadang mauacay. 
Destruidor, ra. s. Paraguba, parabungcag, 

parauacay. 
Destruir, a. Pagguba, pagbungcag, pa- 
guacay. Pagbaracas.— fig. Paggasto sin diri 

angay. 
Desucación. / Pagpuga; pageapupuga, 

^aghodos. 

Desudar, a. Pagpahid san huías ó balhas. 
Desuellacaras, m. fig. y fam. Paraarot 

n ga diri magaram magarot, (macacapilas). 

^"com. fig. y fam. Tauo nga uaray alo, 

niaraut sin batasan, 



f)E 



I8t 



Desuello, m. Paganit, pagpanit Capilas, 
pagcapilas.— ; fig. Pagcauaráy aló. 

Desuncir, a. Paglucas san yugo. 

Desunidamente. adv. m. Bulag caopay. 

Desunión. /. Pagbulag, pagburublag, pag- 
cabulag, pagcaburublag. — -fig. Pagcadiri 
angay ó pageadirioyon sin buot. 

Desunir, a. Pagbulag pagburublag.—^-. 
Diri pagangay ó diri pagoyon sin buot. 

Desuñar, a. Pamaclo. — Paggabut san coló. 
— Agr. Paggabut san gamut san cahuy. 
etc. — Paghingolo. 

Desurdir, a. Pagbadbad sin hinabol nga 
genero. 

Desusar, a. Diri ná paggamit, diri ná ba- 
tasan. 

Desuso, m. Án diri ná paggamit, an diri 
ná pagbatasari sin sugad. 

Desustanciar. a. Pagpatab-ang, pagcuha 
san rasa sa bisan ano, pagpaluya. 

Des vallar, a. Panguha san mga dahon 
nga laya ná san mga tanum. 

Desvaído, da. adj. Tauo nga hataas ug 
diri madayan. 

Desvainadura./. Pagbuca; pageabuca san 
binalocan san príjoles, etc. 

Desvainar, a. Pagbuca san binalocan san 
príjoles, etc. 

Desvalido, da. adj. An uaray natabang 
sa iya. 

Desvalijador. ;;/. Macauat, tulisan. 

Desvalijamiento, m. Pagcuha; pageacu- 
ha san áada sin surudlan — Pagtolis, pag- 
cauat san áada sin cabán. 

Desvalijar, a. Pagcuha san áada sin su- 
rudlan. — Pagtolis, pageauat san nagbabac- 
tas san nadadara niya sa cabán. 

Desvalimiento, m. Pagcauaráy natabang 
sa iya. 

Desván, m. Alcoba. 

Desvanecer, a. Pagpapara.— r. Para.— 
Paga pagparayao. — a. Evaporarse. — Hu- 
ngao. — Plaquear la cabeza por un vahido, 
turbarse el sentido. Lipong an oló. 

Desvanecidamente, adv. m. Sa daco 
nga pagparayao. 

Desvanecimiento, m. Pagparayao, cama- 
labiao. — Calipong, pagealipong sa oló. 

Desvaporizadero, m. Hongauan, caalis- 
ngauan. 

Desvarar, a. Dalinas, dalioros, dalios-os, 
talindas, baquinas, balinas. — Mar. Pagpa- 
lutao san sacayán nga nasanglad. 

Desvariadamente, adv. m. Sa pagcadi- 
ri igo ó diri angay, sa cauaray tatama. 

Desvariado, da. adj. Mayamyam, maya- 
can, mabuhat sin diri igo ó angay. — Diri 
angay, diri igo, diri matadong. 



188 DE 

Desvariar. n. Pagyamyam, pagyacan sin 

diri angay. 

Desvarío, m. Pagsala sin pagpolong ó 

pagbuhat.— Calipong, pagcalipong sa oló. 

Desvedar, a. Pagtogot san iguindidiri anáy. 

Desveladamente. adv. m. Uaray gud hi- 

ngatorog. 
Desvelamiento, m. vid. Desvelo. 
Desvelar, a. Diri pangatorog, pagaligma- 
ma. — /-. Aligmata. Pirao. — r. fig. Pagoya- 
tum caopay. 
Desvelo, vi. Pagaligmata. Vwao.—fig. Ca- 

maoyatum, pagcamaoyatum. 
Desvenar, a. Panguha san ogat san carne. 
Desvencijar, a. Pagbungcag, paglupo. 
Desvendar, a. Paghubad san sambud. 
Desventaja. /. Calainan. 
Desventajoso, sa. adj. Lain. 
Desventar, a. Pagpagoa san hangin. 
Desventura. /. Cauaray palad. Cacurian. 
Desventuradamente, adv. m. Sin uaníy 

gud palad. 
Desventurado, da. adj. Uaray palad. — 

Canogon nga tauo. — Mahicao. 
Desvergonzadamente, adv. m. Sin ua- 
ray gud canlo. 

Desvergonzado, da. adj. Uaray alo. 
Desvergonzarse, r. Pagyacan sin uaray 

alo ó uaray tahud. 
Desvergüenza. /. Cauaray ó pagcauaray 

alo ó tahud. 
Desviación. /. Pagpaharayo. Paghihirayo. 
Desviar, a. Pagpaharayo; pagiuas. — Pag- 

hirayo; iuas. 

Desviar con el codo. Siuay. 
Desviejar. a. Pagbulag ó paglain san mga 

carcanerohan nga mga agal ná. 
Desvigorizar, v. Pagpaluya. 
Desvío. vi. Pagpaharayo. Paghihirayo. 
Desvirar, a. Pagtabas- 
Desvírgar. a. Pacasala sin babaye nga 
bug-os pá an pogcalubos niya. 
Desvirtuar, a. Pagpaluya, pagcuha san 

gáhum, cosog, etc., etc. 
Desvivirse, r. Hidlao caopay, icag caopay. 
Desvolver, a. Paglain sin cahimo sa bi- 
san ano. — Pagarado san tuna. 
Deszocar, a. Pagsamad sa tecl. 
Deszumar, a. Pagpuga. 
Detal. (En) vi. adj- Sa pagcatinag-sa tag-sa. 
Detall, m. Mil. vid. Detalle. 
Detallar, a. Pagasoy san ngatanan, sa 

pagcatinagsa-tag-sa. 
Detalle, ni. Casayoran. Caasoyan, asoy. 
Detención. / Caiha, pagcaiha. Camaiha, 

bagcamaiha.— Pagpreso; pagcapreso. 
Detenedor, ra. adj. Macahauid.— r. Pa- 
rahauid. 



DE 

Detener, a. Paghauid. Pagoíáng-— Pagpre- 

so, pagpandug, pagbilanggo. — r. Pagiha. 

— Pagtimos. fig. Pagocoy, pagodong. — r. 

Basiao. Hiao. 
Detenidamente, adv. m. Sa hinayhinay, 

hinay caopay; maiha caopay. 
Detenido, da. p. p. Pinipreso. — adj. May 

caolongan ó calibangan, culang sin larang, 

diri maisug. — Mahicao. 
Detenimiento, m. Caiha, pagcaiha. Ca- 
maiha, pagcamaiha. 
Detentación. /. For. Diri pagoli san diri 

lugaringon ngadto san tag ada. 
Detentador, m. For. An diri iooli san 

diri iya lugaringon, ngadto san tag-ada. 
Detentar, a. For. Diri pagoli san diri lu- 
garingon ngadto san tag-ada. 
Detergente, adj. Med. Macacahuas, ma- 

cacaopay. 
Deterior. adj. Obús, diri sugad sin cama- 

opay. 
Deterioración. /. Pagraut, in nagraraut 

ná bisan ano. 
Deteriorar, a. Pagraut, in nagraraut ná 

bisan ano. 
Deterioro, m. vid. Deterioración. 
Determinación. /. Pagtalaan.— Camaisug, 

pagcamaisug, pagcauaray cahadluc. — Pag- 

sugo. Paglarang. — Pagscntencia. 
Determinado, da. adj. Maisug, casingca- 

singan. — Gvam. Artículo determinado. An 

nagaasoy sin maopay san nombre nga li- 

nalaquip niya. 
Determinar, a. Pagtalaán. Paglarang. Pag- 

sugo. Pagasoy sin maopiiy. — For. Pagho- 

corn ó pagscntencia. 
Detersión. /. Pagpahid, pamahid. Pagnos- 

nos. Paghinis. Paghanis. 
Detestable adj. Doromotan, dorum-tan; 

maraut caopay. 
Detestación. /. Pagsumpa, panumpa; pag- 

domot, paghomot; cadorom-tan. 
Detestar, a. Pagsumpa. — Pagdomot, pag- 
homot. 
Detonación. / Hagudol, pagcahagodol. 
Pagboto. 

Detonar, n. Paghagodol. Pagboto. 

Detracción. /. Pagiuas; pagcaiuas. — Pag- 
libac, pagbutangbutang sin sala. 

Detractar, a. Paglibac, pagbutangbutang 
sin sala. 

Detractor, ra. adj. Magparalibac, magpa- 
rabutangbutang sin sala. — s- Paralibac, 
parabutangbutang sin sala. 

Detraer, a. Pagiuas; pagpaiuas.— fig. Pag- 
libac, pagbutangbutang sin sala. 

Detrás, adv. 1. Sa licod, sa tihac, san 
orehe, sa luyo. 



DE 

Detrimento, m. Uaray cahalin. Caperdí- 
han. Cacurian. Óarautan. 

Deuda./. Otang.— Sala. 

Deudo, da. m. y/. Caoropdan.— ni. Pa- 
rentesco. Pagcaoropud. 

Deudor, ra. adj. Otangan. A muchos. 
Otangananon. — El deudor no muera, que 
la deuda en pie se queda, ref. Mabuhi an 
otangan, paglalaoman an bayad. 

Deuteronomio. m. Santos nga Surat ó 
icalima nga libro san Pentateuco ni Moisés. 

Devalar, n. Mar. Paghihirayo san tadong 
cún dao sa pagsacay. 

Devanadera. /. Poronan, samburan. 

Devanador, ra. s. Paraporon, parasam- 
bud. — m. Poronan, samburan. 

Devanar, a. Pagporon, pagsambud. 

Devanear, a- Pagsalasala san pagyacan ó 
pagbuhat. Pagyacan sin diri angay. 

Devaneo, m. Pagsalasala, pagsayopsayop. 
— Cauang nga pagbuhat. — Baga calipong 
sa oló. 

Devantal. m. Tampis. 

Devastación. / Cabungcag, cauacay, ca- 
guba, calaglag; pageabungeag, pageauacay, 
pageaguba, pagcaíaglag. Pagdahas. 

Devastar, v. Pagpabungcag. 

Devengar, a. Sohol nga igsosohol tun- 
gud san guintrabahoan ó guinserb;han. 

Deviación. / Pagpaharayo. Paghihirayo. 

Devoción. /. id. Pagtahud, pagsingba. 

Devocionario, ni. Barasahan san cristia- 
nos an iya mga pagampo. 

Devolución./. Pagoli, pagbalic. Pagbayad. 

Devolver, a. Pagoli, pagbalic. — Pagbayad. 

Devorador, ra. adj. Maninibad.— s. Pa- 
rasibad. Paralamoy; parala-mon; parala- 
mud. Parahangpas. 

Devorar, a. Pagsibad. Paglamoy. Pagla- 
mon. Paglamud. Paghangpas. 

Devotamente, adv. m. Sin maopay, sa 
daco nga pagtahud. 

Devoto, ta. adj. Maampóon masingbahon. 
— Harangdon. 

DI 

Día. m. Adlao. Caadlauan. — Cumpleaños. 
Caadlauan. — Día de año nuevo. Tinican- 
gan san tuig. — Día de ayuno. Adlao nga 
igpupuasa. — Día de fiesta, día de guardar, 
día de precepto. Adlao nga iglelehe. — 
Día de trabajo. Adlao nga igbubuhat.— 
Día del juicio. Adlao nga ighohocpm. — 
Día de los difuntos, ó finados. Adlao san 
mga minatáy. — Día de ceniza. Adlao san 
pamuring. 

Diabetes. / Med. Saquit sin pagihi 



Dí lé0 

Diabético, ca. adj. An may saquit sa 
pagihi. 

Diabla. / fam. y fest. Yaua, — A la dia- 
bla. ;;/. adv. fam. Maraut nga cabuhat ó 
maraut nga pageabuhat. 

Diablear, n. fam. Pagbuhat ó pagsoro- 
suerte sin diri angay, sin maraut. 

Diablejo, m. Yaua, manunulay nga guti. 

Diablillo, m. Manunulay nga guti. — Tauo 
nga malacsi. 

Diablo. /;/. Yaua.— fig. Tauo nga maisug. 
—fig. Tauo nga maraut an iya cahihio. — 
Tauo nga malimbong; tauo nga may ca- 
batiran. — pl. Cadiablohan, cayauáan. 

Diablura. / Buhat ó polong nga diri an- 
gay, maraut. 

Diabólicamente, adv. m. Sin maraut, sin 
diri angay. 

Diabólico, ca. adj. Suyádnon. Maraut 
c^iopay. 

Diaconado. m. Orclen sa mga diácono. 
Pagcadiácono. 

Diaconal, adj. An tungud sa mga diácono. 

Diaconato. m. Orden sa mga diácono. 
Pagcadiácono. 

DiaConisa. /. Babayc nga nagseserbe sa 
singbahan. 

Diácono, m. id. Ministro sa santa Iglesia, 
nga di pá nacacapagmisa, cundi hadooc 
na sa pageasacerdote. 

Diadema, amb. Podongpodong, corona. 

Diafanidad. / Camatin-ao pageamatin-ao, 
camasilhag, pageamasilhag. 

Diáfano, na. adj. Matin-ao, masilhag. 

Diafóresis. / Med. Huías, balhas. 

Diaforético, ca. adj. Med. Macacahulas, 
macacabalhas. — s. Pahulas, pabalhas. — Su- 
dor diaforético. Ora ora nga huías in hi- 
nihiran-tan an tauo. 

Diagonal. Halag. 

Dialecto, m. Pamolong. 

Dialogar, a. Pagpolongpolong. 

Diálogo, m. Pagpolonglong. 

Diamante, m. id. Bato nga mahal, ma- 
tin-ao ug maguilaguila caopay. 

Diamantino, na. adj. Diamantehon. — 
fig. y poét. Matig-a, matigha. 

Diamantista, com. Paralabra ó paraopay 
san mga diamante. — Parabaliguia sin mga 
diamante. 

Diametralmente. adv. m, Ticang sa luyo 
sa usa camalidong ngadto man sa usa ca- 
luyo. 

Diámetro, m. Badlis nga matadong sin 
usa camalidong. Badlis nga matadong nga 
nabubut nga sa usa camalidong ug naa- 
but ticang sa luyo ngadto man sa usa ca 
luyo. 



ím 



DI 



Diana, f. Pagtoctoc san guimbal cún aga 
aga pá. 

Diriamente. adv. t. Iquinaadlao, sa ma- 
tagaadlao 

Diario, ria. adj. Sa iquinaadiaoadlao, sa 
matagaadlao, sa adlaoadlao. — m. Casayo- 
ran san mga inagui ú inmabut sa iquina- 
adlao cún sa tag-satag-sa ca adlao. Perió- 
dico nga guinpapalusad, guinpapagoa ó 
iguinpupublicar sa adlaoadlao ngatanan. — 
An gasto sa iquinaadlao sa pagcaon, etc. 

Diarista, com. Tauo nga nagtutuhay ug 
nagpupublicar sin periódico sa adlaoadlao 
ngatanan. 

Diarrea, f. Mcd. Calibang, pagoro sin tu- 

Diatriba* /. Pagpacaalo sa iba sa polong 
cún sa pagsurat bá. 

Dibujador, ra. s. Paralagda, parabadlis. 

Dibujante, s. vid. D'bujador. 

Dibujar. Paglagda, pagbadlis.— fig. Pago- 
soy sin maopay. 

Dibujo, m. Lagda sin pagp'ntar. 

Dicción. /. Polong. 

Diccionario» m. Libro nga casayoran san 
mga polong sin usa nga pamolong sa pag- 
casonudsonud sa tag-sa nga letra. 

Diciembre, m. Bulan sa Diciembre. Bu- 
lan nga icapolo cagduha sin tuig. 

Dictado, ni. Camahalan, cabansagan, ca- 
salangbayan sin tauo- 

Dictado, m. An pagpolong sa usa ca tauo 
sin mahinayhinay san iguinsusurat sin lain. 
~—pl- fig- Mga casirac ó mgá sugo san 
cabuotan cún sa condene a bá. — Escribir 
uno al dictado, fr. Pagsurat san iguinpo- 
polong sin lain. 

Dictador, m. Ponoan nga la bao (nga guin- 
nonombrahan sadto ánay san mga cónsul 
nga romano). 

Dictadura. /. Pagcadictador, catungdanan 
san dictador. — An camaina san pagcadic- 
tador. 

Dictamen, m. Hunahuna; paghunahuna. 
— -Casarse uno con su dictamen, fr. fig. 
Pagalagad lá sa iya lugaringon nga pag- 
hunahuna. — Tomar dictamen de uno. fr. 
Paquisagdon. 

Dictar, a. Pagpolong sa usa ca tauo sin 
mahinayhinay san iguinsusurat sin lain.-— 
Pagsugo; pagpalusad ó pagpagoa san mga 
sugo.— fig. Sugo. An casingeasíng co in 
nasusugo. Mi corazón me lo sugiere ó dicta. 

Dictatorial, adj. An tungud san pagca- 
dictador.-—/^. Andiri naalagad san sugo 
ó mga casugaonan, mapintas. 

Dictatorio, ria. adj. An tungud san pag- 
cadictador. 



m 

Dicterio, m. Pagtamay, pagyobit, pagpa- 
caraut sin polong sá igeasitauo. 

Dicha. /. Palad nga maopay, capalaran, 
cabulahan, pageapálaran, pageabulahan. 
Cahimiangan. 

Dicharachero, ra. s. Parayacan sin diri 
natoon ó baga diri angay. 

Dicharacho, m. fam. Polong nga diri na- 
toon ó baga diri angay. 

Dicho, m. Polong, yacan, bagao, sumat. 
— Del dicho al hecho hay gran trecho, ref. 
Uaray sapayán an polong, an buhat an 
quiquitaon. 

Dichosamente, adv. m. Pal aran caopay, 
bulahan caopay. 

Dichoso, sa. adj. Palaran, bulahan. — Hi- 
miang. 

Didáctica. /. Pagaramdam sin pagtutdo. 
Pagasoy sin maopay. 

Diecinueveavo, va. adj. An tag-sa sad- 
ton ñapólo cagsiam ca bahin nga iguinba- 
bahinbahin an usa cabug-os. 

Dieciochavo, va. adj. An tag-sa sadton 
ñapólo cag ualo ca bahin nga iguinbaba- 
hinbahin an usa cabug-os. 

DieciOChenO, na. adj. Icapolo cagualo. 

Dieciseisavo, va. adj. An tag-sa sadton 
ñapólo cagonum cabahin nga iguinbaba- 
hinbahin an usa cabug-os. 

Dieciseiseno, na. adj. Icapolo cagonum. 

Diecisieteavo, va. aij. An tagsa sadton 
ñapólo cagpitó ca bahin nga iguinbabahin- 
an usa cabug-os. 

Diente. Ngipon. Tango. 

Diestra. /. Too, camut nga too. — Juntar 
diestra con diestra, fr. fig. Paguigsangcay; 
paquigsabut. 

Diestramente, adv. m. Batid caopay, 
maaram caopay. 

Diestro, tra. adj, Toohon.— Batid, maa- 
ram, lasgud. — m. Higot sin hayop. — Lle- 
var de, ó del diestro, fr. Pagtug-uay. 

Dieta* /. Pagpuasa nga sugo sin tamba- 
lan. 

Dieta, f Catibugan sin mga tauo sa iba 
nga mga guinhadian sa pagdarang ó pag- 
hunahuna hionong san mga burahaton. — ■ 
Bayad ó sohol san hocom ó tinatapuran 
nga sinusugo; iquinaadlao ini nga pagso- 
hol. — Bayad ó sohol sa iquinaadlao san 
tambalan nga nagvivisita sin masaquit. — 
For. Paglalac-tan, nga dánay cañan ñapólo 
ca legua. 

Diez. adj. Ñapólo. — Décimo. Icapolo; ica- 
napolo. 

Diezmar* a. Paghimoloan.— Pag bayad san 
san mga icapolo. 

Diezmero, ra. m, y /, Parabayad san 



DI 

mga icapolo.— Paracarauat san mga icapolo. 
Diezmesino, na. adj. An mayada ná 
ñapólo ca bulan.— An tungud san cañan 
ñapólo ca bulan. 

Diezmilmillonésimo, ma. adj. An tag-sa 
san mga bahin sin usa cabug-os nga iguin- 
babahin sin ñapólo cayucut caribo nga 
mga bahin. 

Diezmillonésimo, ma. adj. An tag-sa 

san mga bahin sin usa ca bug-os nga iguin- 

babahin sin ñapólo caribo nga mga bahin. 

Diezmo, m. An mga icapolo; himoloan. 

Difamación. /. Pagpacaraut. Pagcabutang- 

butang sin sala. 

Difamador, ra. adj. An nagpapacaraut 
san bantug nga maopay sa igcasitauo. — s. 
Parabutangbutang sin sala. 
Difamar, a. Pagpacaraut, pagbutangbutang 

sin sala. 
Difamatorio, ria. adj. An macacaraut 
san bantug nga maopay sa igcasitauo. 
Diferencia. /• Calainan. Pagcalain. Pag- 
calainlain. 
Diferenciar, a. Paglain, paglainlain.— «. 

Diri pagoyon, diri pagabuyon sin buot. 
Diferente, adj. Lain. Malain. 
Diferentemente, adj m. Lain gud, ma- 
lain gud. 
Diferir, a- Paglangan, paglanganlangan. 

Pagangan, pagangangangan.— n. Lain. 
Difícil, adj. Macuri, malisud. 
Difícilmente, adv. m. Sin curi, ora ora 
sin curi. Macuri caopay. 
Dificultad. /. Cacurian. Cacuri, pagcacun. 
Camacuri , pagcamacuri .— Ruhaduha.— Cao- 
langan. 
Dificultar, a. Pagcurii.— Pagolang, pagcao- 
lang. 
Dificultosamente, adv. m. Sin curi, ora 
ora sin curi. Macuri caopay. 
Dificultoso, sa. adj. Macuri, malisud.— 
fig. y fam. Maraut nga pamayhon. 
Difidencia. /. Catahap, caholop; pagca- 
tahap, pagcaholop. Catahapan, caholopan. 
— Pagturao; pagcaturao.— Caculang sin 
pagtoo ó pagtupud. 
Difidente, adj. Maturao, an din natapud. 
Difluir, n. Loob.— Damat. 
Difundir, a. Pagh alaba sin pagasoy ó 
pagsurat.— Loob.— fig. Pagpabantug, pag- 
mantala. Himantug. 
Difunto, ta. adj. s. Patay, minatay. 
Difusamente, adv. tn. Loob caopay. Ha- 
laba caopay nga pagasoy, etc. • 
Difusión. /. Pagloob— Halaba nga paga- 
soy ó pagsurat nga di man quinahang- 
lan. 
Difusivo, va. adj. Maloob. Macacaloob 



DI M 

Difuso, sa. adj. Haluag.— Halaba cao- 
pay nga pagosoy, etc. 
Digerible, adj. Matutunao sa guinhaua. 
Digerir, a. Tunao, in natutunao sa guin- 
haua an quinaon. 
Digestible, adj. Masayon matunao sa 

guinhaua. . 

Digestión. /. Pagtunao sa guinhaua an 

quinaon. 
Digestivo, va. adj. Macacatunao san 
quinaon.-¿». tn. Tambal san mga hubag 
ug mga casam-dan. 
DigestO. tn. Catiguban san mga casugoa- 
nan sa sinisiring derecho romano. 
Digitación. /. Pagtutdo sin pagtoctoc sin 
bisan ano nga instrumento sa mga tudlo. 
Digitado. Sugad an.mga tudlo. 
Digital. An nahatungud sa tudlo. 
Dignación. / Pagtogot ó paghatag san 

pinangangaro. 
Dignamente, adv. tn. Sin tacus. 
Dignarse, r. Matacús, malooy. 
Dignatario, tn. An may catungdanan. 
Dignidad. /. Pagcatacús— Camahalan, ca- 
od-ganan.— Máhal nga cahimtang, mahal 
nga catungdanan. 
Dignificante, p. a. Macacatacús, macaca- 

santos. 
Dignificar, a. Pacatacús, pacasantos. 
Digno, na. adj. Tacús. 
Digresión. /. Pagotud san carocayacan ug 
pagpolong sin diri igo san guinsusumat o 
guincacarocayacanan. 
Dij. m. vid- Dije. 

Dije. m. Biao, hiyas, rayandayan.— -fig. y 
fam. Maopay nga tauo.- fig' y fam. lauo 
nga ogdayon. 
Dilaceración. /. Pagsamadsamad nga 
paguisi sa lauas. Pagcasamadsamad nga 
dao pageaguisi sa lauas. 
Dilacerar, a. Pagsamadsamad nga dao 
pagguisi sa lauas.- fig Pagbungcag san 
bantug, etc., sa igcasitauo. 
Dilación. /. Caiha, pagcaiha; camaiha pag 
camaiha, camadugay, pageamadugay.— 
Pagcabuasbuas. 
Dilapidación. / Paggasto, pageagasto nga 
diri angay san" m¿a manggad. 
Dilapidador, ra. s. Paragasto sin din 

angay san mga manggad. 
Dilapidar, a. Paggamit ó paggasto nga 
diri angay san mga manggad. 
Dilatable, adj. Sadang pagdacoon, sadang 
paghalabaon, sadang pagdugangan. Sadang 
osuagon. 
Dilatación. /. Pagdaco, paghalaba, pag- 
dugang; pageadaco, pagcahalaba, pagea- 
dugang. Pagosuag; pageaosuag. 



192 DI 

Dilatar, a. Pagdaco, paghalaba, pagdugang; 
pagpadaco, pagpahalaba, pagpadugang.— 
Pagasuag; pagpaosuag. — Pagiha; pagpaiha; 
pagbuasbuas. 

Dilatarse, cundir, extenderse en 

bien Ó en mal. Tagon-tong. Extender- 
se por todas partes. Sarang. Dilatarse Jo 
que estaba condensado. Buscag. 

Dilatoria. Pagcabuasbuas. 

Dilección. Paghigugma. Pagpalanggrí, pag- 
paora. 

Dilecto, ta. p. p. Pínalangga, pinaora; 
hinigugma. — adj. íligugmaon caopay cún 
sa maopay nga buot. 

Diligencia. /. Cadoroto, pageadoroto; ca- 
madoroto, pugeamadoroto sin pagbuhat ó 
pagtuman.— Cadagmitan. Camadagmit, pag- 
camadagmit. — Diligencia ó coche nga da- 
co.—faw. Tuyo; paquimalooy. — For. Dili- 
gencia ó pagtuman san mga talaán. — Eva 
cuar una diligencia, fr. Pagtapus ó pag- 
tuman sin tuyo. — Hacer uno las diligen- 
cias de cristiano, fr. Pagtuman san- catui- 
gan. Pagtuman san mga turumanon san 
cristianos sa igeamátay. — Hacer las dili- 
gencias del jubileo. fr. Pagtuman san 
iguintotogon sa pagcuha san indulgencia. 
— Hacer uno sus diligencias. fr. Pagpati- 
gayon sin pageacuha sin tuyo. — Hacer uno 
una diligencia. y>. Pagoro, malilibang. — La 
diligencia es madre de la buenaventura. 
fr. Proverb. An talingoha hitutumanan in 
cadorotohan. 

Diligenciar, a. Pagpatigayon. 

Diligenciero, m. Bahala. 

Diligente, adj. Madoroto, maoyatum, ma- 
tingohaon. — Maicagon, madagmit sin pag- 
buhat. 

Diligentemente, adv. m. Sin dagmit. 
Dagmít caopay, madoroto caopay, mao- 
yatum caopay, etc. 

Dilogía. /. Pagcaruhaduha. 

Dilucidación. /. Casayoran, caasoyan. 

DÜUCidador. m. Paraasoy. 

Dilucidar, a. Pagasoy. 

Dilucidario. ///. Sinurat nga casayoran ó 
caasoyan sin libro. 

Dilución. /. Pagtunao; catunao, pagea- 
tunao. 

Díluente. p. a. An nacatunao. 

Diluir, a- Pagtunao; pagpatunao.— r. Tu- 
nao. 

Diluviar, v. Pag-uran sin ora ora. 

Diluvio, m. Paglonop; panlonop. 

Dimanación, m. Guinicanan. Tinicangan. 
Capong-tan ó capopong-tan. 

Dimanar. ;/. Guican. Ticang. — fig. Pongot. 

Dimensión. /. Cadac-an. Cahilab-an. Ca- 



DI 

hiluagan. Cahilapad, cahilap-dan. Cahitas- 
an. Cahiladman. Casoclanan. 

Dimes y diretes, loe. fam. Paghihiba- 
tonbaton sin polong. Pagquipolong-polong. 

Dimidiar. a. Pagtunga.— Pagbuca.— Pag- 
picas. 

Diminución. /. Caiban, pageaiban. Cai- 
banan. — Cacopus, pagcacopus.-Ir una cosa 
en diminución, fr. Ticaiban, ticaluya. 

Diminuir, a. Pagiban. — Copus. 

Diminutamente, adv. m. Tala lá; tala, 
gudti caopay. 

Diminutivamente, adv. m. Talagudti 
caopay. 

Diminutivo, va. adj. Macacaiban. 

Diminuto, ta. adj. Quinuculangan pá; aya- 
uan pá. — Guigugutii, guigugutiayay. 

Dimisión. / Pagrenunsia, pagbaya sin ca- 
tungdanan, etc. 

Dimitir, a. Pagrenunsia, pagbaya sin ca- 
tungdanan, etc. Dimitir la cuestión ó pleito. 
Pagbaya san capolongan. 

Dinasta, m. Dato nga sacop sin labao nga 
dato ó hadi. 

Dinastía. /. Cahadian sa usa lá nga catuli- 
nan; an pageahadi nira. 

Dinerada. /. Cadamo nga salapi. Dine- 
rado. SaJapianon, bahandianon. Cuartahan. 

Dineral, m. Cadamo nga salapi; salapi- 
nga damo. — Timbangan san salapi ó bu- 
lauan. 

Dinero, in. Salapi, cuarta. 

Dineroso, sa. adj. Salapianon, mangga- 
ran, bahandianon. 

Dineruello. m. Sarosalapi, guti nga sa- 
lapi. 

Dintel, m. Arq. Patungbolan sin sada ó 
ventana. 

Dintelar, a. Pagtongbol. 

Diocesano, na. adj. An tungud sa dió- 
cesis, —r. An obispo ó arzobispo sa dió- 
cesis. 

Diócesis. /. An tuna nga sacop san ga- 
hum sin arzobispo cún obispo bá. . 

DÍOS. m. Dios, an Dios nga totoo ug ma- 
cagarahum san ngatanan. — Dios ó deidad 
falsa. Diosdios. — Dios Hombre. Si Jesu- 
cristo nga aton Guinoo nga nagpacatauo. 

Diosa. /. Dios dios nga babaye nga pina- 
cadios sa mga diuatahan. 

Diploma, m. Carig-onan nga sinurat nga 
togot sin hadi cún iba bá nga mga ponoan. 

Diplomacia. / Pagaradman ó pagquilala 
san mga caopayan ug mga tungud sin usa 
nga guinhadian sa iba nga mga magea- 
siguinhadian. —/?£•. yjam. Pagaramaram. 

Diplomática. / Pagaradman ó nga nag- 
tutdo san mga lagda nga ipaquiquilala 



DI 

san mga diploma ug sin iba pá nga mga 
carig-onan nga sugad. — vid. Diplomacia 1. a 
acep. 

Diplomático, ca. adj. An tungud sa di- 
ploma. — An tungud sa diplomacia. Mga 
turuhayon san mga magcasiguinhadian ug 
an mga tauo nga mga magturuhay siton. 
— \fig- Y f am - Tauo nga toso. 

Díptero, ra. adj. Zool. Mananap nga du- 
duha an paco niya; sugad an langao. 

Diputación. /. Pagpili sin tauo. — An ca- 
dam an san mga diputado. — Catungdanan 
san pagcadiputado, ug an camaina sini 
nga catungdanan. — Diputación provincial. 
Mga cadatoan nga guinpili sa usa nga pro- 
vincia basi magataman sira ug magpacao- 
pay san mga tungud sa iya.— An balay 
nga guincacatirocan san mga diputado nga 
mga provincial. 

Diputado, ni. Tinatapuran, tinotoinan. 

Diputar, a. Fagpili, pagtoin. 

Dique, m. Casampongan stn tubig. 

Dirección. /. Pagtadong; pagcatadong. — 
Pagtutdo. — Sagdon, laygay, uaydong. Ca- 
salagdonan, cauaydongan. — Catungdanan 
san director, pagcadircctor. — Balay nga 
despachohan nga inooquian san director. 
— Geom. Camatadong, pageamatadong. 

Directamente, adv. m- Sin tadong; tadong 
caopay. 

Directivo, va. adj. Macacatadong. 

Directo, ta. adj. Tadong, matadong. — Da- 
yon lá. 

Director, m. Tinatapuran ó tinotuinan san 
mga labao. — Director espiritual. — Amanan 
sa calag. 

Directorio, m. Lagda; lagdaan. 

Dirigir, a. Pagtadong. Pagtutdo, pagtul-id, 
pagtolidong.-— Pagaagbay. — Paginando. 

Dirimente, adj. Macacabulag, macacabad- 
bad. 

Dirimir, a. Pagcabulag, pagcabadbad. — 
Pagtuhay. 

DirradiaciÓn. /. An pageah alaba san ca- 
rnaguilad. nga guican san mga buhat. 

Dirriadiar. v. Pahilabaa an mga calam- 
bragan. 

Dirruir, a. Pagbungcag, pagpucan, pag- 
paric. 

Discantar, a. Pagcanta.-- fig. Paglua sin 
mga siday. — fig. Pagbuhat sin mga siday. 
— fig. Pagasoy sin ano lá; halaba nga 
pagasoy. 

Discante, ///. Cuitara ó sesta nga guti. 

DisceptaciÓn. /. Pagargumento, pagindig, 
pagasoy. Casayoran. 

Disceptar. a. Pagargumento, pagindig, pa- 
gasoy. 



DI 



193 



Discernimiento, m. Surabutan. Pagquila 
la san calainan san mga butang. 

Discernir, a. Paglainlain, pagquilala san 
calainan san mga butang. 

Disciplina. /. Pagaradman. — Batasan.— 
Iharampac. — Pagharohampac. 

Disciplinar. ¿7. Pagtutdo, pagtoon.— Pag- 
hampac. — r. Pagharohampac. 

Disciplinazo, m. Paglatub san iharampac. 

Discipulado, m. Pagcatinon-an. — Cahim- 
tang sa pagcatinon-an.— Pagtutdo, pagtoon. 

Discípulo, la. m. y /. Tinon-an, guinton- 
an, tinütdoan. 

Disco, m. Astron- Balárao. 

Díscolo, la. adj. Malaris, maboruca. 
Hunon. 

Discordancia. /. Diri pageaoyon. Calai 
nan. Diri pageaarangay. 

Discordar, n. Patuc. Lain.— Diri pagoyon. 
— Diri pagarangay, diri pagdoroyog 

Discorde, adj. Diri maoyon, diri maabo- 
yon.— Diri maarangay, diri madoroyog. 
Barihas. 

Discordia. /. Cacontra san mga caburut- 
on ó niga paghunahuna. 

Discreción. /. Sarabutan, cabatiran, calas- 
guran. — Turnan nga pagpolong, turnan nga 
pageabuhat. Cabuotan; camadoroto, cama- 
oyatum.— A discreción, m. adv. Sugad lá 
san acón caruyag; sugad lá san imo caru- 
yag. — Rendirse á discreción; darse ó en- 
tregarse á discreción, fr. Mil. Ampo. 

Discrepancia. /. Calainan. 

Discrepar. ». Lain, (nalain), nagcacalain. 

Discretamente, adv. m. Sa pageabuotan. 

Discretear, n. Pagpacabuotan. 

Discreteo, m. Pagpacabuotan. 

Discreto, ta. adj. Buotan, madoroto, ma- 
oyatum.— m. y/. Bantay, parasagdon, tauo 
nga pinili basi mabulig ug masagdon san 
ponoan. 

Discrimen, m. Cataragman, catahapan. — 
Calainan. 

Disculpa. / Baribad, pasangilan. 

Disculpable, adj. Tacús ó angay pabari- 
baron, angay igbaribad. 

Disculpablemente, adv. m. Sa pagea- 
baribad. 

Disculpadamente, adv. m. Sa angay nga 
pagbaribad. 

Disculpar, a. Pagbaribad. 

Discurrir, n. Lacat; lacao, bactas, dalagan 
sa bisan diin.— fig. Paghunahuna, pagino- 
ino , pagburobuot; pagasoy. — a. Inventar 
una cosa. Paglarang. 

Discursar, a. Paghunahuna; pagasoy, pa- 
guale. 

Discursista. com. Caparayacan nga tauo. 



194 



DI 



Discursivo, va. adj. Mahunahuna, ma- 

malandong. 
Discurso, m. Hunahuna.— Paghunahuna. 
— Paguale; pagasoy. — Casayoran; caaso- 
yan.— Sinurat nga diri caopay halaba, nga 
casayoran sin usa lá nga cahimtang.— Ca- 
maiha, camadugay. 
Discusión. /. Pagiroindig, pagisan, pagi- 
ru g> pagpolongpolong nga pagosisa sin 
bisan ano. Caasoyan. 
Discutidor, ra. aij. Maquiindig, maquii- 

san, maquiirug, maquipolongpolong. 
Discutir, a. Pagiroindig, pagisan, pagirug, 
pagpolongpolong nga' pagosisa sin bisan 
ano. Pagasoy. 
Disecación. /. vid. Disección. 
Disecador, m. vid. Disector. 
Disecar, a. Pagbosbos, paglapalapa sin la- 
uas sin minatay basi casaygan an pagea- 
butang san mga bahin sa solud sa lauas 
ug an saquit nga nacamatay sa iya, etc. 
— I'agpamara, pagpatig-a san onud sin la- 
uas nga patay in pagbutangan sin tambal. 
Disección. /. Pagbosbos, paglapalapa sin 
Jauas sin minatay. — Pagpamara, pagpatig-a 
san onud sin lauas nga patay. 
Disécea. / Mcd. Baga cabongol. 
Disector, m. Parabosbos, paralapalapa sin 
lauas sin minatay. — An nagpapamara ó 
nagpaptig-a san onud sin lauas nga patay. 
Diseminar, a. Pagpugas, pagsab-uag. — r. 

Sarang. — a. Pagsaburac; pagsabrag. 
Disensión, f. Pagdiniri, pageapatuc sin 
mageasibuot.— /%OP;ighibatonbaton sin po- 
long. 
Disenso, m. Pagdiri, pagdiniri, diri paga- 

lagad, diri pagoyon sin buot. 
Disentería. /. Baraod. 
Disentimiento, m. Pagdiri, pagdiniri, diri 

pagalagad, diri pagoyon sin buot. 
Disentir, n. Pagdiri, pagdiniri, diri paga- 
lagad, diri pagoyon, pagpatuc sin buot, 
paglain sin pagluinahuna. 
Diseñador, w. Paralagda, parabadlis.— 

Paraduang. 
Diseñar.' a. Paghgda, pagbadlis.— Pag- 

duang, 
Diseño, m. Lagda, badlis — Duang sin 

balay. 
Disertación. /. Pagpolong ó pagasoy sin 

maopay. — Casayoran.. 
Disertar, a. Pagpolong ó pagasoy sin mao- 
pay sa ano man nga cahimtang, ug pag- 
baton man san mga polong sa iba. 
Diserto, ta. adj. Himolong sin maopay. 
Disfagia. / Med. Cacurian ó caolangan 
sin pagtolon. 



DI 

Disfamación. /. Pagpacaraut, pageabu- 

tangbutang sin sala. 
Disfamador, ra. adj. An nagpapacaraut 
san bantug nga maopay sa igeasitauo — s. 
Parabutang butang sin sala. 
Disfamar, a. Pagpacaraut, pagbutangbu- 

tang sin sala. 
Disfamatorio, ria. adj. An macacaraut 
san bantug nga maopay sa igeasitauo. 
Disfavor, m. Baga pagpacaaío. — Diri ná 

paghatag. 
Disformar, a. Pagraut sin pageahimo, etc. 
Disforme, adj. Maraut nga cahimo ó ca 

buhat. — Daco caopay. 
Disformidad. / Caraut sin cahimo ó ca 
buhat. — Cadaco nga ora ora. — fig. Pag- 
camaraut san sala, etc. 
Disfraz, m. Limbong, larang nga paglim 

bong. 
Disfrazar, a. Paglain sin viste etc., basi 

diri quilal-on. 
Disfrazarse ó» encubrirse para ocul 

tar el daño. Tagadlon. Comot. 
Disfrutar, a. Hiagum, polos, tolos. — Pag 
polos sin bisan ano bisan diri pagmang 
noon. — Maopay an lauas; himiang nga pag 
cabutang. 
Disfrute, m. Panolos; cabaralsán caopa 

yan. 
Disgregación. /. Pagbulag; pagcabulag, 
Disgregar, a. Pagbulag. Ipli. 
Disgustadamente, adv. m. Uaray gud 
rarasahi.^ — Masina caopay. fig. Cangaralsan. 
Disgustado, da. adj. Uaray rarasahi. — 

Maisug, masisina. Mangagalas. 
Disgustar, a. Uaray cararasahi an baba. 
fir. Pacasina, pacabido. — r. Sina, bido. 
Disgusto, ni. Saplud, uaray rasa. — Casina, 

pageasina. Cabido, pageabido. Cangalas. 
Disidencia. /. Pagbaya, pacabaya san da- 
an nga mga guinhunahuna. — Cacoiltra, in 
nageocontra caopay ug diri nageacaoyon 
an mga buot. 
Disidente, s. Bulag, an diri naoyon san 

cañan cadaman. 
Disidir, n. Bulag san daan nga mga guin- 
hunahuna. — Paghunahuna nga contra san 
cañan cadaman. 
Disílabo, ba. adj. Duduhan an mga síla- 
ba ó mga polong. 
Disímil, adj. Lain, diri magsama; diri mag- 

topong. 
Disimilitud./. Paglain. Pagcalain. Calai- 

nan. 
Disimulación. /. Pagpacadiri dungug, 

pagpacadiri naquita, etc., etc. 
Disimuladamente, adv. m. Sa pageadiri 
nasabut, etc. 



Df 

Disimulado, da. adj. Diri nagpapasabut 
sa iba san guinhunahuna niya. — Á lo di- 
simulado, m. adv. Sa calit. — Hacer uno 
el disimulado, fr. fam. Nagpacadiri nasa- 
but; nagpacadiri nadungug. 

Disimulador, ra. adj. An nagpapacadiri 
maaram, etc., etc. 

Disimular, a. Pagpacadiri nasabut, pag- 
pacadiri nadungug, pagpacadiri naqüita, 
etc., etc. Ogop. 

Disimular, cargarse con los pecados 
ó faltas ajenas. Hugop. 

Disimular la voluntad de otro. Alam- 
pas. 

Disimulo, ni. vid. Disimular. ' 

Disipable, adj. Sadang mapapas- 

Disipación./ Pagpapas. Pagcapapas. — 
Cahungao. — Camaluya, cagapil, in nagag- 
pil an tauo sa mga carib-gon nga calibu- 
tanon. 

Disipadamente, adv. m. Papas caopay. 
Hungao caopay. — Maluya caopay, gapil 
caopay sa mga calilingauan sa calíbutan. 
\ Disipado, da. adj. An magapil sa mga 
calilingauan ó curulauan sa calibutan.— s. 
Paragamit sin diri angay san mga bahandi. 

Disipador, ra. s. Paragasto sin diri an- 
gay san mga bahandi. 

Disipar, a. Papas. — Hungao. — Paggasto ó 
paggamit sin diri angay san mga bahan- 
di .—Luya, in nagluluya an calag sin pag- 
tuman ó pngampo sa Dios. 

Dislate. ;//. Sayop, sala. 

Dislocación. /. Calupo, pagealupo. Calup- 
an. 

Dislocadura. /. vid. Dislocación. 

Dislocar, a. Pagcuha sin bisan ano dida 
san hinmumutangan niya- Lupo, paca- 
lupo. 

Dismembración. /. Pangotudotud; pag- 
caotudotud; pagcabulag. 

Dismenorrea. /- Med. Casaquit nga ma- 
cún sin babaye. 

Disminución. / Pagiban. Caiban; pagea- 
iban. Caibanan. — Cacopus; pageacopus. 

Disminuir, a. Pagiban.— Copos.— Hoho. 
— Huyac. — Hoyos. — Hulpa; hupa. — -Ho- 
tos.— Binggot. 

Disnea. /. Med. Cacuri, pageacuri, cacu- 
rian sin pacaguinhaua. 

Disociación. /. Pagbulag; pagcabulag. 

Disociar, a. Pagbulag. 

Disoluble, adj. Sadang buc-on. Sadang 
ig-bulag. Sadang matunao. 

Disolución. /. Cabuca, pageabuca. Cabu- 
lag, pagcabulag. Catunao, pageatunao.— 

fig. Camaraut ó pageamaraut sin pamata- 
san,— fig. Cabungcag, pageabungeag san 



151 



1& 



mga borobongto etc., tungud sin batasafi 

nga maraut. 
Disolutamente, adv. m. Maraut caopay 

sin batasan. 
Disolutivo, va. adj. Macacatunao.— Ma- 

cacapapas. 
Disoluto, ta. adj. Visiobanon, maraut sin 

batasan. Bigaon nga babaye. 
Disolvente, p. a. Macacahuas. 
Disolver, a. Pagbuca.— -Pagbulag.— Huas. 

— Tunao. — Papas. 
Disonancia. '/. fig. Caculang sin caaran- 

gay. Bisan ano nga dinudungug, in macu- 

ri sa tal i nga. 
Disonante, adj. Macuri pamation. fig. Diri 

naangay; diri nadodoroyog. 
Disonar. n. Diri pagarangay, diri pagdo- 

royog. — Diri pagangay, diri pagoyon. 
Dísono, na. adj. Diri naangay; diri nado- 
doroyog. 
Dispar, adj. Lain, diri topong, diri mag- 

saraa, diri parejo. 

Disparadamente, adv. m. Ora ora sin 
tigda, ora ora sin macosog. Tigda caopay, 
macosog caopay. 

Disparadero, m. Pasangolan sin pusil. 
sin balatic, etc.— fig. Hipacdolan, hitalin- 
dasan . 

Disparador, m. Parabuhi sin luthang, pa- 
raluthan; parabatac sin bato, etc. — Pasan- 
golan sin pusil, sin balatic, etc. 

Disparar, a. Pagbuhi sin luthang, pag- 
luthang. Pagpana. Pagbatac sin bato. — n. 
fig. Pagyacan ó pagbuhat sin mga diri an- 
gay. — r. Pagdalagan sin macosog. — Pag- 
pitec san pana. Paglabtic san balatic. 

Disparatadamente, adv. m. Sin diri ca- 
angayan, sin uaray catadongan. 

Disparatado, da. adj. An mayacan ó 
mabuhat sin diri caangayan. Patuc sa ca- 
tadongan. 

Disparatador, ra. s. Parayacan ó para- 
buhat san diri caangayan ó patuc sa ca- 
tadongan. 

Disparatar, n. Pagyacan ó pagbuhat sin 
diri angay ó patuc sa catadongan; pagsa- 
yop, pagsala. 

Disparate, m. Sayop, sala. 

Disparatorio, m. Casaypanan. 

Disparidad./. Pagcadiri magsama, pagea- 
diri toropong, calainan. 

Disparo* m. Boto. vid. Disparar. 

Dispendio, m. Paggasto sin daco.— fig. 
Paggamit sin diri caangayaan. 

Dispendiosamente, adv. m. Ora ora nga 
paggasto, ora ora nga paggamit sin diri 
caangayan. 



196 



DI 



Dispendioso, sa. adj. Macurí cadpay, 
daco nga gasto. 

Dispensa. /. Pagtogot, paghacag sin ca- 
looy. — Carig-onan nga sinurat nga hinmu 
mutangan san pagtogot. 

Dispensable. adj. Sadang itogot.--Sa 
dang calooyan. 

Dispensador, ra. adj. An matogot.— s 
Paratogot. — Paragahin. 

Dispensar, a. Pagtogot, paghatag sin ca- 
looy. Pagahin. — Gauas sin catungdanan 
— Pagperdona ó pagpasalio. 

Dispepsia. /. Med. Maraut nga pagcatu- 
nao sa guinhaua an quinaon. 

Dispersar, a. Pagsarang. Pagpasarang. — 
Mil. Pagpalaguio, pagpadalagan san mga 
soldados, etc., cay mga daog sira. 

Dispersión. /. Pagsarang. 

Disperso, sa. adj. An nagsasarang. 

Displicencia. /. Maraut nga cabuot. — Ca- 
maluya. 

Displicente, adj. Diri angay sa buot— 
Maisug ó maraut sin cabuot. 

Disponedor, ra. adj. An magturuhay san 
mga butang. — s. Paratuhay. 

Disponer, a. Pagbutang sin maopay, pag- 
tuhay, paghusay. — Pagbuot, paglarang. — 
Pagtirna, pagandam. — r. Pagtestar. 

Disponible, adj. Tima ná, sadang ná ma- 
ga mi t, sadang ná popol-san. 

Disposición. /. Pagbutang, pageabutang 
sin maopay; pagtuhay, pageatuhay; paghu- 

* say, pageahusay. Pagtirna, pageatima. — 
Buena disposición ó estado de salud. Mao- 
pay an lauas; magopay an mga lauas. — Dis- 
posición, gallardía y gentileza en la per- 
sona. Camadayan. — Disposición ó soltura 
en despachar y proveer las cosas que uno 
tiene á su cargo. Cabatiran. — Orden, man- 
dato, deliberación del superior. Sugo, pag- 
sugo, pagbuot, pagburut-an, taláan san po- 
noan. — Cualquiera de los medios que se 
emplean para la ejecución de un propósito, 
para evitar un mal ó para atenuar sus 
efectos. Pagpatigayon; catigayonan.— Últi- 
ma disposición. Testar, an pagtestar.— A 
la disposición de usted, expre. Magsugo 
ná lá si usted. —Estar ó hallarse en dispo- 
sición una persona ó cosa. fr. Uaray 
caolangan. 

Dispositivamente, adv. m.-Cún may gud 
sugo. 

Dispositivo, va. adj. Cún may sugo. 

Dispuesto, ta. p. p. Tima ná, an andarn 
ná- — Sinugo, sinusugo.— adj . Madayan, og- 
dayon, maopay nga pageabutang sa lauas. 
— Batid, lasgud.— Bien dispuesto. Maopay 
an lauas. — Mal dispuesto. Maraut an lauas. 



DI 

Disputa. /. Pagpolong. Capolongari, pa- 
giroindig. Pagpolongpolong. 

Disputable, adj. Arasoyon pá. 

Disputador, rá. adj. Maquipolongpolong, 
maquiindigindig. 

Disputar, a. Pagpolongpolong, pagindig, 
pagiroindig. — Paghibatonbaton sin polong. 

Disputativamente, adv. m. Agui lá sa 
pagpolongpolong. 

Disquisición. /. Pagosisa, pageaosisa sin 
maopay sa bisan ano. 

Distancia. /. Cahirayo, caharayo, pagea- 
hirayo, pageaharayo. Cahirayoan, cahara- 
yoan.— fig. Diferencia, desemejanza nota- 
ble entre unas cosas y otras. Calainan. 

Distante, adj. Ilarayo. 

Distantemente, adv. m. Sin hirayo sin 
harayo. Hirayo ó harayo caopay. 

Distar. n. Hirayo, harayo. — fig. Diferen- 
ciarse notablemente una cosa de otra: Lain, 
in nagcacalain gud. 

Distar un lugar de otro. Tayao. Tanay. 

Distinción./. Paglain. Pagcalain. Calainan. 
— Casayoran. — Camahalan nga itinogot san 
tauo. 

Distinguible, adj. Sadang paglainon. Sa- 
dang pá igasoy. Sadang quit-on. 

Distinguido, da. adj. Mahal nga tauo, 
dongganan, donggananon, bantogan. 

Distinguir, a. Pagquilala san calainan san 
inga mageasibutang. — Paglain; pagpalain. 
Paglainlain. — Pagtanao, pagquita sin mao- 
pay. — Pagasoy. —fig. Pagpaora, pagpalang 
ga. — r. Labao, nauantauan, orug pá. 

Distintamente, adv. m. Lain gud. Lain 
caopay. 

Distintivo, va. adj. Macacalain.— m. Ca- 
mahalan, casalangbayan, cabansagan, tiga- 
man sin pageaponoan, etc., quilalahan, pa- 
ngilalahan. 

Distinto, ta. adj. Lalain.— Sayud. dayag. 

Distocia. /. Cir. Macuri ó masáquit nga 
paghimasoso. 

Distracción./ Paglibanglibang. Paglingao; 
paglingaolingao. Balingao, pacabalingao. 
Calilingauan; curulauan. 

Distraer, a Pagbulag, pagiuas, pagpaiuas, 
paghirayo; pagpahirayo. — Paglibanglibang. 
Pacalingao; pacabalingao. — r. Lingao, li- 
ngaolingao, balingao. 

Distraídamente, adv. m. Lingao caopay, 
balingao caopay, sin uaray panginano. 

Distraído, da. adj. Maraut sin batasan. 
— Lingao, balingao, diri manginano. 

Distraimiento, m. vid. Distracción. 

Distribución. /. Pagbahin, pageabahin; 
pagbahinbahin, pageabahinbahin. Pahat, 
pagpahat. Malón, pamalon. 



DI 

Distribuidor, ra. s. Parabahin, parapahat, 

paramalon. 
Distribuir, a. Pagbahin, pagbahinbahin. 

Pagpahat. Pagmalon. Babtol. 
Distributor, ra. s. vid. Distribuidor. 
Distribuyente. p. a. An mabahin, an ma- 

pahat, an mamalón. 
Distrito, m. id. 

Disturbar, a. Pacasamoc, pacarimoc. 
Disturbio. ;;/. Pacasamoc, pacarimoc. Ca- 

samocan, carimocan. 
Disuadir, a. Pagbao-ay. Guinbinao-ay acó 

niya. Me disuadió. 
Disuasión. /. Pagbao-ay; pagcabao-ay. 
Disuasivo, va. adj. Macacabao-ay. 
Disuria. /. Med. Macuri ó masáquit nga 

pacaihi. 
Disyunción. /. Pagbulag; pagcabulag. 
Disyuntivamente, adv. m. Bulag caopay, 

sa pagcatinag-sa tagsa. 
Disyuntivo, va. adj. Macacabulag. 
Diurético, ca. adj. Med. Tambal nga nía- 

cacaihi. 
Diurno, na. adj. In adlao pá. — m. Libro 

nga pangadiean sa mga capadian. 
Diuturnfdad./ Camadugay, camaiha, pag- 

camadugay, pagcamaiha. Cadugayan. 
Diüturno, na. adj. Nadugay, naiha. 
Diva. /. poét. Diosdios nga babaye. 
Divagación. /. Pagsayopsayop, pagsala- 

sala sin pagyacan. 
Dívagador, ra. adj. An magsasayopsa- 

yop ó magsasalasala sin pagyacan. 
Divagar, n. Paghadaohadao, paghadoyha- 

doy; paglagáto, paglagáyao. — Sirnang. — 

Pagsayopsayop, pagsalasala sin pagyacan. 
Diván, m. Capopong-tan sa mga turco, ug 

an balay nga guincacatirocan sini nga mga 

ponoan. — -Lingcoran nga sugad sin banco 

nga uaray sandigan. 
Divergencia. /. Gcom. Pagborublag.--/^-. 

Calainan. 
Divergir, n. Geom. Burublag.— fig. Paglain 

sin buot ó hunahuna, diri pagoyon. 
Diversamente, adv. m. Sin lain. Lain 

caopay. 
Diversidad. /. Calain, pagcalainlain. Ca- 
lainan. — Cadam-an nga magcacalainlain. 
Diversificar, a. Paglain, paglainlain. 
Diversiforme. adj. Magcalainlain. 
Diversión. /. Pagbulag, pagcabulag. Pa- 

giuas, pagcaiuas. Pagpahirayo. — Pagham- 

pang, pagharohampang. Caliauan. Pagoyas, 

cadoláan. 
Divérsivo, va. adj. Med. Tambal nga 

pagpaisul san saquit. 
Diverso^ sa. adj. Lain, malain. — pl. Va- 
rios, muchos. Damo, 



DI 



197 



Díversorio. m. Hapitan. 

Divertido, da. adj. Malipayon, mahima- 
yaon. 

Divertimiento, m. vid. Diversión. — Cali- 
pay sin dali. 

Divertir, a. Pagbulag. Pagiuas. Pagpahi- 
rayo. — Hampang, liao, liaoliao, libangli- 
bang. Pagoyas, pagdola. — Med. Pagpaisul 
san saquit. 

Divididero, ra. adj An pagbabahinon, 

Dividir, a. Pagbahin, pagbahinbahin.— 
Pagpahat. — -Pagtunga. — Pagmalon.— Pag- 
lotos. Pagpicas. — Pagpiri, pagpiripiri; pa- 
gotudotud; pagpinit, pagpinitpinit. — r. Pu- 
lag. 

Dividuo, dua. adj. For. Sadang pagba- 
hinon. 

Divieso, m. Hubag, bolog, bologan. 

Divinal, adj- Diosnon. 

Divinamente, adv. m. Sin diosnon.-- fig. 
Orosahon caopay, macatitingala caopay, 
hingpit caopay, turnan gud. 

Divinidad. /. Pagcadios.— En el gentilis- 
mo, ser divino que los idólatras atribuían 
á sus falsos dioses. Pagcadiosdios. — Decir, 
ó hacer uno divinidades, fr. fig. fam. Pag- 
polong, ó pagbuhat sin ano man sin tu- 
rnan gud caopay. 

Divinizar. Pacadios.— fig. Pagsantos. 

Divino, na. adj. Diosnon.—/^-. Guimata- 
hum, iguioorogui, mahal caopay. — m. y /. 
vid. Adivino. 

Divisa. /. Tigaman. 

Divisa. /. For. Malón nga ticang sa mga 
caganac nga ibinilin nira sa ira mga anac. 

Divisar, a. Pagquita, pageulao, pagtanao. 

Divisibilidad. /. Pagcamabahinon. 

Divisible, adj. Sadang mabahin, sadang 
pagbahinon. 

División./. Pagbahin; cabahin, pageaba- 
hin. vid. Dividir. — fig. Cacontra ó diri pag- 
caoyon san mga mageasibuot.— Mil. Usa 
capanon nin mga casoldadosan nga damo. 

Divisional, adj. Bahinbahinon. 

DÍVÍSÍVO, va. adj. Macacabahin. ' 

Diviso, sa. p. p. Binahin, binahinbahin. 

Divisorio, ria. adj. Macacabahin.— s 
Guiotan, tigaman, mojón. 

Divorciar, a. Pagpabulag ó pagsugo an 
ponoan sa Santa Iglesia sa mga quinasal 
nga bumulag sira ug diri tumigub. — /-. 
Bulag. — fig. Pagbulag, pagpabulag. 

Divorcio, m. Pagbulag; pabulag; pagpa- 
bulag. 

Divulgable* adj. Sadang igbantug, sa- 
dang igsumatsumat, sadang igmantala. 

Divulgación. /. Pagbantug, pagmantala, 
cabantug, pageabantug; panumatsumat. 
«3 



198 DI 

Divulgador, ra. s. Parabantug, paraman- 
tala, parasumatsumat. 

Divulgar, a. Pagbantug, pagmantala, pag- 
sumatsumat. 

Diz. Contrac, de dicen, ó dicese. Nga laong 
nira; cono. 

DO 

Do. adv. 1. Bisan diin. Hain. ¿Dó ella? 
¿Hain bá siya?. 

Dobladamente, adv. m. Pinilo.— fig. Sa 
maraut nga tuyo, limbong. 

Dobladillo, m. Picio sin panapton. — Ba- 
hol nga sinulit. 

Doblado, da. p. p. Pinilo, guinpilo. — adj . 
Bac-dan, mabacud nga tauo. — Balud, bong- 
tud nga tuna. 

Dobladura. /. Pilo, capilo.— Pinilo. Capí- 
loan. 

DoblamientO. m. Pagpilo; pagcapilo. 

Doblar, a. Pagdugang. — Pagpilo.— Pagco- 
not. — Pagbalico; lupo. — Mar. Pagsalipot. 
— n. Pagbagting san linganay sugad in 
may minatáy. Dejando señal en lo dobla- 
do. Quipi. 

Doblar los brazos y piernas. Lucon. 

Doblarse el papel. Cupi. 

Doble, adj. Pinilo, dudulia. — Bahol cún 
dao género. — Mabacud nga lalaqui. — fig. 
Malimbong nga tauo. 

Doblegable, adj. Masayon mabalico. Ma- 
sayon mapilo. Masayon mabuhat, etc. 

Doblegadizo, za. adj. Masayon mapilo, 
masayon mabalico. Masayon maboyoc. 

Doblegar, a. Pagpilo. Pagbalico. Pagbo- 
yoc. Pagbariquig. — Oyogoyog. 

Doblegarse como puente ó cordel. 

Cuyad. 

Doblegarse ó encorvarse bajo la car- 
ga. Biring. 

Doblemente, adv. m. Pilopilo. — Sa ma- 
limbong nga tuyo, etc. 

Doblez, m. Locot. Pilo. Capilo. Calocot. 
— An napiloan. — amb. jig. Paglinibong. 

Doblón, m. Salapi nga bulauan nga mag- 
calainlain an bale. 

Doblonada. /. Damo nga salapi. 

Doce. adj. Ñapólo cag duba. — Duodécimo. 
Icapolo ó icanapolo cag duha. Año doce. 
Icapo'o cag duha ca tuig. 

Docena. /. Ñapólo cag duha. 

Docenal, adj. Guitatagpoplo cag duha an 
pagbaliguia. 

Docenario, ria. adj. Nga may ñapólo cag 
duha. 

Doce no, na. adj. Ñapólo cag duha. Ica- 
napolo cag duha; 



DO 

Docente, adj. Madturutdo, magtoroorí. 

Dócil, adj. Tangcud, maalagad. — Masinog- 
tanon, mapaobuson, mapaob-sanon, maa- 
nad, matinumanon. 

Docilidad./. Catangcud, camaalagad, pag- 
camaalagad. Camasinog-tanon, etc., etc. 

Dócilmente, adv. m. Sin tangcud; tangcud 
caopay. 

Doctamente, adv. m> Maaram caopay. 

Docto, ta. adj. Maaram, quinaadmánon. 

Doctor, ra. m. y /. id. Magtoroon, mag- 
turutdo. 

Doctorado, m. Pagcadoctor, catungdanan 
san doctor. 

Doctoramiento. m. An pagtogot ó pag- 
carauat san pagcadoctor. 

Doctorando, m. An harani ná cumarauat 
san pagcadoctor. 

Doctorar, a. Pagtogot san pagca doctor 
Pagcarauat san pagca-doctor. 

Doctrina. / Pagtutdo. pagtoon, pagpat 
laid, pagtalaid. — Pagaradman, pagtoron-an 
Quinaadman. — Uale, paguale. 

Doctrinador, ra. adj. Magturutdo, mag- 
toroon.— s. Paratutdo, paratoon, parauale 

Doctrinante. ¿. a. Magtututdo, magtotoon, 

Doctrinar, a. Pagtutdo, pagtoon, pagpat- 
laid, pagtalaid, paguale. 

Doctrinero, m. Paraasoy san doctrina cris- 
tiana. — Padre nga religioso nga Párroco 
sa mga taga Filipinas. 

Doctrino, m. Bata nga ilo nga quinacara- 
uat sa usa nga colegio ug tinututduan 
ngada san pagcadaco ná. 

Ducumentar. a. Pagasoy san camatuo- 
ran tungud san mga carig onan nga iguin- 
papahayag. 

Documento, m. Pagtutdo, pagsagdon basi 
lumicay san maraut. — Carig-onan nga si- 
nurat. 

Dogal, m. Higot nga ighihigot sa mga ha- 
yop sa liug. — Pisi nga igbibitay sa mga 
saláan. — Estar uno con el dogal á la gar- 
ganta, ó al cuello, fr. jig. In nahihibo- 
rong an tauo ó quinucurian siya caopay. 

Dogma, m. Camatuoran. — Camatuoran nga 
iguinpahayag sa Dios ug tinotoohan san 
mga cristianos cay may sugo an Santa 
Iglesia. 

Dogmatista. m. An paraasoy ó paratutdo 
nga contra san camatuoran san religión 
nga católica. 

Dogmatizador. m. vid. Dogmatista. 

Dogmatizante, p. a. Magaasoy ó mag- 
tututdo nga contra san camatuoran san 
religión nga católica. — s. vid. — Dogmatista. 

Dogmatizar, a. Pagasoy ó pagtutdo nga 
contra san religión nga católica ' '" 



DO 

Dogo, ga. s. Ayam. 

Dogre. m. Sacayán nga guti nga may 
cumbis. 

Doladera, s. Uasay. 

Dotador, m. Paradaldag, parauasay, para- 
sapio sin cahuy. Parasacsac sin bato. 

Doladura. /. Sinapio. 

Dolar, a. Pagdaldag. Paguasay. Pagsapio 
sin cahuy. Pagsacsac sin bato. 

Dolencia. / Saquít. 

Doler. 7t. Sool, olol, saquít. — r. Pagbasul. 
— Paghicalooy, paghipuangud. 

Doliente, adj. Masaquit — Masáquit, ma- 
sorub-on, mabidoon. — Namat-yan. 

Dolmen, m. Cota. 

Dolo. m. Limbong, libo; paglimbong, pag- 
libo. 

Dolomía. /. Bato nga matinao ug magui- 
laguiia. 

Dolor, m. Saquít, sool, olol.— Casáquit, 
cabido, casubo. De los pecados. — Pagba- 
sul, paghinulsul. 

Dolor que se muda de una parte á 

otra del cuerpo. Suot. 

Dolorido, da. adj. Masaquit, masool, ma- 

olol. — Masaquit, mabidoon, masorub-on. 

m. — Namat-yan ó an may minatáy. 

Dolorosa. /. Ladauan n: María Santísima 

sa mga casáquit. 
Dolorosamente. adv. m. Sin sáquit, sin 

bido, sin subo. Masáquit caopay, mabido 

caopay. 
Doloroso, Sa. adj. Masáquit, macalolooy. 

Masaquit. — Macacasáquit, macacasóol, raa- 

cacaolol. 
Dolosamente, adv. m. Ora ora sin lim- 
bong; limbong caopay. 
Doloso, sa. adj. Malimbong, malibo, ma- 

calit. 
Doma. /. Pagpaanad sa mga caballo nga 

nate. 
Domable, adj. Sadang maanad, sadang 

pagmansohon. 
Domador, ra. m. y/. Tauo nga nagpapa- 

anad sin mga hayop. 
Domadura. /. Pagpaanad sin hayop. Pag- 

caanad. 
Domar, a. Pagpaanad sin hayop ó mana- 

nap. — fig. Pagpogon, paghauid. 
Domeñar, a. Pagpaanad, hauid; pag- 

cahauid. 

Domesticable. adj. Mahihimo pagmanso- 
hon. 
Domésticamente, adv. m. Sin maopay, 

sin tangeud. 
Domesticar, a. Pagpaanad sin mananap 

nga ihalas. 



DO 



199 



Domesticidad. / Camaanad, pageama- 
naad sin hayop nga nabubuhi sa balay. 
Doméstico, ca. adj. An tungud sa ba- 
lay. — Hayop nga mabuhi sa balay. — Sa- 
cop nga nagseserve sin balay. 
Domiciliar, a. Pagpasaca, pagpaocoy sin 
balay. — r. Ocoy, honong sin balay, etc. 
Domiciliario, m. An naocoy ó nahonong 

ná sin bongto. 
Domicilio, m. Oroquian, honongan, balay. 
Dominación. /. Pagcatag-ada; pagbuot; 
gahum; pageatag-iya. — pl- Teol. Sinisiring 
mga Dominaciones an icaupat ca cubay 
sa mga Espíritu nga langitnon. 
Dominador, ra. adj. An may gahum, 

magparabuot. 
Dominante, p. a. An may gahum. — adj. 
Maisug; magparabuot, an diri buot nga 
paglalabtan siya. — An malabao, an nana- 
uantauan. 
Dominar, a. Pagbuot; pagtag-ada, pag : 
tag-iya. — Pagpogon, paghauid.-— -fig. Paga- 
ram sin maopay sin ano lá nga pagarad- 
man. — n. Labao, nauantauan. 
Dominativo, va. adj. Magparabuot, ma- 
isug, an diri buot nga paglalab-tan siya. 
Dominatriz. s. Magparabuot. 
Dómine, m. fam. Paratutdo sin gramática 
latina. An magturutdo sin linatin nga gra- 
mática. 
Domingo, m. id. Siyapa nga adlao san 
semana, ug iglelehe man. — De Adviento. 
An tag-sa san icaupat nga mga Domingo 
nga sinosondan san santos ngaPagcatauo 
san aton Guinoo Jesucristo. — De Cuasi- 
modo. An octava san Pagcabuhi liuat san 
aton Guinoo.— De la Santísima Trinidad. 
An sonud san Pasco san Espíritu Santo. 
— De Lázaro. An icalima nga Domingo 
sa santa cuaresma. — De Pentecostés. An 
Pasco san Espíritu Santo. — De Ramos. 
An Domingo nga adlao sa mga lucay. 
Dominguero, ra. adj. fam. An sa mga 
domingo ó an guinagamit sin danay sa 
mga domingo. — Tauo nga maogdayon ug 
malipayon sa mga domingo ug sa mga 
adlao nga iglelehe lamang. 
Dominguillo, m. Tauo tauo. — Traer á 
uno como un dominguillo, ó hecho un 
dominguillo, fr. Jig. y fam. In sinusugo 
an tauo sin agsub ug sin cadagmitan,. 
Dominica. /. Domingo nga adlao. 
Dominical, adj. An tungud sa domingo 

nga adlao. 
Dominicano, na. adj. An tungud sa mga 
capadian ni Santo Domingo. — An padre 
nga religioso (cún religiosa nga sacop) sa 
orden ni Santo Domingo. 



200 



DO 



Dominico, ca. adj. vid. Dominicano. 

Dominio, m. Gahum; pagcaponoan; pag- 
catag-ada, pacatag-iya. — An tuna nga na- 
sasacop san gahum sin usa nga hadi cún 
sin usa bá nga república. — Pagbuot ó ga- 
hum san tag-sa tungud san iya mga lu- 
garingon. 

Dominó, m. Oyasan nga dominó. 

Don. m. Hatag, regalo. — Hatag, calooy ó 
gracia sa Dios. 

Don. m. Camahalan ó caod-ganan sin tauo. 

Donación. /. Paghatag, pagtogot. 

Donado, m. Lalaqui nga nagseserve sa 
mga capadian sa convento, ug nagbibiste 
sin hábito, cundi diri siya Pade. 

Donada. /• Babaye nga nagseserve sa mga 
monja sa convento, cundi diri siya monja. 

Donador, ra. adj. Mahatag, humalatag, 
matogot. — Maregalo. — s. Parahatag, para- 
togot. — Pararegalo. 

Donaire, m. Caopay nga pagpamolong. — 
Polong nga dorogas. — Camadayam, pag- 
camadayam. 

Donairoso, sa. adj. Maopay, madayan. 

Donar, a. Paghatag, pagtogot, pagregalo. 

Donatario, m. An tinatagan, an tinotogo- 
tan. 

Donativo, m. Hatag, amot, aramot. 

Doncel, m. Olitauo nga bata pá, nga gui- 
can siya sin mahal nga guinicanan, ug 
diri pá siya pinacaballero. — Tauo nga ua- 
ray quiquilala sin babaye. 

Doncella. /. Babaye nga uaray pá qui- 
quilala sin lalaqui. Daraga.— Babaye nga 
sacop nga nagseserve san iya agaron nga 
babaye man. 

Doncelleja. /. Daragahay. 

Doncel lería. /. vid. Doncellez. 

Doncellez./. Pagcadaraga, cadaraga, pag- 
cabug-os. Cahimtangsan daraga nga sacop. 

Doncellueca. /. fam. Daraga nga daro- 
daco ná. 

Docelluela. /. Daragahay. 

Donde, adu. Hain; diin. 

Dondequiera, adu. 1. Bisan diin. 

Dongón. ni. Cahuy nga dongon. 

Donillero, m. Tauo nga maquiquisugalon. 

Donosamente, adu. m. Sin maopay, sin 
angay gud. 

Donosidad. /. Dorogas ó polong nga 
macacataua. 

Donoso, sa. adj. An mayacan sin maca- 
cataua. Madayan. 

Donosura. /. Pagcayacan sin maopay ó 
angay ug macacataua man. Camadayan, 
pageamadayan. 

Doña. /. Camahalan ó caod-ganan sin ba- 
baye. 



DO 

Doñear, n. fam. Pagopudopud sa mga 

babaye ug pagearocayacan sa ira. 
Doquier, adu. 1. Bisan diin, bisan hain 

nga lugar. 
Doquiera, adv. 1. vid. Doquier. 
Dorada. /. Isda nga dorado. 
Doradilla. / Banua nga itatambal. — Isda 

nga dorado. 
Dorado, da. adj. Binulauan, sugad sin 

balauan. Dorado. — m. Isda nga dorado. 
Dorador, m. Paradorado. 
Doradura. /. Pagdorado; cadorado; pag- 

cadorado. 
Doral, m. Tamsi nga busag nga sugad 

sin talábon. 
Dorar, a. Pagdorado. 
Dormición. / Catorog, pageatorog. 
Dormida. /. Pageatorog ó pagpahoay san 

olud nga naggagarama ó nagbubuhat san 

igagama. — Pangatorogan san mga hayop 

nga carnero in gabí. Hoponan sin tamsi 

nga ihalas in gabí. 
Dormidera. /. Banua ó tanum. — pl.fam. 

Carnasayon sin pahingatorog. 
Dormidero, ra. adj. Macacatorog.— m. 

Pangatorongan san mga hayop in gabí. 
Dormilón, na. adj. fam. Matorogon. 
Dormir, n. y r. Torog. 
Dormirlas, m. Tagugtagub. 
Dormitar, n. Pírao. 
Dormitivo, va. adj. Med. Tambal basi 

cumatorog an tauo. 
Dormitorio, m. Higdaan. 
Dornajo, m. Dulang, tubongan sin mga 

bactin. 
Dornillo. m. vid. Dornajo.— Yahong nga 

cahuy. 
Dorsal, adj. An sa licod; an sa tolodtod 

ó tinhan. 
Dorso, m. Licod, talodtod, tinhan. 
DOS. adj. Duha. — Segundo. Icaduha — El 

dos de Mayo. Icaduha sa Mayo. 
DosalbO, ba. adj. An hayop nga busag 

sin duduha nga tecl niya 
Dosañal, adj. Nga may duha ca tuig.— 

An cañan duha ca tuig. 
Doscientos, tas. adj. Duha ca gatus.— 

Ducentésimo. Icaduha ca gatus. 
Dosel, m. Corobcorob nga bestihan sin 

Obispo, etc. — Tahufe, itarahub. 
Dosis. /. Tambal nga ihinahatag san ma- 

saquit sa tag-sa ca paghatag sa iya. — fig- 

Una buena dosis de paciencia, etc. Daco 

nga pagpaciencia, etc. 
Dotación. /. Hatag, togot. Paghatag, pag- 
togot. Pagcahatag, pageatogot. 
Dotador, ra. adj. Mahatag matogot. — s. 

Parahatag, paratogot. 



DO-DRA-DRI 

DotamientO. a. vid. Dotación. 

Dotar, a. Paghatag, pagtogot. Pagbugay; 
paghatag sa usa nga babaye sin manggad 
ó salapi, basi cumarauat sin cahimtang. 

Dote. amó. Manggad ó salapi nga dará 
san babaye san pagaarauat niya sin ca- 
himtang. — Hatag, togot. Bugay. 

Dovela. /. Arq. Bato nga linabrahan. 

Dovelaje. m. Cadam-an nga bato nga li- 
nabrahan. 

Dovelar, a. Cant. Pagsacsac, paglabra sin 
bato. 

Dozavado, da. adj. Nga may ñapólo cag 
duha ca luyo cún mga bahin bá. 

Dozavo, va. adj Icapolo cagduha. 



DRA 

Dractna. / Salapi (sa mga griego ug mga 
romano). — Farm. Icaualo ca parte sin usa 
nga onza. 
DraconadragO. m. Cahuy sa Canarias. 
Draconiano, na. adj. fig. Sugo nga ma- 

pintas, ttc. 
Draga. /. Máquina sin pagocab ó pagpa- 
halarum sin salug, sabang, etc. 
Dragante, m. Blas. Ladauan sin oló sin 
dragón, nga nanganganga ug naglalamon. 
Dragar, a. Pagocab ó pagpahalarum sin 
salug, sabang etc., san draga. 
Drago, m. Cahuy nga daco sa América 
ug sa Canarias. 
Dragomán, m. Paraasoy. 
Dragón, m. Mananap nga sugad, cono, sin 
daco caopay nga halas, cundí siquihan ug 
pacoan ngan maisug ug mapintas caopay. 
Mananap nga sugad sin tiqui, ngan paco- 
an.— Banua ó tanum nga dragón. — Solda- 
dados nga dragón.— Marino. Isda nga dra- 
gón sa dagat. 
Dragona. /. Dragón nga babaye. 
Dragonete. m. Blas. vid. Dragante. 
Dragonites. /. Bato, cono, sa oló sin 
dragón. 
Dragontea. /. Banua; maraut an baho san 

bucad niya. 
Drama, m. Dao comedia nga sinurat, n>a 
may mga soena. —fig. Caagui, pageaagui. 
Dramaturgo, ga. m. y /. An parasurat 
sin mga comedia. 



DRI 

Drino. m. Halas nga malara caopay, bisan 
tutun-ban Iamang. 



DRIDRO-DU 



201 



Driza. /. Mar. Pisi nga igiisa ó igtotoros 

bá sa mga verga. 
Drizar, a. Mar. Pagtoros cún pagisa bá 

sa mga verga. 

DRO 

Droga. u . Panacot nga iguinsasacot sa mga 
tambal, etc., etc. — fig. Limbong. 

Droguería. /. Pagcomercio sin mga dro- 
ga. — Tendahan sin mga droga. 

Droguero, ra. m. y / An nageocomer- 
cio ug nagtitienda sin mga droga. 

Droguista, com. vid. Droguero.—/^. Pa 
ralimbong. — adj. Tauo nga malimbong. 

Dromedario, m. Mananap nga daco sa 
Arabia. — fig. Bisan ano nga mananap nga 
daco. 

Drope, m. fam. Tauo nga taramayon. 

DU 

Duba. /. Cota, cun alad nga cota. 
Dubio. m. For. Ruhaduha, hiboborongan. 
Paquiana basi igasoy cún ano. 
Dubitable, adj. Hiborongan, Maruhaduha. 
Dubitación. / Ruhaduha, catahap, hibo- 
borongan. 
Dubitativo, va. adj. An may hiborongan. 
Ducado, m. Camahalan ó caod-ganan sin 
duque; pageaduque. — Tuna nga sacop san 
gahum sin duque. 
Ducal, adj. An tungud sa duque. 
Ducentésimo, ma. adj. Duha ca gatus; 

icaduha ca gatus. 
Dúctil, adj. Mahonithonit.— fig. Mahomoc, 

malomo. 
Ductilidad. /. Camahonithonit. 
Ductivo, va. adj. Macacadara. Oyon. 
Ductor, m. Mando, magmarando, pangulo, 

ponoan. 
Ductriz. /. Mando, magmarando. 
Ducha. / Caagusan nga macosog sin tu 1 - 
big sa mga parigosan. 
Ducho, cha. adj. Batid, maaram. 
Duda. /. Ruhaduha; hiborongan; catahap. 

— Sin duda. m. adv. Matuod; totoo. 
Dudable, adj. Hiborongan. ruhaduha. 
Dudar, n. Hiborong, ruhaduha, tahap. 
Dudosamente, adv. m. Ruhaduha cao- 
pay. 
Dudoso, sa. adj. Ruhaduha, may hiboron- 
gan, may catahapan. 
Duela. /. Bugha nga corocolob sa mga 

barriles. 
Duelista, m. Paraayat. 
Duelo, m. Pagayat, pagauay sin du^a ca 
tauo. 



202 



DU 



Duelo* m. Casáquit, cabido, casubo. — Sin 

duelo, m. adv. Sin uaray casoclanan, sin 

uaray culang. 
Duende, m. Asuang, balbal, onglo. Barang. 
Duendo, da. adj. Maanad, maaghop. — 

Hayop. 
Dueña. /. Babayc nga tag-iya ó tag-ada 

sin balay, tuna, etc. 
Dueño, m. Tag-iya, tag-ada sin balay, 

tuna, etc. — Agaron. 
Duermevela, tn. fam. Inop, damag. 
Duerna. /. Dao balalong. 
Duerno. m. Impr. Duha ca pliego nga 

papel nga minoldc ug linalaquip. 
Dula. /. Cahayopan. 
Dulce, adj Tam-is, matam-is. — Matab-ang. 

— fig. Maopay, maaghop, maalayhan. 
Dulcedumbre./ Catam-isan. Quinatamis. 
Dulcemente, adv. m. Ora ora sin tamis. 

Matam-is caopay. 
Dulcera. /. Burutangan ó binubutangan 

san tam-is. 
Dulcería. /. An guinbubuhatan san tam- 
is. — Tendahan sin matam-is. 
Dulcero, ra. adj. Maquimatam-is. — m. y 

f. Parahimo sin matam-is. — Parabaliguia 

sin matam-is. 
Dulcificante, p. a. Matam-is. Magpaca- 

matam-is. Macacaiban san pait. 
Dulcificar, a. Pagpacatam-is.— r. Tam-is- 

— fig. Pagiban san pait, bido, etc. 
Dulcinea. /. fig. y fam. An babaye nga 

quinaruruyag ó hinihigugma. 
Dulcísimo, ma. adj. Guimatam-isi; matam- 
is caopay. 
Dulcísono, na. adj. poet. Macar uruyag 

dong-gon, cay doroyog ug angay man. 
Pulero. m. Bantay san mga cahayopan. 
Pulía. /. Teol. Pagsingba ó pagtahud sa 

mga santos. 
Pulimán. ni. Viste nga halauig sa mga 
¡ turco. 

Pulzaina, /. Torotot.— fam. Matam-is. 
pulzarrón, na. adj. fam. Matarotam-is, 

cundí masaplod. 
Pulzura. /. Catam-isan. Quinatam is. — 
¡fig. Caopay; camaopay. 
Pulzurar. a. Pagpatam-is. 
Puna, f Harohabon sin baras didto san 

baybayon; butaybutay. 
DÚO. m. Mus. Pagcanta ó pagtayhop in 

duha ca tauo. 



DU 

Duodécimo, ma. adj. Icapolo ó icanapo- 
lo cag duha. — An tag-sa sadton ñapólo 
cag duha ca bahin nga ibinabahin an usa 
ca bug-os. 

Duodenario, ria. adj. Cañan ñapólo cag 
duha ca adlao ó sacop sin ñapólo cag 
duha ca adlao. 

Duodeno, na. adj. Icapolo ó icanapolo 
cag duha. 

Duomesino, na. adj. Nga may duha ca 
bulan. — Sacop sin duduha ca bulan. 

Duplica. / For. Surat nga pagasoy ó 
pagbaton san quinehaan san nagqueha 
nga contra sa iya. 

Duplicación. /. Pagduha; pagpilo; pagdu- 
gang. 

Duplicado, m. Icaduha nga carig-onan, 
surat, etc. 

Duplicar, a. Pagduha; pagpilo; pagdugang. 

Duplícatura. /. Capilo; pageapilo. Capi- 
loan. 

Duplicidad. /. Camalimbong, pageama- 
limbong. 

Duplo, pía. adj. Duduha. 

Duque, m. id. Camahalan ó caodganan 
sin tauo. 

Duquesa. /. id. Asaua sin duque. — Cama- 
halan ó caud-ganan sin babaye. 

Dura. f. fam. vid. Duración. 

Durable, adj. Maiha, madugay. 

Duración. /. Caiha, pageaiha. Camaina, 
pageamaiha. Camadugay, pageamadugay. 
Cadugayan; cadayonan. 

Duraderamente, adv. m. Sin dugay, sin 
dayon. Dugay caopay. 

Duradero, ra. adj. Maiha, madugay. 

Duramente, adv. m. Sin curi. Macuri 
caopay. — Sin isug, sin pintas. Maisug ca- 
opay, mapintas caopay. 

Durante, p. a. Maiha, madugay. --adv. Du- 
rante la guerra. Tubtub san camaiha san 
pagauay. — Durante la guerra, ó durando la 

guerra. Tubtub san camaiha san pagauay. 

Durante la guerra, ó mientras dura, ó du- 
raba la guerra. Tubtub nga nagaauay pá. 

Durar, n. Dayon, dugay; pagiha. 

Dureza. /. Cagtig-a, catig-ha; pageatigha. 
Camatig-ha, pageamatig-a, pageamatig ha. 

Durmiente, p. a. An macatorog. — m. 

Abayabay. 

Duro, ra. adj. Matig-a, matig-ha.-— fig. Mai- 
sug, mapintas. — Duro. adv. m. Pangosog. 



E 



203 



E. Icaonum nga letra san abecedario nga 

quinatsila ug icaduha san mga vocal. — /. 

Ñgaran sini nga letra. 
É. conj. copul. Ug, ngan. Pedro é Ignacio. 

Si Pedro ug si Ignacio.— Padre é hijo. 

Amay ngan sin anac. 
¡Ea! interj . ¡Tara!— ¡Ea, pues! adv. m. 

¡Tara! 
Ebanista, m. Panday sa cahuy. 
Ebanistería. / Pagaradman sin pageapan 

day; pageapanday. Pandayan. 
Ébano, m. Bantulinao. 
Ebriedad. /. Cahubog, pageahubog. Qui- 

nahubgan. 

Ebrio, bria. adj. Hubog. Hub-ganon. 
Ebrioso, sa. adj. Maquialacsio ug ma- 

dali mahobog. - s. Parainum, parahubog. 
Ebullición. /. Caladcad, pagcaladcad. Pa- 

galim, bucad. 
Ebúrneo, nea. adj. Matiposo, sugad sin 

tiposo. 
Eburno, m. Tiposo. 

EC 

Ecce Homo. m. Ladauan ni Jesucristo nga 
aton Guinoo sugad nga iguinpaquita ni 
Pilatos sa mga judíos. 

Eclesiásticamente, adv. m. Sugad san 
angay san batasan nga singbahanon. 

Eclesiástico, ca. adj. An tungud sa sing- 
bahan. — m. Padre ó padé. 

Eclipsable. adj. Mabacunaua, masirom. 

Eclipsar, a. Pagbacunaua.— fig- Pagsirom. 
r. fig. Tois, tañan, pagalio. 

Eclipse, m. Bacunaua; pagbacunaua. 

Eco. m. Aningal. — Tonug sin linganay, 
etc. — Hagubohob. Hagong-hong. 

Economía. /. Paghirot; pageahirot sin 
maopay san salapi, manggad, etc. — Caso- 
co, casongcoan. — Caangayan. 

Económicamente, adv. m. Igo sa caá 
ngayan. 

Económico, ca. adj. Angay ó igo nga 
paghirot sin manggad, etc., etc. — Mahicao. 

Economizar, a. Paghirot sin paggasto. 

Ecónomo, m. An tinataporan sin pagso- 
cot ug pagmangno sin manggad. — An Pa- 
dre nga liuan san Párroco nga propietario. 

Ecuanimidad. /. Cadayonan nga caanga- 
yan sin paghuüahuna, etc. . 

Ecuóreo, rea. adj. poét. An tungud sa 
dagat. 



EC 



Echacantos, m. fam. Tauo nga tarama- 
fam. Paptitatita, pagsü- 



yon. 
Echacorvear. 

lay. — Pagbua. 

Echacorvaría. /. fam. Pagcatitatita, pag- 
casulay. — Pagcabua. 

Echacuervos. m. fam. Titatita, manono 
lay. — fam. Tauo nga buaon ug taramayon. 

Echada. / Pagbatac; pageabatac. — Pagpi- 
lac; pageapilae. — vid. Echar. — Usa ca so- 
col sin cahilaba sin lauas san tauo nga 
nahigda sa tuna. 

Echadero. Pangatorogan, pahuayan. . 

Echadizo, za. adj. An sinusugo sin pa- 
gosisa ug pangisayud, ngan sin pagsumat 
sin ano lá. — An baya cay diri ná naga- 
garnit. 

Echador, ra. s. Parabatac. Parapilac. — 
vid. Echar. 

Echadura./ Paghilumlum, in naghihiíum- 
lum an manuc. — pl. Echaduras. Agubanga, 
op,a ó tictic. — Echadura de pollos. Casiuoan. 

Echamiento, m. Pagpilac; pageapilae. Pag- 
patac; pageabatac— vid. Echar. 

Echar, a. Pagpilac; paghapil. — Pagbatac, 
pagbalong. Pagbalongbalong. — Pagpitic— 
Echar sangre. Pagdugo. — Echar agua. Pag- 
tubigui. — Echar vino. Pagipis sin alacsio. 
— Echar olor. Baho. — Echar dinero en arca, 
saco, etc. Pagsulud sin salapi sa cabán, so- 
pot, etc. — Echar ó hacer salir á uno de 
algún lugar. Pagpaiuas. — Echar ó deponer 
á uno de su empleo ó dignidad. Paghucas- 
— Echar raices las plantas. Paggamut. — 
Echar ó brotar y arrojar hojas las plantas. 
Panahon. — Echar ó brotar flores las plan- 
tas. Pamucad. — Echar, brotar y arrojar fru- 
tos las plantas. Pamonga. — Echar un -bo- 
cado. Pangaon. — Echar un trago. Pangi- 
num. — Echar tributos. Pagsugo ó pagaro 
sin buhis. — Echar cartas. Pagholog sin su- 
rat sa correo. — Echar de comer. Pagtu- 
bong, panobong. — Echar cálculos. Paghu- 
nahuna. — Echar cuentas. Pagisip, pagcuen- 
ta.— Echar un bando. Pagbayabay. — Echar 
por la derecha. Patoo. — Echar por la iz- 
quierda. Pauála. — Echar por el atajo. Pag-; 
balatas. — ^Echar maldiciones. Panarangin, 
pamuyayao.— Echar por tierra. Pagbung- 
cag, paguba. — Echar á destierro. Paghin 
gilin. — Echarse á un pozo. Holog sin 
atabay. — Echarse al río. Paglayug sa sa- 
lug. — Echarse por la ventana. Paglayug 



204 



EC-fíD 



sa tarambo-an. — Echarse ó tenderse uno, 
por un rato más ó menos largo. Paghig- 
da. — Kcharse ó ponerse las aves sobre los 
huevos. Paghilumlum. — Echar de menos 
á una persona ó cosa. Pagilio. — Echar de 
ver. fr. Panginano. — Echarla de valiente. 
loe. fam. Pagpacalaiaqui, pagpacamaisug. 
— Echarla de sabio, loe. fam. Pagpaca- 
maaram. — Echarla de maestre, loe. fam. 
Pagpacamaestro. — Echar uno por alto una 
cosa. //-. fig. Pagpasipara. — Echarse uno 
á dormir. //-. fig. Pacabalingao. — Echarse 
á perder, fr. Pagraut, in nagraraut bisan 
ano. — Echarse uno de recio.—//', fig. y 

fam- Paglugos, pagpirit. — Echar tras uno. 
fr. Paglanat. — Toli; tonud; tupra sonot; 
son-ad; sugba; subo; saringbal; sangolo; sa- 
burac; sabuag; sabía; ribas; pislong; pilpil; 
odad; uaclit uacli; loob; ligdas;; lasagas; 
laming; lambug; labuc; idoc; yacyac; hilad; 
hangeop; handig; hamlag; hamac; hagpay; 
dampil; dampig; calauit; bat-ao; banao; 
alis; arug. 

Echazón. / Pagholog sa dagat san mga 
luran, in mabadlod caopay. — Pagholog, 
pagpilac. 

HD 

Edad. /. id. Tuig tican san pageatauo. 

Edecán, m. id. An sinusugo sin pagpa- 
dolong ug pagpahibaro sa rnga casoldado- 
san san mga sugo san ira ponoan. 

Edema, m. Med. Hubag nga mahomoc. 

Edematoso, Sa. adj. Med. Mahuhubag. 
Hinuhubag. 

Edén. m. Puruy an, honongan dinhi sa 
tuna san siya pá nga tauo nga si Adán, san 
uaray pá siya pacasala. — fig. Rugal nga 
macaruruyag ug macalipay. 

Edeodinia. /. ülol san quinatauo. 

Edición. /. Pagparnolde sin bisan ano nga 
sinurat. — Primera edición. Siyapa nga pag- 
parnolde. — Segunda edición. Icaduna nga 
pagparnolde. 

Edicto, m. Sugo, talaan, pagbuot nga 
iguinpabayabay san mga ponoan. Bayabay. 
— Sugo ó talaan nga sinurat nga ipinabu- 
tang sa mga puerta sa mga Tribunal, etc., 
basi masayud san sugo an cadam-an. 

Edificación./. Pagbuhat; cabuhat; pag- 
cabuhat sin balay camalig, etq. — Paghatag 
ó pagpaquita sin maopay nga susgaranan. 

Edificador, ra. adj. An magbubuhat. An 
magpabuhat. — r. Parabuhat. 

Edificante, p. a. An mahatag sa iba sin 
ponondogan nga maopay. . 

Edificaf. a> Pagbuhat, pagljimo, pagtin- 



dog sin balay, camalig, etc. — fig. Pagpa- 
nondog, paghatag ó pagpaquita sin mao- 
pay nga susgaranan. 

Edifícativo, va. adj. fig. Macacaopay 
cay mahatag sin susgaranan nga maopay. 

Edificio, m. Balay, camalig singbahan, etc. 

Editor, m. An nagpapamolde sin libro, 
bisan diri iya buhat. 

Editorial, adj. Buhat sin mga editor. An 
tungud sin pagparnolde sin mga sinurat ó 
mga libro. 

Educación./. Pagtutdo, pagtoon. — Catut 
doanan. Pagpaaram san mga cabataan 
etc. — Catahud, pageatahud, catalahuran. 

Educador, ra. adj. An nagtututdo — s 
Paratutdo. 

Educando, da. m. y / Bata nga nagaa- 
ram sa colegio; an tinotutdoan 

Educar, a. Pagtutdo, pagtoon. — Pagpaa- 
ram. 

Educción. / Pagcuha; cacuha, pagcacul' 

Educir, a. Pagcuha, an cuha sa bisan ano. 

EdulcoraciÓn. / Pagpatam -is. 

Edulcorar, a. Farm. Pagpatam -is. 

EF 

Efe. / Ngaran san letra nga f. 

Efectivamente, adv. m. Sa pageama- 
tuod, matuod. 

Efectividad. / Camatuoran.— Mil. Caca- 
pua ná san catungdanan. 

Efectivo, va. adj. Matuod.-— Quinacap- 
tan nga catundanan. — En efectivo, m. adv. 
Salapi gud. 

Efecto, m. An cuha, an sonud sa bisan 
ano.— Tuyo ó hintutungdan san pagbuhat 
sin bisan ano. — Mga género, abacá ó iba 
pá nga iguincocomercio. — pl. Mga mang- 
gad, mga bahandi, mga guinamiton. — Con, 
ó en efecto, m. adv. Matuod, matuod 
nga matuod, sa pageamatuod. — Llevar á 
efecto. Poner en efecto, frs. Pagtumah. — 
Surtir efecto, fr. Turnan, in natuman an 
guintutuyo. 

Efectuación. / Pagtuman, pageatuman, 
catuman. 

Efectuar, a. Pagtuman, pagbuhat. 

Efemérides. / pl. Libro ó panumdu- 
man nga casayoran san niga caagui sa 
adlaoadlao ngatanan. 

Efervescencia. / Capaso, pageapaso 
nga ora ora san dugo.— fig. Capaso ó ca- 
posoc sa buot. — Quim. Caladcad, bura- 
bura. "•'..... 

Efervescente. a4j. Mapaso. Iyla.caladca4, 
maburabura f '. ' , ,j. ,';.!..' 

Eficacia. /. Gahúm; cagahúman. "Cosog. 



ÉF-ÉG-EJ 

Eficaz, adj. Macosog, magahum; gahu- 
man.-— Macacacosog, macacaopay. 

Eficazmente, adv. m. Sin macosog, sin 
marig-on; macosog caopay, marig-on cao- 
pay. 

Eficiencia, f. Gahum sa pagbuhat. 

Eficiente, adj. An tagbuhat; an nagbu- 
buhat. 

Eficientemente, adv. m. Cay may ga- 
hum sa pagbuhat. 

Efigie. /. Ladauan. 

Efímero, ra. adj. Nga usa iá caadlao án 
cadugay ó camaiha. — Madalí. 

Efluvio, m. Alitbo, alisngao. 

Efod. m. Viste nga mahal ' san mga sacer- 
dote nga labao sh mga judío. 

Efugio. m. Litigaran — Pasangilan, baribad. 

Efundir, a. Pagtacbo, pagyabo. — Pagóla 
san dugo, pagdugo, in nagdudugo an ca- 
sam-dan, etc. 

Efusión. /. Pagóla san dugo.— yíg- Paghi- 
gugma nga guican sa casingeasing. 

EftlSO, sa. p. p. Guiñóla, inola. 

HG 

Egida. /. Por ext. Taming, calasag. 
Egipcio, cia. adj. Taga Egipto. 
Egoísmo, m. Camnquilugaringon sin ora 

ora ná. 
Egoísta, adj. Maquilugaringon sin ora ora 

ná. 
Egregiamente, adv. m. Sa pagcamahal. 
Egregio, gia. adj. Mahal, birilhon. 

Ej 

Eje. m. id. Sar-angan sid carretón, coche, 
etc. 

Ejecución. /. Pagtuman; catuman, pagea- 
tuman. Pagbuhat; cabuhat, pageabuhat. 

Ejecutable, adj. Sadang matuman, sa- 
dang mabuhat. 

Ejecutante, p. a. An matuman, an ma- 
buhat. — adj. An mapirit sa iba sin pagba- 
yad, cay may man otang ug may sugo 
an hocom. 

Ejecutar, a. Pagtuman, pagbuhat. — Ajus- 
ticiar. Pagpatay, pagbitay — For. Pagpirit 
sin pagbayad, cún may otang, cay may 
sugo an hocom. 
.Ejecutivamente, adv. m. Sin dagmit 
caopay, sin dali caopoy. Magdagmit cao- 
pay, madali caopay. 

Ejecutivo, va. adj. An matutuman gud 
cay may sugo. 

Ejecutor, ra. adj- An tauo nga matutu- 
man, mabubuhat ó mahihimo san bisan 



É3 ÉL 



205 



ano. m. For. An sinusugo san hocom sin 
pagtauag, pagsocot, etc. — De la justicia. 
Parapatay; parabitay; parahampac; para- 
sáquit, etc. — Paratuman. 

Ejecutoría. /. Carig-onan sin camahalan 
sin tauo.— For. Sugo ó talaan sa mga 
hocom nga labao. 

Ejecutoria. / Catungdanan san sinusugo 
san hocom sin pagtauag, pagsocot, etc. 

Ejemplar, alj. Matinumanum, sanglitanan. 
— m. An tag-sa sa mga libro ug iba pá 
nga iguinpamolde. — Sin ejemplar, m. adv. 
Buhat nga uaray sanglit. — Caso que sirve 
ó debe servir de escarmiento. Caagui nga 
badlong basi magmáan an iba. 

Ejemplarmente, adv. m. Sin maopay nga 
batasan, sin husay nga batasan. — Bisan 
ano nga badlong ó castigo basi magmáan. 

Ejemplifícación. /. Pagbutang ó pagasoy 
sin pananglitan, pagpananglit. 

Ejemplificar, a. Pagpananglit, pagasoy, 
pagbutang sin mga pananglitan. 

Ejemplo, m. Susgaranan, pagsorondan, pa- 
nondungan. Pananglit, pananglitan. Susga- 
ran. Dar ejemplo, fr. Pagpanondug, págha- 
tag sin maopay nga susgaran. — Por ejem- 
plo, expr. Pananglit, sugad sini. 

Ejercer, a. Pagbuhat, pagtuman. 

Ejercicio, .m. Pagtuman. — Catungdanan. 
Paglacatlacat basi magmaopay an lauas. 
El ejercicio á caballo es muy saludable. 
An pangaballo macacaopay gud sa lauas. 
— Ejercicios espirituales. Pagtuman san 
mga türumanon sa calag sacop sin pipira 
caadlao sa pagampo ug pagpenitencia. — 
Mil. Pagara m an mga soldados san ira 
pageaso ¡dados. Pagpaaram ó pagpabatid 
san mga soldados sa mga türumanon nira. 

Ejercitación. /. Pagaram, pagpabatid — 
Pagtuman. 

Ejercitante, p. a. An magtutuman.--^. 
An nagtutuman san mga türumanon sa 
calag sacop sin pipira ca adlao' sa pagam- 
po ug pagpenitencia. 

Ejercitar, a. Pagaram; pagpabatid.— Pag- 
tutdo. — Pagtuman. 

Ejército, m. Casoldadosan, mga mangu- 
rubat. 

Ejido, m. Rugal dapit sa bungto nga ua- 
ray tagada. 

EL 

EL artíc. determ. en gen. m.y nítm. sing. An, 
Él. pron. Siya. 

Elaboración. /. Cabuhat, pageabuhat. • 
Elaborar, a. Pagbuhat, paghimo. 



206 EL 

Elación./. Capalabilabi, camaíabiao.— Pag- 

cahitaas nga paghunahuna ó pagbuot. 
Elasticidad. / Caonat, pagcaonat. 
Elástico, ca. adj. Maonat. 
Elche, m. An nagbaya san religión nga 

cristiana. 
Ele. Ngaran san letra nga /. 
Elección. / Pagpili. 
Electo, ta. p. p. Pinili.— ///. Pinili. 
Elector, ra. adj. An magpipili. 
Elefante, m. Mananap nga daco, an gui- 
dadacoi nga mananap. 
Elegancia./. Camahal, pagcamahal; ca- 
mahalan. Camatahum, pagcamatahum; ca- 
tahoman; camaaniag, pagcamaaniag. — Ca- 
maogdayon, pagcamaogdayon. — Lasgud 
nga pagpamolong. 
Elegantemente, adv. m. Mahal caopay, 
matahum caopay, maaniag caopay, maopay 
gud. — Maogdayon caopay. 
Elegibilidad. / Sadang pagpipilion. 
Elegible, adj. Sadang mapili. 
Elegido, m. Pinili. 
Elegir, a. Pagpili. 
Elemental, adj. An tinicangan san inga 

buhat. 

Elenco, ni. Irisipan. Lactud nga casayoran. 

Elevación. /. Pagcayab. Pagíiitaas; pagca- 

hitaas, cahitaas — fig. Pagpaombao. --/%-. 

Pagpalabilabi; camalabiao. 

Elevadamente. adv. m. Ora ora sin hi- 

taas. Hitaas caopay. 
Elevado, da. adj. fig. Hataas, hitaas.— 
Halarum nga pagasoy; halarum nga pa- 
quiana, etc. 

Elevamiento, m. vid. Elevación. 
Elevar, a. Pagcayab.— Hangad. — Paghi- 
taas, paghataas.— fig. Pagpaombao.— fig. 
Pagpalabilabi. — Pagcauan. Cuyao, cayao. 
Elidir, a. Pagcauang.— Suprimir. Pag- 
cuha. 
Eliminar, a. Pagpaiuas. Pagbaya. 
Elisión. /. Gram. Pagcuha, pageacuha sin 
vocal nga catapusan, cún vocal man an 
tinicangan san sonud nga polong. 
Elocución. / Batasan sin pagpamolon. — 

Toon nga pagamolong. 
Elocuencia. /. Calasguran. 
Elocuente, adj. Lasgud. 
Elocuentemente, adv. m. Sin lasgud. 
Lasgud caopay. 
Elogiador, ra. adj. An magdadayao sa 
iba. — Paradayao sa iba. 
Elogiar, a. Pagdayao; pagdayeg, pagsa- 
lin-orug. 
Elogio* m. Pagdayao, pagsanorug. 
Elucidación f. Caasoyan; casayoran. 



EL-EM 

Elucidar, a. Pagasoy, paghatag sin cas'a- 
yoran. 

Elucidario, m. Libro nga casayoran san 
mga macuri tuquibon sa hunahuna. 

Eludir, a. Paglicao, paglicay in may qui- 
nucuri an . — Pagsambi ngay . 

Ella. pron. en gen. f. Siya. — Aquí fue 
ella. Dinhi pagbon-a; dinhi pabuhata, etc. 
— Aquí será ella. Dinhi quiquitaon ó qui- 
quitaon ta dinhi.— Ahora será ella. Niyan 
ta quiquitaon. — Después será ella. Qui- 
quitaon ta onina. 

Ellos, ellas, pl. Sira. 

EM 

Emanación. / Guinicanan. Tinicangan. 
Emanar. Guican, ticang. 
Emancipación. / Pagpagauas; paggauas 

sa gahum sa lain. 
Emancipar, a. Pagpagauas sa gahum sa 
iba. Paggauas sa gahum sa iba; paghigauas 
sin casacop. — r. fig. Gauas, tuhas. 
Emasculación. / Pagcapon, pageahiris, 
pageasipit, pagca-islam. 
Emascular, v. Pagpacapon. Al puerco, 

paghiris; al lechón, pagpisit. 
Embabiamiento, m. Cabalingao, pagea- 
balingao; calipat, pagealipat. 
Embachar. a. Pagpaslud san mga hayop. 
Embadurnador, ra. adj. An maghihirog 
sin lagáy.— s. Parahirog sin lagay. (Para- 
hiso) hiso. 
Embadurnar, a. Paghirog sin lagáy. — ;-. 
Lagáy, in nalagyan an tauo. (Suave la g). 
Embaidor, ra. adj. Huaon, malimbong. 
— s. Parabua, paralimbong. 
Embaimiento, m. Palimbong. 
Embaír, a Paglimbong. 
Embajada. /. Togon. Sugo. 
Embajador, m. id. Surugoon ó an sinu- 
sugo san hadi cún san labao nga go- 
bierno. 
Embajadora. /. Asaua san embajador. 
Embajatriz. /. vid. Embajadora. 
Embalador, m. Parabantal. Parapotos. 
Embalaje, ni. Pagbantal. Pagpotos. — Po- 
tos an igpopotos — Bayad san igpopotos. 
Embalar, a- Pagbantal. Pagpotos. 
Embaldosado, m. Salug nga sinal-gan 

sin mga baldosa. 
Embaldosar, a. Pagbutang ó pagsalug 
sin mga baldosa. 

Embalsadero, m. Dánao, tubigan. 
Embalsamador, ra. adj. An maghihirog 
ó magbubutang sin mahamot. — s. Parahi- * 
rog ó parabutang sin mahamot. 
Embalsamamiento* m. Paghirog ó pag- 



EM 

butang; pagcahirog ó pagcabutang sin ma- 
lí amut. 
Embalsamar, a. Paghirog ó pagbutang 

sin mahamut san inga lauas san mga mi- 

natáy. — Pagpahamut. 

Embalsar, a. Pagluran sa balsa. — Rebal- 
sarse, r. Biao, in nabibiao an tubig. 
Embalumar, a. Pagluran, pagdara ó pag- 

pasag sin mga dagco, sin uaray catuhayan 

cay damo ug mabug-at vsa luyo- r. fig. 

Bug-at, in binubug-atan sin mga caliban- 

gan, ug nagsasarangapan an tauo. 
Embanastar, a. Pagbutang ó pagsolud 

sa alat, bangcat, etc. 
Embarazada, adj. y s. Burud; sagpon; 

mabdos- Bungtis. 
Embarazadamente, adv. m. Sin curi; 

macuri caopay, cay may caolangan ó ca- 

curian. 

Embarazador, ra. adj An maoolang. 
Embarazar, a. Pagolang. 
Embarazo, m. Caolangan, cacurian.— Ca- 

burud, casagpon, camabdos; pagcamabdos. 
Embarazosamente, adv. m. Sin curi; 

macuri caopay, cay may caolangan ó ca- 

curian. 
Embarazoso, sa. adj. Macacaolang. 
Embarbascar, a. Pagtubli. Pagtuba; pa- 

nubli — fig. Pagsalangisang; pagolang.— r. 

Sabud, in nasasabud an arado san mga 

dagco nga gamut. 
Embarbecer, n. Sodot, in nanonodot ná 

an búngot san tauo. 
Embarcación. /. Sacayán.— An camaiba 

san pagsacay. — Adiong. 
Embarcadero, m. Doroongan. 
Embarcador, m. An nagpapadara sa sa- 
cayán sin bisan ano nga luran. 
Embarcar, a. Pagsacay. Paluran.— r. Sa- 

cay. Luran. — Pagsalacay. 
Embarco, m. Pagsacay. Pagluran. 
Embardar. a. Pagtahub sin banua, cogon 

etc., san mga cota. 
Embarduñar. a. vid. Embadurnar. 
Embargador. m. Paraembargo. 
Embargar, a. Pagolang— /¿\ Hipaosa, 

lipong, in nahipaosa ó nalilipong an mga 

balatian.-- For. Pagembargo. 
Embargo, m. Pagraut, in nagraraut an 

guinhaua, cay uaray catutunao an quinaon. 

— ant. Caolangan.— For. Pagembargo.— 
Sin embargo, m. adv. Bisan pá. 

Embarnecer, n. Pagtamboc, pagtabá. 

Embarnizadura. /. Pagsalan. 

Embarnizar, a. Pagsalan. 

Embarque, m. Pagluran. 

Embarrador, ra. An maghihirog sin la- 
gáy. — s. Parahirog sin lagáy. 



EM 



207 



Embarradura. /. Paghirog sin lagáy.— 

Paglagáy, in linalag-yan an tauo, etc. 
Embarrancarse, r. Hahanang, habito, 

halbo. — n. Sanglad an mga sacayán. 
Embarrar, a. Paghirog sin lagáy.— Pag- 
lagáy, in linalag-yan an tauo, etc. 
Embarrilados m. Parasolud sin bisan 

ano sa mga barriles. 
Embarrilar. Pagsolod sin bisan ano sa 

mga barriles. 

Embarrotar, a. Pagsiol. 
Embarullador, ra. adj. Masamoc, mari- 

moc. — s. Parasamoc, pararimoc. 
Embarullar, a. fam. Pagsamoc, pagrimoc. 

—fam. Pagbuhat sin hinanali ug sin uaray 

cahusayan. 
Embasamiento, m. Ara. Carig-onan, ca- 

sarigan ó simiento. 
Embastar, a. Paghaluthot. 
Embaste, m. Haluthot. 
Embastecer, n. Pagtamboc, pagtabá.— r. 

Bahol. 
Embate, m. Paghampac, in hinahampac 

an sacayán, an bato etc. sin mabascug nga 

cabadlan. — Pagdosmog nga macosog. 
Embaucador, ra. adj. Malimbong, buaon. 

— s. Paralimbong, parabua; tamyauan. 
Embaucamiento, m. Limbong. Paglim- 

bong. 
Embaucar, a. Paglimbong, pagbua; pag- 

tamyao. 
Embaular, a. Pagsolud sin bisan ano sa 

cabán.— -fig. fam. Pagcaon sin damo. 
Embausamiento, m. Pahipaosa, paghiti- 

ngala. 

Embazador. vi. Paratina sin dorodulao. 
Embazadura. /. Pagtina, pageatina sin 

dorodulao. 
Embazadura./. Paghipaosa, paghitingala. 
Embazar, a. Pagtina sin dorodulao. 
Embazar, a. Pagolang.—//^. Hipaosa, hi- 

tingala. — n. fig. Olang. — r. Tacas. 
Embebecer, a. Paglibanglibang. — r. Hi- 
paosa, hitingala. 
Embebecidamente. adv. m. Sa daco 

nga paghipaosa ó paghitingala. Sin uaray 

panginano. 
Embebecimiento, m. Paghihiborong, pag- 
hipaosa paghitingala. 
Embebedor, ra. adj. Mahomhom; mayop- 

yop. — Masacop. 

Embeber, a. Paghomhom; pagyopyop; 
paghonop. — Sacop, locop. — fig. Pasacop. 
— n. Coros. — r. fig. Hipaosa, hitingala. — 

fig. Pagaram sin maopay sin bisan ano. 

Embelecador, ra. adj. Malimbong, ma- 
libo.— s. Paralimbong, paralibo. 



208 



EM 



Embelecar, a. Paglimbong, paglibo; pag- 
tamyao. 

Embeleco. ?«. Limbong, libo. -—fig. y fam. 
Buog nga tauo. 
Embeleñar, a. Pacaosa, pacatingala. — r. 

Hipaosa hitingala. 
Embelesamiento, m. Hipaosa, hitingala. 
Embelesar, a. Pacausa, pacatingala. — r. 

Hipausa, hitingala. 
Embeleso. ///. Hipaosa, hitingala. Catin- 

galahan, catingal-han. 
Embellaquecerse, r. Tistis. 
Embellecer, a. Pagpatahum, pagpaaniag; 

pagsabong, pagrayandayan. — r. Tahum, 

aniag, hias, puni. 
Embellecimiento, m. vid. Embellecer, 

1. a sig — Camatahum, camaaniag. Catahu- 

man. Cahiasan. Capunihan. 
Embermejar, a. vid. el siguiente. 
Embermejecer, a. Pagpabulao, pagtina 

sin bulao. — Pagpacaalo, in pinacacaalohan 

an tauo ug nagpupula an iya bayhon. — //. 

Bulao, baga bulao. 
Emberrenchinarse. ?. Sina, ¡sug. 
Emberrincharse, r. Sina, isug 
Embestida. /. Pagdosmog, pagdamag; 

pagdamuag; pagsangdal. Pagbangga. — fig. 

y fam. Paquigpolong sa igcasitauo tungud 

sin bisanano. 
Embestidor, ra. adj. Madosmog, mada- 

mag; madamuag, masangdal. Mabangga. — 

m. fig. y fam. An naaro sin pagotang 

cún limos bá ug damo an iya rnga pasan- 
gil an. 
Embestidura. /. vid. Embestida, i.» acep. 
Embestir, a. Dosmog, damag; damuag; 

sangdal. Bangga.— fig. y fam. Pagaro sin 

pagotang cún limos bá. — Laboc. 
Embetunar, a. Pagbulit. Pagsilsil. 
Embijar, a. Pagpintar ó pagtina sin asiotis. 
Emblandecer, a. Pagpahomoc— s. Ho- 

moc. — r. fig. Hicalooy, hipuangud. 
Emblanquecer, a. Pagpabusag. Pagbu- 

sag. — r. Busag. 
Emblanquecimiento, m. Pagbusag, pag- 

cabusag. 
Emblema, m. Alidaguiran. H'gaday. 
Embobamiento, m. Hipaosa, hitingala. 
Embobar, a. Paglibang.— r. Hitingala, hi- 
paosa. 
Embobecer, a. Pagpatapang, pagpalorong. 

— /'. Tapang, lorong. 
Embobecimiento, m. Catapang, pacata- 

pang; calorong, pagcalorong. Catapangan, 

pageadungo. 
Embocadero, m. Loho; calohoan. — Sa!u- 

ngan. Sabang. 
Embocado, da. adj. Alacsio nga marasa. 



EM 

Embocadura. /. Pagsolud ó pagagui sin 

haligot. Parte de los instrumentos músicos 

de viento, que entra en la boca. Horoy- 

pan. — Parte del freno, que entra en la boca. 

Bangot. —Hablando de vinos: este vino 

tiene buena embocadura. Ini nga alacsio 

marasa caopay. — Paraje por donde los 

buques pueden penetrar en los ríos que 

desaguan en la mar. Sabang. 
Embocar, a. Pdgsolud sa baba sin bisan 

ano.— Paglosot. Pagsabang. Pagsulan.— fig. 

y fam. Tragar y comer mucho y deprisa. 

Paginum, paglamon ó pageaon sin damo 

ngan sin dagmit. 
EmbOCinado, da. adj. Masugad sin bod- 

yong. 
Embodegar, a. Pagsulud ug pagtimos sa 

bodega ó sirong sin alacsio, lana, etc. 
Embo'ar. a. Pagtaod sin cauayan etc., sa 

catapusan san sungay san todo nga vaca 

etc., basi din macasungay. 
Embolar, a. Pagpintar anay sin bisan ano 

nga pagdodóradohon. 
Embolia. /. Med. Casaquit nga ticang 

tungud sin dugo nga nabagtic. 
Embolismador, ra. a'tj. Maidug, maidug- 

idug nga tauo. — s. Paraidug, paraidugidug. 
Embolismar, a. fig. y fam. Pagidug, pag- 

idug : dug, pagsumatsumat sin mga búa. 
Embolismo, m. fig. Cacurian.— fig. Ca- 

samocan, car i mocan.— fig. y fam. Idug, 

idugidug, búa nga sumat. 
Embolsar, a. Pagsolud ó pagtimos sa 

bolsa ó sopot sin salapi, etc. 
Embolso, m. vid. Embolsar. 
Embonar, a. Pagpacaopay. 
Emboñigar, a. Pahirog sin tae sin vaca, 

etc. 
Emboque, m. Pagagui, pageaagui sa bi- 
san diin nga haligot. — fig. y fam. Limbong, 

l.bo. 
Embornal, m. Boho, loho, araguian san 

tubig. 

Emborrachador, ra. adj. Macacahubog. 
Emborrachamiento. ;«. Cahubog, pag 

cahubog. Quinahub-gan. 

Emborrachar, a. Pagcahubog.— r. Hubog. 
—Alan. 

Emborrar, a. Pagsolud sin gapas ó ba- 
rahibo sin carnero etc., sa mga olonan, 
etc.— fig. y fam. Paginum, paglamon ó 
pageaon sin damo ug sin dagmit. 

Emborrascar, v. Pagpacasina, pagpacai- 
sug. 

Emborrazamiento. m. Paghigot, pagea 
higot sin tilad nga tamboc san lauas san 
tamsi nga guinaasal. 

Emborrazar. a. Paghigot sin tilad nga 



EM 

tamboc sin bacün san lauas san tamsi 

nga guiña asal. 

Emborricarse, r.fam. Lipong, hiborong. 
Emborronar, a. Pagcaditcadit, pagcudit- 

cudit.-— fig. Pagsurat sin dagmit ug maraut 

nga pagsurat. 
Emborrullarse, r.fam. Paghibatonbaton 

sin polong, pagsingguit. 
Emboscada. /. Gama; pangama. Pagban- 

hig. 
Emboscadura. /. Pagpangania, pagtago 

sin paggama. — Pagsolud ó pagsohot sin 

cagugub an. — Taragoan. 
Emboscar, a. Pagpangama; pagbanhig. — 

Pagtago ó pagsohot sin cagugub-an. 
Esbosquecer. v. Guba, in nahihimo nga 

guba an tuna. 
Embotador. m Parapangarol sa mga sal- 

salon. 

Embotadura. /. Pangarol. 
Embotamiento, m. Pangarol. 
Embotar, a. Pagpangarol.— r. Ngarol.— 

fig. Pagpanluya. 

Embotarse, r. fam. Pagsapin sin botas. 
Embotellador, ra. m. y /. Paraipis sin 

alacsio etc., sa mga botella. 
Embotellar, a. Pagipis sin alacsio etc., 

sa mga botella. 
Embotijar, a. Panolud, pagipis sin alac- 
sio, tubig etc., sa mga biso. — r. fig. y fam. 

Hubag. — fig. y fam. .Sina, isug. 
Embozadamente, adv. m. Lorolimbong 

nga pagyacan ó pagbuhat sin bisan ano. 
Embozar, a. Pagtahub san bayhon ngada 

san irong ó mga mata. — Paglorohmbong 

nga pagyacan ó pagbuhat sin bisan ano 

basi diri masabut an iba. 
Embozar. Pagbangot san mga hayop ó 

mga ayam. 
Embozo, m. An itarahub sa bayhon. — fig- 

Paglorolimbong nga pagyacan ó pagbuhat 

sin bisan ano. — Quitarse uno el embozo. 

//'. fig. y fam. Pagpahayag san tuyo nga 

guintatago ánay. 
Embracilado, da. adj. fam. An mga ca- 

bataan nga gudti nga guincocogos. 
Embravecer, a. Pagpaisug. — r. Isug, pin- 
tas; sina. — n. fig. Hioli, in hinoolian an 

mga tanum san calurab. 
Embravecimiento, m. Caisug, pagcaisug, 

capintas, pagcapintas. Camaisug, pagca- 

maisug, camapintas, pagcamapintas. Ca- 

sina. 
Embrazadura. /. Pagsocsoc san butcon 

sa polo san taming, etc. — Polo sin ta 

rning, etc. 
Embrazar, a. Pagsocsoc san butcon sa 

polo san taming, calasag, etc. 



EM 209 

Embrear, a. Paghirog ó pagbulit sin ba- 

lao, etc. 
Embregarse, r. Paghilabut sa mga pag- 

sari, sa mga capolonganan, etc. 
Embreñarse, r. Pagsohot sin guba ó ca- 

sighotan. 

Embriagador, ra. adj. Macacahubog. 
Embriagar, a. Pacahubog. — Hubog. — 

Alan.— fig. Hipaosa, hitingala. 
Embriaguez. /. Cahubog, pagcahubog. 

Quinanubgan.— fig. Paghipaosa, paghiti- 

ngala; baga cauara sa hunahuna. 
Embridar, a. Pagbutang san freno sa 

mga caballo, etc. 
Embrión, m. Bisan ano nga uaray pá 

cahihingpit an cahimoan. Quibol. — Flor. 

En embrión. Quidioman nga bucad iton 

di pá mabuclad. 
Embroca. /. Farm. Haclop. 
Embrocación. /. Farm. Haclop. — Med. 

Hinay nga pagsablig ó pagpobo sin tam- 
bal dida san masool. 
Embrocar, a. Pahoad ó pagipis san solud 

sin sorudlan ngadto sa usa man nga su- 

rudlan. 
Embrocar, a. Pagporon, pagsambud san 

sinulit etc. dida sin samburan. — Pagsungy 

an todo san tauo nga nagsusuerte sa iya. 
Embrochado, da. adj. Binordahan sin 

sinulit nga bulauan, salapi, etc. 
Embrolla.. /. fam. Limbong. Casamocan. 

—Búa. 
Embrolladamente. adv. m. Gobot cao- 

pay; sin uaray catuhayan sin uaray cahu- 

sayan. 
Embrollador, ra. adj. Macagobot, maca- 

samoc. — s. Paragobot, parasamoc. 
Embrollar, a. Paggobot pagsamoc, pag- 

gomon. 
Embrollo, m. Limbong, gomon. Casamo- 
can. — Bua.^f^-. Cacurian. 
Embrollón, na. adj. fam. Macasomoc; 

maamoc. 
Embrolloso, sa. adj. Magogobot, masa- 

samoc, magogonion. 
Embromador, ra. adj. Madorogas; ma- 

tiao; macondat. — s. Paradorogas, paratiao, 

paracondat. 
Embromar, a. Pagtiao, pagtiaotiao, pag- 

condat. — Paglimbong. — Pagdoragas. 
Embroquelarse, r. Panaming, pangala- 

sag. 
Embroquetar. a. Pagtohug sin inasal. 
Embrosquilar. . a. Pagpaslud san mga 

hayop sa pasluran. 
Embrujar, a. Pagasuang. 
Embrutecer, a. Pacabuog, pacalarong. 

— a. Buog, lorong. 



210 



EM 



Embrutecimiento, m. Clorong, cabuog; 

pagcalorong, pacábuog. 
Embuchado, m. Mga tinai nga pinanu- 

dlan sin dugo, onud sin bactin, etc. ug 

nahimo nga mga morcilla, soriso, etc. 
Embuchar, a. Paglamoy, paglamon, pag- 

caon sin damo ug sin da^mit. 
Embudador, ra. m. y f. Paracaput san 

sudo, cay pagipis sin a!a;sio, etc. 
Embudar, n. Pagsudo, pagbutang san 

sudo cay pagipis san alatsio, etc. 
Embudo, m. Sudo.— fig. Libong, búa. 
Embujar. a. fam. Pagtambac, pagpondoc. 
Embuste, m. Búa, limbong.— //. Mga 

singsing, arillos, bitaybitny, biao ug iba 

pá nga guinagamit sa mga babaye. 
Embustear, n. Pagbua, paglimbong. 
Embustería. /. fam. Búa, limboj ig. La- 

rang sin pagbua ó paglimbong. 
Embustero, ra. adj. Buaon, malimbong. 

— s. Parabua, paralimbong. 
Embutido. ;//. Pagsolud, pagpanolud. — 
Mga tinai nga pinanudlan sin dui^o, onud 
sin bactin etc., ug nahimo nga mga mor- 
cilla, soriso, etc. 
Embutir, a. Pagsolud, pn ;panolud; pag- 
pono. — Pagpadolot; pagpndocut.— /¿-. y 
fam. Paglamoy, paglamon, pa¡;caon sin 
damo ug sin dagmit. 
Eme. /. Ngaran san letra nga m. 
Emendable. adj. Sadang pagopayon, sa- 

dang pagsauayon. 
Emendación. /. Pagopay, pagpacaopay, 

pagsauay, pageasauay. 
Emendador. ni. Paraopay, parnsauay. 
Emendadura. / vid. Emendamiento. 
Emendamiento, m. Pagpacaopay, pagli- 
uat, cay cún nagsasala an pagsurat etc., 
liniliuat. 
Emendar. Pagpacaopay, pagliuat cay cún 
nagsasala an pagbuhat, limuat.--Pagbayad 
san mga perjuicio nga guinbuhat. 
Emergencia. / Caagui, pageaagui, casu- 
gad. 

Emergente, adj. An t : oang sa. . .— An 
guican sa. . . 

Emérito, adj. Sinisiring an tauo nga na- 
pahucas san iya catungdrnan ug binaba- 
losan siya sa mga labao tungud san iya 
magopay nga pagtuman. 

Emersión. /. Astivn. Pagsirangsin bitoon, 
etc. 

Emético, ca. adj. Med. Tan .bal nga ca- 
ñan pasuca, isuruca. 

Emienda. / Pagpacaopay, pagliuat, cay 
cún nagsasala an pagbuhat, liniliuat. — Po- 
ner emienda, fr. Pagliuat san sala, in nag- 



EM 

sayop san pagsurat. etc. — Tomar emienda. 
fr. Pagcastigo san nacasala. 
Emigración. /. Paghalin, pageahalin an 

tauo sa lain nga tuna. 
Emigrado. i;>. An nahalin sa lain nga 

tuna ug dida siya oocoy, dumoróong. 
Emigrante. />. a. An mahalin sa lain nga 

tuna. 
Emigrar, n. Paghalin sa lain nga tuna. 
Eminencia. /. Cahitas-an sin tuna.— fig. 
Caud-ganan, caopayan sa calag. — Catala- 
huran ó camahalan nga itinotogot sa mga 
cardenal sa Santa Iglesia nga Romana. 
Eminente, adj. Hataas; lábao, nauantauan. 

— fig. 1 1 aran jdon . 
Eminentemente, adv. m. Mahal caopay; 

hinpit caopa>^, maopay gud. 
Eminentísimo, ma. adj. Bansag nga ca- 
mahalan ó caudganan sa mga cardenal sa 
Santa Iglesia nga Romana. Guimamahali, 
guioorogui. 
Emisario. ;;/. Loho ó araguian sa mga 
tubig sin danao, etc- — Tauo nga sinusugo 
sin pangisayod ó paghiling. 
Emisión. /. Pagiuas. — pagcaiuas. — Pagpa- 
lacat san sinisiring papel moneda ó iba 
pá nga sugad. — Paghatag sin sagdon, ca- 
sayoran, etc. 
Emitir, a. Pagiuas. — Pagpalacat san sini- 
siring papel moneda ó iba nga sugad. — 
Pagasoy ó paghatag sin sagdon, casayo- 
ran, etc. 
Emoción. /. Cabantad, pageabantad sin 

tigda sa calag. 
Emoliente, adj. Tambal nga macacahomoc 

ó icahomoc sin hubag nga matig-a. 
Emolumento, m. Polos, bayad ó sohol 

tungud sin catungdanan. 
Empacar, a. Pagbantal; pagsolud sin bi- 
san ano sa mga cabán. 
Empachado, da. adj. Harabason, harab- 

son; dálao, dinadálao. 
Empachar, a- Pagolang, pageaolang.— - 
Pagraut an guinhaua, in uaray catutunao 
an quinaon. — Pagtago, paglicao. — r. Alo. 
dálao. harabas. 
Empacho, m. Caalo, caauod, cadálao. — 
Caulangan, cabilingan, cacurian. — Uaray 
catutunao an quinaon. — Empacho de estó- 
mago. Casaquit sa soroesoroc cay uaray 
catutunao an quinaon. 
Empadronador, m. Parahimo ó parasu- 

rat sin mga padrón. 
Empadronamiento, m. Pagsurat; paghi 
surat; pagpasurat, pagpasacop sa mga pa- 
drón.-— Padrón, listahan sa mga tauo. 
Empadronar, a. Pagsurat sa padrón, — r. 



Paghisurat, pagpasurat, pagpasacop sa pa- 
drón. 

Empalagar, a. Somol; ngalas; tacas. 

Empalago ó empalagamiento, m. Ca- 

somol, pagcasomol; cangalas, catacas. 
Empalagoso» sa. adj. Macacasomol. — 

fig. Macangalas, macasam )c. 
EmpalamientO. m. Pagtohog, panohog. 
Empalar. Pagtohog sugatl sin inaasal. 
Empaliada. /. Sab-ong, panab ong sa inga 

balay etc., in may mga fiesta. 
Empaliar, a. Pagsab-ong, in may maagui 

nga procesión, etc. 
Empalizada. /. Alad. 
Empalmadura. /. Pagsunipay; pageasum- 

pay. Sinumpayan. — Pagdogtong; pagea- 

dogtong. Dinogtongan. 
Empalmar, a. Pagsumpay. — Pagdogtong. 
Empalme, m. vid. Empalmadura. 
Empalmillar. Cota nga bato nga inaagui 

an tubig sa salug sa laen nga lugar. 
Empanada. /. Caran-on nga nahihimo 

sin onud ug iba pá ngan pinopotos sin 

harina. 
Empanar, a. Pagpotos sin bisan ano sin 

harina, ug pagloto dida sa horno. — Agr. 

Pagtanum. — r. Agr. Pagiiapa an mga ta- 

num tungud cay soso caopay. 
Empandar, a. Pagbalico. 
Empandillar, a. fam. Pí<glaquip sin du- 

duha nga dahon sin baraja cay paglim- 

bong. 

Empantanar, a. Pagpono sin tubig ó 

pagdánao. — Pagholog sa catibugan. — r. 
Habolnod sin tubigan — fig. Pagolang. Pa- 
caolang. 

Empañadura. /. Potos, panapton nga ig 
popotos sin bata, hapin. 

Empañar, a. Pagpotos sin hapin san - ba- 
ta. — Pagpasirom san masilao. r. Sirom. — 
fig. Pagpacaraut san bantug. 

Empapar, a. y r. Honob. Homhom. — r. 
fig. Sayud, in nasasayud caopay an tauo 
sin ano man nga tutdo, etc. 

Empaparse, r. fam. Pagraut an guinhaua 
cay uaray catutunao an quinaon. 

Empapelador, ra. m. y /. Parapotos sin 
bisan ano sin papel 

Empapelar, a. Pagpotos sin bisan ano 
sin papel. — Pagpotos sin papel.— fig- y 

fam. Pagbuhat sin mga diligencia sa bi- 
san sin-o nga tauo. 

Empapirotar, a. fam. Pagsab-ong sa bi- 
san sin-o nga tauo sin maopay. 

Empaque, m. Pagbantal; pagsolud sin bi- 
san ano sa mga cabán. 

Empaquetador, m. Parabantal; parasolud 



EM 



211 



ó paratimos sin bisan ano sa mga cabán. 

Parapotos. 
Empaquetar, a- Pagbantal. Pagsolud ó 

pagtiinos sin bisan ano sa mga cabán. 

Pagpotos. 
Emparamentar, a. Pagsab-ong; panab- 

ong. 
Emparchar, a. Pagpatco ó pagbutang 

sin pateo. 
Emparedado, da. adj. Pinipreso ó bini- 

bilanggo san cota. — Binogho, binocot in 

napepelio lá ang tauo cay pagbuot niya. — 

m. fir. Usa ca hilab nga sumsuman nga 

linalaquip sin duha cá pinit nga tinapay. 
Emparedamiento, m. Pagpreso, capre- 

so, pagbilangL;o sa cota. — Balay nga pi- 

nangongoquian sa mga pinipreso ó bini- 

bilanggo. Balny nga hinohonangan san 

mga binocot nga napepelio. 
Emparedar, a. Pagpreso ó pagbilanggo 

sa cota. 
Emparejador. m. Parapagtoropong. — 

Parapagsigo. 
Emparejadura. /. Pagcatoropong, pag- 

casatna. 
Emparejamiento, m. Pagtoropong, pag- 
catoropong.— -Pagcasigo. — Pagcatopad. 
Emparejar, a. Pagtoropong, pagpatoro- 

pong, pagpasama.— Pagpasigo. — Pagtopad. 

— Sama, pades. 
Emparentar, a. Pagcaoropod nga espi- 

rituhanon nga guican sa Sacramento san 

Pagcasal; pagoropud. 
Emparrado, m. Carabongan sin sanga sin 

parra etc., n.'a binabalayan. — Balayan sin 

parra, balago.i, etc. 
Emparrar, a. Pagbalayan sin parra, ba- 

lagon, etc. 
Emparrillado, m. Linara nga pagbutang 

san mga cahuy, cauayan, etc. 
Emparrillar, a. Pagasal sin bisan ano dida 

sin saladang, pagsaladang. 
Emparvar, a. Pagpondoc san guinioc nga 

trigo, etc. 
Empastador, m. Parapintar nga nagpa- 

palulao ó nagpapacaopay san iya pintar.— 

Pincel nga igpipintar. 
Empastar, a. Pagpotos.— Pint. Pagpalu- 

tao san pint ir. 
Empaste, ni. Caopayan ó an pagpacao- 

pay san mg.i color sa mga pinintaran. 
Empastelar, a. fig. y fam. Pagtuhay sin 
bisan ano sin diri angay sa catadungan nga 

pagtuhay, cundi basi mahuman lá dayon. 
¡mpr. Pagsalacot san mga letra, ug tungud 
sini uaray casayoran. 
Empatadera. /. fam. Pacaolang. Caola 

ngan. 



212 £M 

Empatar, a. Pagapong. Si Pedro ngan si 
Juan nagapong sin votos. — Pagolang; pa- 
caolang. 

Empate, m. Pagapong. 

Empavesada./. Pangalasag.— Mar. Tina- 
bas nga panapton nga magcala : nlain sin co- 
lor nga ipinanab-ong sa mga sacayán, etc, 
Itarahub sa mga lingcoranan san raga pa- 
líia, bote, etc, 

Empavesado, da. adj. Nangangalasag. — 
ni. Tagacalasag ó paradara sin calasag. 

Empavesar, a. Pangalasag, panaming. — 
Mar. Pagsab ong sin sacayán, pagbutang 
sin mga bandera. 

Empavorecer. n. Hadluc, dálao. 

Empecatado, da. adj. Malaris caopay, di 
gub mabalc. 

Empecer, a. Pagdarahug, pagpacaraut. — 
n. Pagolang; pacaolang 

Empecimiento, m. adv. Empecer. — Cao 
langa n. 

Empedernido, da. adj. fig. Matig-a sin 

casingeasing. 
Empedernir, a. Pagpatig-a, pagpatigha. 

r. Tig-a, tigha. 
Empedrado, m. Sinalgan sin mga bato. 

Hinapidan sin mga bato. 
Empedrador, m. An nagsasalug sin bato. 

An naghahapid sin bato. 
Empedramiento, m. Pagsalug sin bato. 

Paghapid sin bato. 
Empedrar, a. Pagsalug sin bato sa mga 

balay, singbahan, etc. Paghapid sin bato 

sa mga dalan, etc. 
Empega, f. Ighihirog. — Tigaman. 
Empegadura. /. Paghirog san mga suru- 

dlan sin masapilit. 
Empegar, a. Paghirog san mga surudlan 

sin masapilit. — Pagtigaman sin masapilit 

san mga carnero. 
Empego, m. Pagtigaman sin masapilit san 

mga cacarnerohan. 
Empeglintar. a. Pagtigaman sin masapi- 
lit san mga cacarnerohan. 
Empeine, m. Parte inferior del vientre 

entre las ingles. Puclo; pos-on. — Empeine 

del pié. Alabaob. 
Empeine, m. Buni ó casaquit ng sugad 

sin buni. 
Empeinoso, Sa. adj. Bun-ihon. 
Empelar, n. Sodot, in nanonodot an ,bo- 

hoc. 
Empelazgarse, r. fam. Rimoc, samoc, 

sari. 
Empelechar, a. Pagpasigo san mga bato 

nga mármol, —Pagbutang sin mga bato 

nga mármol. 
Empelotarse, r. fam. Samoc, rimoc, sari, 



Empella. / An dapit sa ibabao san sapín. 
Empellada. /. Ticuang; pageaticuang. 
Empellar, a. Pagticuang. 
Empellejar, a. Pagtahub ó pagpotos sin 

mga anit. 
Empeller, a. Pagticuang. 
Empellón, m. Pagticuang; pageaticuang. 
— A empellones, m. adv. fig. y fam. Ti- 
niticuang lá. 

Empenachado, da. adj. Imorocan. 

Empentar, a. Pagticuang. Pagdoso. 

Empentón, m. Pagticuang; pageaticuang. 

Empeñadamente, adv. m. Nga may 
otang. — Sa tinuyo, tinutuyo gud, tuyo gud 
caopay. 

Empeñar, a. Pagprenda. — Paquibulig, pa- 
quitabang — ;-. Adeudarse. Otang; paotang; 
pagpacaotang. — Precisar, obligar. Paglugus, 
pagpirit. — Insistir con tesón en una cosa. 
Pagtuyo gud. — Interceder. Pagbulig, pag- 
tabang. — Tratándose de acciones de gue- 
rra, contiendas, disputas, altercados, etc., 
empezarse, trabarse. Pagticang, pagona sin 
pagticang. 

Empeño, m. Pagprenda. Otang; paotang; 
pagpacaotang. — Catungdanart sin pagbayad 
san may otang.— Catungdanan. — Pagtuyo 
gud. — Hintutungdan san guintuyo. — Pro 
tector. Mananabang. — Con empeño, m. adv. 
Sa daco nga pagtuyo, sa daco nga pagta 
lingoha. — En empeño, m. adv. Iguinprenda, 

Empeoramiento, m. Pagdugang; pagea 
dugang san saquit, san carautan, etc. 

Empeorar, a. Pagdugang lugud sin cara- 
utan f sin saquit. etc. — n. Pagraut pá an 
nagraraut ná. 

Empequeñecer, a. Paggiban; pagguti. 

Emperador, m. id- Hadi. Emperador. 

Emperatriz. /. Babaye nga asaua sin em- 
perador. — Hadi nga babaye. Emperatriz. 

Emperchar, a. Pagbiao sin panapton dida 
san biauan. 

Emperdigar, a. Pagsugba sa calayo sin 
tamsi, carne, etc. 

Emperejilar, a. fam. Pagsabong sin ma- 
opay. — r. Pasab-ong. 

Emperezar, n. y r. Pagpacahubia; pahu- 
bia. — a. fig. Paglangan, paglanganlangan. 

Empergaminado, da. adj. Pinotos sin 
anit nga manipis. 

Empernar, a. Pagraysang, pagbutang sin 
mga perno. 

Empero, conj. adver. Cundi. — Sin embar- 
go. Bisan pá. 

Emperramiento, m. fam Pagsuqui, pag- 
tuyo sin diri pagtangdo. 

Emperrarse, r. Suqui, pagtuyo sin dirá 
gud pagtangdo ó pagalagad. 



Emperrador. m. Opong sin mga gámut 
sin mga banua nga ipapahamis sin igha- 
hablon. 

Empezar, a. Pagticang. — 7i. Ticang; gui- 
can. — Lo que no se empieza, no se acaba. 
ref. Diri mahuhuman in diri ticangan. 

Empican a. Pagbitay. 

Empicotadura. /. Pagbitay; pagcaWtay. 

Empicotar, a. Pagbitay. 

Empinadura. /. vid. Empinamiento. 

EmpinamientO. m. Pagpabangon, pagpa- 
tindog.— Pagiquidiquid; pagcaiquidiquid- — 
Pagsinta. 

Empinar, a. Pagpabangon, pagpatindog. 
— fis- y f am - Paginum sin damo. — r. Pa- 
giquid, pagiquidiquid; pagiquiniquin. — Pag- 
sinta an mga mananap.— fig. Labao, na- 
uantauan. 

Empinar el jarro bebiendo. Tuncas. 
Empinarse la culebra. Hinducag. 
Empingorotar, a. fam. Pagtongtong.— r. 
Tongtong. 
Empiolar. a. Paghigot sin tamsi ó catian. 
—fig ; Pagdacop, paggapus. 
Empíreo, rea. adj. Langitnon, diosnon. 
— s. Langit, cahimayáan sa langit. 
Empireuma, m. Camaangtud sin bisan 
ano, quinacalayoan sin ora ora. 
Empireumático, ca. a.ij. Maangtud. 
Empizarrado, m. Atup ngabato sin balay. 
Empizarrar, a. Pagatub sin bato nga ma- 
nipis nga sinisiring pizarra. 
Emplastadura. /. Paghaclop; haclop. 
Emplastamiento. ;«. Paghaclop; haclop. 
Emplastar, a. Paghaclop.— fam. Pagolang; 
pacaolang. — r. Lamire, in nalalarime an 
siqui ó camut. 
Emplastecer, a. Pint. Pagpahámis san 
pagpipintaran. 
Emplasto, m. Haclop. 
Emplástrico, ca. adj. Masapilit. 
Emplazador. m. For. An nagtataláan sin 
adlao nga igaatubang san hocom. 
Emplazamiento, m. For. Pagtaláan; ti- 
nalaanan. 
Emplazar, a. For. Pagsugo, pagtaláan sin 
adlao nga igaatubang sa hocom.— Moni. 
Pamanua. 

Empleado, da. m. y /. An sinusugo ó 
tinatapuran. 
Emplear* a. Pagsugo, paghatag sin catung- 
danan. — Paggamit, paggasto. 
Empleita. /. Línara, sinalapid. 
Empleitero, ra. m. y f. Parahimo sin Ii- 
nara ó sin sinalapid.— Parabaliguia sin li- 
nar a ó sinalapid. 
Empleo* m, ^ Paghatag sin catungdanan. — 
Catungdanan,- — Paggamit; pagcagamit.— 



ÉM 



2ÍÉ 



Apear á uno de un empleo, fr.fig. y fam. 
Paghucas sin catungdanan. — Jurar un em- 
pleo, fr. Pagcarauat sin catungdanan, aguí 
ánay sa pagsumpa nga binatasan. — Suspen- 
der á uno del empleo, fr. Pagsugo sin pag- 
hucas san catungdanan. 
Empleomanía. /. Talingoha ó caipa sin 
pagcaput ó pagcarauat sin catungdanan. 
Emplomador. m. Parabole sin timga. Pa- 
rasolda sin timga. 
Emplomar, a. Pagbole sin timga. Pagsolda 

sin timga. 
Emplumar, a. Pagparongparong sin calo, 
etc. — n. Panodote sin barahibo an tamsi. 
Emplumecer, n. Panodote sin barahibo 
an tamsi; (de sodot). 
Empobrecer, a. Pacapobres, pacahangul, 
pacasongco, pacasoco. — n. Pobres, hangul, 
songco, soco, pagcamacalolooy. 
Empobrecer, n. y r. Donot. 
Empobrecimiento, m. Pagcapobres, pag- 
cahangul, casongco, casoco, pagcamacalo- 
looy. 
Empoltronecerse, r. Pagpacahubia; hu- 

bia. 
Empolvar, a. Pagdocot san tapotapo. 
Pagporos sin tapotapo. — Pagbutang ó pag- 
pahirog sin polvos sa bohoc ó bayhon. 
Empolvorar, a. vid. Empolvar. 
Empolvorizar, a. vid. Empolvar. 
Empolladura./. Odian sin potiocan. 
Empollar, a. Paghilomlom. 
Emponzoñador, ra. adj. Macacahilo, ma- 
cacalara. 

Emponzoñamiento, m. Pacahilo, pacala- 
ra. Pagpacahilo, pagpacalara. 
Emponzoñar, a. Pacahilo, pacalara.— r. 
Hilo; lara. 
Emporcar, a. Paglamire, paghugao. — r. 

Lamire, hugao. 
Emporio, m. Lugar nga guincacatirocan 
san mga tauo sin pagcomercio. 
Empotrar, a. Pagbutang sa butnga san 
cota sin cahuy, etc. Pagbongsad sa tuna 
sin cahuy etc., nga pinacarig-on sin cota. 
Empozar, a. Pagholug sa atabay. 
Empozar, a. Pagpalooy san cáñamo. 
Empradizar, a. Pagtanum sin banua basi 
macasabsab an mga hayop. 
Emprendedor, ra. adj. Matingohaon sin 
pagbuhat ó pagtanum bisan san mga ma- 
curi. 
Emprender, a. Pagticang sin bisan ano. 
Pagguican.— fam. Paglabut, paghilabut sa 
igcasitauo. 
Empreñar, a. Pacasagpon, pacaburud. 
Empresa. /. Pamasi, buhat, larang ó ca- 
ladnganan nga naticangan sin ongud.— Tu- 



Úl4 



EM-Étí 



yo. — Paghiringion sin pagcomercio ó pag- 

buhat. 
Empresario, Ha. m. y /. An pinaquiao 

sin buhat. An mga naghihiringion ó na- 

garapi sin buhat. 
Empréstito, m. Otang, paotang.-Inotang. 
Empringar, a. Pagdoldol san tamboc. 
Empujar, a. Pagticuang. Pagdoso. 
Empuje, m. Pagticuang; pagcaticuang. 

Pagdoso; pagcadoso. 
Empujo, m. vid. Empuje. 
Empujón. m. Pagticuang. Pagdoso. Á em- 
pujones, m. adv. fig. y fam. Tiniticuang lá. 
EmpUlgadura. /. Paghogot, pagcahogot. 
Empulgar. a. Paghogot san pisi ó uay 

san balatic. 
Empuñador, ra. adj. Macomcom, maca- 

put sa camut sin bisan ano. 
Empuñadura, f. Carap-tan, caraptanan 

sin espadada, etc. 
Empuñar, a. Pagcomcom, pagcaput, pag- 

catin sa camut sin espada, etc. 
Emulación. /. Caipa sa calag sin pagtu- 

man san caopayan nga guinbubuhat sin iba. 
Emulador, ra. adj. An mairug sa iba. 
Emular, a. Pagipa sin pagtuman san guin- 

tutuman san iba; pagirug. 
Emulo, la. adj. An nagiirug sa iba ug 

nagtatalingoha sin paglabao sa ira. An 

contra. 
Emunctorios. m. pl. Baga mga lisoliso. 
Emundación. /. Pahugas; pagpahid; pag- 

cahugas; capahid, pagcapahid. 

EN 

En. prep. Sa. Pedro está en Madrid. Si 
Pedro áadto sa Madrid. — San. En llegando 
el superior al pueblo, reúnese la principa- 
lía. San pagdatong san ponoan sa bongto, 
nagcacatiroc an mga cadatoan. 

Enaceitarse, r. Malana; mapanos. 

Enaguachar, a. Tubig, pagtubigui sin 
ora ora. — Pagraut an soroc soroc tungud 
san paginum sin damo ó pagcaon sin damo 
nga mga bonga. 

Enaguas. / pl. Loon nga saya. 

Enaguazar, a. Tubig, pagtubigui ó pag- 
pono caopay sin tubig san mga orna, etc. 
r. Pono caopay sin tubig. 

Enajenable, adj. Sadang ihatag sa iba. 

Enajenación. /. Paghatag sin bisan ano 
sa iba. — Caüpong, pagcalipong sa oló. — • 
Catuyao, pagcatuyao.— fig. Caculang sin 
panginano, 

Enajenador, ra. adj. Anmahatagsin iya 

lugaringon sa iba. — s. Parahatag sin iya 

lugaringon sa iba. 



Enajenamiento, m. vid. Enajenación. 
Enajenar, a. Paghatag sin manggad nga 

lugaringon sa iba. — fig. Pacalipong; pa- 

calorong, pacatuyao. — r. Lipong; lorong, 

tuyao. 
Enalbardar, a. Pagbutang san silla sa 

mgá caballo, etc. — fig. Pagpotos sin bu- 

nay, binocboc, etc., bisan ano nga pagpe- 

pritoson. 
Enalmagrado, da. adj. fig. Taramayon. 

— Mahicao. 
Enalmagrar, a. Pagtina sin poropula. 
Enaltecer, a. Pagsanorug, pagdayao, pag- 

dayao, pagdayeg. Pagpaombao. 
Enamarillecer, n. y r. Duas.— Dulao. 
Enamoradamente, adv. m. Sa daco nga 

gugma, sa daco nga paghigugma. 
Enamoradizo, za. adj. Maquihigugma. 
Enamorado, da. adj. Mahagugma. — s- 

Parahigugma. 
Enam.orador, ra. adj. Mahigugma.— r. 

Parahigugma. 

Enamoramiento, m. Paghigugma. 
Enamorante, p. a. Mahagugma. 
Enamorar, a. Pahigugma. — ;-. Higugma. 
Enamoricarse. ;-. fam. Higugma nga 

diri ongud. 
Enanchar, a. fam. Pagpahiluag; pagpa- 

halapad. 
Enangostar, a. Pagpahaligot.— r. Haligot. 
Enano, na. adj. Guigugutiay. — m. y f. 

Tauo nga h abobo caopay, pandacan, ma- 

yahon. 
Enarbolar, a. Pagbiquiao sin bandera. 

etc. — r. Pagsinta an caballo. 
Enarcar, a. Pagbaat sa mga barriles, etc. 
Enardecer, a. fig. Pagipa sin daco. — Ipa. 
Enardecimiento, m. Daco nga pagcaipa. 
Enarenación. /. Sinacot nga apog ug 

sin barás, nga guinagamit sin pagpabusag 

sa mga cota- 
Enarenar, a. Pagbarás ó pagbutang sin 

barás. — r. Sanglad an sacayán. 
Enarmonarse, r. Pagsinta an mga ca- 
ballo, etc. 

Enarración. /. Pagasoy. Casayoran. 
Enarrar. a. Pagasoy. 
Enastado, da. adj. Sungayan. 
Enastar, a. Pagpolo. Pagpate. 
Encabalgamiento, m. An tinotongtongan 

ó binobutangan sa mga lutháng. 
Encabalgar, n. Pangaballo.— Tongtong. 

— a. Pagpátigayon sin mga caballo. 
Encabellecerse, r. Sodot, in nanonodot 
an bohoc. 

Encabestrar, a. Higot ó pagbutang sin 
higot sa mga hayop.— r. Sabud,' in nasa- 
sabud an háyop san higot. ' 



EN 

Encabezamiento, m. Pagticang. Tinica- 
ngan sin surat. — Padrón. — Cahusayan san 
buhis nga igbabayad sa mga tauo. 

Encabezar, a. Pagpasurat ó pagpasacop 
sa padrón. — Pagsurat ó paghimo sin pa- 
drón. — Pagticang ó pagsurat san tinica- 
ngan sin libro, etc. — Pagbutang sin anisa- 
do sa mga alacsio basi rnagmapintas. 

Encabezonamiento, m. vid. Encabeza- 
miento. 

Encabezonar, a. vid. Encabezar. 

Encabriar, a. Arq. Pagbutang sin mao- 
pay san mga pagbo. 

Encabritarse, r. Pagsinta an mga caba- 
llo. 

Encadenación. / vid. Encadenamiento. 

Encadenadura. /. vid. Encadenamiento. 

Encadenamiento, m. Paghigot, pageahi- 
got sin talicara.— fig. Pagcasonudsonud. 

Encadenar, a. Paghigot sin talicara. — 

fig. Paghusay sin maopay sa pagcasonud- 
sonud. 

Encajar, a. Pagpasigo, pagpasoot, pagpa- 
hoot. — Sigo, soot, hoot. — Pagpasolud. — 

fig. y fam. Pagsumat. Le encajé una 
mentira. Nagsumat acó sa iya sin búa. — 

fig. y fam. Disparar, dar ó arrojar. Le 
encajé un tiro. Pinusil co siya. Le encajé 
un palo. Dinabal co siya. — Le encajé un 
tintero en la cabeza. Ibinat^c co sa iya 

oló in tintero; naigoan co an iya oló sin 

tintero. — No viene al caso, no encaja bien. 

Diri naangay, diri naigo. — Paghaora. 
Encaje, m. Pagcasigo; pageasoot, pagea- 

hoot. — Sitio ó hueco en que se mete ó 

encaja una cosa. Loho. — Binorda. 
Encajera. /. Paraborda. 
Encajonar, a. Pagsolud ó pagtimos sin 

bisan ano dida sa cabán ó hornos- 
Encalabozar, a. fam. Pagpreso, pagbilang- 

go, pagpandug. 
Encalabrinar, a. Lipong sa oló.— r. Pag- 

tuyo sin bisan ano; diri pasagdon. 
Encaladura. /. Pagbusag, pagpabusag sin 

bisan ano s¡n apog. 
Encalar, a. Pagbusag, pagpabusag sin apog 

san cota, etc. 
Encalmadura. / Saquít sin hayop nga 

ticang san paso nga ora ora. 
Encalmarse, r. Paso, in pinapasoan an 

mananap cay mapaso nga ora ora. — Linao, 

uaray hangin. 

Encalvecer, n. Opao. 

Encalladero, m. Sanglaran. 
Encalladura. /. Pagsanglad. 
Encallar, «. Sanglad. 
Encallecer, n. y r. Lupac. 
Encallecido, da. adj. Visiohanon caopay. 



EN 



215 



Buhatan caopay. Hiara sa mga cacurian. 
Lupacon san pagbuhat, etc. 
Encallejonar, a. Pagagui sin haligot nga 
dalan. Pagpaagui sa haligot nga aguian ó 
dalan. 
Encamarar, a. Pagbutang ó pagtimos 
san humay etc., sa isteba ó bohosan. 
Encamarse, r. fam. Paghigda, labi pá cún 
masaquít an tauo. — Panlocot, locot, in nan- 
lolocot an mga mananap. — Hapay, in na- 
hapay an humay etc. tungud sin hangin 
nga mabascog. 
Encambrar, a. vid. Encamarar. 
Encambronar, a. Pagalad sin mga cahuy 
nga tonocan.— Pagpacarig-on sa bisan ano 
sin mga puthao. 
Encaminadura. /. vid. Encaminamiento. 
Encaminamiento, m. Pagtutdo san aguian 
ó dalan. Pagtadong sa dalan nga paga- 
aguian. 
Encaminar, a. Pagtutdo san dalan ó 
aguian, pagturay-o. — r. Tadong sa dalan, 
etc. 
Encamisarse. Pagbado. Biste san mga 

payaso. 

Encamorrarse, v. Pagsuhay. Pagauay. 
Encampanado, da. adj. Sugad sin lin- 

ganay. 
Encanalar, a. Pagcale basi maagui an tu- 
big. 
Encanalizar, a. vid. Encanalar. 
Encanallarse, r. Pagraut sin batasan. 
Encanarse, r. Ola. 

Encanastar, a. Pagsolud sin bisan ano 
sa alat. batolan. 
Encancerarse, r. Hubag. 
Encandecer, a. Pagpabaga sa bisan ano. 
Escandiladera. /. fam. Babaye nga para- 

suhay. 
Encandilado, da. adj. fam. Tindug. 
Encandiladora. /. fam. vid. Encandila- 
dera. 
Encandilar, a. Bislao, culap.— fig. Paca- 
lipong, pacahiborong. — fam. Pagsugba. — r. 
Dinga, in nagdidinga an mata. 
Encanecer, n. Oban.— n. y r. Alamag.— 
fig. Tigurang, in natitigurang ná an tauo. 
EncanijamientO. m. Pagpagasa. Camaga- 
sa, pageamagasa; camaniuang. 
Encanijar, a. Pagpagasa. — r. Gasa, ni- 
uang. 
Encanillar, a. Pagsangbud, pagporon. 
Encantación. /. vid. Encantamiento. 
Encantado, da. adj. fig. y fam. Baga 
bongugbungug. 

Encantador, ra. adj. Nangangasuang.— 
s. Paraasuang.— fig. Macaruruyag, maca- 
lilipay. 



216 EN 

Encantamiento, m. Pangasuang.— fig. 

Catingalahan. 
Encantar, a. Pagasuang; pangasuang. — 

fig. Pacausa, pacatingala. 
Encantarar, a. Pagsolud sin coron san 

mga papeleta san pagsorteo, etc. 
Encanto, m. Pangasuang.—/?^. Catingala- 
han, pan gasa. 
Encantusar, a. fam. Pagaramaram, in 

guinaramaram an tauo. 
Encañado, m. Aguian san tubig.— Ha 

mong sin mga tanum. 
Encañador, ra. m. y /. Parasangbud, 

paraporon. 
Encañadura. / Dagami sin centeno. — 

Aguian san tubig. 
Encañar, a. Pagpaagui san tubig sa mga 

aguian. — Pagsangbud, pagporon. — Licating 

ná an humay, etc. — Paghamong san mga 

tanum. 

Encañizada. /. Lotud. Pondol sin isda. 
Encañonar, a. Pagsangbud, pagporon.— 

Pagpuntería dayon san namumusil. — n. 

Sodot, in nanonodot ná an barahibo san 

tamsi. 
Encanutar, a. Paghimo sin luca.— Pag- 
solud sin bisan ano sa luca, sa bias, sa 

lacbías. 
EncapacetadO, da. adj. An maytagoló. 
Encapachar, a. Panolud sin bisan ano sa 

bacat, etc. 
Encapado, da. adj. An nageacapa ó an 

may dará nga capa. 
Encapazar, a. vid. Encapachar. 
Encaperuzado, da. adj. fam. An nag- 

sosocong. 
Encapillar, a. Mar. Pagsocsoc san pisi. 

— r - fig- Y fam Pagbiste sin bado, etc.— 

Mar. Longtud, baobao. 
Encapirotado, da. adj. An natatahuban 

san olo. 
Encapotadura. /. Buringit; caburingit, 

pageaburingit. 
Encapotamiento, m. vid. Encapotadura. 
Encapotar, a. y r. Tahub, in tinatahuban 

an lauas san capote.— r. fig. Buringit. — 

Sirum, in nagsisirum an caíibutan. — Bajar 

el caballo la cabeza. Tongoc. 
Encapricharse, r. Pagtuyo sin pagpada- 

yon sa lugaringon nga paghunahuna nga 

diri angay. 
Encapuchar, a. y r. Pagtahub ó pagbu- 

tang sin itarahub sa oló. 
Encarado, da. adj. Bien encarado. Mao- 

pay an pamayhon — Mal encarado. Mara- 

ut an pamayhon.— De bellas facciones. 
Maopay an cabayhon. — De feas facciones. 
Maraut an cabayhon. 



EN 

Encaramar, a. Pagtongtong. — r. Tong 

tong. Calambitay.— -fig . y fam. Pagpaom- 

bao. — r. Ombao, labao. 
Encaramiento. m. Pagatubang, pagat- 

bang; pagpaatubang, pagpaatbang; pagea- 

atubang. 
Encarar, n. y r. Pagatubang, atbang. 
Encaratularse, r. Pagtahub sa bayhon 

sin tambóla ó barobayhon nga papel, etc. 
Encarcavinar, a. Pagholog ó pagbutang 

sa ocab, sa bito, etc. 
Encarcelación./. Pagpreso, pagbilanggo, 

pagpandug. Capreso, cabilanggo. 
Encarcelar, a. Pagpreso, pagbilanggo, 

pagpandug. 
Encarecedor, ra. adj. An nagpapado- 

gang dugang sin sumat. 
Encarecer, a Pagpamahal san bale. n. y 

r. Mahal an bale. — fig. Pagpalabao. — 

Pagtogon sin ongud. 
Encarecidamente, adv. m. Sa daco nga 

pagtuyo. 
Encarecimiento, m. Pagmahal; pagpa- 
mahal san bale. fig. Con encarecimiento. 

m. adv. Sa daco nga pagtuyo» sa daco 

nga pagtalingoha. 
Encargado, da. adj. An tinoinan, an ti- 

nogonan, an nacarauat sin togon. — De ne- 
gocios. An tinatapuran. * 
EncargamierfltO. m. Pagtogon; patogon. • 

— Togon . — Catungdanan. 
Encargar. Pagtogon, pagtuguian, pagtoin. 

— r. Patogon, patoin. 
Encargo, m. Pagtogon: patogon. — Togon. 

— Catungdanan. 
Encariñar, a. Pagmalahigugma — r. Ili- 

gugma caopay. 
Encarna. / Mont. Panobong, in ipinano- 

nobong sa mga ayam an mga tinae san 

bugsoc nga patay. 
Encarnación. /. An pagpacatauo san 

aton Guinoo Jesucristo sa guinooraye nga 

tiyan ni Santa María Virgen. — Pínt. Pin- 
tar nga poropula, nga sugad sin carne an 

color, nga igpipintar sa mga bayhon san 
mga tauo tauo. 

Encarnadino, na. adj. Himola, poropula. 
Encarnado, da. adj. Pula, mapula. — m. 
Pintar nga pula nga iguinpipintar sa mga 
tauo tauo. 
Encarnadura. /. Buena encarnadura. 
Maopay nga cadugo cay masayon matam- 
bal. Mala encarnadura. Maraut nga cadu- 
go cay macuri matambal. — Casam-dan, ca- 
habolan. 
Encarnamiento, m. Pagonodonod ná an i 
casam-dan. j 

Encarnar, n. An pagpanamcon ó pagpa, I 



EN 

catáuo san Anac sa Dios sa guinooraye 

nga tiyan ni Santa María Virgen. — Onud: 

in naonudonud ná an casam-dan, in naon- 

dan ná an casam-dan. — Bono, sagbat. — 

fig. Dolot, in nadodul-tan an casingcasing 

san ano man nga sumat. — Moni. Cebarse 

el perro en la cosa que coge. Hangrit. 
Encarnativo, va. adj. Cir. Tambal nga 

idadanggas sa mga casam-dan. 
Encarne, m. Moni. Malón, mina.nalonan 

an ayam sin bugsoc etc., nga dinacop. 

Encarnecer, n. Pagtubo, pagsulig; pag- 

tamboc. 

Encarnizado, da. adj. Pula, pula an 

mata. — Pagauay nga macuri, cay uaray 

maampo ug damo an mga samad. 

Encarnizamiento, m. Paghangrit— fig. 
Camabangis, pagcamabangis, camapintas, 
pagcamapintas. 

Encarnizar, a. Pagtobong ó pagpacaon 
sa ayam sin carne sin mananapbasi mag- 
mapintas siya. fig. Pagisug, pagpintas, 

pagbañgis r. Hangrit, lamon, in guinla- 

lamon san lobo an onud san mananap ó 
hayop nga pinatay niya. — Hampas cún 
dao isda. 

Encaro, m. Pagtam-da, (de tamud). — Pag- 

. puntería.- Pusil nga halipot. 
«Encarpetar, a. Pagtimos sin mga papel 
sa mga suratan. 

Encarrilar, a. Pagtadong; pagpatadong. 
—fig. Linghayao. 

Encarrillar, a. vid. Encarrilar. — r. Sabud. 

Encarroñar, a. Pacadonot. — /-. Donot. 

Encarrujado, da. adj. Quinorong. 

Encarrujarse, r. Corong. Conos. 

Encartación. /. Pagpasurat ó pagpasa- 
cop sa padrón. — Paghisacop ó pagbisurat 
sa padrón san mga sacop. — Pasacop ug 
pagbayad sin buhis sa agaron. An bungto 
nga nacarauat sin tauo nga iya agaron ó 
ponoan ug binubuhisan man. — An bongto 
ó mga bongto, nga tungud sin sugo nga ha- 
dianon, pinasasacop man sa mga privilegio 
nga daan ná itinotogot sa iba nga mga 
bongto nga hagrani. 

Encartamiento, m. Paghocom, pagsen- 
tencia. — Pagtauag basi umatubang an tauo 
sa hocom. — Pagpasacop, pagpasurat. — v:d. 
Encartación. 

Encartar, a. Paghocom, pagsentencia san 
tauo salaan nga naglaris san sugo ug ua- 
ray pagalagad san pagpatauag sa iya.— 
Pagtalaan ug pagpatauag san tauo basi 
umatubang sa hoc-manan. — Pagpasurat, 
pagpasacop. — Pagsacop. 

Encartonador, m. Parapotos sin cartón 
sa mga libro. 



EN 



217 



Encartonar, a. Pagpotos ó pagbutang 

sin cartón sa bisan ano. 
Encasar, a. Cir. Pagsogpon san tul-an 
nga nalopo. 

Encascabelado, da. adj. An may mga 

corongcorong. 

Encasquetar, a. Pagcalo; pagsadoc; pag- 

socong.— r. Pagtuyo sin pagpadayon san 

guinhunahuna. 

Encastar, a. Paglibug nga pagpacaopay. 

— n. Pagcasta. Cogud cún mga tamsi. 
Encastillado, da. adj. Palabilabihon, ma- 
labiao. 

Encastillador, ra. adj. An naayop sa 
mga baluarte ó carig-onan nga cota cún 
sa mga hagtaas nga buquid ó mgapang- 
pang. 
EncastillamientO. m. Pagayop sin ba- 
luarte. Pagóyop sa mga hagtaas nga bu- 
quid ó mga psngpang. 
Encastillar, a. Pagpacarig-on ó paghimo 
sin mga cota ó mga baluarte. — r. Paga- 
yop sin baluarte.—/^. Pagayop sa mga 
hagtaas nga mga buquid ó mga pangpang. 
— Pagtuyo sin pagpadayon sa lugaringon 
nga pagbuot ug diri pasagdon. 
Encatarrado, da. adj. Sinisip-on, sip-o- 
non. 

Encausar, a. Pagbuhat sin mga diligen- 
cia an hocom ó ponoan. 
Encauzar, a. Pagcale basi umagui, an 
mga tubig.-- ; fig. Pagpatadong. 
Encavarse, r. Sohot, tago. 
Encebollado, m. Guinisa sin carne, nga 
guintirostiros ug binutangan sin mga se- 
boya ug mga panacot. 
Encefalitis. /. Med. Casaquit sa oló nga 

may hubag sa solud. 
Encéfalo, m. Zcol. An solud sa oló. Oló. 
Encelar, a. Pagtago, paglicao. 
Encelar, a. Pacaabugho.— r. Pagabug-ho. 
Encella. / Hormahan sa paghimo sin mga 

queso. 
Encellar, a. Paghimo sin mga queso ala- 
gad lá san hormahan. 
Encenagado, da. adj. Lagayon, lapdocon; 

malugaroc. 

Encenagamiento, m. Caholog ó pagca- 
holog sa lagay, sa hanang, etc. 
Encenagarse. V. Holog, in naholog sa 
lagay, sa hanang, sa lubugan, etc.— fig. 
Pagvisio ó pagraut sin batasan, pagluga- 
rug.— Pagagui sa lagay. 
Encendajas. /. pl. Mga lahingon. 
Encender, a. Pagdagcot; pagpalaga.— Pag 

sonog; pagsurit. — Pacapaso. — Tungab. 
Encendidamente, adv. m. fig. Ongud 



218 



EN 



nga pagtuyo, ticos nga pagtuyo ó pagta- 
üngoha. 
Encendido, da. p. p. Linaga — adj. Pula 

caopay. 
Encendimiento, m. Pagcalaga. Casonog, 
pagcasonog.— Capaso, pagcapaso; cama- 
paso, pagcamapaso.— Caposoc, casina.— 
fig. Caipa. 
Encenizar. a. Pagbutang ó pagagbon 

sin abo. 

Encentador, ra. An magtiticang. 
Encentadura. /. Pagticang; pagcaticang. 
Encentamiento. m. Pagticang, in nati- 
cang ná sin cadonot an Jauas san masa- 
quit nga uaray pacacaluyo. 
Encentar, a. Pagticang.—/-. Pagticang ná 
sin cadonot an lauas san masaquit nga 
uaray pacacaluyo. 
Encepar, a. Pagprcso, pagbilanggo, pag- 
pandug.— Pagbalay, in binabalayan an ca- 
non san pusil.— ;/. Paggamut, nangagamut 
ná an mga tanum ó mga cahuy. 
Encerado, da. adj. Sugad sin taro— líi- 
nanul. Hinamilan, hinaguran, hinodhoran 
Enceramiento. m. Paghamil; paghagud 

paghodhod. 
Encerar, a. Paghamil. Paghagud, pag- 
hodhod. Tagas. * 
Encernadar. a. Pagtagbon ó pagagbon 
sin abo. 
Encerotar, a. Paghamil sin lubid, etc. 
Encerradero, m. Pasluran. 
Encerrador, ra. adj. Magpapasolud. Ma- 

locop.— - m. Parapaslud sa inga hayop. 
Encerradura. /. vid. Encerramiento. 
Encerramiento, m. Pagsolud. Pagpas- 
lud. Pagpasolud. — Honongan nga inoo- 
quian san mga pagbaya ó naglicay san ca- 
libutan.--Bilanggoan, pandogan, presohan 
nga haligot. 
Encerrar, a. Pagsolud; pagpaslud. Pag- 
pasolud.—^. Locop, loob. — Pitac. r. fig. 
Paglicay sa calibutan ug pagsolud sa usa 
nga combento. 

Encerrona. /. fam. Pagpelio ó pagbug- 
ho.— Hacer la encerrona, fr. fam. Pag- 
pelio ó paglicay sa calibutan sa pira ca 
adlao. 
Encestar, a. Pagsolud ó pagbutan sin bi- 
san ano sa batolan, tagacan, tacuyan etc 
Encía. /. Lagus. 

Encíclica./. Surat, sugo ó togon sa Santos 
nga Papa nga iguinpapadara niya sa mga 
obispo ngatanan san bug-os nga cacristia- 
nosan. 
Enciclopedia. /. Catiguban san ngatanan 
nga mga pagaradman.— Libro nga casayo- 
ran sin damo nga mga pagaradman 



EN 

Encierro, m. Pagsolud; pagpaslud. Pag- 
pasolud.— Honongan nga inooquian san 
mga nagbaya ó naglicay san calibutan.— 
Bilanggoan, pandogan, presohan nga ha- 
ligot. — Pasluran. 
Encima, adv. 1. Sa ibabao, sa igbao.— 
fig. Labáo.— Por encima, m. adv. Tala lá. 
Encimar, a. Pagbutang sa ibabao cún sa 

igbao.— r. Paglabao; paghitaas. 
Encina. /. Cahuy nga encina. 
Encintar, a. Pagsab-ong, pagrayandayan 
sin mga cinta.— Pagbaclao san mga todo- 
todohay. 
Encismar, a. Pacasamoc. 
Encizañado^ ra. adj. Masamoc, mari- 
moc. Macacasamoc, macacarimoc. 
Encizañar, a. Pacasamoc, pacarimoc. 
Enclaustrado, da. adj. An sinolud, an 
pinasolud sin combento. An naocoy ó na- 
honong sa combento. 
Enclavación, f. Pagraysang; pagearay- 
sang. 



Enclavadura. /. Samad in nasasamad an 
hayop sa siqui sin raysang.— Tinigban. 

Enclavar, a. Pagraysang.—/^-. Pagtahus. 

Enclavijar, a. Pagsumpay.— Pagpadlong. 

Enclenque, adj. Masaquiton, masinaquit- 
non, maluyahon. 

Enclocar, n. y r. Paghilumlum, paghilum- 
hum. 

Encloquecer, n. vid. Enclocar. 

Encobar, n. y r. Paghilumlum. 

Encobrado, da. adj. Sinac-tan sin tum- 
baga. — Sugad sin tumbaga. 

Encoclar, n vid. Enclocar. 

Encocorar, a. fam. Paglinabut, paghilabut 

Encoger, a. y r. Quirom; quirugtol; qui 
gong; ocnol; ngotob; molocon; lolon; lu 
bag; hiyac; gusud; goco; coros; coropo; 

corogpus; corobto!; coro; copus; conos; cu 
bid; buyoncot; balolón; quirug; quirim 

quipot; quipos; qu lpot; quigf)os.— fig. Da 

lao, in dinadalao an tauo ó naauod. 
Encogidamente, adv. m. Ora ora sin 

dalao; dalao caopay. 
Encogido, da. adj. Matalao, madalao, 

maauod. 
Encogimiento, m. vid. Pincoger. Aña- 
diendo pag, ca, 6 pagea, según convenga. 

fig. Cadalao, caauod. 
Encojar, a. Pagcapiang. — r. Piang; quiang, 

quiangquiang.— /-. fig. y f a m. Pagsaquit,' 

in nasasaquit an tauo. — Pagpacamasaquit, 

in di man masaquit. 
Encoladura. / vid. Encolamiento. 
Encolamiento, m. Paghodhod, pagea- 

hodhod. 
Encolar, a. Paghodhod. 



m 

Encolerizar, a. Pacasina. — r. Sina; pingot. 
pingit; bariauot. 
EtlCOtnendable. adj. An sadang itogon. 
Encomendado, m. Sacop o tinatapuran. 
Encomendamiento, m. Togon.— Itino- 
gon. 
Encomendar, a. Pagtogong, pagtuguian. 
;-. Patapud. — a. Pagtois. — Papanimangno. 
Encomendero. /;/. Tinogonan ó tinata- 
puran, an pinapapanimangno. 
Encomiador, ra. adj. Magdadayao, mag- 
dadayeg. — s. Paradayao, paradayeg. 
Encomiar, a. Pagdayao caopay, pagdayeg 
caopay. 
Encomiasta. ///. Paradayao, paradayeg. 

Dayeg, dayao. 
Encomiástico, ca. adj. Magdadayao, 
magdadayeg; madayao, madayeg. 
Encomienda, f. Togon. — Itinogon. — Ca- 
mahalan nga cañan hadi itinotogot sa iba 
nga mga sacop niya. — Cabansagan, casa 
langbayan, cabantugan.—Pagdayao, pagda- 
yeg. — Pagtabang; darangpan; arayopan. pl. 
Mga pangomosta. — Paliinumdum. 
Encomio, m. Pagdayao caopay, pagdayeg 
caopay; ongud ó ticos nga pagdayao. 
Encompadrar, n.fam. Oropud, cay an 
tauo nga nageocogos sin bata san pagbu- 
niag cún san pageonfirma bá nagoropud na, 
ngan san mga caganac san bata; pageom- 
padre. Pagsangcay caopay. 
Enconamiento, m. Hubag; panhubag. — 
jig. Pagdomot, paghomot, maraut nga ca- 
buot. 

Enconar, a. Pagcahubag. — r. Hubag, pan- 
hubag. — jig. Pagdomot, paghomot, pagraut 
sin buot sa iba. r- Sugmat. 
Encono, m. Pagdomot, paghomot, maraut 
nga cabuot. 

Enconoso, sa. adj. jig. Macacaraut. — 
Masayon madomot ó mahomot sa iba. 
Encontradamente, adv. m. Contra ó 
patuc caopay. 

Encontradizo, za. adj. Matihapo; ma- 
bagat. — Hacerse uno encontradizo./^. Na- 
bagat, mabagat; naghihinibagatbagat. 
Encontrado, da» p. p. Hinaguian, guina- 
guian. — adj. Naatubang ó nayongud. 
Encontrar, a. Agui, pacaagui. — Paghitapo, 
paghisugat. — Tapo, sugat, bagat. — Pag- 
quita. — r. Pagcacontra sin buot. — Opinar 
diferentemente; discordar unos de otros. 
Diri pacaoyon an mga paghunahuna. Ha- 
blando de los afectos, las voluntades, los 
genios, etc.,. conformar, convenir, coincidir. 
I'agoyon, pagabuyon; pacaoyon, pacaara- 
buyon. — Sacob. — Suray.--Sulatsugat.-Sug- 
bat.~ Sugatsugat. — Sugabo. — Sigabo.-Sa- I 



ÉIfí 



m 



roso. — Saplag.— Sagábo. — -Camlang. — Ba- 
nios. 
Encontrarse ó tropezar con algo. 

Sabguil, cabit, sapil. 
Encontrón, m. Capingque, pagcapingque. 

Casonggo, pagcasonggo, 
Encopetado, da. adj. jig. Malabiao, pa- 

labilabihon. 
Encopetar, a Pagimoroc. — r. Labiao, pa- 

labilabi. 
Encorachar, a. PagsoJud sa sudlanan nga 

anit sin género, etc. 
Encorajar, a. Pacosog, paisug.— r. Sina, 

isug, pongot. 
Encorar, a. Pagtahub sin anit.— Pagsolud 

sin bisan ano sa solud sin anit.— Pagpa- 

bahao san mga casam-dan.— n. Bahao an 

mga casam-dan. 
Encorazado, da. adj. An nagbibiste sin 

tahubtahub nga tumbaga, asero, etc.— An 

natatahoban sin anit. 
Encorchetar, a. Pagbutang sin cauitcauit. 
Encordar, a. Pagbutang sin mga cuerdas 

sa mga sesta, etc., etc. — Paggapus. — Pag- 

sangbud sin damo nga mga casangbud. 
Encordelar, a. Pagbutang sin mga pisi. 

Paghigot sin mga pisi. 
Encordonado, da. adj. Sinab-ongan sin 

mga sinalapid ó mga cordón ó sinulc. 
Encordonar, a. Pagbutang ó pagsab-ong 

sin mga sinalapid ó sinule nga mga cordón. 
Encorecer, a. Pagpabahao san mga ca- 

sam dan. — ;/. Bahao an mga casam-dan. 
Encoriación. /. Pagpabahao, cabahao sin 

casam-dan. 
Encornadura. /. An cahimo ó pageahimo 

san sungay sin sungayan. 
Encornudar, n. Pagolput san sungay. 
Encorozar, a. Pagbutang sa igeasitauo sin 

calocalo nga papel sa pagpacaalo sa iya. 
Encorralar, a. Pagpasolud sin bisan ano 

sa alad. — Pagpaslud. 
Encorrear, a. Paghigot sin bisan ano 

sin correa nga anit. 
Encortinar, a. Pagbiao sin mga cortina 

cay pagsab-ong. 
Encorvada. /. Cayoctot, cagoco, cabuyon 

cot sa lauas. — Hacer uno la encorvada 
jr. jig. yfam. Pagpacamasaquit in di man 
Encorvadura. /. Pagpinoc; pagyoctot; 

paggoco, pagduyoc; pagbuyongcot; pag- 

pií-ooc; pagis-is; pagbunglan; pagbiroc; 

pagbaricolcol; pagbalico, pageapioc; pag 

cayoctot; pagGagoco; etc., etc. 
Encorvamiento, m. vid. Encorvadura. 
Encorvar, a. y r. Piuoc; yoctot; gocó; 
•duyoc; buypncot; pil-ooc; is-is bunglan; 
biroc; baricohol; balico.— r, jig. Gapil. 



220 EN 

Encostradura. /. Potos. 
Encostrar, a. Pagpotos. 
Encovadura. /. Pagpasolud in bisan ano 
sin lungib; pagsohot sin loho, etc.,, 

Encovar, a. Pagpasolud sin bisan» r aiio sa 
lungib; pagsohot sin loho, etc. — r. Solud; 
sohot.— fig. Tipig; \acop.— fig. Pagpatago. 
— r. Tago. 

Encrasar, a. Pagpasanoc. — r. Sanoc. 

Encrespador, m. Icocorong sa bohoc. 

Encrespadura. /. Cacorong, pagcacorong 
san bohoc. 

EncrespamientO. m. Cacorong an bohoc 
tungud sin cahadluc ó caculba. 

Encrespar, a. Pagcorong. Corong; tabar- 
hut. — ;-. fig. Pagdagco an balud, in maco- 
sug an hangin. Pagliroc san bohoc. 

Encresparse el pelo. Morat. 

Encrestado, da. adj. Malabiao, palabila- 
hon. 

Encrestarse, r. Tendug, in natindog an 
pumapong san tamsi. 

Encrucijada. /- Casimangan ó guincaca- 
tapoan san mga dalan. 

Encrudecer, a. Pagpahilao.— fig. Pacasi- 
na, pacaisug. — r. Sina, isug. 

Encruelecer, a. Pagpaisug, pagpapintas, 
pagpabangis. — r. Isug, pintas, bangis, sina 
caopay. 

Encuademación. /. Pagtahi ug pagpo- 
tos man sin libro. 

Encuadernador, m. Paratahi ug parapo- 
tos man sin mga libro. 

Encuadernar, a. Pagtahi ug pagpotos 
man sin mga libro. 

Encubar, a. Pagipis ó paghuad san alac- 
sio dida sin mga barriles.— Pagsolud san 
mga salaan, sugad san nagpatay sin amay, 
sa usa nga barriles opud sin usa nga ma- 
nuc nga lalaqui, usa nga-olot nga babaye, 
usa nga ayam ngan sin bibora mananap 
malara, ngan iholog ó ihapil ngatanan sira 
sa tubig. 

Encubertar a. Pagtahub. 

Encubierta. /. Limbong, lingo, budhi. 

Encubiertamente, adv. m. Sa tinago, 
sa hilum. — Sa malimbong, sa malingo, sa 
mabudhi — Limbong caopay, budhi cao- 
pay. — Sa hinayhinay. 

Encubierto, ta. p. p. Tinago, tinatago. 

Encubridor, ra. adj. Matago, malicao. 
— s. Paratago, paralicao. 

Encubrimiento, m. Pagtago, paglióao; 
catago, pageatago. Panago. 

Encubrir, a. Pagtago, paglicao. — Pag- 
hogop. 

Encuentro, m. Capingqui, pagcapingqui. 
Casonggo, pagcasonggo. — Paghitapo, pag- 



Eisr 

hisugat; paghibagat. — Ir al encuentro de 
uno. />. Pagbagat. — Salir al encuentro de 
uno. fr. Pagsalubong, pagsugat. — fig. Pa- 
gato sa iya. fig. Pagpatagam sa iya sa 
ano man nga iya pagbubuhaton. 
Encuesta. /. Panginsayud, pagosisa. 
Encuitarse. ;-. Subo, bido, sáquit, mingao, 

yogot. 
Encumbrado, da. adj. Ombao, labao, 

hataas. 

Emcumbramiento. m. Paghataas; pag- 
pahataas. — -Pagcaombao; pagpaombao. — 
Capalabilabi, camalabiao. — Cahitaas, pag- 
cahitaas. Cahitas-an. 
Encumbrar, a. Pagpaha'aas. — r. Hataas. 
— fig. Pagpaombao; pagpalabao. — n. Pag- 
saca ó pagtocad sa pungeay. — r. Palabila- 
bi, palabiao. 
Encunar, a. Pagholid san bata sa iya 

higdaan. 
Encurtido, m. Bisan ano nga mga otan 

nga guiñamos sin suca, asara, inasara. 
Encurtir, a. Pagamus sa mga otan sin 

suca, pagasara sin sili, etc. 
Enchancletar, a, Pagsapin sin sitíelas. 
Encharcada. /. Danao; lam-ao. 
Encharcar, a. Pagpono sin tubig.- -r. 

Danao, lam-ao, apo, labon, lonop. 
Enchiquerar, a. Pagpaslud san todo sa 
pasl uran. —fig. y fam. Pagbilanggo, pag- 
pandug, pagpreso. 
Enchufar, a. Pagluta. 
Enchufe, m. Pagluta. 
Endeble, adj. Maluya, malay-mai. 
Endeblez. /. Caluya, pagealuya; camalu- 
ya, pageamaluya. 
Endécada, f. Ñapólo cag usa ca tuig. 
Endecha. /. Pagcanta sin mamingao. 
Endechadera. /. Babaye nga nahaya, in 
may minatáy, cay sinosoholan siya, ug 
naopud man ^an paglubong. 
Endechar, a. Pagcanta sin mamingao tu- 
ngud san níga minatáy; pagtahud sa ira 
sa mga paglubong. — r. Subo, mingao, yo- 
got, araba. 
Endehesar, a. Pagdolong sa mga hayop 
ngadto sa tuna .nga banuáan ó pananab- 
sabon nga cacog-nan. 
Endemia. /. Med. Saquit nga binabati 
sin agsub, cún sa amihan bá, cún sa ha- 
bagat bá. 
Endémico, ca. An sinasaquitan ó nabati 

san sinabi ná nga saquit. 
Endemoniado, da. adj. Sinasaoban, si- 
nasaopan san yaua. Yauaan.— fig. y fam. 
Maraut caopay. Macacaraut. 
Endemoniar, a. Pagpasaob, pagpasaop, 
pagpasolud san yaua sa lauas sin tauo.— 



EN 
fig. y fam. Pacasina, pacaisug. — r. Sina, 

isug. 
Endentado, da. adj. Tangotangoan, ma- 

guiringguiring. 
Endentar, a. Pagcasimasima san tangota- 

Endentecer, n. Pagtoroc na san ngipon 
sa mga cabataan. —Quien presto endente- 
ce, presto hermanece. ref. An bata nga 
dagmit ngi ponan, dagmit man mabubug- 
toan. 

Enderezadamente, adv. m. Sin tadong. 

Tadong caopay. 

Enderezado, da. adj. Ayon; oyon; igo. 
Enderezador, ra. adj. An maaram mag- 

mangno ó magataman; an maaram mag- 

patadong. — s. Paramangno, paraataman sin 

maopay. 
Enderezamiento, m. Pagtadong; cata- 

dong, pagcatadong. Pagpatadong. 
Enderezar, a. Pagtadong. Pagpatadong. 

Panadong.— -fig. Pagpacaopay.— r. Tadong. 

— Honducag. Linghayao. Lacdug. 
Enderezar el cuerpo. Tuhad. 
Endeudarse, r. Otang, pacaotang. 
Endiablada. /. Dorogas nga macatataua. 
Endiabladamente, adv. m. Maraut cao 

pay. 
Endiablado, da. adj. fig. Maraut caopay. 

—fig- fam. Macacaraut. 
Endilgádor, ra. s. Paratadong.— adj. Ita- 

tadong ó itutungud sin bisan ano, aala- 

gad lá san iya guintutuyo ó larang. 
Endilgar, a. fam. Tadong, tungud, cún 

itutumgud ó itatadong sin bisan ano, 

aalagad la san iya guintutuyo, ó larang. 

Turay-o. 
Endiosamiento, m. fig. Capalabilabi, ca- 

malabiao.— fig. Ilipaosa nga baga naua- 

uad-an an tauo san mga balatian. 

Endiosar, a. Pagpacadios san tauo r. fig. 
Palabilabi, palabiao.— fig. Hipaosa. hiti- 
ngala. 

Endoblado, da. adj. An nate nga nasoso 
sa iya iroy ug sa iba man. 

Endocarditis. /. Med. Casaquít san ca- 
singcasing nga nahuhubag. 

Endonar, a. Paghatag, pagtogot, pagre- 
galo. 

Endorsar, a. vid. Endosar. 

Endorso, m. vid. Endoso. 

Endosar, a. Paghatag sa lain sin carig- 
onan nga papel basi cumarauat siya san 
sal api nga sinasabi dida.— fig. Pagtoing. 

Endoselar. a. Pagbimo sin corobcorob, 
sin itarahub. 

Endoso, m. vid. Endosar.— An surat sa 
cababalic-dan sin papel nga carig-onan, 



EN 



221 



cay paghatag ó pagtogot sa lain.— Pag- 
toing. 
Endriago, m. Gadia nga an iya canimo, 

cono, may cañan tauo ug cañan iba man 

nga mga mananap. 
Endrina. /. Bonga san cahuy nga ciruelo 

nga ihalas ó ilahas. 
Endrino, na. adj. Maitum— m. Cahuy 

nga ciruelo nga ilahas. 
Endulzadura. /. Pagpatam-is. Catam-is, 

pagcatam-is. Catam-isan. 
Endulzar, a. Pagtam-is; pagpatam-is. r. 

Tam-is.— fig. Pagpagaan, pagpasayon.— r. 

Gaan, sayón. 
Endurador, ra. adj. An diri magastohun, 

diri mahatagon.— s. Diri paragasto, din 

parahatag. 
Endurar, a. Pagpatig-a, pagpatigha,— r. 

Tiga tigha— Paghinayhinay san mgapag- 

gasto.'— Pagilub, pagantos.— -Pagangana- 

ngan. 
Endurecer, a. Pagpatig-a, pagpatigha.— 

r. Tiga, tigha. fig. Pagpacosog, pagpabas- 

cug.— ;-. Cosog, Bas^ug.— fig. Isug. 
Endurecerse de viejo. Asas. 
Endurecidamente. adv. m. Ora ora ca- 

matig-a, matig-a, ó matigha caopay. 
Endurecimiento, m. Catig-a, pagcatig-a 

catigha, pagcatigha. Camatig a, pagcama- 

tiga, camatigha, pagcamatigha. 
Ene. /. Ngaran san letra nga «.—De palo. 

fig- y fam. Cahuy nga bitayan ó pamimi- 

tayan san mga salaan.— Ser de ene una 

cosa. fr. fam. Maansiya lá guinhapon, 

maabut lá guinhapon, etc. 
Enebrina. / Bonga san cahuy nga enebro. 
Enebro, m. Cahuy nga marabong ug ma- 

hamut 
Enejar, a. Pagbutang sin eje sa mga car- 
ro, etc. 
Eneldo, m. Banua nga tambal nga nag- 

papacatorog. 
Enema, m. Med. Tambal sa mga dagco 

nga mga casam-dan.— Med. Lavativa. 
Enemiga. /. Cahomot, cadomot, maraut 

nga buot. 
Enemigamente, adv. m. Ora ora sin ho- 

mot ó domot. Homot ó domot caopay. 
Enemigo, ga. adj. Auay; contra; patuc. 
— Auay, caauay. 

Enemistad. /. Pagsipaghomot, pagsipag- 
domot. Cadorom-tan. 

Enemistar, a. Pagbungcag san pagca- 
sangcay.— r. Pagsisihomot, pagsisidomot. 

Éneo, a. adj. poét. Tinumbaga, tumbaga. 

Energía. /. Camarig-on sin buot, cacosog, 
pagcacosog sin buot.— Ongud ó ticos nga 
buhat, pagyacan, etc., etc. 



&2 ÉN' 

Enérgicamente, adv. m. Sin ongud, sin 
ticos. Ongud caopay, ticos caopay. 
Enérgico, ca. adj. Marig-on ó macosog 
sin buot; maongud, maticos. 
Energúmeno, na. adj. Sinasaoban ó si- 
nasaopan san yaua. 
Enero, m. id. Siyapa nga bulan san tuig. 
Enervación. /. Caluya, pagcaluya; cama- 
luya, pagcamaluya; camaluyahon. 
Enervar, a. Pagluya; pagpaluya.— r. Luya. 
Enfadadizo, za. adj. Masayon masina, 
poscanon. 
Enfadar, a. Pacasina, pacangalas.— y. Sina, 
isug, pingot, ngalas, lood/hoga, hangrit, 
aringit, arimongot. 
Enfado, m. Cangalas, pagcangalas; casina, 

pagcasina: caisug; pagcaisug. 

Enfadosamente, adv. m. Ora ora nga 

cangalas; ora ora nga casina; mángalas 

caopay; masina caopay; maisug caopay. 

Enfadoso, sa. adj. Macacangangalas; ma- 

casisina. 

Enfaldar, a. Pangotud san mga sanga nga 

dapit sa obús san mga cahuy.— r, Pagpa- 

le san saya, cún san atubangan san bado. 

Enfaldo, m. Atubangan san bado, saya, etc., 

nga guinpapale. 
Enfangar. a. Paglubong sin bisan ano sa 
lagay. Talmong.— /-. Hatalmong, holog sa 
lagay. Nahatalmong sin lagay an bado. 
Cayóse la camisa en el cieno.— Pagtomong. 
—r. fig. Holog, paglugarug sa mga cai- 
rib-gon sa lauas. 
Enfardar, a. Pagbantal. Pagpotos. 
Enfardelados m. Parabantal. Parapotos. 
Enfardeladura. /. Pagbantal; pagpotos: 
pagcabantal; pageapotos. 
Enfardelar, a. Pagtimos sin bisan ano 
sa mga sopot.— Pagbantal. Pagpotos. 
Énfasis, amb. Hataas nga pamolong nga 
iguinpapaorug an guinpopolong ó guin- 
babasa. 
Enfáticamente, adv. ni. Sin hataas nga 

pamalong... 
Enfático, ca. adj. Hataas nga pamolong... 

ó pagsurat. 
Enfermar. n. Saquit.— a. Pacasaquit— fig 
Pacaluya. d JK 

Emfermar los niños por excesos de 
la madre en la comida, etc. Lanti. 
Enfermedad. /. Casaquit.—^. Casáquit. 
Enfermería./. Pamul-nganan, pamumurul- 

nganan, poroy-an san mga magsaquít. 
Enfermero, ra. m. y f. Paramañgno, pa- 
raalila, parabantay san mga magsaquit. 
Enfermizo, za. adj. MasinaquiUnon.— 
Capaz de ocasionar enfermedades, como 
algunos manjares por su mala calidad, al- 



m 

gunos lugares por su mala situación, etc. 
Macacasaquit. 
Enfermo, ma. adj. Masaquit. 

Enfervorizar, a. Pagpaongud, pagpaticos 
san pagtuman, etc.— y. Ongud, ticos — 
Pagbangad. 
Enfeudar, a Paghatag ó pagtogot, sin feu- 
do. Pagpahimomolos. 
Enfielar. a. Pagsugad san pagtimbang. 
Enfilar, a. Pagrungbay. Pagtalay, pagtala- 
yatay, pagtalaytay.— Ensartar. Pagtohog. 
Enfístolarse. ;-. Pagnacnac, pagtiticahala- 
rum san casam-dan. 
Enfiteusis. /. Paghatag sa usa ca tauo 
sin usa nga tuna poro ó balay, diri cay 
basi iyahon, cundi cay basi pagpul-san 
niya, ngan mahatag siya sin usa nga so- 
hol sa iquinatuig etc., san totoo nga tagiya 
Enfiteuta. com. An nagpopolos sin tuna 
ó balay ug nagbabayad sin sohol san to 
too nga tagiya. 
Enfiteútico, ca. adj. Tuna, balay etc., 
nga hinatag sa usa ca tauo, basi pagpul- 
san niya, ngan mahatag siya sin usa nga 
sohol san totoo nga tagiya. 
Enflaquecer, a. Pagpagasa, pagpahugus, 
pagpanioang.— - fig. Pagpaluya — n. y y. 
Gasa, hugus, niuang.— fig. Luya. 
Enflaquecimiento, m. Camagasa, pagea- 
magasa, camaliugus. pageamahugus, cama- 
manioan, pageamanioang. Cagasa; pagea- 
gasa, cahugus, pageahugus. Caluya, pagca- 
luya; camaluya, pagcamaluya. 
Enflautado, da. adj.fam. Maparayao. 
Enflautador, ra. adj. fam. Manunulay, 

malimbong, masorugsorug. 
Enflautar, a. fam. Pagsulay; paglimbong, 

pagsorugsorug. 
Enflechado, da. adj. An pana ó balatic 

nga tinaoran sin odyong. 
Enfoscar, a. Pagsirom. y. Tuyo. Isug, sina. 
Enfrailar, a. Pagpasolud sa pageapadre. 
n. Pagsolud sa pageapadre. 
Enfranquecer, a. Pagpaagui, pageagui 
sin lugar. 
Enfrascamiento. m. Pagsohot, pageaso- 

hot sin casighotan ó cabanuaan. Panohot. 

Enfrascar, a. Pagsolud ó pagipis sin tu- 
big, alacsio, etc., sa mga frasco. 

Enfrascarse, r. Agui ó sohot sin casig- 
hotan ó cabanuaan. 

Enfrenador. m. Parasangal san mga ha- 
yop.— An nagpapaanad san mga hayop. 

Enfrenamiento, m. Pagsangal; pageasa- 
ngal . — Pagpaanad . 

Enfrenar, a. Pagsangal.— Pagpaanad.-Pa- 
cahauid.— y. fig. Hauid. 

Enfrente, adv. 1. Sa atubangan; yongud. 



EN 

Enfriadera* /. Pátatahufriart sin mga ano 
man lá nga patataghumofl. 
Enfriadero, m. Patataghuman.— Cataghu* 
man. 
Enfriador, ra. adj. Mataghum: mahagcot, 
mahagnao, mabugnao, matugnao. — s. Pa- 
rataghum, parahagcot, parahagnao, pabug- 
nao, paratugnao. 
Enfriamiento, m. Cataghum, pagcatag- 

hum; camataghum, pagcamataghum 

Enfriar, a. Pagpataghum, pagpahagcot, 
pagpahagnao, pagpabugnao, pagpatungao. 
r. Taghum, hagcot, hagnao, bugnao, tug- 
nao.— /%-. Pagpaluya san mga caiiib-gon. 
r. Luya. 
Enfundadura. /. Pagsolud sin bisan ano 
sa pinostan. 
Enfundar* a. Pagsolud sin bisan ano sa pi- 
nostan. — Pagpono- 
Enfurecer, a. Pacaisug, pacasina. — r. Isug, 
sina, p'ntas, aligotgot. Ngorongoro.— Paca- 
labilabi, pacalabiao. — r. Labilabi, labiao.— 
r. fig. Onos, onusonus cün dao hangin. 
Madagat, mabalud, bungcag ná an dagat. 
Enfurruñarse, r. Isug, sina. 
Engace, m. Pagtohug. •—/%•. Pagcasonud- 
sonud. — Quinauad. 
Engaitador, ra. adj. Malimbong. 
Engaitar, a. fam. Pagaramaram, pagso- 

rugsorug. 
Engalanar, a. Pagrayandayan, pagsab-ong. 
Engallado, da. adj. Onat magiacat, etc., 
an tauo. 

Engallarse, r. Pagonat magiacat. 
Enganchador, ra. adj. Macao it. 
Enganchamiento, w. Pagcao-it; pagea- 
caoit. 
Enganchar, a. Pagcao-it.— PaghDnda san 
caballo d;da san carruaje.—^-, y fam. Pa- 
garamaram. — Mil. Pagaramaram basi su- 
nioíud an tauo sa pagcasoldado, cay sino- 
soholan mán.-r. Solud sa pagcasoldado. 
Enganche, m. Pagcao-it; pageacao-it, — 
i'aghanda— Solud, pagsolud sin pagcasol- 
dado. 

Engangrenarse. v. Pagdonot an onud 
cún tul-an sa lauas. 

Engañabobos, com. fam. Malimbong, ma- 
libo. Buaon. 

Engañadizo, za. adj. Masayon limbongan. 
Engañador, ra. adj. Malimbong, malibo. 
Huaon. 

Engañamiento. m. vid. Engaño. 

Engañar, a. Pagbua.— Paglimbong, pagli- 
bo. Umandagas. Lingo. Licop. Libolibo. 
Libug.— Entretener, distraer, engañar el 
tiempo, el sueño, etc. Paglibanglibang, 
pagliaoliao.— r. Cerrar los ojos á la ver- 



EN 



223 



dad. Pasayop, palimbong. — Equivocarse. 
Sayop, sala. 
Engañifa. /. Lorolimbong. 
Engaño, m. Búa. Limbong, libo. — Sayop, 

sala. 
Engañosamente, adv. m. Sa malimbong 
nga polong, etc., etc. — Sayop caopay. 
Engañoso, sa. adj. Buaon. Malimbong, 

malibo; malibug; malingo. 
Engarabatar, a. fam. Pagca-oit. — r. Caoit. 
Engarabitarse, r. fam. Pagsaca sin hi 
taas. 
Engarbarse, r. Pagtongtong an mga 

tamsi sin hitaas. 
Engarbullar, a- fam. Samoc; gomot; sa- 

cot. 
Engarce, m. Pagtobug. Quinauad. 
Engargantadura. /. Simasima sin mga 

tangotango. 

Engargantar, a. Paghongit; pagpatol-on. 
— 7i. Engranar. Pagpasimasima; simasima. 
Engargante, m. Simasima sin mga tango- 
tango. 
Engaritar, a. Pagpacarig-on ó paghimo 
dida sa mga cota sin mga baluarte ó mga 
bantayan. — fam. Paglimbong. 
Engarrafador, ra. adj. An macaput sin 
macosog. 
Engarrafar, a. fam. Pagcaput, pageatin 
sin macosog. 
Engarrar, a. Pagcaput, pageatin. 
Engarro, m. Pagcaput, pageatin; pagea- 
caput; pageacatin. 
Engarrotar, a. vid. Agarrotar. 
Engarzador, ra. adj. Matohug.— s. Pa- 
ratohug. 
Engarzadura./. Pagtohug. Quinauad. 
Engarzar, á. Pagtohug, Cauad. 
Engastador, ra. s. Paralomong. 
Engastadura. /. vid. Engaste. 
Engastar, a. Paglomong. 
Engaste, m. Lomong. Paglomong sin bato 
nga mahal sin singsing nga bulauan. 
Engatado, da. adj. Macauat. 
Engatar, a. fam. Pagaramaram sin pag- 
limbong. 

Engatillado, da. adj. Bongcogan sa liog. 
Engatillar, a. Arq. Pagpadlong ó pagpa- 
carig-on sin padlong nga puthao cún ca- 
huy bá. 

Engatusador, ra. adj. Masorogsorog.— 
s. Parasorugsorug. 

Engatusamiento. m. fam. Pagsorugso- 
rug; pagcasorugsorug. 
Engatusar, a. fam. Pagsorugsorug, paga- 
ramaram. 
Engavillar, a. Pagopong, pagtarotambac 
sin binari. 



224 



EN 



Engazado!*, ra. adj. Matohug, magtoro- 

hug-— s. Paratohug. 
EngazamientO. m. Pagtohug. Quinauad. 
Engazar, a. Pagtohug. Cauad.— Pagtina, 

pagtomong. 
Engendrador, ra. adj. Manganac; ma- 
camamat; macabonga. 
Engendrar, a. Anac, panganac. 
Engendro, m. An anac ó bonga nga 
aadto pá sa tiyan san iroy. — Anac nga 
natauo nga diri pá hingpit. — Mal engen- 
dro, fig. y fam. Bata nga tampalasan, ma- 
raut sin batasan. 
Engtbar. a. Pagpaboctot— /-. Boctot. 
Engina. / Hubag sa bot-ol. 
Engolfar, a. Pagpalauod.— r. Palauod cao- 

pay. 
Engolondrinarse, r. fam. Palabilabi, pa- 

labiao, laris. 
Engolosinar, r. Pagpaipa.— r. Ipa, tad¡, 

tilao. 
Engolletado, da. adj. fam. Palabilabihon, 

malabiao, raalaris. 
Engolletarse, r. fam. Palabilabi, palabiao, 

laris. 
Engomadura. /. Paghirog; pageahirog sin 

goma, taguc, etc. 
Engomar, a. Paghirog sin goma, etc. 
Engorar, a. Bogoc an bunay. 
Engordadero, m. Tangcal ó alad sin 
bactin, in tinatangeal ug inaalad ngan ti- 
nutubongan sin maopay basi tumamboc. 
Engordador, ra. adj. An nagpapatamboc. 
Engordar, a. Pagpatamboc, pagpataba.— 
;/. Tamboc, taba. fig. y fam. Pagbahan- 
dianon. 
Engorde, m. Pagpatamboc, pagpataba san 

bactin. 
Engorro, m. Caolangan, cabilinggan, ca- 

curian. 
Engorroso, sa. adj. Macuri. 
Engoznar, a. Pagbutang sin mga cao-it ' 
cao-it sa mga puerta, etc. I 

Engranaje, m. Mee. Pagcasimasima sin 
mga tangotango, etc. An cadam an sadton 
mga nageacasimasima. 
Engranar, n. Mee. Simasima. 
Engrandar, a. vid. Agrandar. 
Engrandecer, a. Pagdaco, pagdugang. 
Pagpadaco, pagpadugang.-Pagdayed, pag- 
dayao, pagorug. Exagerar. Pagpaora ora. 
—fig- Pagpaombao, . paghatag sin labao 
nga catungdanan. 
Engrandecimiento, m. Pagcadaco, pa- 
dugang, pageadugang.— Caora ora.— Pag- 
paombao, pagpalabao; calabao. 
Engranerar, a. Pagbohos, pagesteba san 
humay, etc. 



EN 

Engranujarse, r. Pamorogbotog san ca- 

calauasan. 
Engrapar, a. Pagpacarig-on sin baga ray- 

sang nga tais ug balico magpaluyo. 
Engrasar. >. Pagbutang sin tamboc, man- 
teca, etc.— Paghirog sin tamboc, pagpo- 
ros sin tamboc. — r. Hirog. Poros. 
Engredar, a. Paghirog sin tuna nga busag 
nga sugadsugad sin calot. 
Engreimiento, m. Pagpalabilabi, pagpa 
labiao. Capalabilabi, camalabiao. 
Engreír, a. Pacalabilabi, pacalabiao. — r. 

Palabilabi, labiao. 
Engrescar, a. Pagpaauay, pagpasari.— r. 
Auay, sari. — Pagsagda sin pagdorogas, 
sin pagsugal, etc. 
Engrifar, a. Pagcorong.— r. Corong, ta- 

barhut. 
Engrifarse, v. Pagisug. Pagcasina. 
Engrosar, a. Pagpasanoc, pagdugang — 

;/. Tamboc, taba. 
Engrudador, ra. m. y/. Parahirog sin 

atole. 
Engrudamiento, m. Paghirog; pageahi- 
rog sin atole. 
Engrudar, a. Paghirog sin atole. 
Engrudo, m. Atole. 
Engruesar, n. Tamboc, taba. 
Engrumecerse, r. Pagbinagtic, in bina- 

bagtic an lana, etc. 
Engualdrapar, a. Pagsoclob ó pagsoclobi 

san caballo. 
Enguantarse, r. Pagbutang sin mga guan- 
tes. 
Enguedejado, da. adj. Halaba an bohoc. 
Enguijarrar, a. Paghapid sin mga bato 

nga banteles sa mga dalan, etc. 
Enguirnaldar, a. Pagsab-ong ó pagrayan- 
dayan sin corona. 
Enguizgar, a. Pagsorug, pagsagda. 
Engullidor, ra. adj. Malamon, malamoy, 
s. Paral amon, paral amoy. 
Engullir, a. Paglamon, paglamoy. 
Engurrio, m. Cabido, casubo, casáquit. 
Engurruñarse. V. Bido, mingao. 
Enharinar, a. Pagbutang sin harina ó bi- 

nocboc; pagpotos sin harina. 
Enhastiar, a. Pacangalas; pacabido.— /-. 
Ngalas; bido. 
Enhastillar, a. Pagbutang san mga pana 

dida sin cajoncajon ó sudlanan. 
Enhebrar, a. Pagtanug. Pagtohug. 
Enhenar, a. Pagtahub sa bisan ano sin 
banua nga oga ná. 
Enherbolar, a. Pagdeta san bangeao 
pana, etc; pagpaharang. 
Enhestador. m. An nagpapatigdong. 



EN 

Enhestadwra. / Pagpatigdong; pagcatig- 
dong. 

EnhestamientO. m. vid. Enhestadura. 

Enhestar, a. Pagtigdong, pagtindog; pag- 
patigdong, pagpatindog. — r. Tigdong, tin- 
dog. 

Enmelar, a. Pagbutang sin apdo. 

Enhiesto, ta. adj. Tinigdong, tinindog; 
tigdong, tindog. 

Enhilar, a. Pagtanog. Pagtohog/^-. Pag- 
husay sin maopay san mga pagyacan ó 
mga pagsurat.— _/?¿f. Pagmangno sin mao- 
pay. — vid. Enfilar. — n. Tadong, tuyo, in 
may guintutuyo.— Paghoghog. 

Enhorabuena. /. Pasalamat.— adv. m. 
Sin uaray ano man nga cacurian. — Pagha- 
tag sin maopay nga oras. 

Enhoramala, adv. m. Sa maraut nga 
palad. 

Enhornar, a. Pagbutang ó pagsolud sin 
bisan ano sa horno basi maasal cún ma- 
loto bá. 

Enhuerar. a. Bugoc, in mabogoc an bu- 
nay. 

Enigma, m. Tigotigo, tigotigoay. 

Enigmáticamente, adv. m. Sa matigo- 
tigoon nga polong. 

Enigmático, ca. adj. Matigotigoon; ma- 
curi sabuton ó tuquibon. 

Enigmatista. com- An mayacan sin ma- 
tigotigoon nga polong. 

Enjabonadura./. Pagbunac; pagcabunac. 

Enjabonar, a. Pagbunac sin sabón. 

Enjaezar, a. Pagsoclob nga pagsab-ong 
san caballo, etc. 

Enjagüe, m. Bayad nga pinangangaro san 
mga hingotangan. 

Enjalbegad or, ra. adj. Magpi pintar sin 
busag. 

Enjalbegadura. /. Pagpintar; pamintar 
sin busag. 

Enjalbegar, a. Pagbusag; pagpintar sin 
apog ó sin tuna nga busag. 

Enjalma. /. Hapin sin hayop- 

Enjalmar, a. Paghapin san hayop basi 
diri mapilas.— Paghimo san mao nga mga 
hapin. 

En jal mero. m. Parahimo san mao nga 
mga hapin. — Parabaliguia san mao nga mga 
hapin. 

Enjambradera. /. An potos san balay- 
balay nga natutuboan san mga potiocan 
nga sinisiring mga iroy. — Iroy san mga 
potiocan. 

Enjambre, m. Gaput sin potiocan.— /£\ 
Cadam-an. 

Enjarciar, a. Pagbutang san mga jarcia 
sa mga sacayán. 



EN 



225 



Enjaretar, a. Paghaloghog. 

Enjaular, a. Pagtangcal ó pagsolod sin 

tangcal; pagsolud sin corongan.— fig. yfam. 

Pagbilanggo, pagpreso, pagpandug. 
Enjergar, a. fam. Pagticang ug pagata- 

man san mga guintutuyo. 
Enjertación. /. Papagsingin sin cahuy sa 

lain nga cahuy. 
Enjertar, a. Papagsingin sin cahuy sa 

lain nga cahuy nga guinosa lá an pono. 
Enjerto, ta. p. p. An pinapagsingín nga 

cahuy nga guinosa lá an pono. 
Enjibar. v. Pagpabuctot. 
Enjorguinar. a. Pagburing, paghirog sin 

aguio. 
Enjoyar, a. Paghiyas, pagsab-ong, pagra- 

yandayan.— Paglomong san mga mutia ug 

iba pá sin bulauan, etc. 
Enjoyelado, da. adj. Hiyas nga bulauan, 

etc.— Bulauan ug iba pá nga may lomong 

nga mutia, etc. 
Enjoyelador. m. Paralomong sin mutia 

etc., sa bulauan, etc. 

Enjuagadientes, m. Uimogmog nga tu- 
big, etc. 

Enjuagadura. /. Paglimogmog.Paghugas; 
pageahugas. — Limogmog. — Hinugas. 

Enjuagar, a. Palimogmog.— r. Limogmog. 
— Paghugas; paglog-o; paglino. 

Enjuagatorio, m. vid. Enjuague. 

Enjuague, m. Palimogmog, Paghugas; pag- 
eahugas.— Uimogmog. — Ihuhugas. 

Enjugador, ra. adj. Magpapamara. Maca 
cámara.— Baga saladang sin pagpamara ó 
pagdangdang sa calayo san panapton. 

Enjugar, a. Pagpamara.— Pagpahid ó pa- 
mahid sa loha, huías ó balhas. -/'. Enma- 
grecer. Gasa, hogus. 

Enjuiciamiento, m. For. Pagbuhat; pag 
cabuhat sin mga diligencia. 

Enjuiciar, a. For. Pagbuhat sin mga di- 
ligencia. — Paghocom, pagsentenci a. 

Enjulio. m. Cahuy nga malison nga sang- 
buran san hablon. 

Enjundia. /. Bon-ó sin manuc ó tamsi. — 
Tamboc, taba. 

Enjundioso, sa. adj. Bon-ohan nga ma- 
nuc ó tamsi. — Matamboc, mataba. 

Enjunque, m. Luran nga mabug-at nga 
ibinubutang sa ilarum san sacayán. 

Enjutar, a. Arq. Pagpamara; pagmara. 

Enjutez./. Cámara, pageamara. Camad-an. 

Enjuto, ta. p. p. Pinamara. Ñamara. — 
Mamara. — adj. Magasa, mahogos. 

Enlabiador, ra. adj. Masorugsorug.— s. 
Parasorugsorug. 

Enlabiar, a. Pagsorugsorug, pagarama- 
ram. 



226 



EN 



Enlabio, m. Limbong. 

Enlace, m. Pagtirigub. Pagcasonudsonud. 
Pagsorosumpay. Casumpayan.«—y%\ Pag- 
caoropud. Pagcasal; pagpacasal. 

Enlaciar» a. Pacaíaya.— n. y r. Laya; pan- 
laya. 

Enladrillado, m. Sinal-gan sin mga la- 
driyo. 

Enladrillar, a. Pagbutang ó pagsalug sin 
*nga ladrillo. Paghapid sin inga ladriyo. 

Enlamar, a. Lapdoc. 

Enlanado, da. adj. Barahiboon. 
Enlardar, a. Paghirog sin manteca ó tam- 

boc san tamsi ó iba pá nga guinaasal. 
Etllazable. adj. Sadang tirigubon, sadang 

Slimpayon. 
Enlazador, ra. adj. An magsorosumpay, 

— s. Paracauad. 
Enlazadura. /. vid. Enlace 
Enlazamiento. m. vid. Enlace. 
Enlazar, a. Pagtirigub; pagsorosumpay- — 

Pagcauad. — Pongotpongot.— fig. Pagcasal; 

pag pa casal.— fig. Pagoropud. 
Enlejiar, a. Pagabo; pagbutang sjn lejía. 
Enlenzar. a. Pagbule sin mga tinabas 

nga género san mga sul-at san mga tabla, 

etc. 
Enligarse, r. Pamolot sin mga tamsi. 
Entizar, a. Pagdugang; pagsurang san 

sorod cay basi habolon ná. 
Enlodadura. /: Paglagay, pagbugao; pag- 

cahugao sin lagay. 
Enlodar, a. Paglagay, pagbugao; pacahu- 

gao sin lagay. — r. Lagay. 
Enlodazar, a. vid. Enlodar. 
Enloquecedor, ra. adj. Macacalipong. 

Macácatuyao. 
Enloquecer, a. Pagcalipong. — ». Tuyao, 

lipong. — Agr. Dudyong, diri ná pamonga 
, an mga cahuy. 

Enloquecimiento, vi. Pacatuyao, pacali- 
, lipong. 
Enlosado, m. Sinal-gan sin mga bato nga 

mahamis. 
Enlosar, a. Pagsalug sin mga bato nga 

mahamis. 
Enlozanarse, r. Rabong cún dao cahuy. 

— Dayandayan cún dao tauo. 
Enlucido, da. adj. Binusag.— m. Paletada. 
Enlucidor, m. Parabutang sin paletada. 

— An nagpapahinis ó nagpapasinao sin 

salapi, etc. 
Enlucimiento, m. Pagpaletada, pagbu- 
tang, pageabutang sin paletada. — Pagpa- 

hinis, pagcasinao sin salapi, etc. 
Enlucir, a. Pagpaletada, pagbutang sin 

paletada sa mga cota.— Pagpahinis pag- 

pasinao sin mga panganiban, salapi, etc. 



Enlustrecer, a. Pagpahinis, pagpasinao, 
pagpaingatingat. 

Enlutar, a. Pamalata.— fig. Sirom, arom. 
Enllentecer, a. Pagpahamoc, pagpayomo. 

— r. Homoc, yomo. 
Enmaderación. /. vid. Enmaderamiento. 
Enmaderamiento, m. Mga pagbo ug iba 
pá nga mga cahuy nga guinamit sin balay. 
Enmaderar, a. Pagbutang san mga pagbo 
ó iba pá ngá mga cahuy sa igbao in 
nagbabalay. 
Enmagrecer, a. Pagpagasa, pagpahugos. 
Pacagasa, pacahugos. — ;/• r. Gasa, hugos. 
Enmantar, a. Pagtahub sin taplac. —r. 
Mingao. 

Enmarañamiento* m. Cagomon, cago 
moc, cagobot; pageagomon, pageagomoc, 
pageagobot. 

Enmarañar, a. Paggomon, paggomoc, 
paggobot. — r. Gamón, gomoc, gobot. 

Enmararse, r. Mar. Palauod. 

Enmaridar, n. Pacasal, carauat san ma- 
trimonio an babaye. 

Enmarillecerse, r. Duas. Dulao, Darag. 

Enmaromar, a. Paghigot sin daco >ga 
pisi. 

Enmascarar, a. Pagtahub san bayhon 
sin barobayhon nga papel, etc. 

Enmelar, a. Paghirog sin dugos — Pag- 
dugos an mga l potiocan.— fig. Pagpatam-is 

Enmendación./. Pagsauay; pagpacaopay. 

Enmendador, ra. adj. Magsarauay; mag- 
pacaopay. 

Enmendadura. /. Pagsauay. Pagliuat san 
sayop in nasayop an tauo sa pagsurat, 
etc. Pagpara san sayop ó sala. 

EnmendamientO. m. vid. Enmendadura. 

Enmendar, a. Pagsauay, pagpacaopay. 
Pagliuat, in p¡ ñapara an sayop ó sala sa 
mga pagsurat, etc. Pagpara san sayop ó 
sa ] a- — r Baya, in binabayaan an maraut. 
— Pagbayad sa mga perjuicio nga guin- 
buhat.— Fot. Pagliuat, in liniliuat ó guin- 
papacaopay san labao nga hoc-manan an 
sentencia nga ihínatag niya, cay may pa- 
ngamaya an iba san mga nageacali pongan 

Enmienda. /. Pagsauay. Pagliuat, in nasa- 
sayop sa mga pagsurat. Pagpara san sa- 
yop ó sala.— Bolos.— Bayad. Pagbayad 
san mga perjuicio nga guinbuhat. 

Enmollecer, a. y r. Agop-op. Alamag. 

Enmollecer, a. Pagpahomoc, pagpayomo. 
— r. Homoc, yomo. 

Enmordazar, a. Habanga, pagbanga sin 
cahuy sa baba. 

Enmudecer, a. Pagpahilum, pagpahipos, 
pagpaocoy sin payacan. — n. Ngula. — fig- 
Paghilum, paghjpos, diri pagyacan. 



EN" 

Ennegrecer, a. Pagtina sin itom. Pagpai- 
íum. — r. Itum. Ariu. 
Ennoblecer, a. Pagpamahal.— fig. Pagpa- 
caopay sin bongto, etc. 
| Ennoblecimiento, m. Pagpamahal, Pag- 
! pacaopay. 
í Ennudecer. ». Ocoy sin pagtubo. 

Enodio. m. Bugsoc nga guti pá, cundi 
Jutas ná. 
Enojadizo, za. adj. Madali masina, ma- 
sinahon. 
Enojar, a. Pacasina, pacaaligotgot.— Sina, 
aligotgot, isug, pongot, posóc, toyó, pi- 
ngot, pingit, yohot, hangrit, hariauot. 
Enojo, m. Casina, caaligoegot, caisug, ca- 
pongot, caposóc, catoyó, capingot, capi- 
ngit, cayohot, cahangrit, cabariauot. Pag- 
casina, etc., etc. 

Enojosamente, ádv. m. Sa daco nga 
pngeasiná, sin ora ora nga casina, etc., etc. 
Enojoso, sa. adj. Macacasina, etc., etc. 
Enojuelo. m. Guti lá nga casina. 
Enorgullucerse. r. Pagpalabilabi, palabio. 
Enorgullecimiento, m. Capalabilabi, ca- 
malabiao. 
Enorme, adj. Daco caopay. 
Enormemente, adv. Ora ora sin cadac*>; 
sin daco caopay. 
Enormidad. /. Capinan, cadacoan; cadaco, 

pageadaco. 
Enormísimo, ma. adj. Guidadacoi, daco 
gud caopay. 
Enquiciar, a. Paghaom san puerta, ven- 
tana, etc. 
Enquillotrarse. Pagparayao, pagpalabi- 
labi.—-/?/. Paghigugma. 
Enquiridion. m. Libro nga panumduman 
ó casayoran nga lactud. 
Enrabiar, a. Pacasina. — r. Sina, pingot, 
l'ingit; bariauot. 
Enramada, f. Cadam-an, cadac-an nga 
inga sanga sin mga cahuy.— Caraycay sin 
mga lucay ó mga sanga sin cahuy.— Ha- 
bong. 
Enramar, a. Pagcaraycay. Paghabong. 
Enranciarse, r. Pan-os; banghao. 
Enrarecer, a. Pagpahilapad; pagpahilaba. 
~~r. Hilapad; hilaba. 
Enrasar, a. Albañ. Pagpahamis san mga 
cota.— Corp. Pagparejo sadton mga mol- 
dura sa borobut nga san mga sada ó mga 
bentana. — n. Albañ. Topong, pagpatopong. 
Enrayar, a. Pagsocsoc, panoesoc san siqui- 
siqui san rueda san carruaje, etc. — Sangol, 
pasangol. 

Enredadera. / Balagon.— Varias clases. 
Salagsalag. Sabilao. Polpugan. Patani. Pa- 
ngaguason. Olonan sin bayud. Nipay. Na- 



ÉIÍ. 



áát 



guini. Manul. Macapucao. Luba. Litid. 
Lingolingo. Inul-nan sin halas. Hagnot. 
Hagnaya. Corot. Carogbac. Calacala. Ca- 
goscos. Cagopcop. Burac. Balugo. Balan- 
tiong. Alagbati. Abobo. Alangpihan. Ba- 
gadápon. Balocáui. Balónos. Buracan. Ca- 
rugbacDaláganan. Dalugdugan. Igasud óli- 
malima. Lactang. Paliauan. Pangasam. Pan- 
hacad. Panostos. Pilipog. Roñas. Saguia- 
uan. Tangolon. Tugabang. Guiboyoi, buyo, 
Ticom. Caningagon. Cagang. Cagascas. Cu- 
lang sa baybayon. Labilad. 
Enredador, ra. adj. Magbibitana, mag- 
raraya, manraraya, magpopocot, magsasa- 
piao. — s. Parabitana, pararaya, parapocot, 
parasapiao. — adj. jig. y fam. Mangiras, 
maaringasa- Buaon. 
Enredar, a. Pagbitana; pagsapiao, pagra- 
ya, panraya, pagpocot. Pagbatong; pama- 
tong.— a. y r. Gomon; gomoc; sangot; sa- 
bud; sang-at; pongotpongot; cauid; biribid; 
balaod. — Travesear. Ñgiras, aringasa; oyas; 
songgo; oguias; duag; condat; camhag; ba- 
nagbanag; atag. — ;-. /^«.^/('/.Amancebar- 
se. 
Enredijo. ;;/. Cagomon; cagomoc. — Ag- 
pad. 
Enredo, m. Cagomon; cagomoc — Ngiras, 
cangiras, aringasa, caaringasa.— -fig. — Búa, 
limbong nga nacacasamoc ó nacacacuri sa 
iba. — fig. Cacurian, caolangan. — Agpad an 
bohoc. 
Enredoso, sa. adj. Masamoc caopay, ma- 

curi caopay. 
Enrehojar. a. Pagpabusag san taro. 
Enrejado, m. ínalad, alad nga puthao. 
etc. — Atabay man sa Ley te. Sedepan, 
paserc-an, silengan. 
Enrejar, a. Pagalad sin puthao, sin caua- 
yan, etc. — Pagbutang san arado. — Sar-ang, 
in nahasar-ang san arado an hayop. 
Enrevesado, da. adj. Mangiras, maari- 
ngasa, diri mabale. 
Enriador, ra. m. y f. An tauo nga nag- 

papalooy sa tubig san cáñamo, etc. 
Enriamiento, m. vid. Enriar. 
Enriar, a. Pagpalooy sa tubig san cáña- 
mo, etc. 
Enrielar, a. Pagpilpig ó paghimo sin mga 

barreta nga halipot sin bulauan, etc. 
Enripiar, a. Albañ. Pagbituca ó pagbu- 
tatig sin mga bato ó bituca. 
Enriquecedor, ra. adj. An napapanhino- 
nud san cabahandianon. 
Enriquecer, a. Papanhinonud, pagpaba- 
handianon, pagpamanggaran.- — r. Págba- 
handianon, pagmanggaran-^-j^-. Pagrayan- 
dayan, paghias, pagpaombao. 



22g 



Etf 



Enriscada, da. adj. Capangpangorf; cai- 

gangon; bagtohun. 
Enriscamiento, w. Pagtago, panago, pag- 

sohot, panohot ngadto sin mga pangpang, 

igang ó cabagtohan. 
Enriscar, á. fig. Pagbuhat, pagalsa.— r. 

Togo, sohot, panago, panohot sin mga pang- 
pang, mga ca'tgangan ó cabagtohan. 
Enristrar, a. Pagibobono ó pagtima sin 

bangcao. — Pagsangbud san mga lasona. — 

fig. Pagtadong. Pacatoltol. 
Enristre, m. vid. Enristrar. 
Enrizamiento, m. Cacorong, pagcaco- 

rong sin bohoc. 
Enrizar, a. Pagcorong san bohoc. 
Enrobrescido, da. adj. Matugas ug ma- 

rig-on. 
Enrocar, a. Pagbalio san hadí ngan san 

torre san ajedrés. 
Enrodelado, da. adj. Tagacalasag, taga- 

taming. 
Enrodrigar, a. Pagosoc sin cahuy nga 

pagaburan san bago nga tinanum. 
Enrodrigonar, a. Pagpagabud ó paghi- 

got san bag-o nga tinanum dida san paga- 
buran. 
Enrojar, a. vid. Enrojecer. 
Enrojecer, a. Pagpula. Pagpabaga.— r. 

Pula. Paga. 
Enrollar, a. Paglocot; pagliquin. Bolo- 

con ó molocon. — Paglacon. 
Enromar, a. Papangarol.— /-. Ngarol. 
Enrona. /. Pinaric ó mga baya nga mga 

bato sin cota, teja ug boong, etc., etc. 
Enronqiiecer. a. Pacapágao; pacaláos, 

pacacanáas. — r. Págao; láos, canáas- 
Enronquecimiento, m. Capágao, págao; 

calaos, pagcacanáas. 
Enroñar, a. Nuca 
Enroscadamente. adv-. m. Linacon. 

Enroscadura. /. Paglacon; pagcalacon. 
Enroscar, a. Paglacon. — r. Lacón. Colo- 

rot; cambid; borobud; bilibug. 
Enrubiador, ra. adj. Macabulao, maca- 

bulagao. 
Enrubiar, a. Pacabulao, pacabulagao. — r. 

Bulao, bulagao. 
Enrubio, ni. Pacabulao; pacabulagao, ca- 

bulao, cabulagao. — Bisan ano icabubulao, 

icabubulagao. 
Enrudecer, a. Pagpatapang; pacatapang. 

— r. Tapang. Lorong. Dungodungo. 
Enruinecer, n. Hicao. 
Ensabanar, a. Pagtaplac, pagtampi. 
Ensacar, a. Pagsolud sin bisan ano sa 

biol; etc. 
Ensaimada. /. Tinapay nga maripoyoc, 

matam-is ug minan teca an. 



ÉSff 

Ensalada. /. id. Otan nga binubutangan 
sin asin lana, suca ug iba pá.—fig. Sala- 
cot sin bisan ano nga diri tuhay. 
Ensaladera. /. Pinggan nga halarum nga 
binubutangan san ensalada. 
Ensaladilla. /. Matam-is nga magcalain- 
lain. — Mga bato nga mahal nga magcalain- 
lain an color nga ibinutang dida sin hiyas. 
Ensalmador, ra. m. y / Parahilot, man- 
hihilot sa pagpacaopay san mga tul-an nga 
nalopo ó nabari, — Tamyauan. 
Ensalmar, a. Pagpahaoli, pagpacaopay san 
tul-an nga nalupo ó nabari.— Pagtamyao. 
Ensalmo, m. Tamyao nga pagtambal. — 
Hacer una cosa por ensalmo.//'. Paghina- 
nali caopay sin pagbuhat sin bisan ano. 
Ensalobrarse, r. In tnaasin ó maguiua- 

non an tubig. 
Ensalzador, ra. adj. Magpapaombao.mag- 
papalabao sa iba, magpapaorug.— An ma- 
dayag, madayao ó maorug sa iba. 
Ensalzamiento, m. Pagpaombao, pagpa- 
labao, pagpaorug. — Pagdayao, pagdayeg, 
pagorug. 
Ensalzar, a. Pagpaombao. Pagpalabao, 
pagpaorug. — Pagdayao, pagdayeg, pago- 
rug, pagsanorug, pagsaün-orug.— r. Paom- 
bao, palabao, paorug. 
Ensamblador, m. Parasumpay sin mga 

cahuy "in may buhat. 
Ensambladura./. Pagsumpay; pagcasurn- 
pay. Casum payan. Guincasumpayan san 
mga cahuy. 
Ensamblaje, m. vid. Ensambladura. 
Ensamblar, a. Pagsumpay san mga ca- 
huy, in nagbubuhat sin balay, etc. 
Ensamble, m. vid. Ensambladura- 
Ensancha./ Hilapad; hilaparan, hilap-dan, 
cahilap-dan. — Dar ensanchas, fr.fig. Anga- 
nanga basi matuhay an turuhayon pá — 
fig. y fam. Ora ora nga pagtangdo ó pag- 
togot basi matuman an lugaringon nga 
pagbuot ó pagcaruyag. 
Ensanchador, ra. adj. An nagpapahila- 

pad, an nagpapahiluag. 
Ensanchamiento, m. vid. Ensanche. 
Ensanchar, a. Pagpahilapad, pagpahiluag, 
pagpadaco. — Ngatngat; ngathal; ngalngag; 
mime; hanghang; bicag. 
Ensanche, m. Hilapad, hiluag; hilaparan; 
hilap-dan, hiluagan, cahilap-dan cahiluagan. 
Ensandecer, n. Tapang, lorong; tuyao- 

tuyao. 
Ensangrentamiento. m. Pagporos; pa'g- 

caporos sin dugo. 

Ensangrentar, a. Pagporos sin dugo.— 
r. Isug, sina caopay. 
Ensañamiento, m. Camaisug, camapintas 



ngá pagdaráhug sa táuo ngá daog ná cúñ 

naampo ná. 
Ensañar, a. Pácaisug, pacasin'a. Isug, sina, 

pintas. — r. Pagdaráhug caopaysa tauo nga 

daog ná ó naampo ná. 
Ensarmentar, a. Pamorot san mga sa- 

ringsing ó mga sanga nga pinolud ná. 

Ensarnecer, n. Nuca. 

Ensartar, a. Pagtohug. — jig. Pagyacan sin 

damo. sin uaray cahusayan. — Haloghog. 
Ensay. m. Pagsanghid san bulauan, sa- 

lapi, etc. 
Ensayador, m. Parasanghid. — Parabasi, 

parasulay. 
Ensayar, a. Pagbasi, pagsulay. — Pagen- 

sayo. — Pagsanghid. 
Ensaye, m. Pagsanghid. 
Ensayo, m. Pagbasi, pagsulay. — Pagcn- 

sayo. — Casayoran nga lactud. — Pagsang- 
hid san bulauan, salapi, etc. 
Ensebar, a. Paghirog sin sebo ó tamboc. 
Enselvado, da. adj. Damo an cagugub- 

an, damo an cacahuyan. 
Enselvar, a. Pagagui, pagtago ó pagsohot 

sin cagugub-an. 
Ensenada. /. Casugoran. 
Ensenar, a. Pagtago ó pagsolud sin bisan 

ano sa dughan. — Pagsolud sa cagungaban. 

Pagsolud sa honongan. — Mar. Pagsolud sa 

casugoran. 
Enseña. /. Tigaman. 
Enseñador, ra. adj. Magtoroon, magtu- 

rutdo. — s. Paratoon, paratutdo. 
Enseñamiento, m. vid. Enseñanza. 
Enseñanza. /. Pagtutdo, pagtoon. — Paga- 

rad-man, pagtoron-an. — pl. Catutdoanan. 
Enseñar, a. Pagtutdo, pagtoon. Pagtul-id; 

pagtulidong; pagturay-o; pagsogop; pag- 

sugay, pagpanton.— Mostrar. Pagpaquita; 

pahiling. — r. Pagbatid ó pagbatasan sa bi- 
san ano. 
Enseño, m. fam. vid. Enseñanza. 
Enseñorearse, r. Pagtatag-ada, pagtatag- 

iya sa bisan ano; pagbuot. 
Enserar, a. Pagpotos sin banig, etc. 
Enseres, m. pl. Garamiton; guinamiton; 

casangeapan; manggad. 
Ensiforme, adj. Sugad sin espada. 
Ensilar, a. Pagbohos san humay, etc.. 

cundi sa ilarum sa tuna ug sa lugar nga 

mamara. 
Ensillado, da. adj. Lupiac, in nalulupiac 

an taiodtod san cabayo, etc. 
Ensilladura. /. An taiodtod nga binubu- 

tangan san siya sa cabayo, etc. 
Ensillar, a. Pagbutang san siya sa ca- 
bayo, etc. - 



ÉÑ 



m 



Ensimismarse.- r. Dungdung, pamálán- 

dong ngá halarurn, hipaosa. 
Ensoberbecer, a. Pacalabilabi, pacalabiao. 

r. Palabilabi, labiao. — r.fig. Madagat, ma- 

balud. 
EtlSOgar. a. Paghigot sin pisi. — Pagpotos' 

sin guti nga pisi ó lubid san mga botella, 

frasco, etc. 
Ensopar, a. Paghorom san tinapay sa alac- 

sio. 

Ensordecedor, ra. adj. Macacabongol. 
Ensordecer, a. Pacabongol.— n. Bongol. 

Pagpacabongol. — Paghipos, pagocoy, diri 

pagbaton. 
Ensordecimiento, m. Cabongol, pagea- 

bongol. 
Ensortijamiento. Cacorong, pageacorong 

san bohoc. — Quinorong nga bohoc. 
Ensortijar, a. Pagcorong san bohoc, etc. 
Ensotarse, r. Pagtago, pogsohot sin ca- 

banua-an ó cacahuyan. 
Ensuciador, ra. adj. Macacahugao. 
Ensuciamiento, m. Ilugao; cafcugao, pag- 

cahugao, pagcalamiri. 
Ensuciar, a. y r. Hugao; lamire; rigsoc; 

puguis; lugarug, iguit; danag; capul. — jig. 

Dumit, buring. 
Ensueño, m. Inop. 
Entablado, m. id. Salug nga sinal-gan sin 

mga tabla. 
Entabladura. /. Pagbutang, pageabutang 

sin mga tabla. 
Entable, m. vid. Entabladura. 
Entablar, a. Pagsalug sin mga tabla; pa- 

galad sin mga tabla; pagbutang, . pagpaca- 

rig-on sin mga tabla. ^Disponer, preparar. 

Pagtima. — Entablar demanda. Pagqueja, 

pagsumbong. — Notar. Pagasoy, paghatag 

sin casayoran. 
Entablillar, a. Pagaisag; paglaquilaqui. 
Entalamadura. / Atúp sa mga carro. 

Cayang. 
Entalamar, a. Pagtahub ó pagatup sa 

mga carro. 
Entalegar, a. Pagsolud sin bisan ano sa 

sopot. 
Entallable. adj. Sadang ighimo. Sandang 

itomboc. Sadang igliroc. 
Entallador, m. Parahimo, paratomboc, 

paraliroc. 
Entalladura./. Paghimo, pagtomboc, pag- 

liroc; pageahimo, pacatomboc, pagealiroc. 
Entallamiento, m. vid. Entalladura. 
Entallar, a. Paghimo, pagtomboc, pag- 

liroc. 
Entallar, n. Igo, in naiigo an biste sa la- 

uas san tauo, etc. 
Entallecer, n. Panaringsing. 

*7 



Entapizar, á. Pagtahub ó pagbutang sin 

mga género nga sinamay ó binordahan. 
Entarascar, a.fam. Pagsab-ong sin damo 

caopay nga inga hiyas ó mga biao. 
Entarimado, m. Salug nga sinal-gan sin 

mga tabla. 
Entarimar, a. Pagsalug ó pagbutang sin 

salug nga tabla. 
Entarquinar, a. Pagabono ó pagagbon 

san orna ó tuna sin lapdoc. 
Ente. m. Cahimtang sin bisan ano, bisan 

ano nga may quinabuhi.— /?///. Tauo nga 

tinatauaan, cay maraut an cabacdao niya, 

etc., etc. 

Entecado, da. adj. vid. Enteco. 
Enteco, ca. adj. Masaquiton, saraquitan, 

masinaquit-non; maluyahon; magasa. 
Entelerido, da. adj. Hinahagcotan; di- 

nádalao; quinocugmat. 
Entena.*/ Bancaran. 
Entenado, da. m. y /. Hinablosan, guin- 

sondan. 

Entendederas. /. pL fam. Hunahuna, 

cundi baga uaray sasabut ó caculang sin 
hunahuna. 
Entendedor, ra. adj. Maaram, masabut, 
mahibaro.— s. Parasabut— A buen enten- 
dedor, breve hablador. Al buen entende- 
dor, pocas palabras, refrs. An may caba- 
tiran, maaram siya, bisan pamolongon lá 
sin gutiay. 
Entender, a. Hibaro, maaram, sabut, hu- 
nahuna.— Tuquib. — Sayud, quilala. — -Oir. 
Pamati, dungug. — Pagbuot. A mi enten- 
der, m. adv. Sugad san acón paghunahu- 
na. — Cada uno se entiende, expr. Acó 
lá an maaram. An tag-sa lá an maaram. 
— ¿Cómo se entiende? expr. ¿Ano bá ito? 
—Entender en una cosa. fr. In bisan ano 
lá an guinbubuhat. — Entenderse con uno. 
//-. Pagsarabut; paquigsabut.— Entenderse 
con una cosa. fr. Siya— acó— lá in maa- 
ram.— No se entiende eso conmigo, fr. 
Gauas acó siton. ¿Qué se entiende? expr. 
¿Ano bá ito? -r. Singabut. 
Entendidamente, adv. m. Sin daco nga 
paghibaro, sin daco nga pagsabut, sin daco 
nga paghunahuna. 
Entendido, da. adj. Maaram, masinabu- 
ton; quinaadmanon, lasgud, batid. 
Entendimiento, m. Hunahuna.— Alma, 
en cuanto discurre y raciocina. An calag- 
in naghuhunahuna— Razón humana. An 
cabuotan san tauo. 

Entenebrecer, a. y r. Sirom, dulom, 
ngitngit. 

Enteocasmo. m. Casina sa calag. 



Enteractia. /. Pagcahaliput nga abaga. 
Enteralgia. /. Pagcáolol san abaga. 
Enteramente, adv. m. Ayao, hingpit, tu- 
rnan. 
Enterar, a. Pagsayud, pagpahibaro. — r. Sa- 
yud, panginsayud, hibaro, maaram. — Sulao. 
Entereza. /. Cahingpitan, Catumanan. — 
fig. Camatadong, pagcamatadong san pag- 
buhat, paghocom, etc.— fig. Camarig-on 
sin buot. — Severa y perfecta observancia 
de la disciplina. Hingpit nga pagtuman. — 
Virginal. Cabug-os, pagcabug-os. 
Enteritis./. Med. Hubag sa solud sa tiyan. 
Enterizo, za. adj. Bug-os. 
Enternecedor, ra. adj. Macacahomoc. 
Magpapahomoc. 
Enternecer, a. Pagpahomoc. — r. Homoc. 

—fig. Hipuangud, hinoclog; hicaloay. 
Enternecidamente, adv. m. Sa daco nga 

paghipuangug. 
Enternecimiento. ;//. Pagpahomoc; pag- 
cahomoc.-Paghipuangud, paghinociog, pag- 
hicalooy. 
Entero, ra. adj. Bug-os, hingpit, turnan, 
ayao. — An mananap nga diri capón ó pi- 
sxt.—fig. Recto. Matadong. 
Enterrador, m. Paralubong. 
Enterramiento, m. Paglubong.— Lub- 

ngan, lub nganan, linob-ngan. 
Enterrar, a. Paglubong.— Taghud. 
Entesar, a. Pagpacarig-on. 
Entibador, m. Paratocud ó parabutang 
sin mga tocud. 
Entibación. / Pagtocud. 
Entibar, n. Sarig.— a Pagtocud, pagbu- 
tang sin mga tocud. 
Entibiadero. m. Palanhuran san tubig, etc. 
Entibiar, a. Pagpalanhud. — r. Lanhud. — 
fig- Pagpahinay. — r. Hinay. 
Entibo, m. Arq. Casarigánan. — Tocud, su- 
lay. — fig. Carig-onan. 
Entidad./ Cahimtang, cahimtangan. -De 
entidad, loe. May cabalihan; sadang pangi- 
nanohon cunta. 
Entierro, m. Paglubong. — Lub-ngan, lub- 

nganan, linobngan. 
Entigrecerse, r. Sina, isug, pintas, bangis. 
Entinar, a. Pagsolud sin bisan ano sa ba- 
tí nguran. 

Entintar, a. Paghirog sin tinta Pagtina. 

Pagtagum. 
Entiznar, a. Pagburing.— fig. Pagpacara- 

ut san bantug. 
EntoldamientO. m. Pagalcoba sin layag, 
genero, etc. Pagbongbong (cún sa liguid). 
Entoldar, a. Pagalcoba sin layag, género, 
etc. Pagbongbong (cun sa mga liguid). r* 
fig. Palabilabi, labiao. 



EN 

Entomizar. a. Paglara sin pisi ó lubid. 
Entomología. /. An bahin ó casayoran 
san historia nga natural nga nagaasoy san 
mga tungud san inga mananap nga gudti 
sugad olod, potiocan, alibangbang, etc. 
etc. 
Entonación. /. Pagcanta, pagticang sin 
pagcanta. fig. Pagparayao; pacalabilabi. 
Entonado, engreído. Hayon hayon. 
Entonador, ra. adj. An magcacanta ó 
maticang sin pagcanta. m. An naghaha- 
sohas. 
EntonamientO. m. Pagtingug, pagcanta, 
pagangay nga pagcanta. fig. Pagparayao. 
Entonar, a. Pagcanta, pagangay nga pag- 
canta. Paghasohas. Pagticang sin pag- 
canta basi umalagad an iba. Med. Pag- 
pocaopay san mga cosog sa lauas. r. 
Palabilabi, labiao. 
Entonces, adv. t. Sadto. adv. m. En 
tal caso; siendo así. Cún ansiya iton. En 
aquél entonces. loe. adv. San sadto. 
Entonelar, a. Pagsolud sin bisan ano sa 
mga barriles. 

Entono, m. vid. Entonación. 
Entontecer, a. Pagpalorong, pagpatuyao- 
tuyao, pagpabongog, pagpahongug. n. y 
r. Lorong, tuyaotuyao, bongug, hongug.' 
Entontecimiento, m. CaloVong, catuyao- 
tuyao, cabongug, cahongug. 
Entorchado, m. Sinulit nga igagama, nga 
pinotos sin igagama ngahao, cún bulauan 
bá, cún salapi bá, nga tinabid basi rnag- 
marig-on. Mil. Binorda nga salapi, nga 
tigaman sin pageabrigadier; borda nga bu- 
lauan, nga tigaman sin pageamariseal de 
campo; cún usa lá; ngan cún duduha,' ti- 
gaman sin pageateniente general; ug cún 
totolo, tigaman sin pageacapitán general. 
Entorchar, a. Pagtirigub sin mga cande- 
la ug pighimo nga usa lá nga upat an 
mga pabilo. Pagpotos san sinulit ó tabid 
sin bulauan, salapi, etc. 
Entorilar, a. Pagpaslud san toro sa pas- 

iiiran. 
Entornar, a. Pagrabi san sadá, paanga- 
tangat, pagquipotquipot san sadá, taro- 
tangeob. 

Entornillar, a. Paghimo sin bisan ano 
nga masugad sin torniyo. 
Entorpecedor, ra. adj. Macacabugat; raa- 
cacapaol; macacaolang. 
Entorpecer, a. Pacabug-at. Pacapaoí.— 
fig. Pacalipong sa hunahuna.— fig. Paca- 
olang. — r . Bug-at. Paol. Lipong. Olang.— 
Banhud. 
Entorpecimiento, m. Cabuh-at. Capaol. 



EN 



231 



Calipong sa hunahuna. Caolangan. — Ca- 
banhud. 
Entortadura. /. Pagbalico; cabalico, pag- 
cabalico. — Pacabuta, cabuta sa luyo nga 
mata. 
Entortar, a. Pagbalico. r. Balice Paca- 
buta sa luyo nga mata. 
Entosigar, a. Paghilo, pacalara. 
Entrada. /. Aguian, araguian. Pagagui, 
pagsolud. Pagdatong. Pagabut sin pono- 
an sa bongto. fig. Gahum sin pagbuhat 
sin ano lá. En los teatros y otros luga- 
res donde se dan espectáculos, concurso 
ó personas que han entrado. An cadam-an 
nga mga tauo nga sinolud ó nananambong 
sa mga pagteatro. Tinicangan sin libro, 
etc. Cada uno de los ángulos entrantes 
que forma el pelo en la parte superior de 
' la frente. Cadangas. Caudal que entra. 
Salapi nga nasolud. Invasión que hace el 
enemigo en un pueblo. Pagsolong sin bong- 
to an mga caauay. Primeros dias del año, 
del mes, etc. Pagsolud san tuig, san bu- 
lan, etc. 
Entramado, m. Arq. Bongbong nga ca- 
huy; bongbong nga cahuy quinotáan an 
butnga. Sinal-gan nga cahuy. 
Entramar, a. Pagbongbong sin cahuy. 
Entrambos, bas. adj. pl. Sira an duha. 
Entrampar, a. Pagahit; paliong; palangub; 
paatub. Pacagahit; pacaliong; pacalangub: 
pacaatub. — r. Hagahit; haliong; halangug; 
haatub. — fig. Paglimbong. — fig. y fam: 
Pacagomon sa ano man basi diri madayag 
an camatuoran.— fig. y fam. Pagotang sin 
damo. 
Entrante, p. a. Masolud.— s. Tisolud. 
Entraña. / Abaga, an solud sa guinha- 
ua. — pl. fig. Lo más oculto y escondido. 
An labi nga hilarum, cahilad-man. Las 
entrañas de la tierra, de los montes. An 
cahilad-man sa tuna, sa mga cabúquiran. 
— fig- Voluntad; afecto del ánimo. Gugma^ 
calooy.— -fig. índole y genio de una per- 
sona. Gaui, batasan, casingeasing. Hom- 
bre de muchas entrañas. Tauo nga casing- 
casingan. — Hombre de pocas entrañas. 
Tauo nga matálao.— Echar uno las entra- 
ñas. //-. fig. Pagsinuca nga ora ora. 
Entrañable, adj. Mahigugmaon. 
Entrañablemente, adv. m. Sa daco nga 

paghigugma; sa daco nga pagpaora. 
Entrañar, a. Contener en germen una 
cosa á otra; llevarla dentro de sí. Dará. 
Laquip. — n. Penetrar hasta lo más íntimo 
del corazón. Abut, dolot gud sa casingea- 
sing. — r. Pagsihigugma, pagsisangeay. 
Entrapajar, a. Pagcodcod sa oló; sa ca- 



232 



EN 



mut etc., basi matambal an saquít. — r. 
Poros sin hugao ó tapotapo an panapton. 

Entrapar. a. Pagbutang sin barocaboc sa 
oló ug pagsudlay basi macuha an hugao; 
paghiso. — Agr- Pagbutang sa mga gamut 
san mga tanum sin mga dugnit ug pag- 
tagbon ngahao sin tuna basi magmalurab 
ug mamonga. — r. Poros sin hugao ó ta- 
potapo an panapton. 

Entrar, n. Pagsolud. Pagagui. Entrar por 
la ventana. Pagagui sa taramboan. — Desa- 
guar, desembocar los ríos en otros ó en 
la mar. Guibuang; auas. Penetrar ó intro 
ducirse. Dolot. — Acometer, arremeter. Pag 
solong, pagdosmog, pagdamag. — Tratan 
dose de usos ó costumbres, seguirlos, 
adoptarlos. Pagalagad, paggapil, pagtuman 
— fiS- Ser contado con otros en alguna 
línea ó clase. Sacop. — Entrar el agua en 
la embarcación por fuerza de las olas. 
Salacay. — Entrar en el puesto ó empleo 
de otro. Pagsaüuan sa iya. — Entrar agua 
en la herida. Solop. — Entrar como en 
agujero; entrar los peces en el corral ó 
chinchorro. Sohot — Entrar agua en la em- 
barcación por algún agujero ó abertura. 
Agui, in nagagui an sacayán. 

Entrar y salir unos y otros, y andar 
encontrándose. Baños. Balios, barios. 

Entrar en el lazo. Pasapduc. 

Entrar ó meter la espada hasta la 
empuñadura. Labon, puspos. 

Entre, prep. Sa. 

Entre dos luces. Maguinsirum ná. 

Entreabrir, a. Pagaroabre 

Entreancho, Cha. adj. Panapton nga 
diri halapad, di man haligot. 

Entrecalle. /. Arg. Calangan; guincaca- 
langan, guincapag-itan, guincasuangan. 

Entrecanal. f. Agr. Cal-angan, casuangan. 

Entrecano, na. aiij. Obanobanon. 

Entrecava. /. Ocad nga hahábao, ocab 
nga hibabao. 

Entrecavar, a. Pagocad, pagocab sin há- 
babao. 

Entrecejo, m. Cal-angan, casuangan san 
mageasiquiray. —fig. Kuringit. 

Entrecerca. / Cal-angan, casuangan san 
mageasi inalad. 

Entrecinta, f. Cahuy nga binabalabag sa 
obús san mga pagbo. 

Entreclaro, ra. adj. Mapauapaua, ma- 
lambrag, lambrag; madayagdayag. 

Entrecogedura. /. Pagdacop; cadacop, 
pageadacop. 

Entrecoger, a. Pagdacop, pageaput. 

Entrecoro. m. Cal-angan sa singbahan 
tican sa coro ngadto sa comulgaban. 



EN 

Entrecortadura. / Qujnotban, quinocot- 
ban. 

Entrecortar, r. Pagcotub. 

Entrecriarse, r. Sal adsalad an mga ba- 
nua ó tanüm. 

Entrecubiertas. /. pl. Mar. Casuangan 
san icaduha etc., nga cumbis san sacayán. 

Entrecuesto, m, Butagtuc. 

Entredecir, a. Pagdiri. 

Entredicho. Pagdiri, sugo, pagsugo sin 
diri pagpolong ó pagbuhat sin bisan ano. 

Entredoble, adj. Panapton ó género nga 
diri bahol, di man gamay. 

Entrefino, na. adj. Diri bahol, di man 
gamay. 

Entrega. /. Paghatag, pageahatag. 

Entregador, ra. adj. An mahatag. 

Entregamiento, m. Paghatag; pageaha- 
tag. 

Entregar, a. Paghatag. — ;-. Ponerse en 
manos de uno, sometiéndose á su di-* 
rección ó arbitrio. Ampo; patapud, pasa- 
rig. — Tomar, recibir una cosa ó en car- 
garse de ella. Carauat. — Dedicarse entera- 
mente á una cosa. Pagtuman ó pagbuhat 
sin bisan ano. — jig. Entregarse, dejarse 
dominar por vicios. Pagdaog sa mga vicio. 

Entregar á traición. Budhi. 

Entregerir. v. Pagsalacot. 

Entrego, m. Paghatag; pageahatag. 

Entrejuntar, a. Carp. Sigo; pagpasigo. 

Entrelazar, a. Pagsalapid. Paglara. Pag- 
cauad. 

Entreliño, m. Casuangan san mga mag- 
casitanum. 

Entrelistado, da. adj. Sinamay; binoroc- 
boroc; sinab-ongan. 

Entrelucir, n. Tan-ao. Dayag. 

Entrellevar. a. Baquiang, bayao, pasag. 

Entremedias, adv. t. y /. Butnga. 

Entremés, m. Dula nga macatataua.— 
Sinisiring man an mga asara, mga acei- 
tuna nga ibinubutang sa ía mesa, etc. 

Entremesear, a. Paggopong; pagdula. 
Pagdorogas sin macatataua. 

Entremetedor, ra. adj. Malabut; ma- 
quilabut. 

Entremeter, a. Pagsocsoc. — r. Paglang- 
pas, paglabut, paghilabut. 

Entremetido, da. adj. Langpas, mala- 
but, maquilabut, mahilabut.-— s. Paralabut. 

Entremetimiento, m. Paglabut, paghila- 
but. 

Entremezcladura. / Pagtigub, pagtam- 
po. 

Entremezclar, a. Pagtigub, pagtampo. 

EntremiSO. m. Sinisiring an baga lamesa 



EN 

nga h abobo, nga guinbubuhatan san mga 

queso. 
Entremorir, n. Sinisiring in tipaparong 

ná an suga. 

Entrenzar, a. Pagsalapid. 
Entremostrar. v. Pagpahayag. Pagpasa- 

yud. 
Entreoír, a. Pagdungug, cundi diri sayud 

cún ano. 
Entrepanes, ni. pl. Mga tuna nga uaray 

tanum nga nabubutnga sa iba nga guin- 

tanuman. 
Entrepafiado, da. adj. An may mga 

guincacasuangsuangan. 
Entrepaño, m. Arq. Casuangsuagan sa 

mageasiharigue ó macasipilar. 
Entreparecerse, r. Tarotanao, dayag- 

dayag 
Entrepaso. m. Paglacat nga dagmit san 

caballo. 

Entrepeines. m. pl. Gomon sin barahibo. 
Entrepelar. n. Obanoban; cabang, cun 

dao hayop. 
Entrepernar, n. Pagsocsoc san mga páa 

san mageasipáa san iba. 
Entrepiernas. /. pl. An dapit sa obús 

san mga páa. Siang. 
Entrepuentes, m. pl. Mar. Casuangan 

san icaduha etc., nga cumbis san sacayán. 
Entrepunzadura./. Ngotngot, cangot- 

ngot. 

Entrepunzar, a. Pagngotngot. 
Entrerrenglonadura. / Surat sa butnga 

sin duduha cabonyog nga letra. 

Entrerrenglonar, a. Pagsurat sa butnga 
sin duduha cabonyog nga letra. 

Entrerrisa. /. Paropagtaua. 

Entresaca. /. Pagpili, paglain; pageapili, 
pagcalain. 

Entresacadura. /. vid. Entresaca. 

Entresacar, a. Pagpili, paglain. Pagi- 
ban cún daco an bohoc, etc. Harangcatao. 

Entresijo, m. fig. Bisan ano nga natata- 
go. Tener muchos entresijos, fr. fig. Bi- 
san ano nga macuri caopay nga macuri 
mabadbad. fig. Paghinayhinay sin pag- 
buhat ó paghunahuna. 

Entresuelo, m. An solud nga nabubut- 
nga sa solud sa ibabao ug san sirong. 

Entresurco.' m. Agy. An guincacasua- 
ngan san mga agui san pagarado. 

Entretalla. /. vid. Entretalladura. 

Entretalladura. /. Paghimo, pageahimo 
sin tauotauo nga catunga lá sin lauas. 

Entretallar. Paghimo sin tauotauo nga 
catunga lá sin lauas. Paghimo sin mga 
encaje nga binorda. fig. Pacaolang sa 
iba. 



EN 



233 



Entretanto, adv. t. Entretanto estoy en 
la sementera, aprenderás la lección. Tub- 
tub nga aádto pá acó sa orna, magaaram 
ca san lección. — Entretanto preparaba el 
médico la medicina, murió el enfermo. In 
an tambalan nagtitima san bolong, nama- 
táy an masaquit. 

Entretejador, ra. adj. Maghahablon sin 
sinamay. — Magsusumpay. 

Entretejadura. /. Samay, sinamay. 

Entretejer, a. Pagsamay.— /¿-. Pagsum 

- pay. — Pagsibac 

EntretejimientO. m. Pagsamay; pagsum- 
pay; pageasumpay; pageasumpay. 

Entretela. /. Loonloon nga panapton. 

Entretelar, a. Pagloonloon sin panapton. 

Entretenedor, ra. adj. Magpapalingao- 
lingao. Magcacalingaolingao. Malingaolj- 

ngao s. Parapalingaolingao. Paralingaoli- 

ngao. 

Entretener, a. Pagpalingaolingao. Pagpa- 
libanglibang. Pagpnanganangan. — r. Lingao, 
lingaolingao. Libanglibang. Angan, angan- 
angan. Laúd, laudlaud. 

Entretenida (Dar á uno con la), fr. Pag- 
libanglibang sa iya. 

Entretenido, da. adj. Madorogas ó ma- 
lipayon nga tauo. 

Entretenimiento, m. Paglibanglibang; 
pagcalibanglibang. — Pagopayopay ó pag- 
buhatbuhat sa mga dalan, etc., ug diri 
pagbaya; basi diri macuri onina an buhat 

Entretiempo, m. Ilabagat. 

Entreuntar, a. Paghiroghirog, pagdihog- 
dihog. 

Entrevenarse. r. Solud, in sinusud-lan 
sin tubigtubig an mga caogatan. 

Entreventana. /. Bongbong ó cota ngá 
casuangan san mageasitaramboan. 

Entrever, a. Tan-ao, quita, tala lá nga 
tinatan-ao ó quiniquita. 

Entreverado, da. adj. An may sinasa- 
cot ó tinitigub sin magcalainlain. 

Entreverar, a. Pagsacot, pagsalacot, pag- 
tigub sin magcalainlain. 

Entrevista. /. Pagquita, pagquirita, pag- 
caatubang ug pagearocayacan hionong sin 
bisan ano. 

Entripado, da. adj. Sool sa tiyan, bisan 
ano nga macacasool sa tiyan. — Mananap 
nga patay nga uaray cacuhae sa tinae. — 
ni. fig. y fatn. Casina, capongot. 

Entristecer, a. Pacabido, pacasubo paca- 
mingao; pacasáquit. — r. Bido, subo, mi- 
ngao, saquit, saromon, samuyo, samdong, 

hangrit. 

Entristecimiento, m. Pacabido, pacasu- 
bo, pacamingao, pacasáquit. Cahidoan, 



234 



EN 



casuboan, casuboanan, camingao, casaqui- 

tan. 
Entrojar, a. Pagtipig san mga bonga. 

Pagbohos ó pagestiba san humay, etc. 
Entrometir. a. vid. Entremeter. 
Entrometido, da. adj. vid. Entremetido. 
Entronar, a. vid. Entronizar. 
EntroncamientO. m. Guinicanan, pagasoy 

nga an duha ca tauo etc. guican sa mao 

nga guinicanan. 
Entroncar, a. Pagasoy nga an duha ca 

tauo etc., guican sa mao lá nga guinica* 

nan. — «. Oropod, pageaoropud. 
Entronización. / Pagnombra sin pagea- 

hadi ó ponoan nga labao. 
Entronizar, a. Pagpili ó pagnombra sin 

pa¿cahadi ó ponoan nga labao. —fig. Pag- 

paombao, pagpalabao. — r. fig. Palabilabi, 

Jabiao. 
Entronque, m. Caoropud, pageaoropud 

ngan san guinicanan sa usa cabal ay. 
Entruchada. /. fam. Limbong, libo. 
Entruchar, a. fam. Paglmbong, paglibo, 

pagaramaram nga paglimbong. 
Entruchón, na. adj. fam. Malimbong, 

malibo. — s. Paraiimbong, paralibo. 
Entuerto, m. Pagpacaraut; diri camatu- 

oran. — p¿, Camasool sa tiyan nga danay 

b/nabati san mga babaye tican nahinglao. 
Entullecer, a. fig. Olang; pacaolang.— 

>/. y r. Lulid. 
Entumecer, a. Pacabanhud. — r. Banhod. 

•— r. fig. Balud cún dao dagat, b.iha cún 

dao salug. — Quimay. 
Entumecimiento, vi. Cabanhud, pagea- 

banhud. — Caquimay. 
Entumirse, r. Banhud. 
Entunicar, a. Pagpaletada sin macaduha 

sa cota nga pagpipintaran. 
Entupir, a. Paglibon.— Pagpiit. 
Enturbiar, a. y r. Lubog.— fig. Siron. 
Entusiasmar, a. y r. Sindac. 
Entusiasmo, m. Sindac, casindac. 
Entusiasta, adj. Masindac. 
Entusiástico, ca. adj. Masindacon. 
Enumeración. /. Casayoran san pagea- 

sonudsonud.— Caisipan. 
Enumerar, a. Paghatag sin casayoran san 

pageasonudsonud. Pagisip, pagihap. 
Enunciación. /. Pagasoy. Casayoran. 
Enunciar, a. Pagasoy, pagpahabaro. 
Enunciativo, va. adj. Macacaasoy. 
Envainador, ra. adj. Magtatacob sin sun- 

dang, etc. 

Envainar, a. Pagtacob san sundang. etc. 

Envatentonamiento. m. Pagisug. Pagpa 
isug. Pagpacaisug. 



EN 
Envalentonar, a. Pagisug. Pagpaisug. 

Pagpacaisug; pagpacalalaqui. — r. Isug. 
Envalijar, a. Pagsolud sin bisan ano sa 

valija ó cahoncahon. 
Envanecer, a, Pacapalabilabi, pacapala- 

biao, pacaparayeg.— r. Palabilabi, labiao, 

parayeg. 
Envanecimiento, m. Ca palabilabi, cala- 

biao, caparayeg. 
Envaramiento, a. Cabanhud. 
Envarar, a. Pagpabanhud. — r. Banhud. 
Envasador, ra. adj. Magüpis, maghu- 

huad sin alacsio etc.— s. Paraipis, para- 

huad. — m. Sudo nga daco. 
Envasar, a. Pagipis, paghuad sin alacsio, 

etc.— Paginom sin ora ora.— Pagsulod sin 

humay etc., sa mga biol.— fig. Pagbono 

ó paglahus sin bangeao, etc. 
Envase, m. Pagipis, panhuad sin alacsio, 

etc. — Sudlanan. 
Envedijarse. ;-. Gomoc— -fig. y fam. Pa- 

garauay. 
Envejecer, a. Pacatigurang.— n. Tigu- 

rang. 

Envejecer las plantas. Luo. 
Envejecido, da. p. p. Natigurang, tini- 

gurang.^'. —fig- Batid; daan na, maiha 

ná. 

Envejecimiento, m. Catigurang, pagea- 

tigurang. 

Envenenador, ra. adj. Macahihilo.— 
s. Parahilo. 

Envenenamiento, m. Paghilo; pageahilo. 
Envenenar, a. Paghilo; pacahilo.— r. W\- 

lo.— fig. Pagbutangbutang; pagpacaraut. 
Enverdecer, n. Lurablurab ná an mga 

tanum, banua etc. 
Envergar, a. Ma\ Paghigot an mga la- 

yag sa mga bancaran. 
Envés, m. Licod.— De la mano. Camaóo. 
Envestidura. /. Paghatag sin catungda- 

nan ó camahalan. 
Envestir, a. Paghatag, pagtogot sin ca 

tungdahan ó camahalan. 
Envíadizo, za. adj. An tauo nga sinu- 

sugosugo. 
Enviado, m. An sinugo ó sinosugo. 
Enviajado, da. adj. Arq. Balico. 
Enviar, a. Pagsugo sa usa ca tauo sa bi- 
san dün. — Pagpadolong, pagpadara. 
Enviciar, a. Pagpacaraut; pagraut, pag- 

v ¡ c ¡ 0< — n _ Panahun caopay an mga tanum 

ug diri pamonga sin maopay. 
Envidia. /. Caaua, pagcaaua. — Emulación, 

deseo honesto. Caipa nga maopay. 
Envidiable, adj. Angay ó tacús paipahon. 
Envidiar, a. Pagaua.— fig. Pagipa san 

maopay. 



EN-EP 

Envidioso, sa. adj. Maaua, maauaon. Ha- 

lud. 
Envilecer, a. Pagtamay, pagpasipar?- 
EnvilecimientO. m. Pagtamay, pagpa- 

sipara. 
Envinagrar, a. Pagbutang sin suca. 
Envinar, a. Pagbutang sin alacsio sa 

tubig. 
Envío, m. Com. Pagpadolong, pagpadara. 

Padara. 
Envión, m. Pagticuang; pagcaticuang. 
Enviscar, a. Pagbirog sin taguc nga ma- 

sapilit san mga sanga san mga tanum, etc., 

basi hadodocot dida an mga tamsi. 
Enviscar, a. Pagpaghot. 
Envite, m. id. Posta. 
Enviudar, n. Balo in nababalo an tauo. 
Envoltorio. ;//. Potos, pinotos, pintos; 

borobud. 
Envoltura. /. Potos, mga potos ó pa- 

napton nga igpopotos sa mga bata nga 

gudti. 

Envolvedero. m. Potos. 
Envolvedor. m. Potos. 
Envolver, a. Pagpotos. — Sarac— Coro- 

cud. — Curigmos. — Carumcom. — Borobud.- 

Hongcos. — Bodbod. — Alimi-im. 
Envolvimiento, m. Pagpotos. 
'Enyugar, a. Pagbutang san yugo sa mga 

hayop. 

Enzainarse, r. Horug. 
Enzarzar, a. Pagbutang sin mga tonocon 

nga cahuy sa bisan diin. — fig. Pagsagda 

sa iba basi mngauay, magsari, etc. etc. — 

/. Habalaod. 
Enzootia. /. Veter. Casaquit sin mga- ha- 
yop. 

Enzurdecer, n. Uala, uala nga tauo. 
Enzurronar, a. Pagsolud sin bisan ano 

sa surudlanan. 
Eñe. / Ngaran san letra nga ñ. 

EP 

Epacta. /. Irisipan, calendario. 
Epidemia. /. Panaquit; damat. 
Epidemial, adj. Saquit ngá damat. 
Epidémico, ca. adj. Saquit nga damat. 
Epidermis. /. Zool. Panit. 
Epifanía. /. Pahayag, paquita: An pa- 

ningba san totolo nga cahádian sa aton 

Guinoo Jesucristo. 
Epigastrio, m. Zool. Tiyan. 
Epígrafe, m. Calacturan ó lactud nga ca- 

sayoran. — Casayoran sa tinicangan. 
Epigrama. / Casayoran. 
Epilepsia. /. Med. Saquit nga cabantad 

sa lauas ug calipong sa oló. 



EP-E<3 235 

Epilogación. / Catapusan nga casayo- 
ran.— Ladtud nga casayoran san iguina- 
soy ná. 

Epilogal. adj. Lactud ó linantud nga 
pagasoy. 

Epilogar, a. Paglactud sin pagasoy o pag- 
surat. 

Epílogo, m. Catupusan nga casayoran. — 
Lactud nga casayoran san iguinasoy ná. 

Epiqueya. /. Asoy ó caasoyan san sugo 
sugad san caangayan. 

Episcopado, m. Pagcaobispo; catungda- 
nan san pagcaobispo — Mga obispo. 

Episcopal, adj. An tungud sa pageabis- 
po— m. Libro nga casayoran san mga tu- 
rumanon nga lugaringon sa mga obispo. 

EpíSCOpolOgiO. m. Panumduman ó casa- 
yoran san mga ngaran san mga nagobispo 
sin usa nga singbahan. 

Episodio, m. Caagui, casugad. 

Epispástico, Ca. adj. Bisan ano nga 
tambal nga macacalabtug sa panit. 

Epístola. /. id.— Surat. 

Epistolar, adj. An tungud sa epístola 
cún surat bá. 

Epistolario, m. Libro nga sinuratan sin 
mga epístola cún mga surat bá. 

EpistolerO. m. Paracanta san epístola. 

Epitafio, m. Casayoran, isinurat sa bato 
an ngaran sadton namatáy. 

Epitalamio, m. Mga siday hionong sin 
pagdayao sin qui nasal. 

Epitema. •/. Med. Tambal nga macaca- 
cosog. 

Epíteto. ;;/. Casayoran. 

Epítima. /. Med. Tambal nga macaca- 
cosog. 

Epitimar. a. Med. Pagtambal ó pagbu- 
tang sa lauas sin tambal nga mageacacosog. 

Epitomar, a. Paglactud sin casayoran. 

Epítome, m. Casayoran nga lactud. 

Epizootia. /. Panaquit sin mga hayop, 

Época. /. Tuig; tiempo. Panoig, panoigon. 

Epopeya. / Hataas nga polong ó casa- 
yoran; halarum nga polong ó casayoran. 

Epulón, m. Paracaon sin daco ug maopay 
nga mga caran-on. 

EQ 

Equiángulo, la. adj. Toropong magluyo. 

Equidad. /. Caparejo. — Camatadong. Ca- 
tadungan. — Casadangan. 

Equidistante, p. a. Magsama sin cahi- 
rayo. 

Equidistar, a. Sama sin cahirayo. 

Equilátero, ra. adj. Toropong ó magsa- 
ma magluyo. 



236* EQ-ER 

Equilibrar, a. Pagpasama, pagpatopong: 
pabantang.— r. Sama, topong, bantang. 

Equilibre, adj. Topong. 

Equilibrio, m. Catopong, pagcatopong. 

Equimosis. m. Med. Loton, loton sin pag- 
higoti. 

Equino, na. adj. poét. An tungud san ca- 
ballo. 

Equinoccio, m. Astron. Sinisiring in mag- 
totoropong an mga adlao ug an mga gab-i. 

Equipaje, m. Casangcapan. 

Equipar, a. Pagsangcap, pagtima. 

Equiparación. /. Pagsanglit, pagtandig, 
pagtanding. 

Equiparar, a. Pagsanglit, patandig, pag- 
tanding. 

Equipo, m. Pagsangcap, pagtima. 

Equipolencia./. Pgcasama; pagcamasama. 

Equipolente, adj. Masama. 
Equiponderar, n. Sinisiring in magsama 

antimbang san magcasibutang. 
Equis, f. Ngaran san letra nga x.— P2star 

uno hecho una equis, fr. fig] y fam. Hu- 

bog. 
Equitación. / Pangaballo. 
Equitativo, va. adj. An may casadangan. 
Equivalencia. /. Pagcasama; pagcama- 
sama. Tumbas, catuangan. 
Equivalente, adj. Masama, tumbas. To- 

ang. 

Equivalentemente, adv. m. Sa pagca- 
masama. 

Equivaler, n . Sama. Tumbas. To-ang 

Equivocación. /. Sala, lisa, sayop; pag- 
sala, pagsayop. 

Equivocadamente, adv. m. Sayop. 

Equívocamente, adv. m. Nga may lain 
nga cahologan ó duduha an cahologan. 

Equivocar, a. Pagsayop, paglisa; pasa- 
la. — equivocarse una cosa, con otra./r. In 
magsama an duduha ca butang.-- -r. Sa- 
yop, lisa, sala; baringag.--— Siuay; uoroc; 
lapat; atupali. 

Equívoco, ca. adj. Malainlain nga mga 
cahologan; an may magcalainlain nga mga 
cahologan. 

Equivoquista. com. An mayacan sin mga 
polong nga magcacalainlain sin cahologan. 

ER 

Era. /. Tuig. Tiempo. Panoig; panoi- 

gon. — Era común, cristiana, ó de Cristo. 

An tuig tican san pagcatauo san aton 

Guinoo Jesucristo. 
Era. /. Tuna nga patag ug mahamis nga 

pagguiguiocan san trigo, etc.— Pasong. 



EK 

Eradicacion. / Pacahauas gud sin bísín 

ano nga saquit. 
Eradicativo, va. adj. An nacahauas gud 

sin bisan ano nga saquit. 
Eral. m. Nate nga lalaqui sin vaca, nga 

cañan duduha pá lá ca tuig. 
Erar, a- Pagpasongpasong sa tuna. 
Erario, ni. Piotan san salapi sin usa nga 
guinhadian ó provincia. — Salapi. 
Ere. /. Ngaran san letra nga >- nga ma- 
yomo an caluluasan. 
Erección. /. Pagtindug, pagpatindong. 

Pagcatindug, pagcatindong. 
Eréctil. adj. An natindug ó naonat. 
Erectilidad. /. Camatindog ó camaonat. 
Erector, ra. adj. An magtitindog, an 
magpapatindug ó magpapabuhat sin sing 
bahan, etc.— s. Paratindug, parabuhat. Pa 
rapatindog, parapabuhat sin singbahan, etc 
Eremita, m. Bughó.— Bantay ó paraban 
tay sin^cobocobo ó singbahan nga guti 
Eremítico, ca. adj. Bughoon. Mabughoon. 
An tungud san bantay sin cobocobo ó 
singbahan nga guti. 
Eremitorio, m. An lugar nga guintindo- 
gan ó guinbuhatan sin cobocobo ó singba- 
han nga guti. 
Erguimiento, m. Pagyanghag; cayanghag; 
camayanghag.— Paglacduc; camalacduc,— 
Capalabilabi; camalabiao. 
Erguir, a. Pagtindug, pagbangon. Pag- 
yanghag. Paglacduc.— r. Palabilabi; labiao- 
Erial, adj. Soho nga guba.— Orna ó tuna 

nga uaray paquiquiu-ha ó pagtatanumi. 
Eriazo, za. adj. vid. Erial. 
Erigir, a. . Pagtingdug, pagbuhat. Pagpa- 

tindug, pagpabuhat sin singbahan, etc. 
Erina. / Cir. Garamiton sin tambalan. 
Erío, a. adj. vid. Erial. 
Erisipela. /. Calamayo. 
Erisipelar. a. Pagcacalamayo.— r. Cala- 
mayo. 
Eritema, m. Med. Calamayo nga bulao 

an panit. 
EHtreo, a. adj. Bulao, bulágao. 
Erizado, da. adj. Tonocon.— fig. Pono 
sin... Lonlon. Negocio erizado de dificul- 
tades. Tuyo nga pono sin mga cacurian: 
tuyo nga lonlon sin mga cacurian. 
Erizamiento. m. Paglibarot, pagbariha- 
yao, pagbarahicag. Pagcalibarot, pagcaba- 
rihayao, pagcabarahicag san bohoc. 
Erizar, a. Paglibarot, pagbarihayao, pag- 
barahicag san bohoc— r. Libarot bari- 
hayao, barahicag; libarhot. 
Erizo, m. Mananap nga tonocon, guti an 
lauas ug sugadsugad sin bactin.— Bonga 



fifi 

nga tonocon an panit.— fig. y fam. Mai- 

sug. — Erizo marino. Tayum. 

Ermita. /. Singbahan nga guti, cobocobo. 

Ermitaño, m. An bantay san singbahan 

nga guti ó cobocobo. — Tauo nga bughó 

nga naoocoy sa camingauan. 
Ermuflio. m. Privilegiado ó gauas sn 

pagbuhis. 
Erogación, f Pamalon sin salapi ó mang- 

gad. 
Erogar. /. Pamalon san salapi ó manggad. 
Erogatorio. m. Tadluy sin botella, etc. 
Erótico, Ca. adj. Mahigugmaon; an tu- 

ngud ó hionong san gugma. 
Erotismo, m. Caipa nga macosog san 

gugma. 
Erotomania. /. Med. Calipong sa olo nga 

ticang san gugma. 
Errabundo, da. adj. Dalaag, salaag. 
Errada. /. Pagsayop, pagsala; sayop; sala, 

uaray pacaigo. 
Erradamente, adv. m. Sayop. sala. 
Erradicación. /. Paggabut; pangabut. 
Erradicar, a. Paggabut; pangabut. 
Erradizo, za. adj. Dalaag, salaag. 
Errado, da. adj. Masayop, másala. 
Errante, p. a. Masayop, másala.- adj. Da- 
laag, salaag. 
Errar, a. Pagsayop, pagsala; diri pacaigo. 

— Pacasala. — n. Pagdilaag, pagsalaag, pag- 

salaag. 
Errata, f. Sayop san pagpamoldc ó pag- 

surat. 
Errático, ca. adj. Dalaag, salaag. 
Errátil, adj . Dalaag, salaag; diri sayud, 

sarang an hunahuna. 
Erre. /. Ngaran sab leí "a nga r. in ma- 

tig-a an caluluasa. — Krre que erre. ni. adv. 
fam. Mao lá guihapon, amo lá guihapon, 

ansiya lá guihapon. — Trope/.ar uno en las 

erres, fr. fig. Huboghubog. 
Erróneamente, adv. m. Sayop, sala. 
Erróneo, nea. adj. May sayop ó sala. 
Erronía.. /. Domot ó maraut nga cabuot 

sa igcasitao cún sa iba pa. 
Error, m. Sayop, sala, lisa. Calis-danan. 
Erubescencia. /. Caauod nga quinaiya 

san tauo. 

Eructación. /. Tug-ab, bidlo. 
Eructar, n. Pagtug-ab, pagbidlo. 
Eructo, m. Tug-ab, bidlo. 
Erudición. /. Camaaram. Pagcamaaram; 

quinaadman. 
Eruditamente, adv. m. Maaram caopay. 
Erudito, ta. adj. Quinadmanon, maaram, 

batid lasgud. 
Eruela. /. Tuna nga patag ug mahamis 

nga paguiguiocan san trigo, etc. 



ÉRÉS 



237 



Eruginoso, sa. adj. Taihon. 
Erupción. /. Borogbotog.— Bogtó, tuga. 
Eruptivo, va. adj. Borogbotog nga saquít. 
Erutación. / Tug-ab, bidlo. 
Erutar. n. Pagtug-ab, pagbidlo. 
Eruto, m. Tug-ab, bidlo. 

ES 

Esbatimentar, a. Landong. — n. Pacalan- 
dong. 

Esbatimento, m. Landong. 

Esbeltez. /. vid. p:sbelteza. 

Esbelteza. /. Pagcahitaas sin tauo, nga 
maopay gud an cabacdao ó pagcahimo 
san iya lauas. Camasiba; camaaniag, ca- 
matahum, camabagsay. 

Esbelto, ta. Tauo nga hataas nga mao- 
pay an iya cabacdao ó cahimo; maaniag, 
matahum, mabagsay. 

Esbirro, m. Aguasil. — Paradacop; mana- 
naco p. 
Esbozo. ;;/. Pint. Lagda nga pagpipintaran. 
Escabechar, a. Pagquilao, pagescabeche. 

— fig- Y faw- Pagpatay sin panganiban. 

— Pagpacsio. 
Escabeche, m. Ouinilao, iniscabcche, 

pacsio. 
Escabel. ;//. Turun-ban, turun-banan. Ling- 

coranan nga uaray sandigan sa tinhan. 
Escabiosa. /. id. Banua nga tambal. 
Escabioso, sa. adj. Nucaon. 
EscabrO. m. Baga nuca sa panit san car- 
nero. 
Escabrosamente, adv. w. Magarang-ga- 

sang caopay, lis-ong caopay. 
Escabrosidad. /. Lis-ong; pagcalis-ong; 

cagarang gasang. — fig. Camaisug ó cama- 
pintas sin tauo san iya mga pagyacan, 

etc., etc. 
Escabroso, sa. adj . Malis-ong; magarang- 

gasang. fig. Maisug, mapintas. 
EscabullimientO. m. Cahidlos, pagcahi- 

dlos. Pagcapalaguio, pagcaloos. 
Escabullirse. ;-. Hidlos, caplos.— fig. Pa- 

laguio, loos, tois, tañan. 
Escafílar. a. Pagtabas sin baldosa, etc. 
Escala. /. Hagdan; hagdanan. Sarac-an, 

sarac-anan; panarac-an. 
Escala. /. Hapitan ó harapitan san mga 

nagsasacay. 
Escalada. /. Panaca sin mga hagdan, in 

guinugubat an mga cota. 
Escalado, da. adj. Sinisiring an mga 

isda nga binobosbos sin puthao ug gui- 

naasinan ó guinbábarol. 
Escalador, ra. adj. Magsasaca, masaca. 

s. — Parasaca. 



Escalafón, m. Mil. Listaban sin mga po- 
noan san mga casoldadosan, alagad lá 
ira cahinitang ó cadaan. 

Escalamiento^ m. Pan acá; pagsaca. 

Escálamo, m. Mar. Bancanan sin gaód. 

Escalar, a. Panaca sin inga hagdan, in 
guinugubat an mga cota. Pagsaca, pagso- 
lud; cún paggoa bá sa bisan diin, in pag- 
lolohoon an cota an lipón, etc. — Pagsa- 
cuat san tabla nga nacacaolang san tu- 
big dida sin cale, etc., basi maagui an 
mao nga tubig. 
Escaldado, ÚSí.adj. Matahap.— fig- y fam. 
Tauo nga maraut an batasan. 
Escaldar, a. Paglapua. Pagbaga, pagpa- 
baga sa calayo san puthao, etc. 
Escalera /. Hagdan; sarac-an, sarac-anan, 

panarac-an. 
Escalereja. Hagdan nga guti, barohagdan. 
Escalerilla. /. Hagdan nga guti, haro- 
hagdan. 

Escalerón, m. Hagdan nga daco. 

Escaleta./. Tongtongan o burutangan san 
mga luthang nga dagco. 

Escalfado, da. adj. An cota nga diri 
mahamis cay nagquiquinaholog an pale- 
tada. 

Escalfador, m. Surudlan nga tumbaga, 
etc. — Bagahan nga guti nga totolo an si- 
quisiqui. 

Escalfar, a. Pagloto sin bunay dida sin 
tubig nga linaso cún sabao bá. 

Escalforte. m. Sapin nga daco nga lino- 
loonan sin dagami basi magmapaso an 
siqui. 

Escalfeta. /. Bagahan nga guti. 

Escalinata. /. Hagdan nga bato. 

Escalio, m. Orna ó tuna nga binayaan. 

Escalmo, m. Bancarian sin gaod. 

Escalofriado, da. adj. Maharomhom, 
maharomohom. 

Escalofrío, m. Haromhom, horomohom. 

Escalón, m. Balitang. 

Escalonar, a. Pagtarotaltal sin bisan ano 
nga diri mahihirayo caopay. 

Escalpelo, m. Cir Garamiton sin tamba- 
lan nga manipis ug tais man. 

Escama. /. Hingbis.— fig. Baga catahap. 
Med. Nunca. 

Escamada. /. Hinirohingbis nga borda. 

Escamado, m. Hinirohingbis nga paglabra. 

Escamadura. /. Panguha san hingbis, 
paghingbis. 

Escamar, a. Paghingbis. — n. Hinirohing- 
bis nga pagpaborda ó paglabra.— fig. Pag- 
patahap. r. Tahap. — Panhingisda. 

Escamocho m. Salin, tura. 



ES 

Escamonda. /. Panguha, pangotud ó pag- 

taga san mga sanga san mga cahuy. 
Escamondadura. / An mga sanga nga 

p nangotod sa mga cahuy. 
Escamondar, a. Panguha sa mga cahuy 

sin mga sanga ug san mga oga ná nga 

mga dahon. — jig. Panguha sa bisan ano 

san nacacaraut ó uaray polos. 
Escamondo, m. Panguha sa mga cahuy 

san mga sanga nga diri bongaan. 
Escamonea. /. Banua ug tambal man nga 

ipururga. 

Escamonearse, r. fam. Sina, isug. 
Escamoso, sa. adj. Hingbison. 
Escamotar, a. Paglimbong.— fig. Pag- 

cauat. 
Escamoteador, ra. adj. Malimbong. — s- 

Paralimbong. 
Escamotear, a. Paglimbong. 
Escamoteo, m. Limbong, paglimbong. 
Escampado,da. adj. Mahauan nga tuna. 

Patag ó datag nga tuna. 
Escampar, a. Paghauan. — 71. Hurao ná, 

tulac. — fig. Pagisul, pagbaya. 
Escampavía. /. Sacayán nga guti ug 

matul i n. 
Escampo, m. Hurao ná, tulac ná. 
Escamudo, da. adj. Hingbison. 
Escancia. /. Pagipis sin alacsio. — Pagta- 

gay sin alacsio sa mga panagtao.-— Pagi- 

num, panginum sin alacsio. 
Escanciador, ra. s. Paratagay sa mga 

panagtao. 
Escanciarlo, m. Paratagay sa mga pa- 
nagtao. 
Escanciar, a. Pagipis sin alacsio. Pagta- 

gay sin alacsio sa mga panagtao. — Pagi- 

num sin alacsio. 

Escanda, f. Trigo nga escanda. 
Escandalar. m. Mar. Burutangan ó an 

binubutangan san agujón. 
Escandalizado!-, ra. adj. Maescándalo. 

s. Paraescándalo. 
Escandalizar, a. Pacacscándalo. Pagha- 

tag sin maraut nga susgaranan. — r. Sina, 

isug. — r. Baga hipaosa. 
Escandalizativo, va. adj. Macacaescán- 

dalo. 
Escándalo, m. id. Polong cún buhat bá 

nga maraut, cay nacacaraut sa igcasitauo. 

Casamocan, carimocan, cahgiras, caari- 

ngasa. — Susgaranan nga maraut. — Baga 

hipaosa. 
Escandalosamente, adv: >n. Ora ora nga 

escándalo. 
Escandaloso, sa. adj. Maescándalo. Ma- 

cacaescándalo. — s. Paraescándalo. — Masa- 

moc, marimoc, mangiras, maaringasa. 



ES 

Escandallar, a. Pagsocol san hilarum 
san dagat cún salug bá, ug an iguinsoso- 
col. — Lagdon an ngaran. 
Escandallo, m. Lagdong. 
EscandecenCia. /. Casina nga daco. 
Escandecer, a. Pacasina.— 7-. Sina sin 
daco. 
Escandelar. m. Mar. Burutangan ó an 

binubutangan san agujón. 
Escandelarete. 7/7. vid. Escandelar. 
Escandía. /. Trigo nga escanda. 
Escañero. 7/7. Rantay san mga lingeoran 
san mga ponoan san bongto. 
Escaño. 7/7. Lingeoran nga halaba nga 
may sandigan sa tinhan. 
Escañuelo, m. Turun-bañan sa siqui. 
Escapada. /. Pagpalaguio, pagtois, pag- 
tanan. 
Escapamiento, m. vid. Escapada. 
Escapar, a. Hagauas sin cacurian. — Tra- 
tándose del caballo, hacerle correr con ex- 
traordinaria violencia. Pagpadalagan sin 
macosog san cabayo. — n. Salir de la pri- 
sión, etc. Tuhas. — Pagpalaguio, palaguio, 
pagtois, pagtanan. — Pacabuhi an preso, 
an carabao, etc.— fig. Pagsala san pagya- 
can. 

Escaparate. 777. Cabaong nga burutangan 
sin mga pinggan ug iba pá nga may mga 
sada nga saíaming. 

Escapatoria./. Pagpalaguio, pagtois, pag- 
tanan; pacabuhi.— /£-. Pasangilan, baribad. 

Escape. 777. Paghigauas sin cacurian. — Pa- 
dalagan sin macosog. — Pagpalaguio, pag. 
tois, pagtanan. — Á escape. 777. adv. Dala- 
gan gud, cadagmitan. 

Escapular. a. Mar. Paglipot. Pagliay. 

Escapulario. 777. id. Carmen. 

Escaque. 777. Matamata sin damahan. 

Escara. /. Cir. Nuca. 

Escarabajear, a. Paglacat sugad sin ma- 
nae.— /¿\ Maraut nga pagsurat. 

Escarabajo, ni. Manae. 

Escarabajuelo. 777. Manae nga guti. 

Escaramucear, n. Pangauay an mga na- 
ngangabayo. 

Escaramuza. / Pangauay san mga na- 
ngangabayo.— fig. Auay. —fig. Paghibaton- 

baton sin polong. 

Escaramuzados 777. Paraauay. 

Escaramuzar. 77. Pangauay an mga na- 

ngangabayo. 

Escarapela. /. Auay, sari, sarisasi.— Ti- 

gaman nga magcalainlain an color sa mga 

tag-oló san mga casoldadosan, basi pangi- 

lal-on cún tagadiin sira nga guinhadian. 
Escarapelar. 77. Auayauay, sarisari; pag- 

hibatonbaton sin polong. 



ES 



239 



Escarbadero. m. Cahigan, cayeayan ó an 
guincacayeayan san mga bugsoc, etc. 
Escarbadientes, m. Sil-at. 
Escarbador, ra. adj. Macahig, macayeay. 

— m. An igoocáy san calayo. 
Escarbad U ra. /. Pagcahig, pageayeay. — 
Pagocay san calayo. 
Escarbaorejas. m. Ipangangatule. 
Escarbar, a. Pagcahig, pageayeay, pag- 
cácá, pageacha. — Pagocay san calayo. — 
Camras; cahcah; cabeab. 
Escarbo, m. vid. Escarbar. 
Escarcela. /. í Tupao. — Biao ó hiyas sin 
babayc 
Escarceo. 777. Baludbalud, in mabaludba- 
lud an dagat. — pl. Eimbotay. 
Escarcina. /. Carocampilang nga halipot 
ug balice 
Escarcinazo. 777. Pagbono ó pagdabal sin 

carocampilang. 
Escarcha. /. Yamog, ton-og nga nababag- 
tic, cay ora ora nga hageot. 
Escarchado, da. adj. May yamog, may 
ton-og nga nababagtic— fig. Tam-is nga 
pinotos sin azúcar. — m. Binorda nga bu- 
lauan ó salapi dida sin panapton. 
Escarchar, n. Bagtic an yamog ó ton- 
og cay ora ora nga hageot. 
Escarcho, m. Isda nga dageo an oló ug 

pula an onud ngan uaray rasa. 
Escarda. /. Sadol nga guti; igdadalos.— 

Pagdalos san mga tanum. 
Escardadera./. Bolo, igdadalos. 
Escardador, ra. m. y / Paradalos. 
Escardadura. /. Pagdalos.— Sadol nga 
guti, bolo, igdadalos. 
Escardar, a. Pagdalos, pagguiho. 
Escardilla./. Bolo, igdadalos. 
Escardillar, a. Pagdalos, pagguiho. 
Escardillo, m. Bolo, igdadalos. 
Escariador. 777. Raysang nga asero nga 
nagagamit san mga parahimo sin mga 
caldero. 
Escarificación. /. Nuca; " pagpanuca. — 
Cir. Pagsamadsamad sa lauas. 
Escarificador, m. Cir. Garamiton nga 
guinagamit sin pagsamadsamad sa lauas 
basi gumoa an saquít. 
Escarificar, a. Cir. Pagcarocarlit, pagsa- 
madsamad sa lauas basi gumoa an saquít. 
— Cir. pagdanggas ó pagcuha san nuca sa- 
liguid san mga sam-dan. 
Escarizar, a. Cir. Pagdanggas ó pagcu- 
ha san nuca sa liguid san mga casam-dan. , 
Escariador. 777. Garamiton nga puthao 
nga guinagamit san mga parahimo síd 
mga sudlay ó mga sorud. 
Escarlata. /. Color nga pula.— Panapton 



240 



ES 



nga pula. — Saquit, nga nagpupula an pa- 
nit. 

Escarlatina. /. Panapton nga pula.— Sa- 
quit nga nagpupula an panit. 

Escarmenador, m. Parahusay. 

Escarmenar, a. Paghusay.— fig. Pagcas- 
tigo ó pagcuha sa iba san salapi basi diri 
paggastohon sin diri angay. — fig. Pagcu- 
hacuha ó pagcauatcauat sin talagudti ó sin 
daguinot. 

Escarmentar, a. Pagmaan. 

Escarmiento, ni. Pagmaan. — Castigo, sc- 
rot, badlong. 

Escarnecedor, ra. adj. Matamay, mayo- 
bit. — s. Paratamay, parayobit. 

Escarnecer, a- Pagtamay, pagyobit. 

Escarnecidamente. adv. m. Sa daco nga 
pagtamay, sa daco nga pagyobit. 

Escarnecimiento, m. Pagtamay, pagyo- 
bit. 

Escarnio. ///. Pagtamay, pagyobit, ongud 
nga pagyobit. 

Escaro, m. Isda nga escaro. 

Escaro, ra. adj. Pingcao. 

Escarola. /. Otan nga escarola; quiniqui- 
lao nga escarola. 

Escarpa. /. Tingpo. Halag. 

Escarpado, da. adj. Tingpo. 

Escarpadura./. Tingpo, catingpo. Halag. 

Escarpar, a. Pagquilquig.— MU. Pagting- 
po, pagpahalag. 

Escarpe, m. Tingpo, catingpo. Halag. 

Escarpelo, ni. Garamiton sin tambalan. 
Quilquigan nga puthao. 

Escarpia. /. Raysang nga may cabalicoan 
dapit sa oló basi igbitay dida sin bisan 
ano. 

Escarpidor, m. Sudlay. 

Escarpín, m. Sapin.— Medias. 

Escartivana. /. Tinabas nga papel ó pa- 
napton. 

Escarza. /. Veter. Samad san siqui san 
hayop, cay nahasura sin bato, etc. 

Escasamente, adv. m. Hicao; culang. — 
Sin curi; tala lá. 

Escasear, a. Paghatag sin guti, paghicao 
sin paghatag. — n. Guti, in ticáguti bisan 
ano. 

Escasear por falta de medios. Pag 

imol, pagsonco. 

Escasero, ra. adj. fam. Mahatag sin ta- 
lagudti.— s. Parahatag sin talagudti. 

Escasez. /. Caculangan, caculang, sin hu- 
, may, etc. 

Escaso, sa. adj. Culang, guti; culangcu- 
lang san duha ca vara, etc. — Mahicao. 

Escatimar, a. Paghicao, pagimot sin pag- 
hatag. 



ES 

Escatimosamente, adv. m. Sin maraut, 

sin limbong. 
Escatimoso, sa. adj. Maraut, malimbong, 

mahicao. 
Escena. / Comediahan. — An tagsa ca ba- 

hin san comedia. — fig. Caagui, casugad. 
Escenario, m. Comediahan. 
Escénico, ca. adj. An tungud san come- 
diahan. 
Escépticamente. adv. m. Diri pagtoo. 
Escéptico, ca. adj. An tauo nga diri 

nagmimitoo sin bisan ano. 
Escirro, m. Med. Hubag nga cáncer. 
EscirrosO,sa. adj. Mabubag dao cáncer. 
Escisión, f. Pagguisi; caguisi; pageaguisi; 

pagbulag, cabulag; pagcabulag. 
Esclarecedor, ra. adj. Malambrag, raa- 

hayag. Mapaua. — Macalambrag, macaha- 

yag; macapaua. 
Esclarecer, a. Pagpaua, paghayag; pag- 

paingat-ingat.--/^. Pagpamahal, pagpaban- 

tug.—fig- Pagpasirang. — n. Paglambrag, 

malasibas, malamandaman. — fig. Pagasoy, 

paghatag sin casayoran. 
Esclarecido, da. adj. Mahayag, mapaua. 

Bantugan, hamili, birilhon, dongganón. 
Esclarecimiento, m vid. Esclarecer. 
Esclavina. / id. Panapton nga ibinubu- 

tang sa liug, ug danay man sa mga sug- 

bong. 
Esclavitud. /. Cabihag, pageabihag; ca- 

bihagan. -Congregación, cadam-an san mga 

tauo nga napasacop sin congregación sa 

pagtuman sin mga turumanon nga angay 

sa Dios.— Caoripon, pageaoripon. • 
Esclavizar, a. Pagbíhag; pagpamihag. — 

fig. Pagcucurii. — Pagoripon. 
Esclavo, va. s. Oripon. Bihag.— m. y/. 

An tauo nga napasacop sin cofradía nga 

esclavitud. 

Esclerótica. /. Zool. Lapuglapug sa mata. 
Esclusa. / Cota ó bongbong nga cahuy 

nga sampongan sa mga tubig dida sin sa- 

lug, sapa ó cale. 
Escoba./. Silhig. Libo. 
Escobada. /. An tag-sa ca pagsilhig. — 

Dar una escobada, fr. fam. Maraut nga 

pagsilhig. 
Escobadera. /. Babaye nga parasilhig. 
Escobajo, m. Silhig nga daan ug ma- 
raut ná. 
Escobajo, m. Ohot. — An binoroan ná san 

bubua, calapi. etc., etc. 
Escobar, a. Pagsilhig. Paglibo. 
Escobazar, a. Paguisec, paguitic. 
Escobazo* m. Pagdabal sin silhig. 
Escobén, m. Mar. Loho nga malidong 



ES 

sa mga dolong san mga sacayán nga pa- 

gaaguian san mga cadena ó mga pisi. 
Escobera. /'. Siihigon nga banua. — Para- 

himo sin inga silhig. — Parabaliguia sin mga 

silhig. 
Escobero, m. Parahimo sin mga silhig. — 

Parabaliguia sin mga silhig. 
Escobeta. /. Iscoba. — Silhig nga guti sin 

barahibo sin bactin ó cabayo. 
Escobilla. /. vid. Escobeta. 
Escobillón, vi. Cahuy nga binubutangan 

sin abacá sa luyo nga catapusan, nga ig- 

papahid san inga luthang nga dagco. 
Escobina. /. An quinaon sin barrena, 

quinaricad sin barrena ó hurihud. 
Escobón, m. Daco nga silhig. 
Escocer, n. Hapdos; ngotngot. Handab; 

hamdas. 
Escocimiento, m. Hapdos, cahapdos, 

pagcahapdos. 
Escoda./. Pico nga iglalabra sin bato, etc. 
Escodadero. Mont. An guinbabaguiran 

san bugsoc san iya sungay basi macucuha 

adton, baga panit níya. 
Escodar, a. Pagsacsac sin bato. 
Escofia. /. Baga socong nga masilhag. — 

Baga tag-oló. 

EsCOfiar. a. Pagsocong — Pagtag-oló. 
Escofina. /. Ringbas nga daco nga gui- 

nagamit sa pagpahamis san mga cahuy. 
Escofinar, a. Pagringbas nga pagpaha- 
mis san cahuy. 
EscofiÓn. m. Baga socong nga daco ug 

masilhag. — Baga tag-oló nga claco. 
EscofiÓn. m. Hiyas sa oló san mga ba- 

baye. 
Escogedor, ra. adj. Magpipili.— s. Para- 

pili. 
Escoger, a. Pagpili; paghagsay. 
Escogidamente, adv. m. Igo gud. — Tu- 
rnan gud. 

Escogido, da. p.p. Pinili. 

Escogiente. p. a. Magpipili. 

Escogimiento, m. Pagpli; pagcapili. 

Escolapio, m. Pade sa Orden nga sinisi- 
ring de las Escuelas Pías.— An nalibud sa 
las Escuelas Pías. 

Escolar, a. An tungud sa mga caliburan, 
cún sa mga liburan.— m. Litjud. 

Esco!ar. n. Pagsara. vid. Colar. 

Escoliador, m. Parabutang sin tigaman 
nga casayoran sin sinurat, paraasoy. 

Escoliar, a. Pagasoy, pagbutang sin ti- 
gaman nga casayoran sin sinurat. 

Escoliasta, m. vid. Escoliador. 

Escolimado, da. adj. fam. Maluyahon, 
saraquitan. 



ES 



241 



Escolimoso, sa. adj- Pus-canon, madali 

masina. 
Escolio, m. Tigaman nga casayoran sin 

sinurat, casayoran. 

Escolopendra. /. Olalahipan.— Isda. 
Escolta. /• Pangabay sin mga soldados- 

Bunyog. Abay nga sacayán.— Rugal nga 

Escolta nga haraniay sa Manila. 
Escoltar. Pagopud, pagabay, pangopud, 

pangabay. 
Escollera. /. Mga bato nga ibinubutang 

sa dagat nga masugad sin terraplén. 
Escollo, ni. Pasig.— fig. Cataragman, ca- 

curian. 
Escombra. /. Paghauan; pagcahauan. 
Escombrar, a. Paghauan, pagcuha san 

nacacaolang. 
Escombro, m. Sighot, baya sin buhat nga 

cota ó balay nga napucan. 
Escombro, m. Isda nga guti pá tamban 

ug masugadsugad sa iya ngan marasa ca- 

opay. 

Escomerse. ;. Iban. 

Esconce, m. Pilio.-Cabalicoan. 
Escondecucas, m. Tagubtagub. 
Esconder, a. Pagtago.— r. Tago.— Ocnol; 

hibon; curipo; bongbong; coro. 
Esconderse huyendo. Solindop. Looc. 

El que vienen buscando para prenderle. 

Copo. 
Escondidamente. adv. m. Tago caopay. 
Escondidas (Á). m. adv. Sa pagtago, 

sa paglicaolicao. 
Escondidillas (Á). m. adv. Sa pagtago- 

tago, sa paglicaolicao. 
Escondido (En), m. adv. Tago caopay. 
Escondimiento, m. Pagtago; pagcatago. 
Escondite, m Taragoan.— Pagtagubtagub. 
Escondrijo, m. Taragoan. 
Esconzado, da. adj. Binabalico, an may 

cabalicoan. 

Escopeta, f. Pusil, luthang nga guti. 
Escopetar, a. Min. Pagocad ug pagcuha 

san tuna sa mga mina nga bulauan. 
Escopetazo, m. Boto, pagbuto san pusil. 

— Casamdan san tauo, etc., nga pinusil. 
Escopetear, a. Pamosil sin agsub.— fig- y 
fam. Paghihibatonbaton sin polong. 
Escopeteo, m. Agsub nga pamusil. 
Escopetería. /. Mga casoldadosan nga 

mga tagapusil. — Agsub nga pamoto san 

mga pusil. 
Escopetero, m. Soldados nga tagapusil. 

—Tagapusil.— Parahimo sin mga pusil.— 

Parabaliguia sin mga pusil. 
Escopetilla. /. Pusil nga guti. 
Escopeten, m. Pusil nga daco. 
Escopleadura. /. Tinig-ban.— Luguit. 



242 



ES 



Escoplear, a. Patiguib, 

Escoplo, m. Corp. Tiguib. 

Escorbuto, m. Saquit, matapon.ug danay 
nagdodonot an mga lag.is. 

Escorchapín, m. Sacayán. 

Escorchar. a . Pagpanit. 

Escordio. m. Banua nga itarambal. 

Escoria. / Tae sin puthao, etc.— fig. Bi- 
san ano nga baya ná, cay uaray ná polos. 

Escoriación./. Saquit sa bot-ol. 

Escorial. ;;/ Tuna nga mina nga quinu- 
naan san bulauan, salapi, etc.— Tuna nga 
binubutangan san mga tae san puthao, 
etc -— Tapong ó tambac sin mga tae sin 
mga puthao, etc. 

Escoriarse. r. Saquit, in nasasaquit an 
bot-ol o napapaso an iba nga lauas. 

Escorpina. / Isda nga escorpina. 

Escorpión, m. Orangorang, sipitsipit — 
Isda nga escorpión.— Máquina sa pagguc- 
rra.— Iharampac nga talicara nga may mga 
cabaheoan sa catapusan nga sugadsugad 
san ícug san sipitsipit. 

Escorrozo, m. fam. Lipay; pagealipay. 

escorzón, m. Manan ap nga sugad sin 
pacía. 

Escorzonera. /. Banua nga itarambal, ug 

igtitina man an gamut niya. 
Escoscarse, r. fam. Pagquindot, pagqui- 

uaquiua san mga sugbong. 
Escota. /. Mar. id. Pisi sa pagtoros cún 

paghogot bá san layag. 
Escotado. w . Tohang sin bado, etc 
Escotadura. / Tohang sin bado, etc- 

Cagoh-an nga daco. 
Escotar. a . Pagtabas sa bisan ano basi 

maigo san macaagui an tubig sin salug, 

danao, etc. 
Escote. /;/. Tohang sin bado, etc.— Ra- 

yandayan sin bado sin babayc— Aramot 

amot. 

Escotera./. Mar. Loho sa caguiliran san 

sacayán nga pagaaguian san escota. 
Escotero, ra. adj. An malacat sin uaray 

man dará. 
Escotilla. / Mar. id. Cagoh-an nga pa- 

aguian san luran dich sin sacayán. 
Escotillón. m . Cagoh-an; tacop nga tabla 

nga cuhacuha dida sin salug, cumbis, etc , 

etc. 

Escotín. m. Mar. Escota ó pisi sin layag. 

fcSCOZOr. m. Hapdos, ngotngot; cahapdos, 
pagcahapdos. 

Escriba, m. Paraasoy san sugo ó daan 
ng«'i batasan sa mga hebreo. 

Escribanía. / Catungdanan sin escriba- 
no; p.agcaescribano.— Balay cún oroquian 



ES 

bá sin escribano.- — Susratan, suratan. — Ca- 
sangeapan sa pagsurat. 

Escribano, m. id. Tauo nga tinatapuran 
ó tinotoinan san mga labao nga mga po- 
noan, basi magpacarig-on siya san mga 
carig-onan nga sinurat nga napipirmahan 
man niya. 

Escribiente, m. Par?surat, manunurat, 
sumusurat. 

Escribir, a. Pagsurat.— Saricauot, sariauot, 
aguí sin pagsurat. 

Escriño, m. Batolan; alat. — Cajoncajón 
nga guti. 

Escrita. / Isda nga escrita. 

Escritillás. /. pl. Itlog sin carnero. 

Escrito, ta. p. p. Sinurat.— m. Surat. 

Escritor, ra. m. y / Parasurat, manu- 
rat, sumusurat. — An nagsurat sin libro. 

Escritorio, m. Piotan sin mga papel, mga 
surat, etc.^ — An guinsusuratan; susratan, 
suratan. 

Escritura. /. Pagsurat. — Pagaradman sin 
pagsurat. An nagaaram sin pagsurat. — Su- 
rat.— Carig-onan nga sinurat.-— Libro nga 
sinurat; libro nga guinpamolde. — An San- 
tos nga Surat, 

Escriturar, a. Per. Pagpasurat sin trato, 
etc., nga pinacacarig-on san may gahum. 

Escriturario, Ha. adj. /w. An may ca- 
rig-onan nga sinurat. — m. An paraasoy ug 
paratutdo sa Santos nga Surat. 

Escrófula. / Med. Hubag. 

Escroto, m. Zool An panit nga potos san 

mga itlug. 
Escrupulete. m. fam. Guti nga catahap 

ó ruhaduha hionong sin bisan ano cún 

baga maopay bá, cún baga maraut bá. 
Escrupulillo, m. vid. Escrupulete.— Bo- 

toboto sin góronggorong. 
Escrupulizar, a. Pagtahap ó pagruha- 

duha. 
Escrúpulo, m. Catahap ó ruhaduha hio- 
nong sin bisan ano cún baga maopay bá, 

cún baga maraut bá- 
Escrupulosamente, aiv. m. Sa catahap, 

sa pagruhaduha. — Sin turnan, sin ongud 

nga pagtuman. 
Escrupulosidad. / Catahap, pagearu- 

haduha. — Pagosisa nga ongud; pagluman 

nga ongud. 
Escrupuloso, sa. adj. Matahap, maru- 

haduha. — An macacatahap, an macacaru- 

haduha.— fig. Mahadlocon sin pacasala, 

matinumanon. 
Escrutador, ra. adj. An magoosisa cao- 

pay. — s. An paraisip san mga votos. 
Escrutar, a. Paghiling ug pagisip san 

mga votos nga iguinvotos ná. 



ES 

Escrutinio, m. Pagosisa, pagsusi sin mao- 
pay basi an casayud cún ano, pangisayud 
sin maopay. — Paosisa ó pagisip san inga 
votos; pagvotos. 

Escrutiñador, ra. adj. Maosisa, masusi. 

Escuadra. /. Iscoala. 

Escuadra. /. Cadam-an sin mga soldados 
nga may cabo ó ponoan. — Mga sacayan 
de guerra. 

Escuadreo, m. Pagsocol; panocol. 

Escuadría. /. An duha ca luyo sin gui- 
pat. 

Escuadro, m. Isda nga escuadro. 

Escuadrón, m. Mil. Usa ca panon sin 
inga casoldadosan. 

Escuadronar, a. Mil. Pagpanonpanon 
san mga soldados. 
' Escualidez. /. Camahugao, pagcamahu- 
gao. — Camagasa, pagcamagasa; camaduas, 
pagcamaduas. 

Escuálido, da. adj. Mahugao. — Magasa; 
maduas. 

Escualo, m. Isda nga escualo. 

Escucha. ;;/. Cumaracap, iampitao. — An 
monja cún binocot nga may catungdanan 
sin pagopud san igcasimonja ó igcasibi- 
nocot nga pinacacadto sa locutorio cay 
may maduao sa iya; b'antay san caroca- 
yacan. — Sacop nga babaye nga mahigda 
harani san hinihigdaan san iya agaron nga 
babaye, basi dumungug siya in taogon 
san agaron. 

Escuchador, ra. adj. Mamati, madungug. 

Escuchar, a. Pamati, pagdungug, pagta- 
linhud. 

Escudar, a. Panaming; pangalasag; sagang. 
—fig- Pagtabang sa igcasitauo. 

Escuderaje. m. Pagalagad ó pagsirvc 
san paradara san taming san iya agaron. 

Escuderear, a. Pagalagad, pagsirve. 

Escuderete. m. vid. Escudero. 

Escudería. /. Pagalagad ó pagServe san 
tauo nga paradara san taming san iya 
agaron. 

Escudero, m. Sacop nga paradara san 
taming san iya agaron; surugoon. — Tauo 
nga mahal, cay guican sa mabal man nga 
guinicanan. 

Escudilla. /. Caldohan, yahong, ligong. 

Escudillar, a. Pagipis san sabao dida 
san caldohan.— fig. Pagbuot lá. 

Escudillo, m. Taming nga guti; calasag 
nga guti. 

Escudo, m. Taming; calasag.— fig. Ayo- 
pan, arayopan, darangpan. 

Escudriftable. adj. Sadang osisahon. 

Escudriñador, ra. adj. Maoosisa, ma- 
quiquisayud. — #, Paraosisa, pagolitoquit. 



ES 



243 



Escudriñamiento, m. Pagosisa, pagoli- 
toquit pagcaosisa; panginsayud. 

Escudriñar, a. Pagosisa; pagolitoquit; 
paquisayud; pagsusi. 

Escudriño, tn. vid. Escudriñamiento. 

Escuela. /. Liburan, escolahan. 

Escuerzo, m. Mananap nga sugad sin 
pacía. 

Escueto, ta. adj. Hayag, dayag; maha- 
uan; uaray caolangan. 

Escueznar. a. Pagcuha san onud san 
bonga nga nuez. 

Escuezno. m. An onud san bonga nga 
nuez. 

Esculpidor, m. Panday; paragohit. 

Escultor, ra. m. y /. Panday; paragohit. 

Escultura. /. Quinaadman sin paggohit. 
— An guinohit. 

Escuna. /. Sacayán nga goleta. 

Escupidera. /. Luráan. 

Escupidero, m. Luraán. 

Escupido, m. Lura. Cughad. 

Escupidor, ra. adj. Malura.— s. Paralura. 

EsCUpidura. /. Lura. Cughad. 

Escupir, n. Lura, laoay.— a. Paglura, pag- 
lura sin dugo. Pagloa. — fig. Borogbotog 
an panit. — Escupir á uno. //'. fig. Pagta- 
may sa iya. 

Escupitajo, m. fam. Lura. Cughad. 

Escupitina. /. fam. Lura. Cughad. 

Escupitinajo, m. fam. Lura. Cughad- 

Escurribanda. /. fam. Calaguio, pagca- 
laguio.-~/¿27//. Maraut nga pagataman. 

Escurrida, adj. Babaye nga haligot an 
hauac. 

Escurridizo, za. adj. Mahidlos; madarios; 
madalhug; madalios-os; mada ; ros; madalo- 
not. — Hacerse uno escurridizo. //'. fig. y 

fam. Pagpalaguio. 

Escurriduras. /. pl. Mga larug; catapu- 
san sin inumon. 

Escurrimbres./, pl.fam. Mga larug; ca- 
tapusan sin inumon. 

Escurrimiento. m. Sala, sayop, hipacdo- 
lan, calisdanan. 

Escurrir, a. Pagogad, pagopus san inu- 
mon. — n. Agas. — Dal gdig. — r. Os-os. hip- 
los, hidlos, darios, dalios-os, dalhug, dai- 
ros. — Palaguio- 

Ese. /. Ngaran san letra nga s. 

Ese, esa, eso pron. dem. Ito, iton. — 
Esos, esas. Iton mga. — Piso mismo, m. 
adv. Sugad man. — Ni por esas, ó ni por 
esotras. Bisan pá; diri mahihimo. 

Esencia. /. Cahimtang, pacahimtang; ca- 
himtangan; quinaiya, pagcaquinaiya. Cat- 
duc. — Pagca . . . — Ser de esencia una cosa. 
*r. Casoroc-an 6 quinahanglan gud. — Ser 



244 



ES 



la quinta esencia de una cosa. fr. fig. 

y fam. An labi nga purao; an labi nga 

maopay. 
Esencial, adj. An onay san pagcaquina- 

iya sa b.san ano.— Caiya. An labi nga 

casoroc-an ó quinahanglan. 
Esencialmente, adv. m. Onay. 
Esfera. /. Cadaygan; calidongan.—- poét. 

Langit. — fig. Cahimtang. — Esfera terrá- 
quea, o terrestre. An calibutan, an tuna 

ug an tubig. 
Esférico, ca. adj. Ligao. 
Esforrocinar. Panguha san inga saring- 

sing nga nanonoroc sa puno san cahuy, etc. 
Esforrocino, ni. Saringsing nga nanono- 
roc si pono ó colauasan san cahuy, etc. 
Esforzadamente, adv. m. Sin isug, sin 

cosog, sin mabascog. Isug caopay, cosog 

caopay, mabascug caopay. 
Esforzado, da. adj. Maisug, macosog, 

rnabascog, casingeasingan. 
Esforzador, ra. adj. Macacaisug, maca- 

cacosog, macacabascog- 
Esforzar, a. Pacaisug, pacacosog, paca- 

bascug. — Pagpaisug, pagpaco c og, pagpa- 

bascug. — /-. Isug, cosog, bascog. Pamosud; 

ondo. 
Esfuerzo. ;//. Pangisug, pangosog— Cai- 

sug, cacosog, cabascog. 
Esgrima./. Pagaradman; pagaram cay basi 

mabatid san panagang. 
Esgrimidor. ;//. An maopav managang. 
Esgrimidura. /. Panagang 
Esgrimir, a. Panagang. 
Esguazable. adj. Salug, etc., nga mahi- 

mo masogbo. 
Esguazar, a. Pagsogbo sin salug, etc. 
Esguazo. ;//. Pagsogbo sin salog, etc. 
Esguince, m. Paquindot cay basi din ma- 

hisac-aban.— Buringit; aringit. 
Eslabón, m. Baclao ó an tag-sa ca ba- 

clao sin talicara nga puthao.— Santic. 
Eslabonar, a. Pagsorosumpay san mga 

mageasibaclao sin talicara nga puthao. — 

Pagpacayot. fig. Pagsutnpay nga tuhay 

sin caroeayacan, etc. 
Eslabonarse ó trabarse una cosa. 

Sabngat. 
Eslora. / Mar. Hilab-an, cahilab-an sin 

sacayan. 
Esmaltar, a. Pagpintar sugad san cañan 

inga pinggang.— fig. Pagsab-ong, pagra- 

yandayan. 
Esmalte, m. Pintar sugad san cañan mga 

pinggan. — Sinab-ongan, guinrayandayanan. 
Esmaltín, m. Pintar nga azul. 
Esmeradamente, adv. m. Sin maopay; 

maopay gud. 



ÉS 

Esmerado, da. adj. Maopay nga cabu- 
hat. — An madoroto sin pagbuhat. 

Esmeralda. /. Bato nga mahal ug verde 
an color. 

Esmerar, a. Paghamis; pagpacaopay; pag- 
hinlo. — ;-. Pagtalingoha, pagdoroto sin pag- 
caopay. — Pagbuhat sin maopay, pageugui. 

Esmerejón, m. Luthang nga guti. 

Esmeril, m. Bato nga matig-a caopay. - 
Luthang nga guti. 

Esmerilar, a. Paghinlo, pagpahamis sin 
bato nga esmeril. 

Esmero, vi. Cacugui, talingoha gud, ca- 
modoroto sin pagbuhat sin maopay sa bi- 
san ano nga buhat. 

Esmoladera. /. Bairan. 

Esófago, m. Totol-nan, tonton-an, bot-ol. 

Esotérico» ca. adj . An tinatago ug diri 
iguinpapasabut. 

Esotro, tra. pron. dem. Iton usa. 

Espabiladeras. /. pl. Isurugui, iporolpog. 

Espabilar, a. Pagsugui; pagpolpog; pag- 
totud. — fig. Pagcauat. — fig. Pagtuyo sin 
pagaram. — fig. y fam. Pagpatay. — r. fig. 
Pucao, pagmata. 

Espaciar, a. Pagluang. — Pagsumatsumat, 
pagpabantug.— lmpr. Pagbulag san mga 
polong, etc. — r. fig. Halaba nga pagasoy 
ó pagsurat; pagina san pagasoy ó pagsurat. 

Espacio, vi. CaJac-an. Caluangan- — Inter- 
valo de tiempo. Cadugayan. — Tardanza, 
lentitud. Camaina; camahinayhinay. 

Espaciosamente, adv. m. Maiha caopay; 
mahinayhinay gud. 

Espaciosidad. /. Hiluagan, cahlluagan; 
cadac-an. 

Espacioso, sa. adj. Hiluag, haluag.— 
Mahinayhinay. 

Espada. /. id. Panganiban. — Tauo nga 
parapatay san mga todo sin espada. — Tauo 
nga maopay managang. — Paypay nga es- 
pada sa baraja. — Ceñir espada./;-. Pagta- 
clos ó pagsacbit san espada. — Desceñirse 
la espada. //'. Paghurabnit, paghurabut.— 
Desnudar la espada, fr. Paghurabnit, pag- 
hurabut. — Entrar con espada en mano. 

fr. fig. Pagticang sin ongud sin bisan ano 
nga buhat. Entre la espada y la pared. 
loe. fig. y fam. Cacurian, in napipirit ó 
nalulugos an tauo sin pagpili sin bisan 
ano nga diri iya caruyag. — Espada en 
cinta, m. adv. Pagsacbit san espada. — Ren- 
dir la espada. /;-. Mil. Ampo ná. — Sacar 
la espada por una persona ó cosa, fr.fig- 
Pagbulig, pagtabang sa iya. — Salir uno 
con su media espada, fr. fig. Pagsacbang 
sin caroeayacan sin diri angay nga mga 
polong. — Ser una cosa lo mismo que la 



ES 

espada de Bernardo, ó que la espada de 
Bernardo que ni pincha ni corta, fr. fig. 
y fam. Bisan ano nga uaray haros, ó ua- 
ray polos. — Tirar uno de la espada, fr. 
Pa-^hurabnit, paghurabut san espada. 

Espadachín, m. An maopay managang. 
An nagpapacaísug, maquisari, maquiauay. 

Espadada. /. Pagbono ó pagdabal sin 
espada. 

Espadado, da. adj. An may sacbit nga 
espadn. 

Espadador, ra. m. y /. Parabalbag sin 
binonot, etc. 

Espadaña./ Banua nga espadaña. — Cam- 
panario nga usa lá an cota. 

Espadañada. /. Pagdirodigua, pagsinuca 
sin tigda. 

Espadañar, a. Pagbulagbulag sin bisan 
ano sin mga haglaba ug mga hagligot. — 
Pagbuclad san ruga tamsi san ira icug. 

Espadar, a. Pagbalbag sin binonot, etc. 

Espadarte, m. Isda nga sinisiring pez 
espada. 

Espadería. /. An lugar nga guinbubu- 
hatan ug guinbabaliguian san mga espada. 

Espadero, m. Parahimo, paraopay sin 
mga espada. — Parabaliguia sin mga espada- 

Espadilla. /. Espada nga guti. 

Espadillar, a. Pagbalbag sin binonot, etc. 

Espadín, m. Espada nga guti. 

Espadón, m. aum. Espada nga daco. 

Espadrapo, m. Panagton ngahinirogan an 
Juyo sin taro nga masapilit nga iharalop 
sa mga casam-dan. 

Espalda. /. Talodtod, gotoc. — Licod. Tin- 
han.— Á espaldas, ó á espaldas vueltas. 
¡n. adv. Gama, calit. — Dar uno de espal- 
das, fr. Huy-ang. — Dar uno las espaldas. 

fr. Palaguio. Volver las espaldas al ene- 
migo. Palaguio; palanat. — Echarse uno á 
las espaldas una cosa. fr. fig. Pagtuyo s n 
pagbaya sin catungdanan.— Echarse uno 
sobre las espaldas una cosa. fr. fig. Pagca- 
rauat sin catungdanan hionong sin bisan 
ano. Echar una cosa sobre las espaldas de 
uno. fr. Itapud sa iya sin ano man nga 
catungdanan. — Guardar uno las espaldas 
á otro- Pagbulig ó pagtabang sa iya. Ha- 
blar por las espaldas, fr. fig. Pagpolong 

' nga contra sa igeasitauo cay uaray siya 
dida — Hacer uno espaldas, fr. fig. fam. 
Pagilub, pagantes, fig. Pagtagam. — Hacer 
espaldas á uno. fr. y fam. Pagbulig, pag- 
tabang sa iya. — Medirle á uno las espal- 
das, fr. fig. y fam. Pagdabal sa iya sa 
talodtod. — Mosquear las espaldas, fr. vg. 
y fam. Paghampac sa iya sa talodtod. — 
Relucir la espalda, fr. fig. y fam. In man- 



ES 



245 



ggaram 6 bahandianon an tauo. — Volver 

las espaldas, volver pie atrás, fr. fig. Pa- 
laguio, isul. — Bongcog. 
Espaldar, m. Puthao cún asero ba nga 

itarahub sa talodtod.— Respaldo. Sandigao. 

— Espalda. Talodtod, gotoc. Tinhan. — 

Bitay nga mga panapton nga halaba ug 

haligot nga ibinibiao sa mga bongbong ó 

rnga cota. 
Espaldarazo, m. Pagdabal sin espada sa 

talodtod, pagdabal sa talodtod. 
Espaldear, a. Mar. Pagpusa an cabadlan 

sin macosog sa olin san sacayán. 
Espalder. m. Mar. Parabugsay, paragaod, 

paragayong nga sinisiring avantero. 
Espaldera. /. Talodtod, gotoc. 
Espaldilla. /. Lumpac. Tinhan. 
Espalditendido, da. adj. fam. An na- 

huy-ang. 
Espaldón, m. Fott. Alad nga madacmol. 
Espaldudo, da. adj. Taludturan. — Bung- 

cogan. 

Espalmadura. /. Binado. 
Espalmar, a. Pagbacló.— Pagcagus sa mga 

sacayán. 
Espantable, adj. Macaharadluc, macalili- 

sang. — Macatitingala, orosahon. 
Espantablemente, adv. m. Sin nadluc, 

sin lisang; hadluc caopay, lisang caopay. 
Espantadizo, za. adj. Mahadluc, mali- 

sang. Calas. Mabungcarason. Ignap. 
Espantador, ra. adj. Macahadluc, maca- 

lisang. 
Espantajo, m. Caya, cayacaya. 
Espantar, a. Pacahadluc, pacalisang, pa- 

calas, pagtarhug. Pagbugao, pagalao. — 

Tuhac. Surao. Suboy. Ignap. Duela. Bang- 

caras. — Isi; isig; iroiro; só; osot; os; os-os. 

Huragcol.— r. Lanoy.— r. Hitingala, hipa- 

usa. 

Espantarse uno de lo que se dice 6 
se oye. Sinca. — Las gallinas. Suhag. 

Espanto, m. Cahadluc, calisang, cacug- 
mat, cácalas.— Pagtarhug; pagpatarhug. 

Espantosamente, adv. m. Sin hadluc» 
sin lisang; hadluc caopay, lisang caopay, 
calas caopay. 

Espantoso, sa. adj. Macaharadluc, ma- 
calilisang; macacalas. — Macatitingala, oro- 
sahon. 

España, n. p. Tuna ó guinhadian sa Es- 
paña. 

Español, la. adj. Taga España. — m. Len- 
gua española. Pamolong nga quinatsila. 

Españolado, da. adj. An dumoroong nga 
masusugadsugad san iya pagpanapton ug 
batasan sa mga taga España. 



246 



ES 



Españolar, a.fam. Pagquinatsila.— r. Aala- 
gad san binabatasan san mga español. 

Españoleta. /. Daan nga sayao san mga 
taga España. 

Españolismo, m. Auil san mga taga Es- 
paña san mga tungud sa ira tuna. 

Españolizar, a. Pagquinatsila. — r. Aala- 
gad san binabatasan san mga taga España. 

Esparadrapo, ni. Panapton nga hinihiro- 
gan an luyo sin taro nga masapilit nga 
iharaclop sa mga casam-dan. 

Esparaván, m. Tamsi nga madaguit. 

Esparavel, m. Raya. 

Esparcidamente, adv. m. Bulag caopay. 
— Taltag caopay.— Sabuag caopay — Ban- 
tug caopay. 

Esparcido, da. adj. fig. Malipayon. 

Esparcidor, ra. adj. Mabulag. Mataltag. 
Masabuag. Mabantug.— s. Parabulag. Para- 
taltag. Parasabuag. Parabantug. Manunu- 
mat, parasumat. 

Esparcimiento, m. Pagbulag; pagcabu- 
lag. Pagtaltag; pagcataltag. Pagsabuag; 
pagcasabuag. Pagsumatsumat. Paglipay, 
paghimaya, maopay nga cabuot. Pagliao- 
liao, paglibanglibang. 

Esparcir, a. Pagbulag. Pagtaltag. Pagsab- 
lig. Pagtolboc. Pagsabrag, pagsaburac, pag- 
sabuag. Pagsabia.— fig. Pagsumatsumat, 
pagbantug; p^gpabantug.— r. Puprac; ua- 
rac. — r. Lipay, paghimaya, pagliaoliao, 
paglibanglibang. 

Esparragado, m. Guinisa nga may otan 
nga mga espárrago. 

Esparragador, ra. m. y /. Bantay, pa- 
raataman ug paracuha san mga espárrago. 

Esparragar, a. Pagataman ug pagcuha 
san mga espárrago. — Anda, ó vete á es- 
parragar, expr. fig. y fam. Pagpaiuas sa 
iya sa baga pagpasipara ug pagisug. 

Espárrago, m. Tanum nga espárrago; 
otan nga espárrago.— Palo largo y dere- 
cho que sirve para asegurar con otros un 
entoldado. Tocud.— Min. Madero atravesa- 
do por' estacas pequeñas á distancias igua- 
les, para que sirva de escalera. Sarac-an 
sarac-anan. — Anda, ó vete á freir espárra- 
gos, expr. fig. y fam. Pagpaiuas sa iya sa 
baga pagpasipara ug pagisug. 

Esparraguera. /. Tanum nga espárrago. 
— Tanaman ó tuna nga tinanuman sin 
mga espárrago. 

Esparraguero, ra. ;«. y /. Bantay, pa- 
raataman ug paracuha san mga espárrago. 
— Parabaliguia sin mga espárrago. 

Esparrancado, da. adj. Bira, nasicacang, 
napiraca. 



ES 

Esparrancarse, r. fam. Pagbira, pag- 
sicacang, pagpiraca. 

Esparto, m. Tanum nga esparto. Sabut 
sin esparto. 

Espasmo, m. Pasmo, saquít nga ticang 
sin hagcot. — Saquít nga nacacacoró san 
mga cosog san lauas. 

Espata. /. Bot. Tangotay. 

Espátula. /. Cuchara nga guti. 

Espatulomancia. /. Pagasuang; pagtag- 
na nga búa tungud san mga tul-an san 
mga mañana p. 

Especería. /. Tendahan; tienda sin mga 
panacot. 

Especia. /. Panacot. 

Especial, adj. Malain. — Orosahon. 

Especialidad. Calain; calaínan. 

Especialista, adj. An batid ó lasgud sin 
ano man nga quinaadman. 

Especialmente, adv. m. Labi pá, orug 
pá. 

Especie. /. Ca — y an. Catauohan. Caaya- 
man. Caangelisan. — Bagay. — Caagui, casu- 
gad. Tuyo.— Baribad, pasangilan. 

Especiería. /. Tendahan; tienda sin mga 
panacot. — Mga panacot. 

Especiero, ra. m. y /. Parapalit ó para- 
baliguia sin mga panacot. 

Especificación. /. Pagasoy; pagcaasoy 
sin maopay. 

Especificadamente. adv. m. Asoy cao- 
pay; sin sayud; sayud caopay. 

Especificar, a. Pagasoy caopay. 

Especificativo, va. adj. Macacaasoy. 

Específico, ca. adj. Macacalain. — m. Med~ 
Tambal. 

Especiosidad. / Camahalan, catahuman. 

Especioso, sa. adj. Mahal, matahum, bi- 
rilhon.— fig. Diri matuod, malimbong. 

Especiota. /. fam. Sumat nga búa ó diri 
ansiya. 

Espectáculo, m. Comedia, sirco, ham pa- 
ngan, hampanganan. — Caagui, casugad tu- 
ngud sin ano man nga orosahon nga iguin- 
papaquita. 

Espectador, ra. adj. Mahiling sin mao- 
pay sa ano man.— Matambong sa mga 
comedia ó mga hampangan. 

Espectro, m. Ladauan nga macaharadluc 

Especulación. /. Paghiling sin maopay 
basi masayud. — Com. Pagpatigayon, pag- 
pangita, pagcabuhi. 

Especulador, ra. adj. Mahiling sin mao- 
pay.-Magpapatigayon, magpapangita; mag- 
papacabuhi. — s. Parahiling sin maopay. — 
Parapatigayon, parapangita. 

Especular, a. Paghiling basi masayud. — 



ES 

fig. Pamorobuot, pamalandong, paghuna- 
huna.— n. Pagpatigayon, pagpangita, pag- 
pacabuhi. 

Especulativa. /. Gahum sa calag sin 
paghunahuna hionong sin bisan ano. 

Especulativamente, adv. m. Sá paghu- 
nahuna lá- 

Especulativo, va. adj. An tungud sa 
mga paghiling cay basi masayud. — An tu- 
ngud sa mga pagpangita. — Macacapatiga- 
yon, macacapangita. — An ticang sa pag- 
hunahuna lamang. — An mahunahuna sin 
maopay. 

Espejado, da. adj. Salaming; an sugad 
sin salaming. 

Espejear, n. Ingatingat. — Espejar ó mi- 
rarse al espejo, r. Aniño. 

Espejería, f. Tendahan sin mga salaming. 

Espejero. /;/. Parahimo sin mga salaming. 
— Parabaliguia sin mga salaming. 

Espejo. ;//. Salaming. —fig. Panganinohan. 
Susgaran, susgaranan, panundugan, pag- 
sorondan. — Paíidpalid. 

Espejuelo, m. Salaming nga guti; saro- 
salaming. Paíidpalid. 

Espelunca. /. Lungib, lungab. 

Espeluzar, a. Paggobot san bohoc. — r. 
Barihayao; barihacag. 

Espeluznante, p. a- Macabarihayao; ma- 
cabarahicag. 

Espeque, m. Liguat. 

Espera. /. Paglaom. — Hulat, paghulat. — 
Plazo ó término señalado por el juez 
para ejecutar una cosa, como presentar 
documentos, etc. Talaati. 

Esperador, ra. adj. Maglalaom. Maghu- 
hulat. 

Esperanza. /. Iglaom. Paglaom. 

Esperanzar, a. Pagpalaom; pagpalaom. 

Esperar, a. Paglaom. — Paghulat. — Espe- 
rar en uno. fr. Pagtapud sa iya. — Hang- 
pon; banhig. 

Esperezarse, r. Pagpaonat san lauas 
basi macuha an cabanhúd ó cahubia. 

Esperezo, m. Pagpaonat sa lauas. 

Espernia. /. Gatas. — De ballena. Tamboc 
sin bongansiso nga iguinhihimo nga mga 
candela nga esperma; candela nga esperma. 

Espernada. /. Catapusan sin talicara. 

Esperón, m- Mar. Adton catapusan gud 
san dolong san sacayán. 

Espesar, a. Pagpasanoc; malapoyot. — 
Paghoot; pagpahoot- — r. Soot. Sósó. 

Espesativo, va. adj. Macacasanoc. — Ma- 
cacahoot. Macacasoot, — Macacasósó. 

Espeso, sa. adj. Masanoc; malapoyot. — 
Continuado, repetido, frecuente. Agsub, 
dayon lá. — fig. Mahugao. — Sósó. 



ES 247 

Espesor, m. Cadacmol, cadacmolan. — Cst~~ 

sósóan. 
Espesura, f. Casanoc. — Cahoot. — Casó- 

sóan. 
Espetar, a. Pagtohug. — Pagtahus, pagbo- 
no sin panganiban nga tais — fig . y fam~ 
Pagsumat, pagasoy, pagsurat sin ano man 
nga nacacausa ó nacacabido. — r. Pagpa- 
tindug sin maopay san lauas. — fig. yfarn. 
Paginum sin.... etc. Pasarig. 

Espetera. /. Tabla nga pagbibiauan sin 
carne cún mga garamiton bá sin cosina. 
— Mga garamiton sa cosina. 
Espeto, m. Itorohug sin carne, etc., nga 
guinaasal. 

Espetón, m. Puthao nga halaba ug mani- 
pis nga itorohug sin inaasal. — ^Dagum nga 
daco may olóoló. 

Espía, m. y f. Cumaracap, lampitao. 

Espiar, a. Pagacap, paglampitao. Paghi- 
ling. — Mar. Pagbotong san pisi ó cable 
san sacayán basi humarani ngada san bi- 
nobotongan san sinipit. 

Espibia. f. Cabalicoan san liog san bayop» 
dapit sa luyo. 

Espibio. m. vid. Espibia. 

Espibión. vi. vid. Espibia. 

Espicanardi. /. Tanum nga sugad sin 
seboyas. 

Espicanardo. jn. Banua nga tambal ug 
mahamot. 

Espichar, a. . Pagbono sin dagum, baga- 
cay, etc., pagdocdoc— /rt/;z. Patay. 

Espiche, m. Panganiban ó garamiton nga 
tais. 

Espichón, m. Samad, casam-dan, cahabo- 
lan sin tais nga panganiban. 

Espiga. /. Ohay. — Cada uno de los cla- 
vos de madera con que se aseguran las 
tablas ó maderos. Padlong. — -Púa ó punta 
del tallo de un árbol. Ügbus.^-Clavo pe- 
queño de hierro y sin cabeza. Raysang 
nga guti nga uaray olóoló — Carp. Dila 
dila sin cahuy, nga tinig-ban. — Ongos. 

Espigadera. /. Babaye nga pafaporot san 
mga ohay nga binayaan san mga nag- 
bari. 

Espigado, da. adj. Mito ná, tuig riá ba- 
brion cún humay, trigo, etc. — fig. Masu- 
lig, hataas an lauas. 

Espigadora. / vid. Espigadera. . 

Espigar, a. Pagporot san mga ohay nga 
binayaan san mga nagbari. — Pagbugay. n. 
Bus-uac, tibus-uac ná an humay, tibonga 
ná. — r. Sulig; tubo. — Caap. Hacer la es-» 
piga en las maderas que han de entrar 
en otras. Pagdiladila. 

Espigón, m. Ohay nga tonocon. — Bonga 



248 



ES 



ó poso sin maís. — Cota, etc., sa liguid sin 
salug ó dagat. 
-Espigón, m. Sogud. — Cataisan. 

Espiguilla. /. Guti nga ohay. — Sinta ó 
rayandayan nga haligot nga may mga 
guiringguiring. — Bucad sin iba nga mga 
cahuy. 

Espín. m. Mananap nga tonocon an lauas 
niya. 

Espina./. Tonoc. — Suyac. — Tionay. — Ga- 
nit. — Basoni. — Parte dura y puntiaguda 
que en los peces hace el oficio de hueso. 
Bocog. — fig. Escrúpulo, recelo, sospecha. 
Otip, caorotipan; ambong; catahap. — Darle 
á uno mala espina una cosa./r. fi*. y fam. 
In nababaraca ó natatahap an tauo. — Estar 
uno en espinas. //-. fig. y fam. In naba- 
baraca an tauo hionong sin ano man. 
Estar uno en la espina. //-. fi?. y fam. 
Magasa caopay. — No saques espinas donde 
no hay espigas, ref. Ayao pagbuhat in 
uaray paglalaoman. — Quedarse uno en la 
espina, ó en la espina de Santa Lucía. 
fr. fig. y fam. Magasa caopay. — Sacar la 
espina. //-. fig. Pagbaya san maraut. — ta- 
carse uno ía espina, fr. fig. y fam. Pag- 
baui san sadto nga naperde, cún dao sa 
pagsugal. — Tener á uno en espinas fr. fig. 
y fam. In nababaraca an tauo hionong sin 
ano man. , 

Espinaca. /. Tanum nga otanon. 

Espinadura. /. Pagbono sin tonocon. 

Espinar, m. Catun-can. — fig. Cacurian. 

Espinar, a. Pagbono sin tonocon. — Pag- 
butang sin mga daog ó lacuig ó tonocon. 
— r. Hatonoc; hasuyac ,hationay, haganit, 
hibasoni. 

Espinazo. vi. Cagongcong, butagtuc. 

Espinel, m. Hapon nga bahol, nga binu- 
butangan sin mga hapon nga magnipis nga 
may mga cauil. 

Espínela. /. Bato nga matig-a. 

Espíneo, nea. adj. Tonocon. 

Espinera. /. Cahuy nga tonocon. 

Espineta. / Toronggon. 

Espingarda. /. Luthang.— Pusil nga ha- 
laba. 

Espinilla./. Lulud. 

Espino, vi. Cahuy nga tonocon. 

Espinoso, Sa. adj. Tonocon. 

Espión, vi. Cumaracap, lampitao, 

Espionaje, m. Pagcacap, paglampitao. 

Espiración. / vid. Espirar. 

Espirar, a. Pagalisngao; pagalitbo sin 
maopay cún maraut bá nga baho. — Pag- 
hatag sin espíritu ó quinabuhi. — Paggúin- 
haua. — poét. Paghalayahay. 



ES 

Espiritado, da. adj. fam. Tauo nga mag- 
asa caopay. 

Espiritar, a. Pagpasaob, pagpasaop, pag- 
pasolud san yaua sa lauas sin tauo. — fig. 
y fam. Pacasina, pacaisug. — r. Sina, isug. 

Espiritoso, sa. adj. Alacsio nga mapin- 
tas. 

Espíritu, m. id. — Calag. — Gracia sa Dios. 
— Gahum ó cosog sa lauas, cún sa ca- 
singeasing bá. — Espíritus vitales. Ipapa- 
noihul, ipacaquinhol, ipacáquibotquibot. — 
Dar, despedir, ó exhalar el espíritu. />. 
fí<r. Patay. — Pobre de espíritu, loe. An 
nagpapacapobres sa buot. 

Espiritual, adj. An sa calag, espirituha- 
non, calagnon. 

Espiritualidad, f. Pagcaespíritu. — Cahim- 
tang sin Padre nga sacerdote, pageapadé. 
— Buhat ó bisan ano nga espirituhanon. 

Espiritualizar, a. Pacasantos tungud san 
gracia. 

Espiritualmente. adv. m. Sa calag, sa 
espíritu. 

Espirituoso, sa. adj. Alacsio nga ma- 
pintas. 

Espita. / Tadloy. Harasam. 

Espitar, a. Pagtadloy. 

Espito, m. Biauan sin papel; cahuy nga 
halaba nga binabalab-gan sin tabla nga 
pagbibiauan sin papel dida sa mga fábri- 
ca ó mga imprenta. 

Esplendente, p. a. Masiga, masilao, ma- 
silatsigat, masilacsigac, maingatingat, ma- 
guilaguila. 

Esplender, n. Siga, silao, silatsigat, si- 
lacsigac, ingatingat, guilaguila. 

Espléndidamente, adv. m. Sa pagpada- 
dayao. 

Esplendidez. / Pagpadayao. Camadayao. 
Camahatagon. 

Espléndido, da. adj. Padayauan. Maha- 
tagon.' — Masiga, masilao, masilatsigat, ma- 
silacsigac, maingatingat, maguilaguila. 

Esplendor, m. Camasiga, camasilao, ca- 
masilatsigat, camasilacsigac, camaingati- 

ngat, camaguilaguila. Pagca — fig. Ca- 

madayao, camahalan. 

Esplendorosamente, adv. vi. Sa pag- 
camadayao, sa pagcamahal. — Masiga cao- 
pay, masilao caopay, masilatsigat caopay, 
masilacsigac caopay, maingatingat caopay- 
Ora ora sin siga, ora ora sin silao, ora 
ora sin silatsigat 

Esplendoroso, sa. adj. Masiga, masilao,. 
masilatsigat, masilacsigac, maingatingat, 
maguilaguila. 

Espliego, m. Banua nga espliego; an bu- 
cad niya mahamot caopay. 



ES 

Esplín, m. Cabido, casubo. 

Esplique* m. Guihay nga hinihirogan sin 

masapilit ug binubutangan sin paon sa 

pagdacop san mga tamsi. 
Espolada. /. Pagticdul sa cabayo, etc. 

san tahúd-tahúd. 
Espolazo, m. vid. Espolada. 
Espoleadura. /. Casamad san pagtieduli. 
Espolear, a. Pagticdul. 
Espoleta. /. Mecha nga pructan sa inga 

bomba, etc 
Espoleta. /. Tul-an nga guti sa aba san 

mga tamsi. 

Espolín, m. Tahúdtahúd. 
Espolín, m. Garamiton sin paghabol. — Gé- 
nero nga igagama nga binordahan sin mga 

bucad. 

Espolinar. a. Paghabol. 
Espolio, m. Mga manggad ó mga cabilin 

san pageamatay san mga obispo ug iba 

pa nga mga capadian. 
Espolique, m. An sacop nga nagoona 

magbactas san iya agaron nga nanganga- 

bayo. 
Espolista, m. An nagaabang san mga 

cabilin san obispo, etc. nga namatáy. — 

vid. Espolique. 
Espolón, m. Tahúd. — Pilar nga carig-onan 

sin cota. — An catapusan san dolong san 

sacayán. —Flojo. Lungay. 
Espolvorear, a. Pagyabyab. 
Espolvorizar, a. Pagyabyab. 
Espóndil, m. An tag-sa nga tul-an san 

talodtod ó butagtuc 
Esponja. /. Buga. 
Esponjado, m. Asucar nga caramelo ó 

quinaramelo. 
Esponjadura. /. Paghabuhad; aricas, ca- 

labucab. 
Esponjar, a. Paghabuhad, pagaricas; pag- 

calabucab. — r. fig. Palabilabi, palabiao.— 
fam. Maopay an calauas. — Pagpahomoc. 

— Luscag. 
.Esponjosidad. /. Pagcamahabuhab, ca- 

maaricas, camacalabucab. Camahomoc. 
Esponjoso, sa. adj. Mahabuhab, maari- 

cas, macalabucab. Mahomoc. 
Esponsales, m. pt. Sinisiring an pagsaad 

san lalaqui ug san babaye nga magpapa- 

casal sira, labi pá cún ini nga pagsaad 

guinbubuhat nira sa atubangan sin ponoan. 
Esponsalicio, Cia. adj. An tungud san 

mga pagsaad nga magpapacasal. 
Espontáneamente, adv. m. Ticang sa 

buot, sa lugaringon nga pagbuot. 
Espontanearse, r. Pagasoy ó pagsumat 

sa mga ponoan ó iba pá san mga diri pá 

hinbabaroan nira. 



ES 



249 



Espontaneidad, f. Pagcabuot.— Pagasoy 

ó paghunahuna nga masayon. 
Espontáneo, nea. adj. Ticang sa buot; 

lugaringon. 
Espontón. m. Bangcao. 
Esportada. /. Usa ca alat, usa ca batu- 

lan; an solud sa usa ca alat ó batolan, 

etc. 
Esportear, a. Paghacot sin bisan ano, in 

gamiton an alat, batolan, etc. 
Esportilla. /. Alat nga guti, batolan nga 

guti. 
Esportillero, m. Parahacot, in magamit 

an alat, batulañ, etc. 
Esportillo, m. Alat nga guti, barobatu- 

lan, tagacan. 
Esportón, m. Alat nga daco, batolan nga 

daco. 
Esposado, da. adj. Quinasal. 
Esposas. /. pl. Ibaraclid sin camut. 
Esposa. /. An asaua nga babaye. — Es- 
poso, m. Baña, an asaua nga lalaqui. m. 

y /. Tauo nga may saad sin pagpacasal. 

Quinasal. 
Espuela. Tahúdtahúd. — Dar de espuela 

ó de espuelas, ó de la espuela ó de las 

espuelas, fr. Pagticdul san hayop basi lu- 

macat. — Echar la espuela, fr. fig. y fam. 

Orehe nga pagtagay san mga nanginum 

ná.— Estar con las espuelas calzadas, fr. 

Tiguican ná. — fig. Tibuhat ná. 
Espuerta. /. Batolan. 
Espulgadero. m. Sinisiring an lugar nga 

panhihinomaan ó panhihingot-an san mga 

tauo- 
Espulgador, ra. adj. An nagpapanhino- 

ma sa lain- 
Espulgar, a. Panhinuma, panhingoto. — 

fig. Pagosisa sin maopay sa bisan ano. — 

Lusa. 
Espulgo, m. vid. Espulgar. 
Espuma, f Burá. Buráy. Daas. 
Espumadera. /. Luag. 
Espumajear, n. Paglaoay ó paglura sin 

damo sa baba. 
Espumajo, m. Laoay ó lura sa baba. 
Espumajoso, sa. Burahon. 
Espumante, p. a. An nagbuburá. 
Espumar, a- Pagcuha san burá. — n. Pag- 

burá. 
Espumarajo, m. Laoay ó lura sa baba. 
Espúmeo, mea. adj. Burahán.— Maburá. 
Espumero. m. Burá-an. 
Espumilla. /. Género nga manipis cao- 

pay ug masilhag. 
Espumillón. m. Género ngg igagama nga 

bahol caopay. 
Espumoso, sa. adj. Burahan.— Maburá. 



250 



ES 



Espundia. /. Veter. Hubag ó casam-dan 

nga macuri sa mga hayop. 
Espurio, Ha. adj. An diri na sugad san 

irá guinicanan. Hijo espurio- An anac san 

mga diri quinasal; anac sa gauas. 
Espurrir. a. y r. Onat. 
Esputar, a. Pagcughad, pagcughat. Pa- 

gobo. 
Esputo, m. Cughad, cughat. 
Esquebrajar, a. Pagbuca. Pagboong. — r. 

Buca; boong. 
Esqueje, m. Ogbos, (mabubuhi cún igta- 

num), 
Esquela. /. Surat nga guti. 
Esqueleto, m. An mga tul-an sa lauas, 

nga uaray ná onud. 
Esquema, m. Caasoyan. 
Esquena. /. Cagongcong, butagtuc. — Ba- 

lidbid.— Bocog. — Balinbin. 
EsquenantO. ///• Banua nga mahamut ug 

tambal man. 
Esquero. m. Mu pao. Luca. 
Esquiciar. a. Pagticang sin pagbadlis. 
Esquicio, vi. Lagda ó badlis sin pag- 

pintar. 
Esquifada. /. An luran nga data san sa- 

cayán nga sugad sin bote. 
Esquifar, a. Mar. Pagsangcap sin mga 

bugsay ug sin mga magburugsay sa mga 

sacayan. 
Esquife, m. Sacayán nga sugad sin bote. 
Esquila. /". vid. Cencerro.— Linganay nga 

guti. — Campaniya. 
Esquila. /. Pagarot san mga carnero, etc. 
Esquila. /'. Pasayan. — Mananap nga ma- 

sugad sin langao. 
Esquilador, ra. w. y/ Paraarot, parabu- 

rug. 
Esquilar, a. Pagarot, pagburug, pag- 

gonting. 
Esquileo, m. Pagarot, pagburug, paggon- 

ting. — Tuig nga ígaarot. 
Esqui leta. /. Campaniya. 
Esquilimoso, sa. adj. fam. Sinusumhaa 

san can-on, inumon, etc. 
Esquilmar, a. Tolos. Himolos. — Pagsob- 

sob sin maopay an mga tanum san baga 

luga san tuna. —fig. Pacahangul, pacasong- 

co, pacasoco. Bangui, songeo, soco, ma- 

calolooy. 
Esquilmo, m. An bonga nga nacucuha; 

panolos. 
Esquilón. ///. Campaniya nga daco. 
Esquina. /. Pamiric. 
Esquinado, da. adj. An may pamiric. 
Esquinazo, m. fam. Pamiric. 
Esquinzar. a. Pagtabastabas san mga 

dugnit. 



ES 

Esquinzo, m. Mananap nga sugadsugad 
sin buaya. 

Esquí raza. /. Sacayán. 

Esquirla. /. Tul-an nga binulag san onay 
nga tul-an, tungud cay nalupo, nabari, etc. 

Esquivar, a. Paglicao. — r. Licay, baribad. 

Esquivez. /. Camaisug. 

Esquivo, va. adj. Maisug. 

Esquizado, da. adj. Bato nga mármol 
nga binud-can sin magcalainlain nga color. 

Estabilidad. /. Cadayon, pageadayon; ca- 
madayon, pageamadayon, cadugay, pagea- 
dugay; camarig-on, pageamadugay: carig- 
on, pagearig-on; camarig-on, pageamarig- 
on. Cadayonan; caduga-yan; carig-onan. 

Estabilir. a. vid. PIstablecer. 

Estabilísimo, ma. adj. Dayon lá, mang- 
ón caopay. 

Estable, adj. Madayon, madugay, marig-on. 

Establear, a. Pagpaanad, pagpamanso sin 
hayop. 

Establecedor, ra. adj. An magpatindug, 
an magpabuhat. — s. Paratindug, parabuhat. 
— adj. An magsusugo. — s. Parasugo. 

Establecer, a. Pagtindug; pagpatindug; 
pagbag-o sin pagbuhat. — Pagbuot, pagsu- 
go, pagtalaan. — r. Paghonong ó ¡)agocoy 
sa bisan diin. 

Establecimiento, m- Sugo, talaan, casu- 
goan. — Pagtindug sin colegio, etc. — Balay, 
oroquian. 

Establemente, adv. m. Sin dayon, sin 
dugay, sin marig-on. Dayon gud, madu- 
gay caopay, marig-on caopay. 

EstablerizO. m. vid. Establero- 

Establero, m. Bantay, paraataman san 
camalig san mga hayop. 

Establo, ni. Camalig sin mga hayop. 

Estaca. /. Osoc, talibogsoc; bogsoc, tag- 
duc; gahuc; garang. — Sanga ó cahuy nga 
itaranum. 

Estacada. / Alad; inalad. Siclat. 

Estacar, a. Pagalad; pagbogsoc; pagtac- 
duc. Pagarang. 

Estacazo, m. Pagdabal sin cahuy. 

Estación. / Cabutaijg, pageabutang sin 
bsan ano. — Tuig. vid. caí. ln d. b. — Pag- 
estación. pagduao, pagvisita sa mga sing- 
bahan, sa mga altar, etc. — Hapitan, hara- 
pitan. 

Estacional, adj. Tuig ná. vid. caí. In d- 
b. — Bagá naoocoy ó naoodong lá. 

Estacionario, ria. adj ' .fig. Diri naosuag- 
— Baga naoocoy ó naoodong lá. 

Estacionarse, r. Pagdayon lá sa mao> 
nga paghunahuna, etc. — Pagocoy, pagho- 
nong, pagodong. 



ES 

Estacionero, ra. adj. An magestación 
sin agsub sa mga singbahan, etc. 

Estacón, m. Osoc nga daco. 

Estacte. /. Lana nga mahamut. 

Estacha, m. Pisi ó higot san isi o sara- 
pang nga ibobono sin bongansiso. 

Estada. /. Paghonong, pagocoy. 

Estadal, m. Socol sin ñapólo cagunum ca 
vara. — Cinta nga bendita nga binibiao sa 
liug. 

Estadía. /. Com. An tag-sa ca adlao nga 
maagui ticang natuman ná an talaan nga 
trato san pagearga ó pagdescarga san sa- 
cayán, ug tungud sini an capitán san sa- 
cayán pagbabayaran sa mga perjuicio.— 
An mao nga bayad. 

Estadio, m. Padalaganan san mga cabayo 
basi mahaara, ug mga tauo man basi ma- 
batid sin pagdalagan ug sin pagauay; ini 
nga estadio may usa ca yocut nga mga 
pagpitad an cahirayo. 

Estadista, m. Paraasoy san pageabutang 
ug mga manggad sin bongto, provincia 
cún guinhadian bá. — Tauo nga batid san 
maopay nga pagataman san mga tungud 
sin guinhadian, etc. 

Estadística. /. id. Caisipan san mga tauo 
ug mga manggad sin usa nga guinhadian 
cún provincia bá. — Casayoran. 

Estadístico, ca. adj. An natutungud sa 
estadística. 

Estadizo, za. adj. Maiha ná; bisan ano 
nga nagraraut tungud san camaina ná nga 
uaray panginanohi ó paglalab-ti. 

Estado, m. Cahimtang. Cahimtangan. Pag 
cahimtang.— Cabutang, pageabutang; cabu- 
tangan. — Tuna ug an mga nanghohonong 
dida nga mga sacop sin ponoan. 

Estafa. /. Paglimbong, pagaro sin salapi 
ug iba pá sa malimbong nga polong, pag- 
cuha sin salapi ug iba pá sa paglimbong 
nga pagcuha. 

Estafador, ra. m. y f. An maaro; ma- 
cuha ó macauat sin salapi ug iba pá sa 
paglimbong lamang. 

Estafar, a. Pagaro, pagcuha ó pageauat 
sin salapi ug iba pá sa paglimbong lá ug 
sa cauaray tuyo sin pagbayad. 

Estafermo. ;«, Tauotauo nga may ta- 
ming sa uala nga camut, ug sa too usa 
nga anit nga may biao nga mga sopotso- 
pot nga mga pono sin baras, ug an mao 
nga pisi higot sin cahuyeahuy nga nabi- 
biric. Ibubutang dida sin padalaganan, 
ngan cún nagdadadlagan an mga nago- 
oyas, ug binobono nira sin tais an taming, 
nabibiric sadto an tauotauo ug nagdada- 



ES 



251 



bal sa ira san mga sopotsopot in diri lu- 
garing sira mga batid ug malacsi. — fig. 
Tauo nga naoocoy ug nahihipausa man. 

Estafeta. /. Correo, tauo nga nagdodolong 
san correo; tauo nga nagdodolong san 
despacho. — Balay nga pangarauatan san 
mga surat nga ipinadodolong sa correo. 

Estafetero, m. An bantay san correo 
nga macarauat ug madolong man san mga 
surat ngadto san mga guinpapadolongan. 

Estafisagria. /. Banua nga tambal. 

Estajero, m. Parapaquiao; an pinaquiao 
sin buhat. 

Estajista, m. vid. Estajero. 

Estajo, m. Paquiao; pinaquiao. 

Estala. /. Hapitan, harapitan san mga 
nagsasacay. 

Estalación. /. Catungdanan, cahimtang 
san tag-sa tag-sa nga mga capadian sin 
catedral. 

Estalactita./. Natamosó nga bato. Ca- 
tamos an. 

Estalagmita. /. Natamosó nga bato, Ca- 
tamos-an. 

Estallar, n. Pusa. Boto. Lipac. Potoc. — 

fig- Tigda nga pagisug: tigda nga pagli- 
pay, etc. 

Estallar, como el trueno ó arma de 
fuego que se dispara. Hagobohog. 

Estallido, m. Tonog sin bisan ano nga 
napupusa. Boto, potoc, lipac. — Lagatuc, 
lagopo, lagoros, lugatos. 

Estambrar, a. Paghimo sin estambre. 

Estambre, amb. An barahibo nga halaba 
san cacarnerohan. — Baga sinulit nga bahol 
nga hinihimo san mao nga barahibo. — 
hot. Maro.— Hablon. 

Estamenara. /. Mar. An tag-sa nga li- 
gazón san sacayán dapit sa butnga san 
mageasicaguiliran . 

Estamento, m. An tag-sa sa mga estado 
nga nananambong sadto anay sa mga 
corte, nga amo an sa mga capmdian, an 
sa mga .camahalan, an sa mga caballero 
ug an sa mga universidad. An mga tina- 
tapuran san hadi sin paghusay san mga 
hurusayon sa guinhadian. 

Estameña. /. Panapton, género nga date 
nga hinihimo san barahibo sin carnero. 

Estamefíete. m. Panapton nga masugad- 
sugad san estameña. 

Estampa. /. Ladauan nga pinintar.— -fig. 
Cahimo, cabaedao. — Pagimprenta ó pag- 
pamolde. 

Estampado, da. adj. Panapton nga mi- 
namarcahan sin magcalainlain nga mga 
color.— m. Pagimprenta ó pagpamolde. 



252 ES 

Estampar, a. Pagmarca, pagpamolde, pag- 

imprenta. — Tigaman, liroc. 
Estampería. /. An balay nga guinbubu- 

hatan sin mgal adauan. — Tcndahan sin 

mga 1 adauan. 
Estampero, m. Parabuhat sin mga lada- 

uan. — Parabaliguia sin mga ladauan. 
Estampía, f. Ir sólo en la. Pagpalaguio ó 

pagbutu sin tigda. fr. Embestir, partir ó 

salir de estampía. Pagbuhat sin bisan ano 

sin tigda, sin uaray pagtitima, sin uaray 

igpah:baro. 
Estampido, ni. Hoto, potoc, lipac. Laga- 

tuc, lagopo, logoros, lugatus. 
Estampilla, f. Marca, seyo nga guinaga- 

mit sa pagfirma. 
Estancación. /. Pagpaocoy, pagpaodong. 

— Pagestanco. 
Estancar, a. Pagpaocoy, pagpaodong, 

pagondang. Pagestanco. 
Estancarse sanare ó agua. Tangol. 
Estancia. /. Oroquian, honongan. — Pag- 

poroco ó an camaina san masaquít dida 

sin hospital. 
Estanco, ca. adj. Mar. Sinisiring an mga 

sacayán nga uaray caaguihan, cay diri 

nagagaui an tubig. — Estanco; pagestanco 

— Pagocoy; pagpaocoy. — fig. Piotan sin 

mga surat, etc. 

Estandarte, m. Tongol. 

Estangurria. /. Bus-ao. 

Estanque, m. Tubigan. 

Estanquero, m. Bantay sa mga tubigan. 

Estanquero, ra. m. y/. Parabaliguia sin 
tabaco ug iba pá nga guinestanco. 

Estanquillero, ra. m. y /. vid. Estan- 
quero, 2.0 art. 

Estanquillo, m. An guinbabaliguiaan san 
mga inestanco. 

Estantal. m. Albañ. Carig-onan ó harigue 
nga cota. 

Estante, p. a. (en visaya.) Aada, aadto. 
— An maocoy sa bisan diin. — Estante ó 
burutangan sin mga libro, etc. 

Estantería. /. Caestantehan ó cadam-an 
nga mga estante nga burutangan sin mga 
libro, etc 

Estanterol. m. Mar. Cahuy ó tocud 
nga ibinubutang sa mga sacayán nga gud- 
ti, nga carig-onan ó sasarigan san toldo. 

Estantigua. /. Bisan ano nga macahara- 
dluc nga baga napaquiquita san tauo in 
gabi. — fig. y fam. Tauo nga hataas ug 
magasa, nga maraut an iya pagpanapton. 

Estantío, tia. adj. Maocoy Iá, maodong; 
biao, nabibiao.— fig. Maluya, mahinayhi- 
nay. 

Estañador, m. Parabulit; parasolda. 



ES 

Estañadura. /. Pagbulit; pageabulit: pag- 

solda; pagcasolda. 
Estañar, a. Pagbulit; pagsolda. 
Estaño, m. id. Sugadsugad sin timga, cun- 
dí matig-a pá ug* busagbusag. 
Estaquilla. /. Pático.— Padlon.— Raysang 

nga capin sin dangao an hilaba. 
Estaquillador, m. Hiribud nga baroba- 

hol ug haligot. 
Estaquillar, a. Pagpadlong, pagpacarig-on 
sin padlong san ticudticud san mga sapin. 
Estar, n. Buhi. — Ocoy, honong. — Estar en- 
fermizo. Saraquitan, masinaquit-non. — Es- 
tar ocioso. Horungag.- — Estar alerta. Agma. 
— Estar incomodado ó con mal rostro, y 
no responder cuando se le pregunta. Amgo. 
—Estar una cosa en mal estado, como pan 
con moho, etc. Alim. — Estar prevenido, 
vivir alerta. Anib, anibanib. — Estar una 
cosa enfrente de otra. Atbang. — Estar en- 
tre dos aguas. Balamban. — Estar para abrir- 
se la flor. Biyoos. — Estar en pié sin mo 
verse á uno ni á otro lado. Budao. — Es- 
tar pendiente una cosa, como fruta del ár- 
bo 1 , etc. Cabit.— Estar el panal vacío ó 
sin miel. Cagas. — Estar barata una cosa, 
por haber abundancia. Dagma. — Estar hue- 
ca una cosa. Gungab. — Estar muñéndose. 
Haragumatay, tipatay ná. — Estar medio 
borracho. Horong. — Estar medio dormi- 
do y sin saber lo que se hace. Mungao. 
Estar algo dulce la miel de caña, cuando 
se cuece; pero no todavía en su punto. 
Palabuyo-an. — Estar en embrión ó infor- 
me todavía. Ouidyom. — Estar cerca de su 
ocaso el sol, etc. Salnop. — Estar para al- 
canzar lo que se persigue, sin poderlo 
agarrar. Sapilsapil. — Estar tensa ó tirante 
una cosa, como jarcia, cuerda de guitarra, 
etc. Tagongtong. — Estar un sitio descu- 
abierto al vienio, azotado de él. Tampac 
— Estar tieso, tenso ó tirante un cuerpo 
muerto ó alguna parte del cuerpo. Tocog. 
— Estar ó hallarse uno en el primer sue- 
ño. — Tooc. — ¿A cuántos estamos de Junio? 
¿Icapira quita niyan sa Junio? A once. Ica- 
polo cag usa. Estamos de matanza. Nagi- 
ihao cami sin bactin.... — Estar de prisa. 
Dagmit. — Están de caza. Namamanua, na- 
mumusil sira.— Este vestido me está en 
veinte duros. Ini nga panapton pinalit co 
sin caruhaan ca pisos. — Este vestido me 
está bien. Angay sa acón ini nga panap- 
ton- — Estar por escribir. Magsusurat pá 
acó. — Estoy por Antonio. Si Antonio an 
acón. — Estoy por irme á casa. Nagmama- 
laoli acó sa balay. — ¿Estás? ¿Sayud ca? — 
¿Estáis? ¿Sayud camoí— ¿Está usted? ¿Sa- 



ES 

yud si usted? Estaraos enterados. Sayud 

cami. 

Estatera. /. Timbang, tinbangan. 
Estatua. /. Tauotauo. Ladauan. 
Estatuaria. /. Paghimo ó paghibaro sin 

paghimohimo sin mga tauotauo ó raga la- 
dauan. 
Estatuario, m. Panday ó parahimo sin 

mga tauo-tauo ó mga ladauan. 
Estatuir, a. Pagsugo, pagbuot, pagtalaan. 
Estatura, f. Hitaas, cahitaas, pagcahitaas 

sin tauo. 
Estatuto. ih. Sugo; casugoanan. 
Estay, m. Mar. Pisi nga bahol. 
Este. m. Dumagsa, casirangan. — Hangin 

nga dumagsa. 

Este, esta, esto. pron. dem. In¡. 
Esteba. /. Banua nga tonocon. 
Estela. / An agui san sayán in nagla- 

lacat. — Tanum; banua. 
Estelaria. /. Tanum; banua- 
Estelífero, ra. adj. poét. Bitoonan. 
Esteliótl. m. Bato, cono, sin pacía, nga 

aada siton iya oló. 
Estelionato, m. For. Limbong. 
Estelótl. m. vid. Estclión. 
Estemple, m. Min. Tocud nga cahuy. 
Estentóreo, rea. adj. Daco nga tingug 

nga mangiras. 
Estepa. /. Patag nga haluag nga culang- 

culang sin mga tanum. 
Estepa. /. Cahuycahuy nga estepa. 
Estera. /. Banig.— De caña machacada. 

Sadiap.— Cargado de esteras, loe. fig. y 

fam. In nangangalas ná sin pagilub ó pa- 

gantos.— Amacan. 
Esterar, a. Pagbanig. Pag'sadiap. 
Estercoladura. /.. Pagtagbon, pagbobon 

san tuna sin tae sin mga hayop. 
Estercolamiento, m. vid. Estercoladura- 
Estercolar, m. Titiponan san sighot. 
Estercolar, a. Pagtagbon, pagbobon san 

tuna sin tae sin mga hayop. — n. Pagoro, 

in naoro an hayop. 
Estercolero, m. Titiponan san sighot. — 

Parahacot ug paratipon san sighot. 
Estercolizo, za. adj. Masugadsugad sin 

tae sin hayop. 

Estercóreo, rea. adj. Tachón, cañan tae. 
Estercuelo, m. vid. Estercoladura. 
Estereotipia. /—Estereotipar, a. Pagim- 

prenta ó pagmolde sin mga letra nga diri 

cuhacuha. 
Esterería. / An guinbubuhatan sin mga 

banig ó mga amacan cún sadiap bá. — 

Tendahan sin mga banig, amacan, sadiap. 

Esterero, m. Parahimo sin mga banig, 

etc. — Parabaliguia sin mga banig, etc. 



ES 253 

Estéril, adj. Bau-as. Langday.--^. Díri 

bongaan. 
Esterilidad. /. Cabau-as, pageabau-as. 

Calangday, pagcalangday— Caculang sin 

bonga, cauaray ó pageauaray bonga. 
Esterilizador, ra. adj. Macacaolang sin 

pagbonga. 
Esterilizar. a. Pagcaolang sin.pamonga. 

Sangdao- 
Esterilla. /. Salapid ó sinalapid nga ha- 

ligot. 
Esterlín. m. Género ó panapton nga es- 
te din. 
Esternón, m. Zool. Tul-an sa dughan. 
Estero, m. Pagbanig, pagamacan, pagsa- 

diap. — Tuig sin pagbanig, etc- 
Estero, m. Sapa, salugsalug, lalaó. 
Esterquilinio. m. Cahugauan, casighotan. 
Estertor, m. Hingaroc 
Estertoroso, sa. adj. Nanhihingaroc 
Esteva. /. Polo nga balico san arado. 
Estevado, da. adj- Bariquig ó balico an 

paá. 
Estevón. m. vid. Esteva. 
Estezado, m. Anit sin bugsoc, etc., nga 

inabohan- 
Estiba. /. Elalánada.— Biol nga daco nga 

pagpopon-an ug pagsosootan san barahibo 

sin carnero, etc. — Mar. Lastre ug luran 

sa mga sacayán. 
Estibador, m. Parasolud ug parasoot san 

barahibo dida sin mga biol nga dageo. 
Estibar, a. Pagsoot.— Mar. Pagbutang 

sin maopay san luran ó carga. 
Estibio, m. Baga tumbaga nga busag. 
Estiércol. ;//. Tae. — Iti. — Hugao. 
Estigio, gia. adj. Danao sa infierno, nga 

laong, an mga diuatahan. Infiernohanon. 
Estigma, ni. Marca ó tigaman sa lauas. 

— fig. Pagpacaraut sin bantug. — Bantug 

nga maraut. — Bot. Baga maro sin bucad. 
Estigmatizador, ra. s. Paramarca ó pa- 

ratigaman sa lauas. — An nagpapacaraut 

sin bantug. 
Estigmatizar, a. Pagmarca ó pagtigaman 

sa lauas sin puthao nga binaga. — fig. 

Pagpacaalo, pagpacaraut sin bantug. 
Estilar, a. Pagbatasan. 
Estilicidio. m. Pagtinoro. Lanay. 
Estilo, m. Isusurat. — Batasan; gaui. — Sain- 

sain, sarisari sin pagearocatingug. — Bot. 

Baga himono-an sin bucad. 
Estima. /. Paggaya, paghigugma, pagsaho, 

paguili, pagyoyo, paghirot, paghirac, pag- 

palangga. 
Estimabilidad. /. Pagcamagaya, pagea- 

mahigugmaon, pagcauili. 

3o 



254 



E¡§ 



Estimabilísimo, tha. adj. Hirigumaon 

caopay. 
Estimable, adj. Higugmaon, orod-gon. 
Estimación. /. Bale, cabaliban.— vid. Es- 
tima. 
Estimador, ra. adj. Mahagugma, magaya, 

mauili, mahirot. Mabuot. 
estimar, a. Pagbale.— Pagbuot.— Paggaya, 

paghigugma, pagsaho, paguili, pagmayoyo, 

paghirot, paghirac, pagorug, pagpalangga, 

pagauil. 

Estimativa. /. Hunahuna. 
Estimulación. /. Pagagda, pagsagda.— 

Pagtolsoc; pagcatolsoc. 
Estimular, a. Pagtolsoc; pagdocdoc. — jig. 

Pagagda, pagsagda. 
Estímulo, m. Tolsoc, baga songcud nga 

may tolsoc sa catapusan.— fig. Pagagda, 

pagsagda. 
Estinco, m. Manan ap nga sugadsugad sin 

tiquí. 
Estío, m. Habagat. 
Estiomenar. a. Med. Cotcot san onud 

san lauas in may saquít. 
Estiomeno. m. Med. Cotcot, pagcotcot. 
Estipendiar, a. Pagsohol, pagbayad, pag- 

hatag san sohol ó bayad. 
Estipendiario, m. An sinosoholan ó bi- 

nabayaran . 
Estipendio, m. Sohol, bayad. 
Estipticar. a. Mcd. Tubol. 
Estipticidad. /. Catubol. 
Estíptico, ca. adj. Tubol.— Macacatubol. 
Estipulación. /. Carocayocan. — Pagsaad; 

pagcasaad; panaad. 
Estipulante, p. a. An masaad. 
Estipular, a. Pagcasabut sin polong; pag- 
saad. 

Estiradamente, adv. m. fig. Tala 'lá. 

Mariano estiradamente tiene para comer. 

Si Mariano tala lá nga may quinacaon.— 

fig. Sin cosog; sin pirit, sin lugos. Cosog 

caopay; pirit caopay, lugos caopay. 
Estirado, da. adj. Ogdayon.— fig. Mada- 

yao ó maparayao.— fig. Magicao. 
Estirajar, a. fam. vid. Estirar 
Estirajón. • m- fam. vid. Estirón. 
Estiramiento, m. Pagpaonat; caonat. 

Pagpahalaba. 
Estirar, a. Onat, ontay; ondauas; ognat; 

notnot; lusdac; hosiod; huy-od; hoyhoy; 

hignat; hatid; hantay; butay; bugnat; bic- 

nat; batad; tonghoyud; hinat.— -fig. Pag- 

pahalaba, pagpadaco. 
Estirar cuerda ó cordel. Paghogot. 
Estirar el vestido corto ó arrugado. 
Paglosdac. 
Estirazar* a. fam. vid. Estirar. 



Estirón, m. Pagonat sin macosog; tígda 
nga pangabut. — Picnit, in pinipicnitan an 
talinga. — Pagtubo, pagsulig.— Dar uno un 
estirón, fr. fia;, y fam. Dagmit nga pag- 
tubo ó pagsulig. 

Estirpe. /. Pono ó guinicanan. 

Estítico, ca. adj. Tubol.— Macacatubol. 

Estival, adj. An sa habagat. 

Estivo, va. adj. An sa habagat. 

Estocada. /. Pagbono san espada, bang- 
cao, etc.— Casamad san pagbon-a. 

Estofa. /". Género ó panapton nga bino- 
bordahan. 

Estofado, ni. Guinisa nga estofado. 

Estofado, da. adj. Ogdayon. 

Esto "ador, ra. m. y /. Paraborda. 

Estofar, a. Pagborda. 

Esto ar. a. Paguisa sin estofado. 

Estola. /. id Guinagamit sa mga capa- 
dian sa pagpamisa ug sa pagtuman san 
iba nga mga catungdanan nga singbaha- 
non; may tolo ca vara an hilab-an ug 
upat ca tudlo an hilap-dan; mayada man 
totolo ca cruz nga güti, an duduha sa 
mageasicatapusan ug an usa sa butnga. 

Estolidez. /. Caculangculang gud sin 
buot ug sarabutan. 

Estólido, da. adj. Culangculang sin buot 
ug sarabutan. 

Estolón, m. Estola nga daco. — Estola 
nga daco ug halapad nga guinagamit lá 
san diácono sa iba nga mga adlao sa 
santa cuaresma. 

Estomacal, adj. An sa soroesoroc. — Ma- 
cacaopay sa soroesoroc. 

Estomagar, a. fam. Pacangalas. 

Estómago, m. Soroesoroc. 

Estomaguero, m. Panapton nga ibinubu- 
tang sa tiyan san cabataan in pinopotos 
sira san hapin. 

Estomatical, adj. vid. Estomacal. 

Estomaticón. m. Haclop nga mahamut 
nga ihahaclop sa soroesoroc. 

Estopa, m. Gomon sin lino ó cáñamo. — 
Género ó panapton nga bahol.— Binonot. 
Estoque, m. Panganiban nga sugad sin 
espada nga haligot.— Banua nga estoque. 
Estoqueador, m. Parabono sin espada 
ó estoque. 
Estoquear, a. Pagbono sin espada ó es- 
toque. 
Estoqueo, m. An pagbono sin espada ó 

estoque. 
Estoraque, m. Camangian. — Cahuycahuy 

nga camangian. 
Estorbador, ra. adj. Maoolang. Maca- 

caolang. 



ES 

Estorbar, a. Olang; pagcaolang. Saui; 
salang; sagubin; duang. 

Estorbo, m. Caolangan. 

Estornija. /. Baclao nga puthao. 

Estornino, m. Tamsi nga estornino. 

Estornudar, n. Sunga; osngab. 

Estornudo, m. Pagsunga; pagosngab: su- 
nga, osngab. 

Estornutario, ria. adj. Macacasunga; 
macacaosngab. 

Estotro, tra. pro», dem. Iton usa, iton 
iba. 

Estrabismo, m. Med. Calibat, pagealibat 
sa mata. 

Estracilla. /. Tinabas nga guti ug bahol 
sin panapton. 

Estrada. /. Araguian. Dalan. 

Estrado, m. Casangcapan ug mga rayan- 
dayan sin rouang sin balay. — Rouang sin 
balay sa pagearauat sa mga sumasaca ó 
mga visita. — Salugsalug ó turunban nga 
binanigan, nga binubutangan san lingeoran 
ó trono nga hadianon. — pl. Hoc-manan, 
horoeman. — Citar á uno para estrados, fr. 
For. Pagtauag sa iya basi umatubang sa 
hoc-manan. — Hacer estrados, fr. For. Pa- 
saca, pamati, in pinasasaca ug pinamama- 
tian man san hocom an mga nageacapo- 
longanan. 

Estrafalariamente, adv. m. Sa maraut 
ó diri angay nga pagpanapton, maraut ó 
diri angay nga pagcalacat, etc. 

Estrafalario, ria. adj. fam. Maraut nga 
nga iya pagpanapton, maraut nga iya pag- 
calacat, etc. 

Estragadamente. adv. ni. Sin uaray ca- 
husayan, maraut caopay. 

Estragador, ra. adj. Macacaraut. 

Estragamiento, m. fig. Batasan nga ma- 
raut. De estómago. Batus. 

Estragar, a. Raut, in nagraraut an pa- 
matasan. 

Estrago, in. Pagcaí&glag; pamatay sin mga 
tauo. — Cabungcag; cacurian. 

Estrambótico, ca. adj. fam. Uaray ca- 
husayan. 

Estramonio, m. Bot. Banua nga tambal 
sa mga hicabon. 

Estrangulación. /. Pagtiló; pagcatiló. 
pagtiloi. 

Esrangulador, ra. s. Paratiló. 

Estrangular, a. Pagtiló.— Pagsambud sa 
lauas basi diri lumacat an dugo. 

Estratagema. /. Larang nga paglimbong. 
Limbong, libo. 

Estrategia. /. Cabatiran. 

Estratégicamente, adv. m. Batid cao- 
pay; ora ora sin batid. 



ES 



255 



Estratégico, ca. adj. Angay sa cabati- 
ran. — Mabatid. 

Estrave, m. Mar. Catapusan san quilla 
san sacayán, nga nababalico dapit sa do- 
long. 

Estraza. /. Dugnit ó tinabas nga bahol. 

Estrazar, a. Pagtabastabas, pagguisiguisi. 

Estrechamente, adv. m. Sin haligot; ha- 
ligot caopay. — fig. Sin turnan, turnan cao- 
pay.—/^. Sin hogot; hogot caopay, sig- 
pit caopay. 

Estrechamiento, m. Pagcahaligot.— Ca- 
hogot, pageahogot. 

Estrechar, a. Paghaligot; pagpahaligot. 
Sigpit, sigpot. — Quipot. Alacay.— -fig. Pag- 
pirit; paglugus. — r. Hogot.—; fig. Pagsang- 
cay; pagoropud. 

Estrechez./. Cahaligot, pagcahaligot. Ca- 
halipot, pageahalipot. Cahogot, casigpit. — 
fig. Pagcasangcay nga onguá.— fig Cacu- 
rian. — fig. Casoco, casongeo, caponong. 

Estrecho, Cha. adj. Haligot. Piquite. Ha- 
goot. — De cara. Suringót. — m. Geogr. Su- 
langan. — adj. Masoot.~^f. Rígido, aus- 
tero, exacto. Masinog-tanon.— fig. Escaso, 
miserable. Mahicao. — Al estrecho, m. adv. 
Sa capirit. — Poner á uno en estrecho de 
hacer una cosa. fr. Pagpirit, paglugos sa 
iya. 

Estrechón. m. Mar. Palapaca an layag. 

; Canduang, in nageacanduang an sacayán. 

Estrechura. /. Cahaligotan, cahalig-tan. 
fig. Ongud nga pagcasangcay.— fig. Cacu- 
rian.— fig. Maopay ug hogot nga pama- 
tasan. 

Estregadera. /. Ibabagnas nga guinhi- 
himo sin mga barahibo nga haglipot ug 
soso. 

Es'tregadero. m. Ouisoquisoan. — Buna- 
can san pananton. 

Estregadura. /. Pagbagnos, pagbagnas; 
pagbanos; pagbangud; pageoscos, pageo- 
rocoso; pag is-is. Pagquisoquiso; pagquiri- 
quisi. Pagcabagnos, pageabagnas, etc. 

Estregamiento, m. vid. Estregadura. 

Estregar, a. Pagbanos, pagnosnos, pag- 
corocoso, ngodngod, pagnisnis, pagbagnos, 
pagbagnas, pagbaguid, pagbangud; pag- 
eoscos, pag is-is; pagmoromon; pagquiri- 
quisi; pagquisoquiso. 

Estregón. Hipantuc, hipacdol. — Capila- 
san. 

Estrella. /. Bitoon.— De Venus. Capanu- 
san. — Volante ó fugaz. Panoy. — De la ma- 
ñana. Caboguason, caagahon. — Birobitoon. 
— Con estrellas, m. adv. Halarum ná an 
gabi. — Tagunmaaga. — Levantarse uno á 
las estrellas, fr. fig. Pagpalabilabi, pag 



256 



ES 



isug.— Levantarse con estrellas ó con las 
estrellas, fr. fam. Pagtagunmaaga. — Poner 
sobre las estrellas á una persona ó cosa. 
fr. fig. Pagpaorug, pagpadayao sa iya sin 
ora ora. — Querer uno contar las estrellas. 
fr. fig-'y fam. Pagbuot pagtuman sin nía- 
cüri gud. — Tener uno estrella. /;-. fig. 
Palaran. — Ver uno las estrellas, fr. fig. y 
fam. Pagbati sin daco nga camasool. 

Estrellada. /. Banua nga maguiring gui- 
ring. 

Estrellado, da. adj- Bitoonon. — Bunga- 
ran nga cabayo. 

Estrellamar. /. Poroton nga tonocon 
(sa dagat). 

Estrellar, adj. Bitoonon. 

Estrellar, a. Pagbatac sin macosog basi 
mapusa ó maboong. — Pamasag san bunay. 

Estrellero, ra. adj An cabayo nga ma- 
bangad caopay san oló. 

Estrellón, m. Bitoon nga daco. — Birobi- 
toon nga daco. 

Estrelluela. / Bitoon nga guti. 

Estremecedor, ra. adj. Macaconogco- 
nog. — Macalilisang. 

Estremecer, a. Conogconog. — Condat. 
Cadal. Anduc.--Lisang.-Quirugquirug. Cug- 
mat. Corug, corugeorug. 

Estremecimiento, m. Pagcaconogconog, 
caconogeonog. — Cacondat. Pagcacadal. Ca- 
quirugquirug. Cacugmat, cacorug-corug. — 
Calisang; pacalisang 

Estrena. /. Hatag, regalo. — Paggamit pá 
lá, siyapa nga paggamit. — Hacer uno la 
estrena, fr. fam. Pagona sa iba sin pag- 
buhat, paggamit ó pagpalit sin bisan ano. 

Estrenar, a. Paggamit 'nga siyapa sin bi- 
san ano, paggamit pá lá. — r. Pagticang 
pá lá sin pagtuman sin catungdanan. — 
a. Pagsulay ó pagbasi sin bisan ano. 

Estreno, m. vid. Estrenar. 

Estrenque, m. Pisi nga bahol. 

Estrenuidad. / Camacosog, camaisug, 
camabascug; camalacsi; pageacosog. 

Estrenuo, nua. adj. Macosog, maisug, 
mabascug; malacsi. 

Estreñido, da. adj. T\xbo\.—fig. Mahicao. 

Estreñimiento, m. Tobul; catobul. 

Estreñir, a. Pacatubol— r. Tubol. 

Estrépito, m. Cangiras; carimocan. — Ca- 
lipac— fig. Padayao. 

Estrepitosamonte. adv. m. Ngiras cao- 
pay. — Tonog ó lipac caopay. — Padayao 
nga daco. 

Estrepitoso, sa. adj. Macangiras. Maca- 
tonog caopay. — Mapadayao. 

Estría./. Lasi. 

Estriar, a. Paglasi. 



ES 

Estribadero, m. Sarandigan, sasarigan, ca- 
carig-onan. 

Estribar, a. Sandig, sarig. 

Estribera. /. Tunbanan san pangabayo. — 
Baclao nga puthao sin balatic. 

Estribería. /. An guinbubuhatan san mga 
tunbanan san pangabayo. 

Estriberón, m. vid. Estribera. — Barobali- 
tang sin buquid, etc. 

Estribillo, m. An siday nga guinoolioli. — 
Olioli nga polong. 

Estribo, m. Tunbanan san pangabayo, sa 
pagsacay sin carruaje, etc.— fig. Carig- 
onan. — Harigue ó carig-onan nga cota. — 
Perder uno los estribos, fr. In nahoholso 
an mga tun-banan san pangabayo. — fig. 
Pagsalasala sa pagyacan ó pagbuhat. — fig. 
Pagisug sin oraora. — Perder uno los estri- 
bos de la paciencia, fr. fig- Pagisug sin 
oraora. 

Estribor, m. Mar. An luyo nga too san 
sacayán in aatubang quita sa dolong. 

Estrictamente, adv. m. Sin sigpit, sin tu- 
rnan, sin hogot. Sigpit caopay, turnan ca- 
opay, hogot caopay. 

Estricto, ta. adj. Sigpit, hogot, turnan, aala- 
gad gud sa batasan ó sugo. 

Estridente, adj. Mangiras. 

Estrige./. Tamsi nga gabi an iya paglupad. 

Estrinque, m. Mar. Pisi nga bahol. 

Estropajear, a. Pagpaspas san cota ó mga 
bongbong. Pagnisnis san cota ó mga bong- 
bong. 

Estropajeo, m. vid. Estropajear. 

Estropajo, m. Ipapaspas; inisnis sin cota, 
etc.— fig. Dugnit, an baya ná. 

Estropajosamente, adv. m. fig. y fam. 
Ngoyit caopay. 

Estropajoso, sa. adj. fig. y fam. Mango- 
yit, diri nacacaluas sin maopay.— fig. y fam. 
Maraut ó macalolooy nga pagpanapton. — 
fig. y fam. Mahonit cun cacaanon. 

Estropear, a. Pacalupe. — r. Lupo.— Pag- 
raraut. — Paol. 

Estropeo, m. Calupo. — Capapl. 

Estropicio, m. Cabungcag; caboong, etc. 

EstrÓVO. m. Mar. Sipong; sinipong. 

Estructura. / Maopay nga cabuhat ó pag- 
cabuhat. — Cahusayan, husay nga pageabu- 
tang san mga bahin sa lauas. 

Estruendo, m. Cangiras nga daco.— fig. 
Carimocan, casamocan. — fig. Padayao nga 
daco. — Catonog nga daco. 

Estruendosamente, adv. m. Ngiras ca- 
opay. — Matón og caopay. — Padayao nga 
daco. 

Estruendoso, sa. adj. Macangiras.— Ma- 
catonog caopay. — Mapadayao. 



ES 

Estrujadura. /. Pagpuga; pagcapuga.— 

Paghuyud; pagcahuyud.— Pagcupug; pagca- 

cupug.— Pagipit; pagcaipit.— Pagtono; pag 

catono.— Paghodos; pagcahodos. — Pagcu- 

bong; pagcacubong — Pagpiit; pagcapiit. 
Estrujamiento, m. vid. Estrujadura. 
Estrujar, a. Pagpuga- Paghuyud. Pagcu- 
pug. Pagipit. Pagtono. Paghodos. Pagcu- 

bong. — Pagpiit. 

Estrujón, m. Pagpuga; pagcapuga; paghu- 
yud, pagcahuyud.— Pagcupug; pagcacupug. 

—Pagipit; caipit, pagcaipit. — Pagpiit; capiit, 

pagcapiit. 
Estuario, tn. Aguian san tubig san dagat 

san pagtaob ug paghubas. 
Estucar, a. Pagbusag; pagpabusag sin yeso 

nga masugad sugad sin jaspe. 
EstUCO. m. Minasa nga masugad sin jaspe. 
Estuche, ni. Sorudlan, piotan.— Ser uno 

un estuche— f jig: y fam. An maycaba 

tiran. 
Estudiador, ra. adj. fam. An nagaaram 

sin maopay. 

Estudiante, m. An nagaaram; estudiante. 
Estudiantil, adj. fam. An tungud sa mga 

estudiante. 
Estudiantina. /. Mga estudiante, cadam- 

an nga mga estudiante. 
Estudiar, a. Pagaram. 
Estudio, m. Pagaram. 
Estudiosamente, adv. m. Sa daco nga 

pagtalinguha sin pagaram. 
Estudiosidad./. Pagtalingoha sin pagaram. 
Estudioso, sa. adj. Matuyo, mayatuin 

sin pagaram. 
Estufa. /. Bagahan; an binubutangan sin 

calayo ó mga baga sa pagpapaso sin bisan 

ano. 

Estultamente, adv. m. Sa pagcatapang. 
Estulticia. /. Catapang, calorong. 
Estulto, ta. adj. Tapang, lorong. 
Estuosidad./. Capaso; camapaso nga ora- 

ora. 

Estuoso, sa. adj. Mapaso. 

Estupefacción. / Paghipausa, paghiti- 

ngala. 

Estupefactivo, va. adj. Macati tíngala. 

Estupefacto, ta. adj. An nahipausa, an na- 

hitingala. 

Estupendamente, adv. m. Sa daco nga 

paghitingala; sa daco nga pagcalisang. 

Estupendo, da. adj. Orosahun, macaha- 

radluc, macalilisang. 

Estúpidamente, adv. in. Sa daco nga ca- 
tapang. 

Estupidez. /. Catapang, colorong. 

Estúpido, da. adj. Tapang, lorong. 

Estupor, m. Paghipausa, paghitingala. 



ES-ET 



257 



Estuprador, m. Paralugus sin daraga sa 
pagcasala. 

Estuprar, a. Paglugus ug pacasala sin da- 
raga. 

Estupro, m. Paglugus nga pacasala sin 
daraga. 

Estuque. /. Minasa nga yeso nga sugád 
sin jaspe. 

Esturar, a. Pagdangdang sa calayo sin bi- 
san ano. 

Estugar, a. Pagpahamis. 

Esturión, m. Isda sa dagat. 

Ésula. /. Banua nga sangaan. 



ET 

Etapa. /. Mil. Balón— Mil. Pagocoy, pag- 

honong, pagodong. 
Etela, le, lo. lini. 
Éter. m. poet. Lzngit.— Quim. Tambal 

nga éter. 
Etéreo, rea. adj. poet. Langitnon.— An 

tungud ó cañan éter. 
Eterización./ Med. Pagpabaho san tauo 

sin éter, basi diri macabati sin mga ca- 

ma-ol-ol; cún pagootdan siya sin paa, 

teel, etc. 
Éter nal. adj. Dayon, uaray catapusan. 
Eternalmente. adv. m. Sin dayon, sin 

uaray catapusan. 
Eternamente, adv. m. Sin dayon, sin 

uaray catapusan. 
Eternidad. /. Caguihaponan, cadayonan, 

cadugayan. 
Eternizador, ra. adj. An nacacadayon. 
Eterno, na. adj. Dayon, uaray catapu- 
' san, uaray catubtuban. 
EtesiO. adj. Hangin nga habagat. 
Ética. / An bahin sa filosofía nga nahi 

tutungod san maopay nga batasan ug mga 

catungdanan san tauo. 
Etico, ca. adj. An tungud ó cañan Ética. 
Etimología. / Guinicanan san mga po- 

long; casayoran cún diin guican an polong; 

cún hain bá an baga pono niya. 
Etimológicamente, adv. m. An tungud 

ó an angay sa etimología. 

Etimológico, ca. adj. Tungud sa etimo- 
logía. 

EtimolOgista. com. An tauo nga nagti- 
tinguha sin pagbiling ó pagaram san gui- 
nicanan san mga polong. An may calas- 
guran hionong siton. 

Etiqueta. /. Batasan. 

EtOpeya. / Casayoran san mga gaui san 
tauo. 



258 ET-EV 

eucalipto, m. Cahuy nga eucalipto sa 
Australia 

Eucaristía. /. An Guisasántosi nga Sa- 
cramento sa altar. 

Eucarístico, ca. adj. An tungud sa Eu- 
caristía. 

Eufonía. /. An baga caangayan nga pag- 
polong nga maopay pamation. 

Eufónico, ca. adj. Angay sa talinga, po- 
long nga maopay ó angay pamation. 

Euforbio, m. Tanum nga maharang an 
taguc. 

Eufrasia. /. Banua nga tambal. 

Eunuco, m. Tauo nga pisit — Ministro ó 
sacop nga tinatapuran san hadi. 

Eupatorio, m. Banua nga tambal nga 
mahamot hamot. 

EuripO. m. Sulangan. 

Euro. m. poet. Dumagsa. 

Europeo, pea. adj. Taga Europa. — An 
tungud sa Europa. 

Eutrapelia. /. Casadangan nga pagsoro- 
suerte, angay nga calibangan. 

EV 

Evacuación. /. Pagtuman; paghuad.— 
Calibang, caoro. — Mil. Pagbaya; pagca 
baya sin bongto, etc., san niga soldados. 

Evacuar, a. Pagtuman; paghuad. — Med. 
Pagoro, libang. — Mil. Pagbaya. 

Evacuativo, va. Med. Macacaoro, maca- 
calibang. Oroan. 

Evacuatorio, Ha. adj. Med. vid. Eva- 
cuativo. 

Evadir, a. Paglicay; paglicao; libaslihas. 

E vagación. /. fig. Paglingaolingao; pag- 
calingao lingao. 

Evaluación. /. Cabalihan. 

Evaluar, a. Pagbale; pagpabale. 

Evangeliario, m. Libro sa mga Santos 
nga Evangelio. 

Evangélicamente, adv. m. Aalagad sa 
Santos nga Evangelio. 

Evangélico, ca. adj. Evangelisnon. 

Evangelio, m. An Santos nga Evangelio. 
— pl. Librohay nga pinopotos sin igagama 
ug may laquip nga mga reliquias, nga si- 
nuratan san tinicangan san Evangelio ni 
San Juan ug sin tolo ca bahin san tolo 
pá nga mga evangelista nga binibiao sa 
liug ó hauac sa mga cabataan nga gudti. 

Evangelista, /;/. id. Parasurat sa Santos 
nga Evangelio. — Paracanta sa Santos nga 
Evangelio.— Paracanta sa Santos nga Evan- 
gelio sa mga singbahan. 

Evangeüstero. m . Paracanta sa Santos 
nga Evangelio sa mga singbahan. 



EV-EX 

Evangelizar, a. Paguale san Santos nga 

Evangelio san aton Guinoo Jesucristo. 
Evaporable, adj. Mahungao. 
.Evaporación./. Pagpahungao; cahungao, 

pageahungao. 
Evaporar, a. Pagpahungao. — r. Hungao. 

Alisngao; alisbo; alitbo. 
Evaporatorio, ria. adj. Med. Tambal 

nga macacahungao. 
Evaporizar, a. Pagpahungao. — r. Hungao. 
Evasión. /. Baribad, pasangilan. — Pagpa- 

laguio, pagtois; pagtanan. Pacalaguio, pa- 

cabuhi. 
Evasiva. /. Baribad, pasangilan. 
Evasivo, va. adj. Mabaribad, mapasa- 

ngilan. — Macapalaguio. 
Evento, m. Caagui, castigad. 
Eversión. /. Cabungcag, pageabungeag; 

calagcalag, pagcalaglag. 
EvíCCÍÓn. /. Por. Paghucas san nacapalit 

san pinalit niya.— Prestar la evicción. /;■. 

For. Pagasoy san nagbaliguia nga uaray 

limbong san pagbaliguia sin bisan ano, ó 

pagbayad san mga perjuisio cún dao may 

limbong. 
Evidencia, /. Camatuoran nga dayag. 
Evidenciar, a. Pagasoy, pagpadayag san 

camatuoran sin ano lá. 
Evidente, adj. Matuod, dayag caopay. 
Evidentemente, adv. tu. Sin matuod, sin 

dayag. Matuod gud, dayag caopay. 
Evitable, adj . Sadang iglicay. 
Evitar, a- Paglicay; paglicao. Lihaslihas. 
Eviterno, na. adj . An may tinicangan, 

cundí uaray catapusan sugad an mga án- 

gelt-s, an mga calag, etc. 
Evo. m. Caguihaponan. Cadugayan. Uaray 

catapusan. 
Evocación. /. Pagtauag san mga diua- 

tahan san ira mga diosdios. 
Evocar, a. Paquibulig, paquitabang. — Pag- 
tauag san mga minatáy. 
Evolución./. Pagtubo, pagsulig. Pagca- 

barobalio. — Pagpalacat ó pagpabiric san 

san mga sacayáti labi pa in nagaauay. 

EX 

Ex abrupto, m. adv. Tigda ó hinanali nga 

pagpolong ó pagyacan. — For. Hinanali nga 

paghocom. 
Exacción. / Pagaro sin multa, pagsocot, 

panocot sin otang, etc. — Pagsocot nga diri 

angay. 
Exacerbación. / Casi na, capongot, caali- 

gotgot. — Med. Pagcadugang, in nadudu- 

gang an saquit. 
Exacerbar, a. Pacasina, pacaisug, paca- 



me 

pongot; pacaáligotgot— r. Sina, isug, po- 
ngot, aligotgot. 

Exactamente, adv. m. Sin turnan, sin 
tangcud, igo gud. 

Exactitud. /. Pagtuman gud, tangcud 
nga pagtuman. 

Exacto, ta. adj. Turnan, tangcud, ayao. 
— Matuod. 

Exactor, m. Parasocot san mga buhis. 

Exageración /. Caoraora ná. 

Exageradamente, adv. m. Sin oraora ná. 
Qraora ná caopay. 

Exagerador, ra. adj. Maoraora. — s. Pa 
raoraora. 

Exagerar, a. Pagoraora, pagdachá. 

Exagerativamente. adv. m. Sin oraora 
ná. Oraora ná caopay. 

Exagerativo, va. adj Maoraora. 

Exaltación./. Pagcalabao, pageaorug. Pag- 
palabao, pagpaorug, pagpaombao. — Ban- 
sag; cabansagan. 

Exaltamiento, ni. vid. Exaltación. 

Exaltar, a. Pagpalabao, pagpaorug, pag- 
paombao. — r. Pagdaog san casina, etc., ca- 
uan, cayao cayao. 

Examen, m. Paghunahuna, pagosisa. — Pa- 
gisip. — For. Paquiana sa mga testigos — Ex- 
ponerse uno á examen. //'. Mapaexamen. 
— Pagdumdum; pagpinanumdun. 

Examinador, ra. m. y /. Paraexamen sa 
iba, an nagpapaquiana. 

Examinando, m. An papaquianhan ó pag- 
examenaiion. 

Examinar, a. Pagdumdum, pagisip, pago- 
sisa. Pagtocso. Pagsusj. Pagolitoquit. — Pag- 
hiling. — Pagexamen ó pagpaquiana. 

Exangüe, adj. Inauasan san dugo, culang 
sin dugo.— fig. Maluya ná caopay. — fig. 
Patay ná, uaray ná quinabubuhi. 

Exanimación. /. Pagcauara sa mga bala- 
lian; camatayon. 

Exánime, adj Uaray ná quinabuhi, patay 
ná.—Jig. Maluya gud caopay. 

Exantema* m. Med. Saquit sa panit nga 
sugadsugad sin buti. 

Exasperación. /. Pagpasool. — Casina, 

pageasina, 
Exasperar, a. Pagpasool. — -jig. Pacasina. 

— -/'. Sina. 

Excarcelación. /. Pagtuhas; pagpatuhas. 
Excarcelar, a. Pagtuhas. 
Ex cathedra. m. adv. lat. Sinisiring cun 

an Santos nga Papa nagtutdo sa mga cris- 
tianos ngatanan, ó nagsugo nga pagtoo- 

han an mga camatuoran hionong san 

toloohan ó san magopay - nga mga pa- 

niatasan. 



fí£ 



m 



Excava. / Arg. Pagocad san tuna sa Ii- 

guid san tanum. 

Excavación. /. Pagcale, pag hubang. Pa- 
gocad, pagocab. — Pagcacale, etc. 
Excavar, a. Pagocad, pagocab. Pagcale, 

paghubang. 
Excedente, adj. Capin, labis, lacad. 
Exceder, a. Labi, labis, capin, labao. Su- 

hat. Saud. Siha. — n. Pagoraora, pag-tala- 

pas san caangayan. 
Excelencia. /. Camahalan, catalán uran, 

cataoganan. — Caod-ganan. — Talahuran. 
Excelente, adj. Malabao, maorug. 
Excelentemente, adv. m. Sin mabal. Ma- 

hal caopay. 
Excelentísimo, ma. adj. Talahuron; ma- 

tinahurom. 
Excelsamente, adv. m. Mahal caopay, 

harangdon caopay. Labao caopay, 
Excelsitud. / Pagcahataas, pageaharang- 

don. 
Excelso, sa. adj. Guihabataasi, harangdon. 
Excentricidad. /. Astron. Cahirayo, pag- 

cahirayo. 
Excéntrico, ca. adj. A« nahagagauas, an 

malalain. 
Excepción. / Pagpinid; pageapinid. Pag- 

lain; pagcalain. 
Excepcional, adj. Malain. Masiha. 
Excepto, ta. p. p. Lain. — adv. m. Labut 

sini — Gauas sini.... 
Exceptuar, a. Pagpinid. Paglain.— Misic. 

— r. Pamisic. 
Excerta. /. Calacturan, lactud nga casa- 

yoran. 
Excesivamente, adv. m. Sin capin, sin 

labao, sin labi. Capin caopay, labi caopay. 
Excesivo, va. adj. Macapin, malabao, 

malabis, malabi. Sauad. Sog-ong, masog- 

ong. 
Exceso, m. Cadapin, pageacapin. Capinan. 

Sauad. Delito ó crimen. Sala, sayop. — La- 
cad. Homo. 
Excitación. /. Pagagda, pagsagda. Pag- 

bantad. 
Excitante, p. a. Maagda, masagda. Ma- 

bantad. 
Excitar, a. Pagagda, pagsagda.— Pagban- 
tad. 

Excitativo, va. adj. Macacaagda, maca- 
casagda. Macacabantad. 
Exclamación. /. Pagtuao; catuao.— Pag- 
gagsud, pagguliat. — Pagaraba. — Pagtingug 
sin daco; pagpolong, pagyacan sin maco- 
sog.^ — Tingul- 
Exclamar, a. Pagtuao.— Paggagsud.... vid. 
Iíxclamación. 
Exclamativo, va. adj. vid. Exclamatorio, 



áéo ex* 

Exclamatorio, ria. adj. Matingug. Con 
tono exclamatorio. Sa matingug ngapolong. 

Exclaustrado, m. An pade nga diri ná 
naoocoy sa convento; cay pinaiiuas san 
gobierno, etc., etc. 

Excluir, a. Pagpaiuas; pagiuas. Pagpinid. 
Pagcahigauas. 

Exclusión. /. Pagpaiuas; pagcaiuas. Pag- 
pinid. Pagcahigauas. 

Exclusiva. /. Pagpaiuas, diri pagcarauat. 
— Togot. 

Exclusivamente, adv. m. Gauas. 

Exclusive, adv. m. Gauas. 

Exclusivo, va. adj. Macacaiuas, macaca- 
pinid. Macacagauas. 

Excluso, sa. p. p. Pinaiuas. 

Excogitable. adj- Sadang hunahunaon, 
sadang inoinohon. 

Excogitar, a. Paghunahuna, paginoino. 

Excomulgado, da. m. y /. Tauo nga 
inexcomulgado. 

Excomulgador, m. Para excomulga. 

Excomulgar, a. Pagexcomulga, pagpai- 
uas san pagcaangbitan sa mga cristianos 
ug san pagcarauat san mga Sacramento 
san tauo nga binuniagan mga malaris ca- 
opay ug diri m abale san sugo sa Santa 
Iglesia. 

Excumunión. /. vid. Excomulgar. 

Excoriación. /. Capilas, pagcapilas. Ca- 
pilasan. Cadonot, pagcadonot. Cadonotan. 

Excoriar, a. Pilas. Donot, in nadodonot 
an panit. 

Excrecencia. /. Bolog, bologan. Cocot. 

— Bocoboco cún dao cahuy. 

Excreción. /. Pagoro, calibang. 

Excremental, adj. vid. Excrementicio. 

Excrementar. Pagoro, libang. 

Excrementicio, cia. adj. Taihon ó iti- 
hon, an cañan tae ó iti. 

Excremento, m. Tae. Iti, Oros, gotong. 

Excrementoso, sa. adj. An can-on nga 
matutunao layon ug diri macacacosog sa 
lauas sugad san iba. — Taihon ó itihon, an 
cañan tae ó iti. 

Excrescencia. /. vid. Excrecencia. 

Excretar.//. Pagoro, libang, tac, iti. Pa- 
goros. 

Excursión. /. Pánicas.— Paglacat ó pag- 
viaje. — Fot. Pagsugo, sugo san hocom 
basi magbayad an may otang cún an mga 
fiador bá. 

Excusa./. Baribad, pasangilan. 

Excusabaraja. /. Tagacan, tacuyan. 

Excusable, adj. Sadang pagbaribaron; sa- 
dang ibaribad. 

Excusación. /. Baribad, pasangilan. 



Excusadamente, adv. m. Sin uaray ca 
soroc-an ó guinahanglan. 

Excusado, da. adj. Gauas sin pagbuhis 
cay mayprivilegio. — Cauang. — Uaray caso- 
roc-an ó quinahanglan. — m. Calibangan, 
oroan. 

Excusador, ra. adj. An magbabaribad. 

Excusar, a. Pagbaribad, pasangil. — Pag- 
licay. — Gauas sin pagbuhis, etc. — Lihay- 
lihay, lihaslihas. 

Excusión. /. For. Pagsugo, sugo san ho- 
com basi magbayad an may otang cún an 
mga fiador bá. 

Execrable, adj. Doromotan, dorom-tan. 
Sadang idarangin cay maraut. 

Execración. /. Panarangin ó pagmaldi- 
ción, pamuyayao. 

Execrador, ra. s. Paranarangin ó para- 
maldición, paramuyayao. 

ExecramientO. m. vid. Execración. 

Execrando, da. adj. Doromotan, dorom- 
tan. Sadang idarangin cay maraut. 

Execrar, a. Darangin, panarangin san ma- 
raut. — Pagdomot, paghomon. 

Execratorio, ria. adj. Panarangin. 

Exégesis. /• Casayoran. 

Exégeta. m. Paraasoy sa Santos nga Su 
rat. 

ExegéticO, ca. adj. An tungud ó cañan 
pagasoy sa Santos nga Surat. 

Exención. /. Paghigauas; cagauas. 

Exentamente, adv. m. Gauas.— Dayag ó 
sayud caopay, sa tangcud nga pagpolong. 

Exentar, a. Pagauas. — r. Gauas, misic. 

Exento, ta. p. p. Guinauas, pinagauas.— 
adj. Gauas. — Tampac; uaray' ná atop ug 
bong-bong. 

Exequátur, m. Togot. 

Exequial, adj. Ang tungud sa mga- pag- 
lubong, ó turumanón nga singbahanon tu- 
ngud san mga minatay. 

Exequias. / pl. Mga turumanón nga 
singbahanon tungud san mga minatay. 

Exequible, adj. Sadang buhaton, sadang 
tumanon. 

Exhalación./. Paghungao; cahungao; pag- 
alisngao, pagalisbo, pagalitbo. — Panoy. — 
Linti. 

Exhalador, ra. adj. Mahungao, maalis- 
ngao. 

Exhalar, a. Paghungao; pagalisngao, pag 
alisbo, pagalitbo.—/^-. Pagaraba. —jig. Pag- 
lacat ó pagdalagan sin dagmit.— jf^\ Pag- 
tuyo gud. 

Exhausto, ta. adj. Soco, songco, ponong, 

puyas gud, uaray gud. 
Exheredación. / Pagpaganas sa bisan 
sin-o san malón. 



. EX 

Exheredalr. a. Pagpaganas sa bisan sino 
san malón nga iya tungud, diri pamalon 
sa iya. 

Exhibición. /. Pagpahayag; pagcahayag, 
pagpaquita. 

Exhibir, a. Pahayag, paquita. 

Exhortación. /. Pagsagdon, paglaygay, 
paguaydong, paguale. Casalagdonan, ca- 
uaydongan. 

Exhortador, ra. adj. Masagdon, malay- 
gay, mauaydong, raauale.— s. Parasagdon, 
paral aygay, parauaydong, parauale. 

Exhortar, a. Pagsagdon, paglaygay, pag- 
uaydong, paguale. Pagagda, pagsagda. 

Exhortatorio, ria. adj. Masagdon, ma- 
laygay. Mauaydong. 

Exhorto, m. For. Pangamaya sin usa nga 
hocom sa igcasihocom niya basi magsugo 
sin pagtuman san ipinangangamaya sa iya. 

Exhumación. /. Pag abcay san linobngan. 

Exhumar, a. Pag abcay san linob-ngan 
san minatay. 

Exigencia. /. Pagsocot; panocot.— fig. 
Casoroc-an. — fig. Pagare 

Exigente, adj. Maquiaro. 

Exigible. adj. Sadang aróon. 

Exigidero, ra. adj. Sadang aróon. 

Exigir, a. Pagsocot. — fig. Casoroc-an. — 

fig. Pagaro. 

Exiguo, gua. adj. Guti, gatiay. 

Eximio, mia. aij. Guinmamahali, guima- 
tahumi. 

Eximir, a. Gauas, haganas, higauas, misic. 

Exinanición. /. Caculang caopay sin co- 
sog ó gahum. 

Exinanido, da. adj. Maluya caopay, na- 
cuculangan caopay sin cosog ó gahum. 

Existente, p. a. An may quinabuhi; áada 
pa. 

Existimación. /. Pag hunahuna. 

Existimar, a. Pag hunahuna. 

Existir, n. Buhi. An may quinabuhi. 
Áada. 

Éxito, m. Catapusan. 

Éxodo, m. Icaduha nga libro san Penta- 
teuco ni Moisés, nga casayoran san pagea- 
guican san mga israelita tican sa Egipto. 

Exoneración. / Pagpagáan, paghucas. 

Exonerar, a. Pagpagáan, paghucas. 

Exorable, adj. Malolooyon, cay napasa- 
cop ug naquiquimalooy sa iya. 

Exorbitancia. /. Caora ora, calabao, ca- 
capin. 

Exorbitante, adj. Maoraora, malábao, ma- 
capin. 

Exorbitantemente, adv. m. Sin ora ora, 
lábao caopay, capin caopay. 

Exorcismo, m. Panarangin sa yaua. 



EX 



261 



Exorcista. m. Parapanarangin sa yaua, an 
may gahúm sa Santa Iglesia sin panara- 
ngin sa yaua. 

Exorcizar, a. Panarangin sa yaua aalagad 
lá san sugo sa Santa Iglesia. 

Exordiar. a. Pagticang. 

Exordio, m. Tinicangan. 

Éxordir. n. Pagticang. 

Exornación. /. Pagsab ong; pageasab-ong; 
pagrayandayan. Catahúm, pageatahúm. Ca- 
matahúm, pageamatahúm. Catahúman. 

Exornar, a. Pagsab-ong, pagrayandayan. 
Pagpatahúm. — Pagtoton nga pagyacán. 

Exotérico, ca. adj. Dayag, sayud. 

Exótico, ca. adj. Dumoroong. Diri luga 
ringon nga polong, etc. 

Expansibilidad. / Camadugang, pagea- 
madugang. 

Expansión./. Cabalaba, pagcahalaba. Pag- 
dugang, pageadugang. Pag usuag. 

Expansivo, va. adj. Sadang mahalaba, 
sadang madugang, sadang mausuag.— fig. 
Malipayon. 

Expatriación. /. Pagbaya, pageabaya sa 
lugaringon nga tuna. 

Expatriarse, r. Pagbaya sa lugaringon 
nga tuna ó banua, paghalin sa lain nga 
tuna. 

Expectable. adj. Talahuron, tacús higug- 
maon. 

Expectación. /. Ongud ó ticos nga pag- 
laom. — Fiesta sa mahal nga Virgen María. 

Expectante, adj. Mahiling, matanao; ban- 
tay: 

Expectativa. /. Paglaom, pagtapud. 

Expectoración./. Pagcughad, pagcughat.. 
Pagcacughad, pageacughat. 

Expectorar, a. Pagcughad, pagcughat. 

Expedición. / Camasayon ó camadagmit 
sin pagyacán, pagpolong, etc. — Pagpagui- 
can san despacho, etc. — Togot nga ticang 
sa Santos nga Papa. — fig. Pagcadto sin 
pangubat. 

Expedicionario, ria. adj. Mangurubat. 

Expediente, m. Capolonganan. — Cadam- 
an san mga papeles nga tungud sin capo- 
longanan ug iba pá. — Patigayon. 

Expedir, a. Pagbuhat, paghuman san mga 
causa, etc. — Paghatag, pagtogot. — Pagpa- 
dolong sin mga cacaanon, etc. 

Expeditamente, adv. m. Sin masayon, 
sin uaray caolangan. Masayon caopay. 

Expedito, ta. adj. Masayon, uaray cao- 
langan. 

Expeler, a. Pagpaiuas, pagpagoa. Pagsic- 
uay. 

Expendedor, ra. adj. An magasto, ma-. 
baliguia. — m. Parabaliguia. 

3» 



262 



EX 



Expendeduría. /. Tindahan ó an guin- 

babaliguiaan sin tabaco, etc. 
Expender, a. Paggasto — Pagbaliguia. 
ExpendíCÍÓn. /. Paggasto.— Pagbaliguia. 
Expendio, m. Pagbaliguia, an iguinbali- 

guia. 
Expensas. /. pl. Mga hatag, mga bayad. 
Experiencia. /. Cabatiran, cabatid. 
Experimentado, da. adj. Batid; halatu- 

hat; lahud. 
Experimentador, ra. adi. An mabatid, 

an mabasi. — s. Parabatid, parabasi. 
Experimental, adj. An may carigonan 

nga ticang san cabatiran. 
Experimentar, a. Pagbatid; pagbasi; pag- 

sulay. — Pagabat; inob. — Halatuhat. 
Experimento, m. Pagbatid; pagbasi; pag- 

sulay. 
Expertamente, adv. m. Sin batid; batid 

caopay. 
Experto, ta. adj. Batid, maaram. 
Expiación./. Pagpara, pagcapara san mga 

sala, etc. Pagbayad. 
Expiar, a. Pagpara, pagbayad san sala, 

etc. 
Expiativo, va. adj. Macacapara, macaca- 

bayad. 
Expiatorio, ria. ajj. Buliat sa pagbayad, 

macacabayad. 
Expirar. n. Patay.— fig. Tapus. 
Explanación. /. Pagpxitag.- -Pagasoy; ca- 
sayoran. 
Explanada. /. Cabal gan. — Cahitas-an san 

cota. — Burutangan san mga cureña. 
Explanar, a. Pagpatag. — fig. Pagasoy. 
Explayar, a. Pagpahiluag; pagpahilaba — 

r. Paglibanglibang. 
Explicable, adj. Sadang asoyon; sadang 

igasoy; arasoyon. 
Explicación. / Pagasoy. Casayoran. 
Explicaderas. /. pl. fam. Batasan san 

tauo sin pagasoy ó pagsumat sin bisan 

ano. 
Explicar, a. Pagasoy, pagpahabaro. — Pag- 

tutdo. Matumat. 
Explicativo, va. adj. Maasoy; macacaa- 

soy. 
Explícitamente, adv. m. Dayag caopay. 
Explícito, ta. adj. Maasoy, madayag. 
Exploración. /. Paglampitao, pageacap. 
Explorador, ra. adj. Cumaracap. — s. 

Lampitao, paracacap. 
Explorar, a. Paglampitao, pageacap. Pag- 

hiling. % 
Exploratorio* m. Garamiton sin tambalan 

sa pagcuha san bato elida sa pantug. 
Explosión. /. Pagtonog, pagboto; pagea- 

tonog, pageaboboto. 



EX 

Explosivo, va. adj. Macatonog sugad sin 

pólvora, etc. 

Explotación. /. Pagcuha dida sa mga 

mina sin bulauan, salapi, etc. 
Explotador, ra. s. Paracuha sa mga mina 

sin bulauan, etc. — Paraganancia. 
Explotar, a. Pagcuha dida sa mga mina 

sin salapi, bulauan, etc. — Pagganancia, pag- 
cuha sin polos ó ganancia. 
Expoliación. /. Paghucas, pagticas; pag 

cahucas pageaticas. 
Expoliador, ra. s Parahucas, paraticas, 

maninicas. 
Expoliar, a. Paghucas, pagticas. 
Exponente, p. a. Magaasoy. — s. Paraasoy. 
Exponer, a. Pagasoy, pagpasayud, pag- 

pahibaro. — r. Baga pagtoroy ó pagbiling 

sin cacuiian. — Pagbutang ó pagbaya sin 

bata nga bago pá lá nga natauo, didasa 

mga puerta sa mga singbahan, etc. — Pag- 

pahayag. 
Exportación./. Paghatud, pagdolong, pag- 

padolong sin mga género, etc., ticang sa 

usa nga guinhadian ngadto sa lain nga tuna. 
Exportador, ra. adj. An madolong, an 

m gpapadolong : sin mga r ]género, etc., ticang 

sa usa nga guinhadian ngadto sa lain nga 

tuna. 
Exportar, a. vid. Exportación. 
Exposición. /. Pahayag: pagpahayag.— 

Pagasoy, casayoran. 
Expositivo, va. adj. Maasoy; macaasoy. 
Expósito, ta. adj. An bata nga bago pa 

nga na tauo nga binayaan dida sa mga 

puerta sa mga singbahan. 
Expositor, ra. s. Paraasoy. 
Expresamente, adv. m. Sayud ó dayag 

caopay. 
Expresar, a. Pagasoy; pagpahibaro, pag- 

pasayod. — y. Pagpolong sin maopay. 
Expresión. / Pagasoy; caasoyan. — Po- 

long.— Hatag ó regalo nga tigaman sin 

gugma ó catahud. — Pagpuga sin bonga. — 

Farm. Duga. 
Expresivo, va. adj. An maasoy sin mao- 
pay. — Mahigugmaon. 
Expreso, sa. adj. Dayag, sayud.— m. 

Correo, cay may cadagmitan; despacho 

nga lugaringon. 
Exprimidera. /. Saluran san duga san 

bonga, etc., nga guinpupuga, ó guiniipit. 
Exprimidero, m. Ipitan. 
Exprimir, a. Pagpuga. Pag-ipit. Tono; 

hoyud, hodos. 
Ex profeso. m¿ adv. lat. Sa tinuyo. 
Expropiación./. Paghucas; pageahucas. 
Expropiar, a. Paghucas. 
Expugnable. adj. Sadang pagagauon. 



EX 

Expugnación. /. Pagagao; pagcaagao. 
Expugnado!*, ra. adj. Maagao.— s. Para- 

agao. 
Expugnar, a. Pagagao sin bongto, cota, 

etc., cún dao sa mga pangubat. 
Expulsar, a. Pagpaiuas, pagpagoa. 
Expulsión. /. Pagpaiuas, pagpagoa. 
Expulsivo, adj. Macacahuas. 
Expurgación. /. Paghauan, paguray. 
Expurgar.' a. Paghauan, paguray. — Pag 

para ó pag-diri sin iba nga mga polong 

sin usa nga libro. 
Expurgatorio, Ha. adj. Macacahauan, 

macacaoray.— m. Casayoran sin mga libro 

nga iguindidiri ó pinapagpara an iba nga 

inga polong. 

Expurgo, m. vid. Expurgar. 
Exquisitamente, adv. m. Mahal ó ma- 

tahum caopay; marasa caopay. 
Exquisito, ta. adj. Mahal matahum; ma- 
rasa, malalim. 
Éxtasi. /;/. vid. Éxtasis. 
Extasiarse, r. Dungdung. 
Éxtasis, m. Pagdungdung. 
Extático, ca. adj. Madungdung; madung- 

dungan. 

Extemporal, adj. vid. Extemporáneo. 
Extemporáneamente, adv. m. Sin ua- 

ray pagtatagam, sin diri pá tuig. 

Extemporáneo, nea. adj. Diri angay, 

diri igo, diri tuig. 

Extender, a. Paghantag; hantay, mime. — 
Pagbuclad, pagtaltag, pagbulad. — Pagpa- 
hiluag. — Loob, pacaloob. — Pagsurat, pag- 
hoad sin sinurat. — Hitad, hatid, duguiap, 
daliap, daliang, dayap, catay, bolbog, 
hitad. 

Extendidamente. adv. m. Halaba cao- 
pay. Asoy caopay. 

Extensamente, adv. m. Halaba caopay. 
Asoy caopay. 

Extención. /. Pagcahiluag, pagcahalaba. 

Extensivo, va. adj. Maangay ó maigo 
man sa iba nga mga butang. 

Extenso, sa. adj.' Halaba, dageo.— Por 
extenso, mod. adv. Asoy caopay. 

Extenuación. /. Camaluya, pageamaluya. 

Extenuar, a. Pagpaluya, pagpagasa. — r. 
Luya; gasa. 

Extenuativo, va. a. Macacaluya, inaca- 
cagasa. 

Exterior, adj. An sa goa, an sa gauas. 

Exterioridad, f Sa goa, sa gauas lá nga 
gaui; cagauian. 

Exteriormente. adv. m. Sa goa, sa ga- 
uas, dapit sa goa, dapit sa gauas. 

Exterminador, ra. adj. Magpapaiuas, 
macalaglag. ' 



EX 



263 



Exterminar, a. Pagpaiuas. y%\ Paglaglag, 
pagobus. 

Exterminio, m. Pagpaiuas, pagpahingilin. 

— Pagcalaglag, pageaobus. 

Externamente, adv. m. Sa goa, sa gauas. 

Externo, na. adj. An sa goa, an sa 

gauas. 

Extinción. /. Caparong, pageaparong.— 

jig. Caobus. 

Extinguible. adj. Sadang maparong; sa- 

dang maobus. 

Extinguir, a. Pagparong.— Fig. Pagobus. 

Extirpación. /. Pageaobus ó pag^ápoo. 

Extirpador, ra. adj. Macagabuí? mácáo- 

bus, macapoo. 

Extirpar, a. Paggabut — Fig. Pagobus, 

pagpoo. 

Extorsión. /. Pagagao; caagao, pagcaa- 
gao. — Fig. Carautan, cacurian. 

Extra. prep\en casi. Sa goa, sa gauas.... 

Extracción. /. Pagcuha; pageacuha. — 

Pagpadolong sin mga género, etc., ticang 

sa usa nga guinhadian ngadto sa lain nga 

tuna. 
Extracta. /. For. Sinacal ó hinuad nga 

surat. 
Extractador, ra. s. Paral actud ó para- 

surat sin lactud san daan nga sinurat nga 

halaba ó harohalaba. 
Extractar, a. Paglactud nga pagsurat san 

daan ná nga sinurat nga harohalaba. 
Extracto, m. Calacturan.-Sinacal nga lac- 
tud lá. 
Extractor, ra. m. y /. Paradolong, pa- 

rapadolong sin] mga género, etc., ngadto 

sa lain nga tuna. 
Extradición. / Pagentrega san tauo nga 

salaan, nga naayop sa lain nga tuna ngadto 

sa iya lugaringon nga mga ponoan. 
Extraer, a. Pagcuha. — Pagdolong, pagpa- 
dolong sin mga género ngadto sa lain nga 

tuna. — For. Pagsacal ó paghuad sin sinu- 
rat. — Háhá. — Puga; cupug. 
Extrajudicial. adj. Bisan ano nga buhat 

ó trato nga diri pinaagui sin hoc-manan. . 
Extrajudicialmente. adv. m. Bisan ano 

nga uaray paagui-e sin hoc-manan. 
Extralimitarse, r. jig. Pagaraora. 
Extramuros, adv. m. Sa gba ó gauas 

sin bongto, sa caharanian* sin bongto. 
Extranjería. /. Pagcadumoroong. 
Extranjero, ra. adj. Domoroong. Tauo 

sa lain nga banua ó guinhadian. 
Extranjía. /. fam. Pagcadumoroong. — De 

extranjía, loe. fam. Dumoroong.— fig. y 

fam. Bisan ano nga maabut nga uaray 

pagtutuyoa. 
Extranjís (De), loe. fam. Bisan ano nga 



264 



EX 



maabut nga uaray anay paghunahunaa ó 

pagtutuyoa. 
Extrañación. /. Paghingilin, pagpaiuas; 

pagcahingilin. — Pagliipausa. — Pagdiri, pag- 

cadiri. 
Extrañamiento, m. vid. Extrañación. 
Extrañar, a. Paghingilin, pagpaiuas sa 

lugaringon nga tuna. — r. Halin ngadto sa 

lain nga tuna. — Hipausa. — r. Pagdiri sin 

pagbuhat sin ano man. 
Extrañez. /. vid. Kxtrañeza. 
Extrañeza. /. Paghipausa, paghitingala. 

Bulag, diri ná pagcaoyon sin buot an mga 

sangcay ánay. 
Extraño, ña. adj. Dumoroong. — Lain, 

iba- — Orosahun, hiborongan. — Serle á uno 

extraña una cosa. fr. Diri siya batid si- 

ton, ó diri angay sa iya. 
Extraordinario, ria. adj. Diri sugad san 

binabatasan ó san onay nga pagcasonud 

sonud. Orosahon. — m. Correo nga cadag- 

mitan. 
Extratémpora. /. Togot sa Señor Obispo 

basi pag ordenar an mga Pade sa gauas 

san tiempo nga tinalaan sa Santa Iglesia. 
Extravagancia. /. Uaray cahusayan sa 

paghunahuna ug pagbuhat man. 
Extravagante, adj. Uaray cahusayan, 

diri angay san binabatasan. — f. An mga 

togon nga iba sa Santos nga Papa nga 

aada sa catapusan san sinisiring cuerpo san 

derecho canónico. 
Extravasación. /. Pagcaauas. 
Extravasarse, r. Auas. 



EX 

Extravenarse, r. Auas; in naauas an 

dugo sa mga ogat. 
Extraviar, a. Pagpasimang. r. Simang. — 

Paguara.— Pagbaya. — Salaag. • 
Extravío, m. Pagsimang; pagpasimang. — 

Paguara.— Pagbaya.—^. Pagraraut sin 

pamatasan. 

Extremadamente, adv. m. Ora ora gud. 
Extremado, da. adj. Ora ora. 
Extremamente, adv. m. Or¿- ora gud. 
Extremar, a. Pagora ora- — -Palutas san 

mga canatihan. r. Pagtuyo "sin pagpacao- 

pay sin buhat. 
Extremaunción. /. Pagsanto lana. 
Extremidad. /. Catapusan.- -Sangpad.— 

pi. An oló; siqui camut ug icug san mga 

mananap. — An teel ug camut san tauo. 
Extremo, ma. adj . Catapusan, — Ora ora 

ná. 
Extrínsecamente, adv. m. Sa goa, sa 

gauas. 
Extrínseco, ca. adj. Sa goa, sa gauas. 
Exuberancia. /. Caora ora. 
Exuberante, adj. Maora ora gud. 
Exuberar. n. Ora ora. 
Exudación. /. Baga paghulas ó pagbalhas. 
Exudar, n. Baga huías ó baldas. 
Exulceración. /. Pagdonot, pagcadonot. 
Exulcerar, a. Med. Donot, in nadodo- 

not an panit ug nahihimo ngq: casam-dan. 
Exultación. /. Calipay, caljpayan. 
Exultorio. m. Med. Casam-dan nga diri 

pinasasadhan cay basi gumoa an saquít. 
Exvoto, m. Halad. 



K 



F 



F. Icapito nga letra san abecedario nga 
quinatsila, ug icalima san iya mga con- 
sonante. An caluluasan san iya efe. 

Fábrica. / Pagbuhat, paghimo, pagtuha. 
— An lugar ngaguinbuhatan. — Balay, sing- 
bahan, camalig. 

Fabricación. /. Pagbuhat, paghimo, pag- 
cabuhat, pagcahimo. 

Fabricador, ra. s. Parabuhat, parahimo. 

Fabricante, m. Parabuhat, parahimo. 

Fabricar, a. Pagbuhat, paghimo; pagtuha. 
Guihit. Timbao. 

Fabriquero, m. Parabuhat, parahimo. — 
Bantay sin singbahan cún sa mga tungud 
sa mao nga singbahan. 

Fabuco. Bunga san cahuy nga haya. 

Fábula. /. Sumat, súmat sumat. — Búa nga 
sumat.- — Susuguiron, susumaton. 



FA 



Fabulista, com. Parasurat sin mga susu- 
guiron. 

Fabulosamente adv. m. Búa caopay. 

Fabuloso, sa. adj. Búa; boaon— -fig. Oro- 
sahon, mahal caopay. 

Faca. /. Cuchillo nga balico. 

Facción. /. Panon sin mga tauo nga 
naalsa. — pl- Cabayhon, canauong.— An sol- 
dados nga nagtutuman san iya catungda- 
nan. 

Faccionario, ria. adj. An nagapil, ó 

naopud. 
Faccioso, sa. adj. Gapil san mga naalsa. 

— Masomoc, marimoc. 
Facial, adj. An cañan ó sa bayhon. 
Fácil, adj. Masayon. 
Facilidad. /. Camasayon, pagcamasayon- 

— Cadagmit. 



FA 
Facilitación./ Pagpasayon, pagpamasa- 
yon. 

Facilitar, a. Pagpasayon, pagpamasayon. 
— Paghatag. 

Fácilmente, adj. m. Masayon gud, ma- 
sayon caopay. 

Facineroso, sa. adj.. Salaan, maraut nga 
tauo. 

Facistol, m. Burutangan san raga libro 
sa pagcanta sa mga singbahan.. 
Facsímile, m. Casugad gud, caparejo, 
casama. 
Factible, adj. Hirimoon, sadang buhaton. 
Facticio, Cia. aij. Airdiri onay, cay bu- 
hat sin tauo. 
Factor, m. Tinatapúran. 
Factoraje, m. vid. Factoría. 
Factoría. /. Catpngdanan san tauo nga 
sinusugo ó tinatapúran; an balay nga 
inooquian niya. 
Factura./. Buhat; pagbuhat; cabuhat; pag- 
cabuhat.— Cuenta nga casoyoran san bale 
san mga iguinpapadara ó iguinbabaliguia. 
Facturar, a. Pagsurat ug pagasoy sadton 
mga iguinpadara ug iguinbabaliguia. 
Fácula. / An tagsa san mga casirac san 
adlao nga labing masilao. 
Facultad. / Gahúm.— Quinaad-man; gui- 
naad-man.— Togot.— pl. Manggad, bahan- 
di, puhonan. 

Facultar. «.Pagtogo, paghatag sin gahúm. 
Facultativamente, adv. m. Aalagad la 
san mga lagda sin bisan ano nga qui- 
naadman. 

Facultativo, va. adj. An tungud san 
bisan ano nga quinaad-man.— An tungud 
san gahum, sa bisan sin-ó sa pagbuhat 
sin bisan ano. — m. Tambálan, paratambal, 
mananambál. 
Facundia. / Calasguran sa pagpolong ó 
pagyacan. 

Facundo, da. adj. Lasgud sin pagpolong. 
Facha. / fam. Cahimo, cabaedao, cabay- 
hon.— Ponerse en facha, fr. Mar. Paga- 
lacapa. 

Fachada. / Atubangan san balay, etc. 
Cadaygan.— Hacer fachada, fr. Atbang, in 
naatbang an mageasi balay. 
Fachenda. / fam. Caparayao.— m. fam. 

Parayao. 
Fachendear, n. fam. Pagdayao, pagpa- 

rayao. 
Fachendista, adj. fam. An napadayao, 

an nagpaparayao 
Fachendón, na. adj. fam. vid. Fachen- 
doso. 

Fachendoso, sa. adj. fam. An napada- 
yao, an nagpaparayao. 



FA 265 

Fada. /. Bonga sin cahuy nga camueso. 

— Babaye nga diuatahan. 
Fadiga. /. Bayad, sohol san tag-iya san 

balay, orna, etc. 

Faena. / Buhat. 

Fagina. / Pondoc sin mga opong sin 

humay, etc.— Songo.— Pagtalogtan ó pag- 

toctoc sin pagauay. 
Fagina. / Buhat. 
Fagot, m. Toronggon. 
Faisán, m. Tamsi nga matahúm üg ma- 

rasa an onud. 
Faja. /. Tacgon. Bahag.— Tinabas nga 

papel nga potos san libro, etc.— Bacus. 
Fajadura. / Pagtacgong, pabahag* pag- 

sangbud sa lauas.— Mar. Tinabas nga hi- 

nirogan sin alquitrán, nga ipopotos sin 

nga pisi. 
Fajamiento, m. Pagtacgong, pagbahag, 

pagsambud sa lauas. 
Fajar, a. Pagtacgong, pagbahag, pagsang- 

bud sa lauas. — Fajar con nno.fr. fam. Pag- 

dosmog sa iya sin macosog.— Pagbacgos, 

pagbacus. 
Fajín, m. Bacgos sin general cún briga- 
dier bá. 

Fajo. m. Botoc— pl. Mga hapin nga íguin- 

hahapin san mga cabataan nga gudti. 

Fajón. m. Bacgos ó bacus nga daco. 

Fajuela. / Bacgos ó bacus nga guti. 

Fala. /*. Bangcao nga daco. 

Falacia. /. Limbong. 

Falange. /. Panon sin mga casoldadosan. 
Zool. An tagsa nga tul-an cún bias san 
mga tudlo. 

Falangia. / Mananap nga malar alara nga 
sugad sin laua. 

Falangio, m. vid. Falangia. 

Falárica. / Panganiban nga sugad sin 
bangcao. 

Falaz, adj. Malimbong. 

Falazmente, adv. m. Oraora sin limbong; 
limbong caopay. 

Falca. / Sisip. 

Falce. y . Garab; sundang nga guti ug 
balico. 

Falcinelo. m. Tamsi nga darodaeo sin 
sarapati. 

FalCÓn. m. Luthang. 

Falconete. m. Luthang. 

Falda./. Atubangan san biste. Saguiad, sid- 
s:d. — De monte. Baquilid. 

Faldamenta. /. Atubangan san biste. 

Faldamento, m. Atubangan san biste. 

Faldear, a. Paglacat ó pagbactas sa ba- 
quilid. 

Faldellín, m. Atubangan nga haMpot sin 
biste. . . ' / 



266 



FA 



Faldero, ra. adj. Ayam nga guti. — m. 
Lalaqui nga maquiquiopud sa mga babaye. 

Faldillas. /. //. Adton biste^nga bitay 
sa hauac.