(navigation image)
Home American Libraries | Canadian Libraries | Universal Library | Community Texts | Project Gutenberg | Children's Library | Biodiversity Heritage Library | Additional Collections
Search: Advanced Search
Anonymous User (login or join us)
Upload
See other formats

Full text of "Helvetia antiqua et nova: seu, Opus Describens Helvetiam, quoad adjuncta et ..."

Google 



This is a digital copy of a book that was prcscrvod for gcncrations on library shclvcs bcforc it was carcfully scanncd by Googlc as part of a projcct 

to make the world's books discoverablc onlinc. 

It has survived long enough for the copyright to cxpirc and thc book to cntcr thc public domain. A public domain book is one that was never subjcct 

to copyright or whose legal copyright term has expircd. Whcthcr a book is in thc public domain may vary country to country. Public domain books 

are our gateways to the past, representing a wealth of history, cultuie and knowledge that's often difficult to discovcr. 

Marks, notations and other maiginalia present in the original volume will appear in this flle - a reminder of this book's long journcy from thc 

publishcr to a library and fmally to you. 

Usage guidelines 

Googlc is proud to partncr with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to thc 
public and wc arc mcrcly thcir custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing tliis resource, we liave taken stcps to 
prcvcnt abusc by commcrcial partics, including placing lcchnical rcstrictions on automatcd qucrying. 
Wc also ask that you: 

+ Make non-commercial use ofthefiles Wc dcsigncd Googlc Book Scarch for usc by individuals, and wc rcqucst that you usc thcsc filcs for 
personal, non-commercial purposes. 

+ Refrainfivm automated querying Do nol send aulomatcd qucrics of any sort to Googlc's systcm: If you arc conducting rcscarch on machinc 
translation, optical character recognition or other areas where access to a laige amount of tcxt is hclpful, plcasc contact us. Wc cncouragc thc 
use of public domain materials for these purposes and may be able to help. 

+ Maintain attributionTht GoogXt "watermark" you see on each flle is essential for informingpcoplcabout thisprojcct and hclping thcm lind 
additional materials through Google Book Search. Please do not remove it. 

+ Keep it legal Whatcvcr your usc, rcmember that you are lesponsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just 
bccausc wc bclicvc a book is in thc public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other 
countrics. Whcthcr a book is still in copyright varies from country to country, and wc can'l offer guidance on whether any speciflc usc of 
any speciflc book is allowed. Please do not assume that a book's appearancc in Googlc Book Scarch mcans it can bc uscd in any manncr 
anywhere in the world. Copyright infringement liabili^ can be quite severe. 

About Google Book Search 

Googlc's mission is to organizc thc world's information and to makc it univcrsally acccssiblc and uscful. Googlc Book Scarch hclps rcadcrs 
discovcr thc world's books whilc hclping authors and publishcrs rcach ncw audicnccs. You can scarch through thc full icxi of ihis book on thc wcb 

at |http://books.qooqle.com/| 






V 



«V 



HELVEtlA - 

ANTIQVA 
ETNOVA. 

S fi u, 
Opiii Dejcrihefis 

h Hclvctianiiqiioadadjah^i ^par- 
tes (^ fietvetiorum Aaiiquitatemi 
originmyn6mina-, ntares, amiquani 
Ungua»^ Reli^ionemi Palitiam, vif- 
iutem beUicami^e. ■ 
if. Aritiquioi-a HeWctiae ' 
JU» Populos Helv^etijs fiii 
dj>efJ & Siudii 
JohvBa^. PlXntini 
& apiid Caltrodunenfi 
V* D; Mi 

£■#«* GratU &Priviiegi0 

petnenfiu . _»-, 

S E S, N ^ 1 

£]t'dt<].ebatlLLUSTitissiM'Ji. Rb ipublic jb. 
Bcnwnfii Tjpc^raphus, Gcofgius S onnlwMcnB,' -^ 
M. DC. LVL 



s» 



'\ 



r . 



-^o. ■ . 



.J 



•** 



Z' 



V.; 



2 



. > 



1 



z' 



MnfirifiimiSi Pottntiftmis ai 

O^agnifitintipmuVtrut 

t)S. AMTONIO A GRAfFBHillflb: 

Dii. NifcoLAo DACHsHiiibPBRb: 

LAmfttpm* ^ Peienii^ima Reifuh. $tir' 

ke^ COSS. aiterms \ 

Mac HON Ejusdent ' 

Sii^oHbas ar THbbnA hignipmu^ mi^ 

SBHATUl AugUjlt^tmv^.filki 

Wfi$: 

EsTANTuii Hifto; 

i-if ,hac fuiffc blim iii 

quibiifda Regibus dc 

linpcratorib. ahimi 

inagtiitudirte) maii-^ 

fbetudin€ & htima-- 

iiitat£vuttiihileir« 

Jlli^ jiicundiHS, quam iiripfis caftris, ar^ 

ihottim fltepitdm & bclli horrot cmi U- 

tcrarum lcnitate & ftudibfo^um hoini-J^ 

vi\x cblloiqiiiis miiigarc. VcflcrisTeftfit- 

rbr,llltiftr.ptbccresi & ea ahimi <'tftii 

t&. bboitas, iit bchigh^ literatbS Cople^ 

^i & Jludiorum prbfe£foresi inc^r bclU 



nimores > & gcivia Reipub. onera » fb^ 
vere dignemiii; •* hac d^ cai^fa,non mei 
iiduciafretuS} fed clementii yeftjra ni^ 
xus > majori ad vos accedo. firmitate 9 
i)]ei ^idituti rationem alijs non an<xi^ 
reddituruf r aut . Vobis etiam prolix^ 
probaturus. ExigiiUra E# V. offcro 
munQS>ortus illius feiiuitatem oiietidtt> 
materia vcro rci dignifiitete frguit. 
Contincbit enim tioc io^uiculam , ge- 
neralem Antiquae: & Nov* i*lclvctige, 
quoad adiun^ & partcs* defcriptia- 
ncm , HelvetiorUm originem , nomi- 
na> mocev^Iiflionem, &c. alias^; antj-H 
auitatcsy qQales ex tot vailationibus 
iopercile poilunt , fufficicntes quidem^ 
9d demoililrandum , noftcam Helve-^, 
ti^ intet Huropar provincias 11911 va.^ 
fimas jtenere, ncc tam vilent aut abje- 
^m fiiiilcy quin s^ud yetcresf infi- , 
gnis habita jfiicrifc, . ;/igr| bonitatcn» 
& amoedtatcm, aeri$ Ibiiibritatcra, 
inprirais ccidli beti^^onem poifi- 
det. Hanc tcri^m C^naa» nominar* 

xc licct ; Regmmi hnam dt ampUm y 
¥gimm ^^^fitem U0e& melie , Exed, 
* JV*» «i?, m ftrrd Mgy^i, Mtfemk»ii 



fimen tuum^ fkinde irriges Ubore fedU 
mi, Jicut hortuni olitorium ,fid terra mon^ 
tium f^convallium eH > ad pluviam ck- 
U imhbit aquam: EH terra^^quam Deus 
tuus cHYoti jugiter ocuUJehova Dci tui 

intcnti fam io cam i i priticipio aimi, 
ufquead jfinenicjus_. Dcwt^ u. Quiis 
aptioribils-tctfeis Divih* |n noftram 
Hclvttiam cdltata bcrfeficia repraefcn- 
tare queat? Qso ctiam temporc Omni- , 
potcasvirga ferrcd populos confringc- 
bat, & ficut vasligliijum 4iifipabat cos,^ 
ifti Europa? anguJd pcpcrcit,atcjuc Hel- 
vctia intcr tot hominum caedcs i ur- 
bium dcfolationcs, vicorum inc^fljdia, 
rcgionum viftationcs, tcrra quaedam 
lanfta vifacft, pro qtia fupremum Nu- 
mcn exKttSfes agcjrcty ita ut ncd agcn- * 
tibus prophariata , ^cc humano fangui- 
nc crucntata foerit. . Stetit in dccu- 
mana illa Europas fuccu0ationc illaefa 
ha^c Noachiarca,.utmifcris, &a4bcl- 
li fcopulos illifis hofpitium & portum 
prart)crct: quinimo mifcricordiarum 
Patri, atrasillasj quas aeris princcps 
coegcratnubcsantc bicnnium dijflipa-^ 
rc^ & motos illos fluftu^ brcvi compo- 



^ttfi pUci^it. Ivfajora adhuc.> fecliifi^ 
fopini cpllartione» fuperfunt bcnd|cia^ 
alijs qatiopibus non com)iiunipata)hd^c 
cjign^ conimcnior^rc fas non cft, Sc 
iilprum finc gtatijirum adionc mcini-s 
nifTc nctas. ^ewdiHus eJla^Dem^ & pater 
Dpmipi nofiri ]efu chrtjii\ qui b^nedixit 
mbis amni bemdtilinne £fjrii^ali y in ccel^ 
inCbriJiayEphcii.h V.j. Ss^ eripuifnesex 
ppiejlate tenebrarumx ac tranfiulti nos in re^ 
gnumfi^Jui dile^i. Golpf, l. y. i?. Qu| 
cfFec;t,qt p]iinil?u$ filjjs Iftael fitlux ix\ 
habitaponibus ipfprum> rcli^a in ca? 
liginofis tcncbris -^gypto^^ praflan- 
ti^us cnim pcr totana tcrram errpirun^ 
tpnc^ri? p. O* iVf. yifum eft pjrimuin 
in.Hclvcti4 fqi Eyangcli} faccm accen^ 
dere^) ^p^n^clabro lucernam > quanii 
fubter xnodium pQfuerant Antichrifti 
ftrygcs, iqiponere> uf: fuis dbpieftici^ 
fplcndcret^ }IIuftreeftampbin|ii^vc- 
ftrae ditipnis impcrium > infigne^gri 
v?ftri iibcr> ciiiena lcgum^ yeft|:aruni 
fan^itas> laudapili^ vcftr^ Reipubli-r 
c$ adminiftratip > magna veftri ftatu; 
^ptcptia, fpleudidus urbis vcftraein* 

clyt» opatusi miranda^^^rcgio ycftw:^ 

• ^ 7 "'"'' ^;;* '^- V^ ^ quae 



"< 



fffj^ frequentiora» <]udin reliqua Hel^ 
yetia, habet antiquitatum monumen*- 
ta: Quibusomnibusutveftr^felicifa^ 
fi nihil deeffc vider?tur , illuftrior a4- 
huc 5 reformatflp fccundiim Dei ver-, 
tum religionis cultus fplendof accef^ 
iisp Splcndcat nobis in aeterhum fol 
ijie juftitia^^nec unquam dobis occidat^ 
Oc fupcrvcnientc itcrum nofte , cxitio-> 
fisinvolvamurtcncbris. Exfubemusigih 
tuf^omni umfore^ defrecames^ utdigni ba-i 
keamury qui effugtamm ifia. LuCf 91. )5. 
Cum autcm apud me perpcndcr^ 
rcm> quam infirmus cftet hic meus pri^ 
mus foetus, & dePatrpnis^ apud quos. 
tutum habere?perfugiMm> a^inap^ico 
ycrfarctur , cogitarcm j dubius prima, 
fronte ha^rebam ^ f^ addidit animos 
folita vcftia cjcmentia> qua^ iiciit mi^ 
nima non dcdignatur» ita non exmur^ 
Qcre animpm > fed cxanimo mvinus x^ 
ftimabit. Vcftras ergo confifus bcne-f 
Vol;ntia^a|campotiiis^ciedam> quam 
ingratianimi famamiiib^uadapi duxi, 
Cjim cnim div^^fimode E. V. & mei 
natalpS) & meiiifn officium > nie Q|;>ftri<-a 
^um tcncantyoffbrcndas Vol>1s crant 

O 4 h». 



J 




{|2e prifnitia^ , atque hunc nieum la^^ 
fcni auguila vcftra 4ignitate quitieiri 
infcrioretti^iiruftrandae yerd patria^ for-i 
ycnon ihutilcnb Illuft. V. N. mrcriBc- ' 

\ rc debui: Ut autcm opufcultim hoc 
bcnigna manu , & operarium fcreno 
yultu 5 ftifciperc ^ tueri 5 intucriquc di- 
"gneniini, fubmifs? rogo ; tptis animi vi- 
ribus prans cum) quifiimma cum exufe^ 
rantiapoitBpmmafacerf/upraea^^jua^ 
timw aut cagitamus-^ Eph^ 3. y. 20. ut 
Vf ^^"^- vitanj ^i^turnanijfcliccm domi^ 
nationcm) inculpatam adminiftratio- 
nem, pacatam ^cclcfi^, immbtam 

' yciritatem> temjpprapura, probosfub* 
ditpS) quiyoSj, uthadcnus, Abiiiiclc- 
dhos habcant) yobisquc bcnc impcran- 
tibus beiic pbcdiant. Sit in (eculo- 
riim Bncm i;fquc Bcma opibus firma> 
copijs Ipcuplcs» gloria ampla, virtutc 
honcfta, pictateprapcipu^infigniS) rcr 
iigioneq*) (anda ac bcata. A^^^* 

paUmCaJkodimi m pri^e^aSdnenfi 
iS. Decmb* i ^ 5 s* 

^iimnimus <Se obfemQtiffimni 

JOH. BaPT. PtANtlMUS, 



Leiion Benfvolo S. 

otbcm (jercribeVe im, 
um oput cft & facun- 
nmiroe capax , uc ai( ] 
($bj, ltaquoq;deHel- 
vctia noft ra nialtis rebus clara& illuftrt 
cxai5le& perfeiie loquifacile nonefle 
vctifsime dixerimus. Mirabitur ergo 
quifpiamjqua ratione in hocccdefx- 
cato fcculo ego muneri gr^Lvi implica- 
tusj neminicognitus*nullaauthoritatc 
vaIcns,multorunxignarU5,iniimiintct 
literatos fubfcUii f&nator, tam difliciU 
ac arduum opus fufcepcrim , & non be- 
ne-tritum iter ingcclTus fim, Operis 
magnitudinem agnofcO) pondusfcn- 
tioonfirmitates mcasfateop, rcmOras 
&obices vidco.nummorum penuriam, 
hiftoricorum librorttm fivc typis excuC ' 
Ibrunljfivcmanufc. inopiamjabiblio- 
thccis rcccflum , amicorum paucita" 
tem, paucorum notitiamicommunica- 
tionis cum cruditiS]& favoris apud Mia^ , 
gnatcs defe^tum j lingux Germanicx ) 
C) J igiK»- 



ignorantiam ^ in^etiij mci itenuita^ 
f<rm>^c. Itaetgoiatius mihi fuifretfi^ 
}ere ) quam parum loqi|i 3 (}cn% diceba| 
4eCarthagine S^ltffimsy fed 
Ficif amor pafrUiCm nos c€4amtis 4m€(ri^ 
H^nc igRQfam iqcokre ^\xyLi turpe^ 
^d il|am prp nof^ro modQlo* ilKiftrijn- 
ddm Stra$onis , Ama(iam patfiam dilif» 
^entifsim^ defcrijb^ntis impuJic ^xem? 
plum, i^a ut ptoptcrea tiujjipep?rc?rin^ 
Iabpri><juciii cum charitate inrpicC) 5? 
cpm l>enignit^te fiifcipe.) $i hic mcus 
cpnatus tibiprpdeifc non poffi? , nemi- 
i|i laqjcn QDfutpri|fn cpnfi^Q > mih| 
hoc tcqtafle yadum & hanc fregilT^ 
glacieqi fatis fiicri^j modo aliquis ubc^ 
rlprc ingsnio ^ do^rin^inftriidusjvcl 
^b his noftris etiam ^ccf^ptp jlimula 
pjqs aliouid audeat^ fi alicubi me errafi^ 
^redaS) fcias nic ei|e lioipinem > mcque 
cuip aliis erraile judic^. $i tibi hbc 
placucrit opufcutuoi) ad mc}iora ppft-r 
nac in publicum prQfer ^nda animos fc« 
<!cris. C^on^m vcrojproprist indagine 
difftcilia tcritarcj^ut (quod ajiintj finc 
•prtic? pare, np cxmis dafum eft> roga- 
l tam cupip lit^ratorum , & omnium an- 
\tiquiutum ftudioforum humanitatcnb 

ut 



pt ifl pofteram^quds^ecuUanahaber^ 
poterunt> hiihi communicarenQn de^! 
dignen^jqir) metinieritagnofcere> quo^ 
rumvel fcriptis/vel Qperd adjutus fue- 
rim> illorumqiie nominapubhce cum 
honore profitcri> ^ in fcriptis noftrisi 
apppnere) non enim ?6 ufquc arirbgan- 
tia apt vanitate laborQvUt quae aliorum 
fimt> mihi tribuere vehm> undc etiam 
quam fi^ri potuit> Authorum^ quorum 
opera ufus Cnmy memirii.~ Qupd fi 
quandoque illorum opinionibus fub.-^ 
Kribere non potui > id a mc ahquo ma- 
lcvolo stflfeau tafituni noneft vfedqua 
ficri potuit diljgentia i&induftria^veri- 
tarem quaercre mihi femper fuit pro- 
pofitum. In rebus dubijs conjedur^ 
unicuiq; hber». Non hic retic?re pof- 
fum , nec debeo > nic Doiftorum $c i^ 
aiitiquitatibus ygrfatOrum virorum o- 
pcra ufunfi fijiffq > qups fiic i^onoris gra- 
tii nomino* Cl. ac Do^iifs. Vir> Dn. 
Huldrkus > Tigurinqrum Ahtiftes oon 
foliim eo fiivbre me dienatus eft > ut adt 
mc Simlcri MSC. miferit> fed & fuis, 
rtot;is hunc hbrum cohQneftarit. Dn^ 
Hfrff^MfmyKti^^Yi^^m. Gcncralis Com- 



/ 



inifl^nMS meritfffimus : Et Dn. Gaif^ 
dardm^ J. V.. Doft. Conrultiff, multum 
mc fuis obfecvationibus adjuvarunt; 
maximc bic mc fuis officijs & bcnclicij s 
divctfimode obftnnxitj.ita ut publice 
mihi profitendum fit, hunc Ubrum lu^ 
cis non patum ab ipfo aecepifrc, mequc 
illi deyinftuni varie. SiDeuspaceSc 
vitamihi ftui dcdcritj nihilq; obftitc^ 
riticUm tempore fpecialcm omnium' 
Hdvctix lococum dcfcriptionem alia- 
qqe notatu dignai inpcimis hiftorige 
■ HcIvcticaeabantiquiifimistempQ, • 
zibus > fync^fin tibi dabi^ 
mws. Valc, 



iM 



D. lOHANNEM BAPT. 

pLANTmttM, 

Opusi mvtim dc Hclvctia Antiqua Si 

Nova pubHcd bond dahccm, 

LAudm mtrmtwt n^dxini^m^Uos Ctntiunii 
Etraiia & caiani0i ^ 
dripnes cUnifedthm 
icripfiffe fofiiris jn^ti mni^iijffetii 
Quit^ fuf p4tria / 
Gentis^ baSere encmsurH. 
Mutti ta0en vu^ fequuniur fdtiiai 
' Credulitate Mi 

Inpifd quando proferUnt. 

JmiqUd quhnfiti tradidire plUrimh 
NoMis Helvetidi 

Qua^ irtdoles gentkffavn i 
Uf Plmius^ Cd&(ar^ Strabo^ Pdin^oniiis^ 
Ac veteres aiij 

Digni^eGeograpifif ^ ^ 
Pofi hos tecentiori avi plttrinii ,« 
Exteff&indigena, / ' 
Ceufinf^Boditiusyl&^tmif 
Bocei!us>Heucerus>CapeUa>Laziiv»^ a 

Jovius atq^ NigeiV 

Cbyccieus ^CoJiluiittSf 

Mtc 



Et grdvim ruimt ; 
Lap/k, locfrrum nefl^ 
PrifihtmM, ijuQs kivilunt dtfifiiilrh 
RtSius erghfusm ' ' , ' 
bili9f$abit patriam 
UUvetius; luftrare quit qui ^riprifi 
Singula luminHmt ; 

De finibus quandiafnbi^* - 
Quis etgh non Plantine cmmendet iuHM 
H6c apus eximmm i 

gffo dntiqua tuHSiA imirdiiii 
iolers in uhum > ctnriffs.fi quid mifi&i 
Congriiii HiJhrU 

H0lMrcity veteri dut Kbvi i 
Pei ixpUcaiy ibfcUrafi qua repperis i 
Conciliare ftt^dei 

Sententiiif coHtrdridi. ^ 
UiU ergi ad0(ii ainice leUoTy quethjitVdl 
'tlofiere Gefta Patr&fH 
Herificit, dtq^ iinliarier. 
' Hmc nbnmitthyqttm beUafipetvolvirei 
MartiaRomuUMiti; 
. Manabit ad tt comfnodi: 



0ebiti hohoris erg^ ^ppSCmf 

.i^A MU£L Rh.o r luiiij 

^chpla Bem« Plul« Pro£» 



♦-. 



tntitfii' 



0^*^^^^ O • XI O Q b ^Q 



/S? 



i» Hitveiiam jhiiqudm & HiyOam 

VlRI 

keverendhClarifimi^ Jkerum^e Hijmcd^ 

tumperitifiimh 

JDh. JOH. BAPT. PLAHtlNdi 
,Ecckfias Caftroduheniiam miniftn 

yigikntifsimji • 

Chioris cxhauftii ieff^ variis^; p^iclis 
- ^ ; ^ Multi Omhts muiidi pcrvolitarc phgzsj 
^ ^ Ut varios Kominom pofTcnt perdiiccre morcsy 
D^qs illis f^na cum ration^ loqai: 
iios ego nott %crno^ pcr ma landcnttsr: at iilo^ « 

QH.^mahct Mtilifas; gloria ^Useve m'4h€t ^ 
iiulfea iicet muitis poffint jnbcralre fbpcrbis; 

Qiua^ luilraiic volunt de urbibus, impcrijs»' 
4)e patria vcro foffan teilure fogaftf 

Obticcant pcnitus^ labraf^, mutagefant. 
il6s ego Vt ^NTiNU^, quircs brcvitate paterhak 

Pcrfpicua traditi voivcrc &pe vciim: 
€dmmbda piutra fcrenty quam fl maria bmnia drcumi 

^rraWht, ihundi & ihoenta cuhdEa va^i: 
Commoda plura fcrtnt, quamfimonumentaQuiritum 

VoiviiKnt y Grajfum fa^q^* dara virum. 
StrehuttSy ahtiqufis^ vaiidis accrriihtts armis 

Occurret populus ^ coniiiijsqj potchs^ 
Het6os ccrhentfhbrte, icgesqj fcVcras, 

Ac cum Frincipibiis fdedcfa pa^a fi}s,- ^ ^ 

tirbcif magnificas tcmpiis dofnibusq> fiiperbif 

Ornatas» «4tis Pi«ddttn(iqi fchoiiw 



Mdhtcs cxcA&fs, pTseftftfttia flumiiia» fontd 
.^ Divinosy patiuos piicifcrosqj laciis» ^ 

Inyeiiient viridcs quac taiigunt aethcra fylvas, 

Arboribus viariis niraq; plciia noVis. 
Caetcra lioh icieram : rcferct PtANTiNus in iftdi 

.Queni tibi commendd , Lcdoi^^ainice» libro^ 
^ic ipu mccum mcinori it tyedote gratesy 

Atq^ cjus laudes efitr a<i iix^ poli. 

jfAcoBils AMTRdKiu^ ViiLt^ias^ 

SCHOLA BltKNBNSlS 

GyoiiiariarGbaf 



[ y 9 o o o o » 00 9 o y ^^^^o^^^^y ^^X 



/ ... 



ilEVERENDd Et E R tt 15 1 

tiffimo viFO j J. B« Planttnio LaaU 

lannenfi, Sc V. D. M. fidc= 

C X R M i N4 

Eng0 itirum Hobiififtu Plautine Vdrekienii " 
Cum ddbue luSu lumins ntfttd madeni^ 
Quem fafuem ffifi}i i & ct^^vOtutiim djuasi 

UittU & dd fer9s nmind ciata dieu . 
Qudi tiii pre meritk perfeivei Pdtrid fffteii 
tdtfidjMfcrifti^fMiliiaitda iuis ? 
Pir te 4t0um m& redmvd» fepuiid vetuftaii 
^m tua &m ierricfama ferenHkerit. 



• • 1«. 






TraclarQ Helmicm cSMm^ tibi pingiuir ^it; 

Ejus: & Heroas, mns tud ^U capit. 
idens iud ^la capii quoiiotus hon capit briii 
^^ Tma tuii^ iiyri paffnd ntagnd capii, 
VA^apdrva iapit heUa, aique ihgeniid fa0, 

Cafareasq^ noids & mohumentafapit. 
iia^orum monumenta duciim, quibus inclyta fulgei 

Hetpma, & darrifk toBitad aflrd caput. 
Fdndk ^Uelveiia mms ieteresq^y novosq^, 

jAtqiie pninnunieros qud fletit dnte dies. 
ff^tf. vetufl^tis teais recludere fohies, /^ 

if referdroy diu qua Luuire libros: 
Ver^e quoque Heiveticdm populis recludere cunM 
^ . 10mim., (Srfcripiis hahc decorare tuif. 
Vihdicd & d ienebrisjmaghorumjaaa viroruth^ - 
_ Her&ufh viiam vindicd & ipfe iibi. 
Te duce & Helvetia nuhc iHii Hluceai orbi^ ' 
^ Fdmi^ nmcfmdtfoiis utramqite domiimi 
hdef 6: Hdveticdf urbes re^lendeai Ar&ds, 

Prdfldium Helvetici dulce deciuqg filu 
iique Paiavina certei idufdhhd cdrptti 

Te hunc biftoricii nobilitMd fuo. 

e- • » • » » 

ranilabitndus accih^bat 
amico aeterhum colehdd 



(4*3 






. 'J 



/ 

y 

y 



> 



Le mefmeaa mefihe:. 

LA Su^e qmftmnit le fubjeS 4t4 pUtmt » 
D*efimc maintenant €'eh exeeUent vobmS * 
fa beaiicoup Mgi par un fi beau fubjeS : 
Mais eUi a beaucoup plus pouf tojde rediuanc^i 
QUjitedoitfaireunjourdefonam^rCobjtQ^ , 
D'auair tirijon nom du tomieau d' oubliancii 

iv. ; . ■■■ ■ . 
^i frijlann^ifnim ^ommutn 

Autbortm. 

Ubd tibi non ibll» verum VatrU^i D^j^ 
Sis iiatuis> monftKUi^ t^qx caUmm^ tum^ • 
FbcelleQ fcryis, facra dum mYfteri j^ Vcrbi 

i)i(leris> 6c planam pandis ad aAra viam. 
^eduliu & cMm^ pdtfiM prodelTd laboras, 

I)um promis ml^m^ Patfia quidquid hd>et; 
Ornis, progreffiiSy cultus, venerandaq; ^cra, 

Fines &Tegimen» fbrtia fk^yfKleai;' 
Kate2>co,l>tfirrMtKtux» Plantine perite 

Rerum, coepifti qub pede> perge modb. 
^lorfa fini& erit , dicient uho 6re nepotes': 

prai>tinum cclebrem laus manet ampla vthmi. 

Umont & amkitia ^on^fikmdd ir^ 
pofiUt 

^ loRAMNES NlC6tA\XiyftXXXCk& 

a^ud Bcraatp PrxceptOf . 




tiJMti iiii^flftti'tilf 5^ ?tf^ ^ t * #'^ * lilitu 
wq gyy «w^igify y^y SwtP^ *^3 iS|F »!iSF 

^' ■ - 
ft^^ jiuthorem , Virum pietaH^ 

inirtmti &ernditione frd- 
ftantem. 

. ELpGIDION, 

SEdulo quac multis coni(i:rip(it Stumpfius ahnls, 
Stettt^msqj fuis protulit faiftori js 5 

^X quac pranerito quondam (iint tempgre geil^ 
^rma per ac ge^tes Helveti^ impavid^sj 
Antc quid Imperium jurjs , quid Du?tq; Saba\i4us^ 

Et Zcr^ingcnfis, ^allus & Auftriacus, 
Bur^ndus comitcsqs ahj tenucre tyranni, 

Finikus in patrijs, Helveticoq; (bloj 
Moribus imbuti queis (jnt, qua Reiligiohc, 

Qup j;;ultu incedant, ^elyptici PopuUs . 

Undeuium nadi Cantones faederis ortum. 

Progreflum pariter , concomitante Deo j 
Haec cohtiafta refert Plantinus cun£^a fynopsl, 

Ac trahit in lucem qus latucre diu. 
l^ftor amicc igi|;ur P l a n t i n o dkito gratca, 

Et ni?ntas laudes : Le^pr amicc ^afe. 

Mp^Jhit celeri c^ldmS crafsa^ 
Minerva 

JoH# Hen, Erkk^tusj 
Archiota Bern, '^ 



* f 



yi. 

TN CLAR. ET REVERENDI 

yiri^ Dn, Joh. Baptiftx Plancini 

' lii/tQriam Helvcticara. 

Mdoi cim CfBthU vttUn 
f^ vmientibui dfir/i 
Satii e> vpuaiturarm: 

ECft, . ftnmmitt quietnm. 

in mei At ebamQ . 

yrrtus, Romani pompat mitata triumpbiti 
Hant decm, h»nf tuveit dmtibat glni* ptmkt 
Sceptrum erat ex auro , Ubrabat dextera Unctt, , 
Altera contextai ganmi^ auro^ coronas 
Tendebat, pafim^ aderatfub ttgminefam 
1tndafalutantHm,&facroifitieiathentres. 
Virtutit pttiirt finet fttt<u^ Fideiq, , 
Camplex^ tiianibm fanaum fidumqj climtem. 
Ut^fietere ante threnum, Pietatfic mra refthit. 
'^ic tft qui patria , quam nuUut finitt aniaiit 
Donavit vitam, mtrei^ ritut^ fepulttf 
Fandit, leth^s her&oi. eximit undit 
Uelveticohfiupidiqjfugat meniatitt vutgi. 
Te ptr te, «smM j, tSium ventrabile ttrrii_ 
Oramia, tntritii fi ^atia Umq^ refertur , 
Uuic iauri centtde dtcm , facram^ ewtnam. 
Ainuit, Zr rtrbii Virtm re^endit amck : 
' Oceidnat vMdanm dnm fluSm valvet ai nast 
He^eriumfutvalittm ditabitamti 



piddnmy RbOhis^ m9s Gemmiifi»Hi 
Mluet extrmosyfiigusq^ Erimamidos Urfa 
Ifiri junget aquaSi albis dum yefiibw Alpes . 
OrnabiU fUhtine mas ad fidera laudes^ 
Si taceant hominest gelidarum murmur aquarum^ 

AttoUet Uquid^yoces^ geminantibm undis. 

. ' . ' 

Appofuit ftudi/ amiqpas<|| 
crg6 

nifierii candidatm C H, 

Aum6mc 

TRavail dignc d'cnvic , & d*immortalit^, 
Dont .lc5 richcs tablcaux / ics parlantcs imagc^ 
Bun outragcux oubli vangcnt l'antiquitc , 
£t JL'Auguftc dcbris dc nos ancicns ouuragcs: 
Tu fais parlcr Tairain, lcs marbrcs , lcs boicagcsn 
£t (iir un autcl d'or'pl^^t la vcrilfe, 
. fu ia fais tiiomfe: dcs ficclcs , & dcs aagcs. 
Mcrvcillcs de jadis mir^dcs cfFaccs, 
i)ans cc pompcux tablcau richcmcnt rctrace&£ 
Ah quc voiis mc plaiics: ccftc fccondc vic 
Dc tios bravcs Aycux y lcur cdeur, pur frahc 5c nct# 
Me charoie mc f^rcnd, & monamc cft rauic, 
BcTck Toic triomfcr dcdans mon cabinct. 



Par fe meme G. 



Irj 



^ 



VII. 

Jn Clari^imi f^iri, D. lok Bdftn 

Blantini Helvetidm amiqMdnf 

& novAtn. 

QUaiido TriuOiph^toT terunim barbarus orbi^ 
Regnorum tcrror, prolcsgcncrola Philippr - 

fraedicat ^acidcn capuf infupcrabilc.bcUo, 
.^ubd iaudcm aeternam , atq; potentispraelia dcxtrae| 
Vidripemq) animum vcrfiideicribat Homerus; 
Si (c fcliccm Romani conditor orbis^ ' 
^ftimat i£neas > doQ^ q)ib$i mqite Maron^m 
Na^bis erat, qui gcfta canat, bclloqj tonantcn^ 
Fdicem dextram, & mcntcm pietatc p^tcntem:' 
Ci]fr,non Hcivoticx cxultes gehs incolatcrrs 
Tanmin ii^^a Vinim, pf imi qui temporis o|tum ^ 
Katuram, morcs, populo(as A^rtc cobQrtcs, , 
Divi&m impcrium, t^adus, montcsqi fragotos, . 
Humcntelau^ lacus^ & rauco murmurc rivc^s, 
Torrci^tesqj (uo rabidp qui fjuminc campQS 
Sternunt> atqj raunt fatalai^ta, boumquc l^borcsif 
Hcrbafquc , H^lvetiis (cribit populoique propinquq^^ 
Nec Vos » 6 coilcs , 6c r\ira virentia » ncp vps 
Arborcse ^lvae , ncc tc Rcfput)li<:a magni 
Kepmni omittit : Patriae Jilc climat^ t^n^ 
Phofphore gratf mo^imium (plp^dpre comf^i^t; 
Sic ?ic Hclvctiam plantas plantine ! Tu^rum 
Quis manuum , calamiquc fatjs cdcl^rar^ laj^rcin 
Polsit, &aequales unquam tibi (blvere grates 2 < 

Aut qui pro mcritis, & pro moliminc tantq 
itxmi digna ferat? 'Coelum <lum fydcra pa(bei» 
3empcr honos» Plantinc, miiS;, la^dc(que ikiaQcbiitit. 

EnANUEL Lucius, Vcnerands^ 
Thcol. Stud. 



Ad Authpferti^ 

GBfid i>ir£m, mom mtiqifos tfiutnini^mtniti^ 
eUntat, jwd.fmtm pmdit& iSe liber. 
intljtti Serha tHQsqttm^iSait MuUmmatt 
rttndmti invidia > vivet & iHe Uier. 



Ciebici honoris 8c obfeivantidf 

erg^ apporuic 

'filHlAMiNDS MlHARDl^S; 

S.S.Theol.Stud. 



J ^ 



t \ 



r. 



V 



f 1 



. ) 



I 



y 



I 









v^ri>) 









ANTlQyA £T NOVA. 

PfGemium. 

Uamvis EUROf^AMniijsmf^dipMt^ 
tiius magnitkd4>u noH ime^i cit^ 
tumfiiy certmii tamen iHdpttdvete^ 
res fectntioresq^ Tbftoficoi & Gei^ 
ffrdphos iUas hanc incoidfU inuHtudi^ s 
niy imtute&mofibasyVii^ndicofiJhetudirie,Urbium 
pagoruTh^fiequifitia, briiniufn rerUrri advihrri corri^ 
modl ft^efiianditrri rieceffafiArifh 'copidi praftgHi 
iefit^ t(ltii foUq^tefhpefieriiultUini^dUiffuperare^ 
AFRICA olmunicafefefud Carthsigincfiiperbivit. 
AsiAvixtribusiirbilftsTSsLbilone,l^mivtlkHie^ 
foiyrhis iumuit. Ciiico P£S»W/!,M€Xic6c^j NO-. 
VA kiSPAmA telebrdntiir. GlmdtiirvfrhEUROPA 
itiftriitarumpene Urifiiim fnifaciilis & coirimbdis. Hdc 
ievirdy ifnpefaiorurri, Regtiniy l^ririeipuiri^ riidiefi 
Uiidatipmarufri Refiiritpiiblicdfuih ^nitrtic^ fctp^ 
cij^trkorUrn irigmwuinriutfixy dciarideris ckriftidrid 
teiigufriis dimxfiidriterititriiriftftdriddleil. 

Atc^ bac^ diiain Eikapa lauderri omriei Geijgrd^' 
' pi)icarum biftmcd/umq^ rerufri Scfipiires lcdnurtW^ 
UBlVEfiA etfi iilius ritiriimd fidedtur f^riiif. 

' A & 



j^ Hbxve.ti a -^ » 

& Hon mltit notd, fuis tmen laudiim ^fift 

€4reti inib non minimam iUtm gloriarfMrtemjurH 

fibi vendicAti Mitiore calo, &^uberiore folojmdtji 

4lijjprovin{^sgaudet:Kon calore^ ut Itaba aut Hifpa" 

nia afiuati NmfrigcrepUt Provincia seftentrionaleSi 

ri^et. Vixfive homlnum robur & proctritatim.five 

tnilitum fortitudinem & con/tantiam aUbtaq^Utin 

HELVETlArepefiai. ^Hmctjfannidufiagrufnjliber'» 

tatitpropugmculumyfideiitatis^eculum, M.attuo$^ 

einam, jufiitia tbronum, bojpitalitatis azylum& in* 

jufieopprefforumperfu^iumnominareUcet. InEu-' 

ropafere mediota^qitam rjegina fedei, & iUius e^i^ 

tiorem (fccupat locum. Hac quafi Mundi Aotfo 

impofiu videcur, utquastocafereprsecsceds 

Europas parcibus in alcifsimos montes attoi-' 

, lamr. Cafifjtr. EnSy Thes. apot.^p. H<$^ affifiltacis 

muimm )cum ipfis cerrae S. limicibus hat>et« 

Ut znnotzt cl4rifi.D. Hottingerus^ in Methleg^ 

bffi. Hetv. pag. z^ Hac alci&imis & praerupcis 

.iiioncibus, ac faxis a^era mulcis lacubus ac 

ftagnis incorTefla» naturi 6c jfitu undiqu^ ma«' 

niciisimaeft: UtbaietidemCa^.Ens.Hacffnon' 

tana & excelfa regto pluomorum totius£u« 

ropae fluvioxum mater eft> ut aitQuddusinde^ 

fgrip. Helv* ^udenimLepontiossnfummismmiunt 

jkgis plures in omnem orbis plagafh ruentes am^tes 

mfsntur t Hincfiuunt in meridiem, Ttcinm^ MadU 

/ &T4fai Infeptemriifn^mArola&Urfai Inmentens 

4^ Rbenusyfed qUiinfeptentrionefnrecurvatur^tn occi^ 

denfm Rbodanus, quipofi longum curfitm ib meri-^ 

\» ^ diem 



- * 






r 



A 

4mn fie£Ht 
Epitom. 
kbenus ^nte 

tbintis, Sud" 
OS: Etrandi 
fifD. ^^uda 

Quifit 
H& iauflru 
flane defcrip 
fferimi & ex 
^fefibus mu 

^ita fcript4 
t&9$ Scriptor 
CBntraria c 
tam liiiiver 
kmultisfive 
hiiic rira^ar 

iampr 
nuf 



^awius eperU fabuU.- "" 

Ifi. Sub qua Europae pirtc Hdyctia 
antiquitus fiicrit habita? ' 
i4 2* QuaBnam fuerit e)us longitudo 
quae-«i v.^ & latitudor 



■; 



3. yuapnam cjus diyifio? 
,4« Q^ qualitas? 



1 I 



Tcrra, 
ianiota. 

aqua, ubl 
tipofiiint 



C Turam. 



MontcsiAlpcs. 
S^lyas. 



fi^ntcs. 

fluvi;. 

lacus. 



X 



- (. 



Ingencrci 



Antxquitas &origo< 
Varia nomina. ^ 



fLtngua. . 




>^ .. (vcl in facris fcu 

S L 2*^B ui- . Ireligionc. 



^ \ 



jl Jsef^i^lvclinpto- 
t l^^^^^phanisfci 



fcu 
extra reli- 
gioncm ' 



rcbus 
&virtuti- 
bus poli-^ 
ticis 

Et jn r< 
bus 

cis. 



^y 



bcoi 



• 



CAP. ^ 



C A P U t 1 

Say ^ua Buropd p4rU fleh^U 4mi- 
qHi$mhabita fuerit? , 

GSneralis Hclvetiae delcftptionis o[i>u^ 
aggrcffuri>iilud hoc modo diftingUetniis/ 
tit prius deregione ipfa>pbftmoddni de regio-^ 
ftis incolis locuturi fimus* Circa ipfam re- 
gionem(}u2iedam in genere confiderabimus & 
quidem; /. &uh quA fy^rQf(C parti Helvetia fuerif 
halntaj 2: Qtunamfuerit ejus lohittu^o & latitu^ 
dol 3. Quanam ejus divijio? 44 JQuanam iltius 
(fualitatt Primamquaeftionemiioccap^ecx^ 
cutiemus* f 

Sicut pro cemporum varieraf e Euf 6|)4 varii 
diiihifta & divira, ita qiioque Helvetia fob? . 
4i vetfis provincijs ab Anf i^ijtis coinprehertft 
fuit, Prius tamcrt annotare idv4t, inciogni- 
tum Aiifle Monocri & prifdorurti t;3^r«coX«ii^ 
, tempore Eurdpas nomen; Ita ut tii^dnhGer^ 
inam,Uati,^ quidquidEuroparegionumton-^ 
tinetyCeltarum nomine cerilcrcnfur J JDonec 
tandcmrfaaaregionurti & populorum diftirt- 
aioncjun^cuique r^gidni peculiar^ proprium- 
que. iftditum fuic nomen, veluti H//^/r»/4, G^r- 
mjtnia, Italikj BHtamiiay G^i//4,cU;usf:«TicnTOa- 
c-xjma pars^ fcilicet Celtic^, unacuntGermk-r 
nianomertdiutiusretinuif. Sicftriaids,CeI- 

1« vpabtilurit fumpmm fi6t, ut cx; Caefi&te &J 

Stita-r 



y 



• I 

.. . t . i 



Strabone pacec : C^far enim OaUias in cres 
parres dividit) qu^rum m^m^ ( in^uic) inciolunic 
Mg^ ali^m Aqmtani, tmi^m qi^i iffirum Uftffu 
Cfft4y nofiri GAlli afpeUAntUff Uni verlbs q^t* 
que Qallos a Graecis Cblt as appdilatQS 
opinatur Scrabp lib.I V* S^bhisiaVeceribus 
c0nn>rebenii (imc Hilvbtu; Cum enint 
Caefar Hdvjetios^rchqnosG^Uoivirtiittpriuedi^ 
rtf dicac> Qallos exinde ^(Te, iaciscoUigere 
cft. Teftatur quoqu^Tacims lib. I* Heivctioi 
Gentem effe GaUicm. 

Cum autem jam ance JuUum Caefartmilo^ 
mani GaIliamin^4r^4Mfi»(itaa€ercovv^is , 
gisiiere di^m) Sc Om^r^ diftinguca^entv 
H^lvetia (ub h;ic inteile^a eft> Sic ehim Sa« 
WlJcus Enn. V I. lib. V. Hrfwyf<«^A4«t«^J^ 
CmM$4partemiquaRbenodGermania^xchtditttr. 

Helveciam fub GaUia Celcica ^ Ca^fare 
compreheniam vidimus ; Contra Plinhis fiib 
Bdj^ica coUbcat Lib» { V. cap* 17. In hac (ere 
eft (entcnciaiPcolQm$eus>qui Belgicsbfeu Ger- 
maniam (oc loquimr WiUichiusin Tacitum) 
triplicem fed.t^uUam quidem infe^iorerajquae 
iatra Mofam ,& R henum us^; ad Obrincam» 
ideft; MoicUafltw patet,uhi£uarMeii4pf , Buea" 
vi, Affifpinenfes, al^finidmii Aliscam:iyet6 fu- 
periorem: inceT' Qjbrincam & Rhenum ufqne 
ad JUraiTum moncemv ubi fumNweri, Ttemi, 
iautid&Helveif. Terciamoominatmagham» ^*^ 
quaB quidiquid terrarum intra ftheoucn & Vi*^ 
» , A 3 ftulam 



'^ HbLVETIA.An'3P1Q.UA E^T/NQVAi 

IHilam eft, capic. Hasc bpiiiionam di verficas 
fKX eo oritui^> qubd G^iar, F^inius & Pcolo*^ 
Hifleusin iimitibvis, qui modb re{lringuntur> 
mod2> extenduocur, noh conventant.- .Fiifo 
Merulampm. 2. Ui.s.cap. i^.fu4e. C^finographht. 

Augufti porro cemporibus> ut commodius 
Gallia guhernaretur^ omnesin (eptendeciiti 
provincia^ a^AuguftodiftributaeftintGal- 
Sise, (tcut in impj^ri ; oecjdent. Romampro viric^ 
lioticia recenfencur* Helvetia auten^ftib pro? 
vinigiaX^tijgdunenft quinca, maxiiliam partem 
(labitaeft.; PofteaetiamparsiuiaR6ieriie,aI-f 
tftz^ei^amaek atributa, Ammian. Marctllt* 
nusHel ve^iam ^ium Grajarum &Pennmarum 
provinciieadfcripere videttur, ttuando in liac 
A vetuitum Helyetioruiii caput recenlet. Tan- 
d^m occupati maxima ex pan^, a Vatida- 
lis^ Bt^^gundionibus Helvetil, Gertpanial 
]>ars una^Bur^mdia&alteratributaeft : Bur-' 
^^tmdias enlm Reg€;s> eam quae eft imer Jtiraii^ 
moncem & Alpes> ufquc^ ad fl. Urlam, regio-f 
n^ occupanmt, ^U9& Btugi^ndia minor S^ 
tsanfiurana>Ducacus Sc Cotnims refpedu^yp^. 
ipabatin:.. Q^od retiquumin Helvetia fttiCyfub 
Alemanni^ ducatti comprehendebatur« Ho- 

V die v^^ omoies peti^ GeograpKi, Heivetiam 
|a fuperiore Gercnania coTlocant, ftqtiidetn 
{abjehce cemporeling^am & originemii Ger-^ 

'^ fuanis ^cce^ere» fic enim Cluveri^ Hb; i. cap* 4«. 
aintCtGi^nuJ^WFifi^a^^ 






'_\ ,: 



X _ " ■ 

rintj intra GaHUjmtipoJki.tmtnquid&ipJtolim 
^hmutn tranfgrefiy proximos (Sermaniaagtos^ obfedt' 
nmt, a^poJiremumAlethjmni exipfa Germaniapro^ 
feSi Hetvetiutn agtum dccupartmtt inGtmania coU ' 
luatftur. 

- Hic rai^en,alt<jua diftihiftione opus eft,non 
enipt omnes Helvcti;, inonbBis '& lingua I 
Gcimanis iimiles Cnnu\ Namqttiregionem» 
quae vulgb Vaudi, (Vaulxij corrupti dixit 
Lamberc. Wandqrbutchius in hift. Sabaud) 
& viciifa Ibca incolunc,nonmihusquaQire-< 
liqui Hclvetij dicendi funt,& fubillis lingul 
& moribus non pariim^ifferant : Quod per 
tranfennath diftum ^fto, tum adveritis quo£. 
dam Authofes, ciim contra eos, qui Vaudi iiv- 
colas^^abaudos per comemptum nominant. 
Quamam ver6illaeftcdn(equentia? Regio 
Vatidi olim a Sabaiidis Comicibus contra 
Imperii /ura, ufiirpata fuit. Ergo illius in^ 
colae funt Sabaudi. Sedquisl^asmorabitur 
iHeptjas? Certume?C;Veterumtnoniimciitis. 
Aventicum Helvetionuii caput, & celcbrio* 
rem fuiflfe reliquis Helveci^ partibus^AVer^* 
cicen/em traaum! Qubd fi k reeione, quas 
HelvVetia nuncupatur, illius intolae Heivetij 
nuncupancur, ccrth nonminiisVaudiincoIad 
quam reIiqui,pro Helveti js func habcndi,cum 
eorum regio Helveeiae pars ftierit. Sicnt eciam 
Helv^tia nominari <& effe HelvctianondefijCj 
^ai^vis Romanis Imperacoribus fub^eQ^^ 

A 4 ita 



-. .i ■ J 



I HsyeTiA Antjqpa ETNovi^. 

Jfply^tji^ j^nqi^fn \ (uoicptQeftdivdleinia, 
I jcet qJj^ per multQs ann^s Sabaudiae potiHr 

CAPUT II. 

De limitibm^ Ippgittidine (jr latitudin^ ^ 

Belveti4p 

eiC&r ut primu^ Hclveti<;a^ forticudinit 
doiB jti»:, ita etiam^utppinor) Helveti^ 

_ &ies prifnu^ deCcripfii; , quamvi^. npn jta ac* 
/Ciirate^Qc v«^oiiiolib«i. ^elLGalU itudiquq 
laci ndt$rA tHfi Ufbcuj cmti90^Mr, fmMexfdftff 
flMmineRbeHo Imfiimo atqm akifimo^quf dffunf 
tjtelvetHmA ^ernfanis (Uvidit ; sUerit expartf m^te 
Jtfra alpfiimp, qm efiinterSequanQi (l^Htlvetm: 
tenioi^^H^iemano drfiumine shfulano, qfiipfovin'. 
eiam n9pm ai Hehetii$ divulit* Juxta h^m^ 
(>»&uf defcriptiQii^tn Heivetia fcuti for^ 
mam rcfert^ <;u;us parsiQferior Rheni» Rho« 
dani^^foute^ attiilgit, &(;aput feupars (iipe*? 
rior per montem Jiinim exttnditur j ut fiiis 

, ip Ca^ CQfiun^i:. Yigenereus annocat« 
Hanc diel^ri^don^ npn omnidQ accurar^iQ, 
aut (altcm obfgiram efle patet. Pr jmb quM 

^ non iip^»4rear> ({UP^^m Hefveifia ab orient^ 

^ limites h^bueri^ , dpjc quompdo a Rhaeiis iei- 
parata fiierit? Q^od enmi legitur d^ Rhemoi 

^ Helvc, 



PBLONGItUD^ETLATITUD.HELV. ft 

ffelvecios a Gernianis divKieQte, id limi^ 
i:es a fepcencpone tancum re(picere VidecuTj 
iji^uidem Germani Helv^cijs eiTenc fepcen?- 
crionales. Secuiiidp incercum <^uf racioi^e Casr 
Ar Helv^iam per Rhpdanum limicgre vo- 
lueric, cum yaUe(|ano$ apu4 <}Uos Rhoda- 
nus fluic, ab Helvcci)s diftingiiac ; nifi quis di- 
cere v^lij \ qujjiquid ci^rrarum cpncinecur 
incra Rfiepum &; Rbod^num ab ipfoiriim fbn*? 
f ibus , Lacum L^^num & Juram z^ Hel- 
^cios percinuiiS;; auc ipfpfpm ^lc^ m imp^ ; 
popar^ilf^, 

Quoniam ver^ bodie longius latiiisquQ 
patecHelvecia(abilla fiquid^m Cd^faris teni- • 
pore Raurac}>|l^4?f & ff^flr/^i ej^cludeban- 
tur ) $c tanc^m |>ro yicinis babebancur ) eab 
iicgener^icer defcribunc , auccirjcumfcribum 
peogr^phi. H^ivetf a fica eft inc^r m^nCipiiT 
Jjjram , Laci;^ Gfpcvenfem , lcaliam & 
^fthcnuEp,ut Iqqwicw Mer^acprs Ijabens a/cT 
pceQcripne Rhenum ab egr^(fii Lacus Cell en- 
\\& ad Rauracos usq; ^ p^UcuM exqipias : A b 
oirience Sueviae;p{i|xe^,TyrQlis comicacuin,. 
I^ npn partem aliqqam ditionis^ Veneco- 
rum 5 A Nlecidie ^e^ gpmares , Medipknen- 
fes 8c Salailbs^ AJi| ofiicidence ^Uobroges 5^ 
Scquanps, \ 

pbifcuru^ fuic 6^e;fkinHelveciaeIimic^m 
4ffignacione,ervratq^oq^quorundam falcem^ 
|\idicio>in Jipagiwdinis S^ lacici^is^dercrj- 
. . - A 5 ' pcionet 



to JHfiVPTiA ANTtQUA Er NovJi. 

prione. Sic aurenv Capfar. finfftflin frfinesba^ 

^ btrt krbitfdbdntUT, qui in tongituiinm miBia pdf, 

fitum GCXL. inldtitudinm C LX XX. p^" 

ttbant. Quemadn;iodumverbtnu]tiCaerarem 

erraiTe credunt^ ica non de(tint,(^ui illumex>* 

cufent 9 incer quos maxime confpicuus eft 

Guillimannus lib. i* Rer. Helvet* hi^ verbis* 

Quantum dd ItngitudinmcakuUfio ctrta > nam i 

^Stadyfipe ftatione^ ubi Htlpttia incipit^ ad ctaufir^ 

Iihodaniy ubi tjuslongitudodtfinitj mmeranturimU 

iiari^ Hehetica trtginta^ ex quibus ummquodque 

/ paffiitm Italicorum miUiaoSo conficit.quafi inter 

/ecompares^ ratitnmnumerumq^exaSumreperies^ 

De tatitudifie rerpaul^ imptiemery tamenfi a men" 

tisjura culminey ubi la Verriere dicitur^ lineMt ad 

- culmen GrimfeU unde Arula fiaturigo , maximaque . 

Beleetia latitudo, producae, autfalhr, velmilUa i 

Cafarenoiata offendes.Stdfkllwar & fallic Guil^ 

limannus > Prim6 cdm dicit Helveciam in'. 

cipere a Stat i Stat enim vei potius Stad ( quU 

portus) eft e^cra Hdvecias fines, crans Rbe- 

num , a r^ione Infiilde vulg^ difias M^ynou 

ad LacUm inferiorem Podiamicum (eu Con^ 

ftanrienfemf Secund^ non excendebacur olim 

licut|iechddie>adRho€lani clauftra^ (ed can- 

t&m ad Genevae^in inibus Allobrogum)pon<^ 

cem qui ad Helvetios pertinebat. Tercio pia^ ' 

xima H^l vetiae laticudo eft ab ilio loco diSto^ 

% Verriere fin monce Jura>noRad cuhnen Grm-t 

fet. if 4 ^*Gettar^7 Helv^iaita ab Icalia (epa-i 

rancis^ 



^ ■ 



,\ 



' -• .'* .. i^ 






PBLoMGlTUD.ETLATITUD.ttEtV. I| 

taiiuSf Cluverius «rrorem apud Csfaretn 
ucrobique eiTe afTerit. Oicitenim iongtcudi^ 
nem LConftancta ad Genevam efretantum 
CLXXli m, p. latitudinem ma^imam in^ 
f er Arolam , & Rheni Rhodaniqj okus 
L X V I ilf ni«p« Mirum atttcm non eil» C^^-f 
iarem beliicis oficupatum negotijs non exa?- 
Cih boc cognqvifTe , (ed tantuni ex aliji retu- 
liife, cumjilum Heivetiam peragraiTe non le-! 
^mus ; imb Ppilio Afiiiius commentarioa 
e)us,parum diUgenter^ & non integr^ veri-> 
tate cbmpofitp^; putat : Veriii^iile quoqu^ 
eft y 1» C^eiarem foniprem belii Du« 
^em, quam bbnutn Geographum fuiire^f z^ 
numef os apud ipium lihrarioruin incurii 
corruptos ) auc {aicem di(crepantium,ppinio*p 
num caulam^non in Caeiare eile, (ed in autfaac 
ribus , inter qUps non convenicScc{uocpa(^ 
(uum miliibus , unumqqpdque JK^lveti^^ili 
miiliareconftare d<4>ea^f 

lacet^utem Helvetia (ec^ndimi quoiHam^ 
fub ctimate o£tavo » ^ paraiieli^ decimo 
quipto & decimo lexto. Latitudoe;us> (px 
Poli efevatio incipit ^ quadrageiimo ()uintp 
gradu &triginta nunuds, ad gradum XLVIf « ^ 
& }0. minur* Longitudo non ita certa.ob 
diverfum Cepgr»horum calcuium , illaii^ 
t:^nen> fuxta quoidam , inter X X V 1 1 1. dSc . 
X X X U* gracl, avit ^ircicer > collocatnus. Di^ 
^ fs inajdmus ^ a folis^ prtii ^d occ^fum i^ 

' ^ Helv^-r 



; 



ft^ HBJ.VET1A Aj^TiqOA Et NovAi 

Hclveria eft qaindectfn & (hdecim bora* 
rum. Hicves&^anfVallefi^nos^cRka^coi 
comprehefi^o^ 

CAPUT III, 

JD^ HelvetU Mv^ne^ 

OMnium Aaithorum primus Cae(krde 
Helveti^diftributiQne varba fecit,liba» 
Bell.gall. t>mn^ (inquit) civitAs Hftyetiit in 
^MatMorpaojKdivifdtS, Ow hic occurruntvd- 
cabula, c)uorum expUca tio neceiraria eft > f t 
VoirCivitatisj z^voxPagi, 

Varife a variis> Chiups^ ety mologia prop0« 
nitur s Martinus, illam a cio> i^ cft> voqo, de« 
ducir, ut fmf^yficceecusadiinumlocucdnvo- 
catu$«Perottus a (oeurnh derivat^quod vincuio 
quodam(bcietatis^in umim coetum coeantfiq 
.nihilaliudeft civicas, quc^m colteOta homi^ 
num eodem jure viventiu multitudo. Cliwer, 
Uk eaf. /^. Aii;s placet d^udtam vocem, a 
(9fo(Tvivo, quia coeuntes m ununVhomines 
yivuny, ut tutioi: Sc drnatior fit cpmmunis vi- 
ta,utvuUlfidorus, '^xi^thoe videtm Arifibtele$ 
civitdtem definiviffe^ fifietaum libenhruin bominunt 
kini beatecj^vivendi grdtii conflkutam, Nihil 
autem aliud per Helvetiaecivitatem > quam 
Helvetiorum Rempublicam incellexit C^** 
Gtu i ' ■ : 1. '^- 






V In yocis quoqu^^ ?4p , etymc^logiam varfe 
ihquifUnc Authores. Fefias P^^upi ded^cic 
Sgraeco V7>?>)i\aiit7m>5i,ddric^, id cft, fdni, 
fcatufigo, quodqui ejufdemcirefttpagi, ea>^ 
^dern aqua.ctterentur,uftdeiiuiitvHIa Gkreani 
•diviGojd^Jqiaapofte^* ,. 

^ii) derivint a ^o^J^Cjideft collis, qu^ 
J)agi1n collibu^ exftru£ti effent. Rt ftius Sim£^ 
lcrusMSC* quipagum^dicitapiango^ undc 
pafiUfiY, quia oppida & vici certisp^fti^ fo- 
ciarentui', 8^ cfodemford Uterentur. Intelligic 
^utdmCg^fatp^rpaguntampliorem regionis 
dlicirjus pohidnemj quam Gerrii;ini pet Vo- 
cem 05tiW aut ©et»e^primunt. Hodiever& 
p4gUs regionis alicujus craftum Vel diftriaum 
denotac ^ qttem vulg6 Gancoriem nomina^ 
thu§4 . , 

Quiriam ^utem fuerinc illi pagi , nori dixit 
Caefar i diios folum nominat,nernpe Wg«ri- 
fium& Ply%p^«^, duosailio^retltait f d^thxi 

guoqiie arpud alios veteres Scriptores alrurii 
lentiuifn^ cos itique rccentiores varie fup- 
plerit 8c de iilis quoque iriter fe varii difce.- 
pranc. ^ ^^ 

Glafeariusj Ofualdtts Molitor Glareani 
<drhmcritator, Vigeneretf<&ali; ^ ftjcuridimi 
quituor celcbriora Helvetiaefluritiriat , f^ 
furfi^Limiigttm,Urfa7tt&AruiaiH^ quatuior Hel-f 
Vetiorurti pagos con ftituunr, (i^i baric opiriio^^ 
lx«m merito reijdun^ Sifrilcru^M S C.& Guil- 

' iinlari- 



I \ 



(^ 



;tl|. MiLVBTIA AjWTI^A fit KoVAi 

limannuS) nec firma*^ conjeSura ah illd 
ctymolc^ia , de qua fupra^ pecira : Legimus 
enim Suevos cenconf pagos^ied noil centUtii 
flttvios)iabuifre« 

^' TfchudusySimierusy Guill^annus & alij 
pagos nominant, j$c hoc modo diftinganc* 
Primus pagus Tiffirinm vocan,ir, compledte^ 
batiir verb Tigurinos hddierhos ^ i^ucinos^ 
tlranios> Glaronen(es , AbbatiicellanoSi 
iremq^ $• GaHurn , RupertiviUam , terminos 
Toggemburgenies Sc eam uiiiverlam r^ 
gionem^qu» circa Podan|itu eft & Rhenum» 
antiquun^q; nomeii Turgovv retinuit no- 
pien^ ait<iuiiliman, liba. Ktu Helv* 
Secundi^lirti^enut ( corrupte Verbigenus ) 

E" agus fmv^ unde nomen Argoyv i ^qidam 
unc pagum ( inepte timen ) SihUrsimurgiivv 
prop^ Rhenum^ denomjnaxi credideruntt 
tompreiiendebatpagusifte comitams f^entz^ 
pUfgiarum^ JUpmfiuw i Habfffurgi^rum teliquamqi 
Jrgoviami 

Tertius Aj^enticenfis » eurn tpmprehendebat 
tradum^in quo (unt comi tiams tJeocmenfisy Nm 
dopienfisy Strafiergenfis > Arbergenfis, ^pmtienfis^ 
&,Gruerienfis* 

Quartus i!9rA4r^WNCompiedei>atunitrunfiqK 
Leptani iatus, a S« Mauritio ad Genevam u(qu 

Ha^cpagorum diftin£Uo>quamvi$ doAo^ 

^Mtumvirorlim{it,yarrjls tamenerroribus in(i<* 

mulari poceft« Prioi^ Tifftrinm pagus ni-» 

^ ' miunt 



: 






N 



t)B rtltVBtlA l3lVI5tONl« I( 

tniilimextenditur exira Liimgum: annotac 
Simlerus Scumpfinm p^gumT4uriacumkTi;gU'» 
fino male feparare» po^e e/ufHem pagi {ubdi^ 
vifionem fieri> qucKlex varijs diplpmatibus ^ 
oftendt ppfle ait. Secundb Argoviam ab Urbi- 
gepo derivare ineptum ( quod illorum paee 
dixerim) & nodus jn fcirpo quaeritur, cpm 
in oppidoUr^a pagi Urbigeni prasdarum pi^ ; 
tet veftigiuQu Terrib male djftinguitur Urti*^ 
gtnm al) A veniicenfi ^ cum hic illius fic pprrio; 
im6 creduntnonnulli,lfr^4inprids iUiuspa«- * 
. gi fuifTe caput^ cui poftea fiicceflerit AventK 
cum. Quart6nonappof]teil»ni4^i«ynomina^ 
mrultinfus pagus i^tuatts enim int^r HeU 
vetios non ponic Caefar , qq^ trans iacum 
e^at ABobroffhis tributum^ qui lacu atx Helve^- 
tijs dividebantur< Magis aatem probatuc . 
Cluveri) fenrentia t is lib<2. ann GeriQ.cap.4#. 
qiiatuor Helvetiae ' pagprum de(cripcionem 
coUidtex Cimbrprum in expeditiQne Ita^ 
iica iocij$,.de quibus Eutropiu^ lib* 5. CimMp 
TeutoneSi Ttfftrinii Ambrohes^ Germsnorum &Gdt^ 
Unrum gentes^ &$• Certum yerb eft cimbros & 
T^utones^ Germanos fuifTe: Tigurinos, Ambro* 
neSi& Tugenos, de quibus apud alioshiftoricos» 
(iippeditavit Helvetiatf Suric ergo hi fecun- 
diim Cluverium pagi : Tifftrinm , Tugenus > Am^ 
h^nkm&Urbigenus. 

Pgurini inclufi eran; RhenoacCimagOy& 
exigua Jiura^ moncis pan^^ «x adverfo con-^ 

fluen- 



\ 



r 



ii fftivMTiA AwTiquA Et NovA; 

iluentiurti Arolae & Limagi. SahelHcus dS 
Tigiirihis k paefare c^fis loqucns > fic airi 
Enh.6Aih.^. PagH$qttiiumc(tfweftturinki{vi'^ 
tiosc pro T!\%\xr\nMs)mmindkiitur y nifncTurt- i 
^ eif,M quidam arlitrantur. Tiguriiloiprop^^' 
Occanum fuiffeaflericFloruSjfedrrialc&fb- \ 
ius cft, qui hoc dicat j vi^t CluveTi iiipri cici- 
c6 locbi 

"hgehiy aut fejfgehi, ut pi* onuntiac Strabo lib; 'i 
4- vel Btgi*?!, uc frcqucntifis hodife promihria. ' 
tur, Limagp & Urfit, ihohtiuniqiic ju^o iatcf 
horunl fliiminum fbntcs fito cohcluii erant^ 
mahet adhuc hbrum homch iii bppidoTugib^^ 
VuigbZttg. 

Ambrone$i (Martirio Polorib Amjfronaiefy) 
Sarta, Aroia,Urfa fluvif s, & Alpibus iniblude- 
bahtur ; £>iff os ica cbn^ijcit CIu veYius a flii vid \ 
Vulgo difto Eriime, riiedfurtif agruni Ambrb- 
hicuhi Aicahte, a qilo populi patrib (ermoti^ 
appeilati, thi Ammerohy quod Vocabiiluiti Ro^ ] 
' mani^B.interjeftb fecerc Amh^ihesytiuzii Anme-i 
foftesi Feftus dramhtaticusj (td rion ita bbrios 
hiftorichs d^ iliir^^oxri^Mitaloquiturr^ferehi?^ 
Zuihggei-o thear. lib. 1 9. Ami?rones Gattid popnlij 
€Ufh fkbitamdris inuhddtione fedes fuas amifijfehU . 
dnimumrapihisddfeierunt&latr6cin^s,&c. Feftl | 
Vjbro crh>rcs vidc apud Cltiver. lib. 2.cap. 4.* 
aht. Gcrmv ' 

nrhigeni hos h^bebant fines^ ab occidehte 
icdtvo Juram moiKem &Gcnevam adibntcs 



,-\ ^ 



onter 



3 



<^ , > ' . ' « . ' ? 




A 




• t 



\^ 



h 



, V 



i\ 



/ 



r-' 



V 



\' 



\ 



J 



c 




y 



I I 



\ 






/- 






«4# 



/■■ 



I 



, t^ HmlvStia AKf iqdA Et Nova# 

CAPUT IV. 

I>f HelvtiU qualitatf^. 

SEquitur nunc , uchoc capite, (ecundiirtf 
eam, qua nobis propo(uift)U5^, methodunf 
de Helveci^ qualicate aganius , de ^iia iocu<« 
turisdiflinguenda fiint ioca. Helv^cia eninf 
partim montibus,partim vallibus ^ paitini 
etiam io^is planis cbnftat. Montana \oti 
quodattinet) non eadem eft ubique fcecuhdb- 
ras : Summa enim Alpiumjuga,\xt ait Potyb. iib.t^ 
tum prpfter \Umum a^eritatm » tufn quia my^ 
alta premunt terrmgdu , '& perpeiuo peni, rigori 
eonfiriSa , tantum abefi , ut ab hominibus colamuri 
V ut nuUut^ quidem vefiigium extet homiHufn. Sed 
audiendus quoque Strabo lih^4,.PertotaAtpiunif * 
montana tumuli funt tenefires, hona capaces ctiUU'^ 
rat & vaUes tene condita, major tamen p^ars^ ma^ 
aimi circavertices fierilis efi & infrugtftra, obarti^ 
cokndi in^eritiam ( quod de antiquis iiitelir-^ 
gendum )&ob a^eritatem terra. Quamyis er- 
go m^aximam partem Hetvecia .mbncofa fiti 
non tiimenproptfireafierilisbmninocenfeii-^ 
daeft f videhtur quidem montes efle natutas 
verrucae & tubera^y uber4 ca|nen fmt flueticia 
la^e, neque (uis carent eommpdis« Abundane 
armencis nullibi majorit^C^Vii^i^ 
^ fcrarum 8c voiucrjum car^l^ vH^iij 
jKaifnhDpwMt^ ^ ca 




r > 



:j 



ft 

in Helvetis Enontibus reperias. Loquitui 

Pliniosiib. X L cap. ^z. de diveriis eafeorunt 

generibuSi qui fuo c^mpore ex AlpihusafTere- 

bantur, Sc aiiquo erant' in pretio s ied hodid 

Helveti^ omnes i in cafeorum copia, >bom^ 

tate& di vetfitate regiones iliperat : JEtiiigi* 

l!^r nicm multa terras ^mina mandeHt Helve-^ 

tij montani , unde tatfien viuan{ cbmindd^ 

AtisJiabent : Sic enim Quadusait, Kelytt^ 

armentis abundant.unde ipfisanHmafacilit^St^am 

dugenrvenatio^quemy mcupiumfingfdart^fifca-' 

' ti^ diti/ima,&c. Imo iiios cafeos vicinis iUi^ 

eommunicant, maximi Orueri^ni^ qui anept 

catearian^ apud Lugdunenies ex^cent. Qua« 

Lis fit r Heivecicornm motitium provencus> 

oftendit Ofvaldus Molitor inpaneg. dUti 

pofiquam eKiim mantionem fecit pinguifsi-^ 

moru^ Alpiufh ii pratdrum» &armenciDru^ 

per tres menfes iii illi^ fi^fcMtium^ addit; 

&er$m i»it>^afm\ bUf^m^ atiaqila&ariatanti 

jimtciffial ut non ioHt tielveiia ijs rtbus expttatAr, 

quam finitima quaqut n^tiones. Tranfiitmntur 

namqi ih Sueipiamiultfu^luranipntem^ in Italiam; 

fnftkaqi atia locap Atqut tam ingtns rtditptcunidy 

kt vix,credi pofiit. - lUud mihji compeirtMfnex vtginti 

b^mfi^u&m^ dnnium tfik cehtum cortnatorum, 

praterfitmptum onmtm ^qiAminfamilianhfkmulos 

&famulde diftribuerd* dmitto fcnurani cdpiofifii^, 

mMtt lac.j&liqitidum & cbncretum , quaqut txtd^^ 

Oiadbuc Mi4 conficiuntur cibmain quotidiant^' 

kfiim: / B X Qiiam^ 



\ it HiLViTiA ANtiqUi Et NoVA. 

^m»fu*^ .mtt s cut^ .ttm*^ -** > »!*- jm^aut- Kir*u 

•PWIr •95*<W •fl6'^JlP *Ki^ "iwSVeir 

CAPUT IV. 
Df HdvetUtiualitatfi^ 

SEquiturnunc, uthoc capite, fecundiirtl 
eaniiqua nobispropofiiiitiuij. methodunl 
dcHclvetix qualitate agamus, dequalocu- 
nuis diAinguenda funt loca; Helvetia enim 
partim tnonnbus,panim valtibiis , pariinl 
etiam locis planis connat. Montana Ioc<~ 
quodattinet, non eadem eH' ubique foecundi» 
tas : SHmm*enim Mpiiimjugx,at ait Polyb. lib.2. 
tum pTOfttr \l6(orutn a^tiiiatm , tutn quia Bijf^ 
attafrmuntrm^mgelu, & perptiuo penirigorf 
tenJlriSd , ta»tum aiefi , ut ab heminibm ioUnturi 
utnuUum quidem veJHgium extet homiHutn. Ss^ 
'audiendus quoque Strabolib.4.Perirprii Aipiutit ' 
mmtana tumuli funt terrefires, hona tapaees euUu- 
fa, &vaBes beneeondita, majortdmta pars,ma^' 
*imi eirea vtrtices fitrilii efi & infiugifera, ob artk 
f^endi imperitiam ( quod de antiquis intelti» 
^endam) & tb a^eritatemterrt. Quamviser-r 
go maxinjam partem Helvecia montoni fltV 
non tlimen propterea fteritts dmninocenfeRT. 
daefti videntur quidcm montes elTe natutai 
venucaeSctuberZf^u&ei^lainen iuncAuentia 
laAcjnequefuisc qc 

armentis natlibi ja 

* feraram & voJucri ow ' . 



;; 



in Helvetiae moncibus reperias, Loquitui 
Pliiiius lib, X L cap. 4.1. de diveriis icafeorunt 
generibus> qai fuo t^mpore ex AlpihusafTere- 
bantur, &: aiiquo erant^inpretioyiedhodid 
Helveti^ omnes , in cafeortim topia. , boni^ 
tate & di v^tate regiones iuperat : JEtfi igi« 
<&r non muita terrs lemina mandent Hel ve« 
ti) montani , unde tathen viuan{ cbminod^ 
iaeisJiabent : Sic enim Quadus ait. Helvetif 
uYtnentis abundantaUnde ipfis anuimdfaciiitaSiquam 
dugent venatiofiequenSy mcupiumfinguiare, pifia' 
tip diti/ima,&c. Imb iiios cafeos vicinis iuia^ 
eommunicant, maximi OruerUnij qui artent 
eafeariami apud Lugdunenfes ex^rcent. Qua- 
lis fit ^ Heivecicornm mohtium provenmsi 
oftendit Ofvaldus Moiitor in paneg. t}Uti 
pofiquam enim m^ntionem fecit pinguifsi-f 
momm Alpiuiii ^ pratdrum, & armentbrufii' 
per tres menies iii iili^ ^^fcMtinm ^ addit; 
^emm inieiicafem i bu^m, aliaqiiaSariatanti 
Jmtc^pial utnon iam Helveiiaijs rebui epcpfeatUTf 
quam finiiima quaque n^ationes. Tranfvitmntut 
namqsih SueviamytdtftclUYanimem^in Italiatm 
hmkaqi aiialeca^ Atquetam ingensreditpecunia^ 
ia vix^credipefiit. - lUud mihi compeirtuk ex vtgtnti 
ifotmfinSunt annium ep ceMutb corenatorum, 
praterfitmptum omnem ^^iieminfamiliam,famulos 
& fimuLie diftribuerd* Omitto fotturaiH c^piofifii^, 
mmylac&liqitidmn & chncYetum^quaqueexld^^ 
fkadhuc MiKS confiduntur cibaYiain quotidiant^' 
kfiim: > B X Qiiam^r 



y 



( . ' 
%0 H^LVlTIA AKtlQUA Et NcrvA* 

Quamvisautem Ca^far Helvetisagcorunl 
tribuat bonicacem» olim camen non 2Ca,ucho<* 
dieculcam fuilTe cr edibile eft : Helyeciorufii 
cnim hodternortim improbtis labor omnrai 
terras fterilicacem viricic ^ obtica ktmk maxi* 
ma iftius tegionis par^ (^fvis quotidani&ic^ 
raripces hodte fimc:qtiineciam incolf iftiUisy 
mulcis ift Ibds^ evellendis labaraiM: acq; lii^ 
gna acida & titffkts comborum» uode h^ 
curidum fic foiuiti. _ ; . 

. Sicujt Helv^eciaefplana agdisi fnimencii (rli« 
ginis > ho/dei , avenas , pifbrum, fabarum,&c^ 
£:racibus^ & pnlcis herbas olagha luxuri^ 
producencibus ornancur ; ica cdlles vinecsf 
plurimis in locis habenc^nuilibi vini rii^gis v 
feracia quod aliciibi generoftim /atis eft, rria-^ 
Ximam camen* panem auftenim ; (ed de hi^ 
opporturiii^fs in (pdctali locorum de(crif>cro«r 
ne. Annotare C2(ncuni ;uvac opinionem ili^W 
riun'|Qui z^Probi u(q; cempora in GaUiairdc^ 
C4tay nonin casceris GaUi;s vicem (blumfuiflb 
nutams (ed hocPliriif^de varijs Galliap vici*^ 
pusj inceraliasdeRhascicis, loquentis t^fti^ 
monio rehicacur. Sua quidem a^ace Di^ido- 
rus in GaliiaComatanuilum na(ci viriuiii(b^ 
lere afHrmaic. Casfai^ lib.^iu beili gal.^evos 
Gerrrianiae, Nerviis Galliae ceniperanci&pa*^ 
res facit. VinMm (inquk ) adfi mmno imfmari 
mmj^nMfU , quhd ea re ad laberem ferendum remU^ 
Ufftre bmines ^u^e effeminan mbitrar^emkrJXnm 
> 4eerga; 



V. 



DfiHELVBTlA QUALlTAtB 2^' 

^eergo inOallias, Heivetiam,Germaniamqj 
yitcs addudlaB?.Certeut Italia ex Graecia vi^ • 
tes habuir, itaexlcatia reliquas Europae r^ 
giones habuerunt, fi fblam rxcipias Hifpa- 
Didm : imbfrPlinipcredimu^ lib. XII. cap.i« 
JElico Heivetius faber ex Ic^lia primus in 
GaUiamiicus ficcas, &uvas, oleumac vinum^ 
^KtuIiej atque haec prima (uit occafio invaden- 
diftali^m Gallis & Helvetijs oJ>lat^, ut Vult 
c idem Plinius* 

Varios quinetiam fruftus Helveticum fb- 
lum prpducit , non quidem mala medica>ii- 
im>nia, Airyri^ aut AuraYitia, neqi:fe oiivas, 
^c Sed coconea , perfica > armeniaca > imb 8c 
punica aKaquedivcrfigeneris>ut9£ pyrajme- 
ipila,ccrafa,amarylla, pruna, airiygdala, nu* 
ces auellanas , caftaiieas > corna, glandes,8cc« 
ne^non etiam cucuineres, metoncS) cucurbi-^ 
tSLSy rapa > paftinacas > raplianoif > brafsicaSy 
^ambas,eepas, aUi'a,^c, Quibufdam inlo-^ 
cisetiam ficusdccrocupf '' 

- Metall^ quodattineti iis prorfus non car et 
Helyetia , non^urum aut argentum fert , w 
quasdamnlide Europae regiones, ferri fodinas 
habet, cujus quiciem maximiis eftin natura 
ufus , de quibufHam Vallefiae' fodini^ vide 
Munft:, . ULs^ hfihirl hic difturi fumus dc feris 
n^ijs^XIrfis, Lupis, Vulpibus,&c.'Nihilde 
venatione cervorum, leporum , aprorum > ca-* 
[nrearumj&c» Nihiideaucupie perdicum, co- 

B I thurni- 



g^ H4LV9TIA A^TXQJJA EtNoMf 

t}iuf nicuiii> turdoruni ^ alaadanun, phafiafio^ 
nim)OtidiUn,&c. Nihil deptfcationeTruca-^ 
- runij.c^pionumVpcf^^^i^ui^fi, anguiiUruni, 
ialmonum» cincarumi ca(ficrorum,&c« 

Qiiil^jurdam vencis obnoxia eft Helveti^ 
maxime occidentalibus & feptencrioiialibus» 
qui quandoque maxim^ cum vi , arborum 
eradi^acione) & sedificiorum rviini baCchan-r 
cur^ iicut 9pparuit anno hujus fa^culi quadra^ 
gefimoquinto^VII. Id.Sepc. Admirandum 
quoddam de aupd^m voito refert Frey.p«Mf 
in admiiir GaiL his v^rbis cap.p. 

Venm meridionalu in minpre Bnrgundid \ ^a 
jm Belpjnia eft prkpirtim Uranienfibus: pm^iafc^, 
C4t & ferenat ( qued Auflro non eftfamiliare) vA 
una noSte viriditatem arboribus affert^ uvis verh ma^ 
turitatm ^olore mutato i aliquandpfummos tantunk 
pevflat m&ntitm apicesy ita ut ornnia vern^ty dum 
v^aUes njtvibHs funt opplptiflitna : ro furore ^irat, u^ 
ttRa^ldibusaitferai integra:, ISipmo interea exci^at 
tffiemy quiafunm nuUurnpermittit egrejfur^^. 

Praecipue Ver^ veim feptentrionales ordi- 
narij, funt, unde hybemo tempore frigida Ca^ 
tis eft Helvetia, fed aere puro &f, {alubri>(t pa-> 
ludola quaedj^mexcipias loca,gaudet: undci 
propcerea opcimiShEuropa^ regionibus adcen-p 
ienda; quarcmir^ nQneft^eameilefertilifsiT 
man^ hominum genitricem^: quant^ enim hor. 
mihum nti^itimdjne ipfa terra (emper alma->- 

4aivwi:>?:5 eo ?olligerciicet,quW aniiwiA 

fimis 



I ■ 



DbMoktb*Juka 25 

fimis temporibus , no0 ob agrorum fterilita^ 
• cem, fedpropcerterifarumanguftiaslielvec^ 
iniCermanicum folum fintcranfgrefsi. Dein- 
de eciam chm Cimbrico beUo> duorum pago- 
rum incolae excifi fuiiTent } camen quadragin*» 
canonamplius annis^bft^in caQCum rurius 
excreverunc numerum> uc^ro hominum mul- 
dc}idine> cefte Caeifare 9 & pro belli acque for- 
dtudinis gloria , anguftos (e habere fines ar-« 
bicrarencur ,/ ideoqi ad occupandum cocius . 
Gallia^ Ctelcicae imperium fuis finibus «xi« 
renc. SuperioriLbiis quoque (a^culiscumincet 
Gallos ic HKpanos ob Mediolanenfem Du- 
canim lis eifec , Helveci j modb ad criginca> 
mpdb ad qu^draginca millium numerum in 
Icaliam non femel defceqderunr, uc ceftancur 
Jovi; Sc Guicciardini Icalorum hiftorias:im6, 
uc fuppucavic quidam^ Icalia ab anno Chrifti 
i494ladi52j. ex fola Heivecia &cOnfoede- 
racis vicinis > fubftdiarios habuic milices 
I J7O0O. quorum hon pauci fame> ferrojpefte 
incerieninCj referentcf D. Hoctingero. In his 
denique ulcimis bellis maximus fuic in GaU 
lijs numerus eorum. 

' CAPUT V. 

Be tnonte lura^ 
Uasdam in g^pere de re;gionis adjun- ^^ 
Ais vidimus : (iiccedunc parces > cum 
. ^^ ' B 4 cerra, 



Q 



< 
> 



-> 



»4 Hblvhtia ANTiQgA Et; NovAt 

• • . ■ • ' " > • „ 

terr^, tum aqua, ibi montess & fytvae, E^c fon^ 
tes, fluvij& lacus.^ 

Quoniam verp Helvctia akifsima cft to,- 
tius EMrppaeregio, exindeeaminter ihontc^ 
fitam conftat : & revera montofa itiagis eft 
quaiTi plf na: inter celeberrimos autcm totl 
JEuropa , n^or^tes funt, lui^a & Alpes, cjttos 
Helveri^maximam (ibi partem yendicat. De 
lura hoccapite agemusy Hu;us C^far, ^li-' 
nius vati;'s locis, ali)q; c^u^mpiuriniit Xcripco- 
res meminerunt. A Ptolon^seo iov^^aoeii 
aScrabpne Jiib.4« iov^dciogScYo^Q-ydhdWj^ 
communicer luranominatur. Rodie pro lof* 
corun^r^tio|ieacco|i5 a|] js atq^ alijs nomini^ 
bus defign^tip:, uti videbimust 

Qjl^nur.utrum GermanU ^nGalUx monsfit cen^ 
fendus ? Refpondet lyierula p^rc.2. iib.j.cap,^^ 
Qlim fere tpms Galliap, cum Belgic^e acccn- 
fertJtur If ftvetia , inagna {lodie ex: parte Ger- 
manifle. Qde(ar lib.i. illum inter ^equartos ^ 
Hrfrfiiaf Strabolib.^. in SequanU effe luram^c^m 
posab tf eivctijs diftin^at , affirmanc, Nos 
hodie fuae longftudinis* refpQau totum fer^ 
Helveciae tribjiimu^. Porrigicur cnim^^/us 
Jpngitudo^b oppido Vualtshuto, inRaaco* 
rum finibas>ubi cti^glone.YiialtshutiAroIa fe 
Rheno mi(cet, ad R l^odani Clufa m ufijj^ noni 
' procula Gcncva, ubi illius dcCinitlongitudo, 
quae ejufmodi fiiic , Ut illius incola^, r^fisrenjte 
Mercatore , a Gcrmanis Ia»j/W4» diai fiicrint. 



\ ■ 



^lij voiunt montem luram incipcrc in Par 
go Tigurino apud, oppidum Stegenfptrg/ & 
indefubnomine iiS^eii^r^ perobtiquiimtral 

iftum ^atln verfus, ©Sgtrfefteo / Minium 

<8c ^cAM^nt ufq; perpngere : ut aiifion O. 
fluldericui pra^ftantifr. Tigufinorum Afiti« 

'ftes.' '^ • " ' ' " \ ' ' 

Ut longus eft hic mons, ita quoqj altuS|^ 

inultis & ingentibus, faxis fubif isqis, im6 aU 

tiisimum vocatCaefar|ib,i.nontam^n ubiq; _ 

aequaits altirMdq) prQvariafnim Idcorurp ra« 

tione,mod6 bic aeprimitur? mod6 alibi at- 

tollitur. Sic S. Ciaudij oppidum verfus eju^ 

altimdo, h longinquo fati? cernitur. Sic bra- 

chium, quod le Balijle^im verfus QXtendit 8S 

Blouuen dicicu^ , non parum inaltiradined^ 

aiperitjate cref^it^^^quouflj; Deifpergum vene- 

ris, ubiruriiis |n planitiem diducitur; ulte^ 

rius Bellclae mcmafterium v^rfiisf projgredi* 

endo rurfu$ cr^fcir, ac deinde iterom unius 

milliari; fpf tip evanefcic: I^inc irerum faxp- 

fiim horrendtfmq; montis jugpm ab oriente 

inoccafum extcnditur, quod pervium fecifle 

Caefarem Munfterusfcrjbit lib.j. Varia , utl 

|am annotavimus, pro locorum diverfitatd 

accipic nomina. Haud procul arce Kabjpurgenfi 

, propi oppidum ©ru(/ ^fttera/audit a pag6 

' ^i9^en/qui cum ali/s multis, motitis pedi al- 

' locatus e&i Munft. lik* S' Malum mcntem di- 

^mvoluntquidam,quibddiffici!Td fatis (ir, 

B y praefer- 






i^ HelvJITIA AK*MQtlA Et NovAf 

prkfertitn pluvio cempore , ucannocat sindtf 

MSC. Hanc Ima^pomontm Focetmyvel Vocet 

tium Cornelii Tacicicen(entMi/v/?<r«f^iy^i^/^ 

Idzjwyyffurfiifim, MdrUanm 6c siU). Abtabamm 

tamen Ortelim apud T^citum Vogefum l^gen*' 

dum minime dubitat^ fed erronean\ eiTQ^len- 

cendam vult Cluverius> qui aiTerit Vbgefum, 

4Ut(ut iilepronuntiat) Fi»)?^iii;moncem eife 

in Ungfnum ^nibus » \ quo Mofa ^uvius pro» 

iluic; ^uod j^m ante Cluverium fenfit iVlar- 

lianus, C^L lib.4H; Ptophfar^rgum appella- 

tur Scfraffmat i id eft pvium pracum > intec 

Olttn 6* Humburgmfm praefefturam , dicituc 

liJiderbdvvenfieint id e(i, inferior iei^s lapis» 

per iaxa enim iter fa Aum eft \ incef Jisalnbut'» 

gum&Balfiallium OberbavveHfiein^ ideft, ftpe* 

|:ior(e£tusiapisi ibi onufti currus grandibus 

per momis dedivitatem , fimibus demictun<^ 

tur» Occafiim, verius procedendo nudcupa-r 

tur Vafferfaldy id eft,aqua? ruina» Ulteriiis euuf 

dq > Iurten\ prifco fere iiomine appellatur; 

Mttltis q^oq; in Ipcts ab oppidis & pagis no« 

meh fumic> vel etiam peculiaribus inugoimr 

nominibus,qu^ omnia teferre nimis longum^ 

eflet, imh npn ica cui vis pofsibjile : In praefe^ 

Aura Yuerdunenfi eft quoddam montis cacu- 

inen > di^um vuigb s^ucbety ubimedicaie$ 

fierba^ iialcttntun In prasfedura Nevidunen- 

(t eft alius alcus (^cis monS) conimuniter i4^ 

P^laZ* $• Claydi; oppidum vecsiis vocancuc 

SXlau- 



$f Claudi^ monces , qui longe late^^ifatis ^z^ \ 

tent , & ad Rbodanuni Undem (ecminan^ 
tur. ' . 

^ Ponh hic mons Jura fectiiis /atis eft 8c pa^ 
icuus» diverfas 8i:popul;s frequentes hab^n^ 
vaUe% quarum camen nuUa per tranfVerAilm 
penetrac > ubicunqu^ toim crai jcere voluertSs ' 
aica fcanfione opus eft. Uluftrior^ vaUes 
fiint> Frickidl, in Vocetio a pago cognomipe i 
Iwffentd : S.Ti^erSal, vulg^ S.Jmie* cujua fii^ 
perioritas ad ^Epifcopum Bafileenfem ' pertii 
uet. Varifls quoque funt fub "t^tQcmenfi Co^ 

mitacu vaUcS)nec,ulcimascenetr4£4^>^Co^ 
mitatus diftin£lus & fiiparacus aNeocomenfi» 
a quo dependenC) Vaulx 4eRkz.i le LhU^ l^Sa^e^, 
^s Brenets &Ck4udefondi ficut monet D, Her^ 
man. Sub comitatuNeocomenfi^eft inter ^ 
lias non cdntemhenda iUa» quae vulg6 dicituc 
Vaulx TraperSf Sub Bematum doniiinio jaceni ^ 
^omnuiniter diStx^ I4 S. Creix, aut Sf Crucisi 
vMisJurienfis ( Gattis, de Joux ) item vaUis q/<- 
iarm (autes Ctees) 8i^ vaUis Qria ( Vattorbe ) 

Admirandis quoq; non caret mons Jura» , 
quaedam referc Mercacors ut fiint Virginisca-i 
firumy k C|a^fiire> utperhibent>conftruaum^ 
FMiNiifif inaeftat^j PutemnaturaUsyzdmtii(h 
qris tempU fof mam atnptus > iion multum aU 
tus ) alicujus ^ntri inftar obfi:urus > p^rpe* 
tu6nivibus>glacie> fortean.criftailoplenuSf ^ 

|t^4i?at c|uoc^s PUnius ini Jqr^ ^ Vcicctioj ^h 

ietem 



t~ 



t 

Jtf HblVITIA AWTIQJIA JBt NoVAf 

" fcfem & betiUam t^udati Gimam crektrc i und$* 
bicumen mcoi» &ddnr> lib, X V I. c. iS.rCr 
ferente Merula ^ a4 Pljni; Ipcum quod accineti 
Cercum quidemeft, maximis & benae npcas 
^bieces in Jura crefc^re» qilibus ad f em nauti« 
cam ufi foerint Romani,ucexquibu(Hamin-* 
fcripcionibus Rom. Qxo apptarebitloco# Cre^ 
fat quoq^ Bemla (aut ^ecuUa, uc inquibu& 
dam Ninij exempiatibus fe legiife teftacuc 
Dodoneuspempt. 6.\\h. 4. Y m Juramonte) 
Qc & per univerfam fi?r^ Hef vetiam j (edhoc 
no dicitFlii»uspecuUariter>utrefert Merula; 
lib^ enim fupra cirato. X V. >^ VI, & cap. it^ 
Gallicam arborem facit mirabili candpr^atq; 
tejiuitat^ > terribilem Magiftratiium virgis: 
quod verb Plinius ait ck hac arboriJ Gallosfa- 
^ cere bitumen feu vilcum> ego illud nunquam 
vidi auraudivij autilbco^ciendiexBecula^ 
tgl$;f^ars l^odieignoracur, aucerravitPlinius 
accipifns benilam pro aliq^ua ^lia planta} 
duin ci tfibuit vifcum, qui corvficitur 5 vfel cx 

baccis, vifciarborei, gra?cis^/f oc & f^/^difth 

Dodon. Pempt. rf. iib.4„ cap, j. MatchioL in 

Diofcon^lib. 4. cip, J7. hocghitipigenerc' 

,maximeutunmr Florendni.telte eodem Mat- 

thiolo : VcVex cortice Agrifolij, ut ex Ruel- 

lio tefert Dodont Pempt.oTlib. i. cap. lo. qu6 

^ utunjrur maximt Qalli 8f Helvetij apudquos* 

" Agrifolium eff comune. Teltandemcxcbrr 

tice Lahtanae feu Viburni ( fniticis in Hel ve- 

' ; ^ ' ' ' tia 



D 8 J UKA M Q N T^m i§ 

vulgaris) radicis> aliquandiufubeeitama» 

^erato, ac decofto 6c tu(b, tefte eodem Dodon^ 

Pemp. VL lib^ z. cap. i i. S^d ad montetn Ju« 

iam.redeamus. Tanca eft vaiji js ivi hups mon- 

tis locis, avellanarum copia, ob frdquentes 

^orylos, iit onuiem pene fidem fiiperare vide- 

ititr, ex illarum eni|ti nucleis, incolae bleuini 

itd ufus domefticos conficianu Taxumquoq^ 

in Jufa cfe/^ete aAi^ric Muhft. lib. |. ex quan« 

int arcus, I8c arciibaliftae, quaeq^ ab Anglis 

h^nc ob cauuifi qUasracuT^ ^^9 arborenf 

'veiTcnofaf faq^kati^ effe vult dalen;lib. 8« 

fimp.med.diQfcofid^slib.4«Sc PHhius lib.i^w 

^ap.io.illius ilmbrahi no^larn,imo quahdoq^ 

lechiferam effe dicunt: Ih tura canieh miniis 

perniciofaeftv S^ejusumbra periculo cafer^ 

Confidefadonenn etiam meretur ^tdmirahdus 

$.brbde &ex lacti lurie^jfi (i mohte lura haud 

diibie denomin^cijScih illo qiioq^ nci)exicus> 

ucredemonecD. Herriian^ciim enim exillo 

latu hic flilvius pef fubcef raneos raeatus&ca-. 

vemas effluac,icaut npn appareactande poft 

Jongum facis incervailum & fpaciuni ex rupp 

^rumpichonlongea pagodi^o VaUofl^e. 

. Indicavih^hs fam {upra,in tuf a^ m()ntis efle 
jugCihi, quod pcrvium^ciffeCsBfafem fcribic 
M^nfter^ pefforatd ih porta^formamMXo:de 
localiquidexA^i^/^io^accurato iiliiis4ef(^r-4 
pcore dicen4um. Portam illam> vel Ftm por^ 
tdmifumportyel PitramptrmfmyFime pMuki 

. ' - com* 



g6 HBty^tiA AkTiQUA Et NpVA* 

coimnufijternominant: longkudinem &ral^ 
tituclinem menfuravit idcm iM^if/^eriK^ referen^ 
fupra porcdm infcriptps ho^ verfus. 
. Numink Augufii Pia duSa per ardaa mmti$, 

Felii^iterpetramfcindensiH margihe fontis. 

Vel ut alij refcrunt 
. Nimit angufta^ia di^a per ardUa m$nti$* 
. P^cititerjiindenspetramin margmefnntifi 

Hos vero veriiis carpic Guillimi qui ma}c 
compolitos dicic ex infcriptionej qu&ili^fic re^ 
forc. de rebi iHlv.p.38. - 

NVMINI AVGVSi 

; tdRVlVf ^ \\ 

ViA fAgta per 

^*v.--R--ivKl PATMNyili 

rrviRVM POL. hELVET. 

UerulaiSimtTi qui ihfcriptionem fupra por- 
tam fatis clara dcprchcndic, itifi qubd primae/ 
Vocis liter^ , reiiquis magis cffcnt ^tttit^ 
^am fic fe habere tettatur 

N..-.-ANGVStl ViA DVCTA 
ARDVA MONTIS 

FECIT ITER PETRAlvi SGiNPENS 
tti MARGINE FQNTIS*; 

An afttiquitatem fapiatjtton difputat ill» 
l>er fontem intelligitar Byrfa amnis > qiiiiw 
%Tfi pc^a magna aquarum vierum|at} plu^^ 
videafi!UidJdb^f^4i^ - ; . .- 




V 



A«iiPaQdu Ji^ ffut^ ^m3 9M^ Ml ^ m ^<>i>i^>><^^ -- 
•96* Jir ^TO- «ir •to- «iF VMV 'ilSW dKr 

CAPUT VI. 

QUoniam infiilfci fer^ (iint Auchbres,qui ^ 
de AlpibuS rcripfemnt , fuperVaca,-^ 
tieum, &)am aAum agere videremur» fidd 
Uiis fetmonem iilfticueremus, faeeo]^ Hlulto^ 
eiie, qui de had mareria flis^ ac doCte iri luceni 
multa edidertnt: Nemtni c^men mirum vi- 
deacui^ii^cum animusnobis (icnoiiram fleU 
vettamilluftrare, ea quas ^d inftitutum no<« 
ftrum facienc, tX Vari/s DoQorum fcri ptis tX* 
cerpferimus, & qua^ a quamplutiniis viSik ni- 
mis, aut etiam cdnfus^ di£ta', iq bi^eve, dilu^ 
ciduinac niechodtcum traxerimus compen-i 
dium^ ' ^ 

- Alfium b/xmvfAtou 

Mtnh igitui-, ut k vocibus omnem ainoveat-'' 
Aius aiiibiguitatem } notanckim Alpium no« 
menalijs quoque montidus^a vacijs Autho« 
ribus dacum. PjteMi moiites Alpet Ai€a Aufi'* 
nio ad fuiim Paulinum fcribenti Epift.^s, 
'biijlii egens defirta cdati tacitmf,pererret 
Aipinis cottHexajugis* 

Id eft^moritibus PjrenaisX^ ideiii tpifi.23.zA 
<undem Paulinum. 

HtinCtibitransAlpes,&fnarfnoreafnpjfrenm j. 

Cafaria AUgufia donimtfi. 

Ho4ie adkuc Occitani ?)fifiaos fiioif te^vo-^ 






4 



/ 



J 



Ji HfiivtTiA Antic^ua Et NbvA; 

qint^ l$$Alpe$y & Hifpani Alpes. AgeHim Mpimi 
H>^4»0xexCaconedixicjfic enim deCatone 
icribens Ibqtiittir. Cum de Atpinis Hijpanis fcri" 
berety qiii ema iherkm cotum^ vettta hae pofuiu&c^ 
Scribic qtioqiie ad Vir^il Geerg. Jlunius Phftat^" 
iim altos rhonces Gallis Alpes vocari s idem aic 

^Servius in Vir^. Geerg.j. Itali eciarri mbntern 
Apenninum(^m yelucpercotarh Icaliam ^ina 
^orfi eft) hohiihanc> le Atpi , uc annotac D.Gau-^ 
dard. Concfa bttho FriJtnginJisAlpes nomiriac P^- 
renaum , Icaliam a {epcencribne Vjrtnaas Apei 
habere ifccibens. Gunthertis in Ligurino Pjte" 
itaum , inquit, compIeAi Atpes& Apenninum» 
acque hastile Pjrenai pai^ces. Simler. com* de A^i 

, ' Nbs hic Alpium nomen, cum Polybio, Strabo^ 
he\ PtoiomaOf Herodiahoy Cafarcy PliHio^ LiviOi&c: 
i js cribuimus moncibus> qui conciriua (erie^ad 
nemicycli formam rccurVat4 , 2^^//4W \GaUid 
hpdierria» Helvetia^ Rbatidi Germaniaqi fepa- 
ranc: Nobi s Ver^ riiaxime de Atpibusy quas ReU 
fetij^Rhati& Paiiefiahi mQolixtitjktmoexiu ' 
\ Alfium tTwumviJAd. 
Procdpiui lib.i.rer.Got.AlpeiyCetticos riiontes vo^* 
cegcrierali vocavic. Quidamre£ercnceCijKr^. 
Ripljdos mdntiSiipCaAlpiujugd efle Vediderunt, 
iupra €(u± tmi cantuhigens ad fepteticriona^ 
rem ufqj Oceanuin iricolerec, c^/^<«f gericcni ii- 
lani nQminanc , quo$ illi curn yeceru kjperio" 
reis eofdem pucarunc. yopdonius vexb > curii 
apud vecu^ifsimorum quemjpiam^aliud illud 

Rjpb 



- / 



> . 



/ 
^ < ) 



iypbdorum montmm vocabulurri, oijf lcgiffcc: 
Alpes autem> quas m aXTrict opv\ vocabant Grae- - 
ci, crcderec accipi piro RjfphAtt» exvocc o^ia, 
conjecic vocem oA/S/a, qiif primiim in ctA^ia, 
iandem ih ^A-mct mucacam exiftimaviic. Ucri- 
iifq, iftius rericcftciaeftanquamerroneaBrefuca- 

tionem vi4c ipud c/«m^ , . 

. P. Merula cx Siepbano^nnomi Vetercs nori 

tantiim dk-miist; i vel u^^^^i vel d?\7nct opn 
dixifle, fed &c aA/3/2«; Scribic ctiam Str^h^ 
itb, 4" naT^Tncii oHm dida faiffe, a AjSia. & 
>apud Japddes, riiontcmj qiii extremus eft^^ 
ttAi3/off dici, qu5d eb ufq; Alpei fc extcndatic, 
VuK quocfue ideni hieYilld aA^/ce ciOre PhavetU 
no, mhTnoi iycophroftU ut ftritit Interpres e/us 
ifacius. it\ fingulari eciarii numcro Alpii Iegitur>* 
iicinhocverfu / 

Ex temflo jraridofa ftrtur ab Alfi: 

Sic Lucanus; 

Agmn^nubtferarit rdpto fupervolat Alpein* , 

Vidcanrtur, Ovidius,3.dc arc, zm.Juvendlu (a-' 
tvr, 9. Sidonius v^riis locis. Frififianus lib.yi 
Aniboriiui^ in itin. tabuL Legitur qupque AA7/Ja^ 
ifudDionjfiurhAfium. 

Vitidi aiitcm ^piUm vox faamtrahat origr- 
ricrii, npn iderii oriiAeS {eritiunt. duver. lib. /. •- 
§ir; ariicaf. ^ Celcicumf vocabuliiiweffcafBr* 

G riiati» , 



)4« MfitvEtiA Antiqua £t NoyAi 

mac, quo i^f incolis olini didae faerint pa-* 
trio (ermone, Alhn, AHen, 6c Alpen. Agnoicic 
hqdie nometl Alfium, tefte Smlera ^ P. MerulX 
Germanicuffi idtoniai cui Camen non id figni- 
6cat> quod JuniiU Pbilargjrim Sc ifidomnoisinti 
quorum fenteniiam poftmodum referemus^ 
Alp er^m &C Alpen Gerilianis pafcui ▼ocantur 
montes,in quibus foedum ad hybeptosufus 
lion coliigitur, fed in quos paRrendi tanciint 
;ratii> boves aliaq; armema mittunmr^ut; jtt 

ilp fa^ml vel mffbit 2(fpen fo^rcn/nihil aliud 

fit| quam armentainmontanaducerepaGfu^f. 
in^qvribus plemmq;; ternis nieiniibus silivis 
ad (ummum agunt; Accedic, au&d & nunc, 
multislpci^ hos monces> Ziftn/ qU 2((p<n GeN 
mani nuncupent. 

Alij Gallicum vplunt effe vocabulum, in«> 
ter quos fimt fiipra memorati PhiUrgyrim&lfi- ' 
derus% ficcnimifte. Mpespropriimontesfiint^aU 
li£»4fe quibus Virgilius, aerias Alpe^ &di€endoi 
aerias, verbum exprefit i verbo > nam Galkrum 
Upguiy Mpeu montes dti ncamur : baffint enim, 
qus UaUa murorum vicem exbibent. Feftus k 
nivium caitdore diAasil//^#5cenfet, qu6d per« 
pemis (erh nivibus albefcanc: Sabinieninl 
Alpum dix^e^quod poftea Latfni Atbum.Q^id''- 
quid fit, authiec Fefti ^riginatio magis placet» 
zai incertam (quamvis nomen anciquuhi ) 
effe arbjt^mun /\ 

Utrom ver6ili|p#vGormam%GalIi2e,vei 

ira- 



\ 
i 



; 
1 






-: 



Db AiPiBiis In GfiKiRSa 3^ 

haliae adfcrjbeadb jihcl pariim tefert, ciim 
iraiiarh a Germania (Galiiaq; fub prdcilrdi^ 
tanquam haci vo ifnuro /eparenr? Sc ad tres il« 
las Eurpp^provinciasperringanc: Helvetia ' 
magnam iUairum> earumq>Nalciisimanmi par- 
kem fibi tribiiir; . , 

De Alpi^ Ungitfidim . 
Circa Alfium longitudlnem varianc Aurhoi 
ires; Cr/^craditinIongitudiiiecfentUmmiUia 
pafluum pacere : referc ?linm lib* 5. cap.f^. Ce- 
liunil a4 decem milliaria a mari Thufco ad 
Adriaticuni; Timagenem vbrb ad Vi^inti 
doo miliilana, Alfei extendere^ fedhaefunt / 
Plinianise cjuii^uiliaB; PolybiuS \\h^%*Alpesi 
W^4 mtifienteSi $i$i^adintimufH maris Aimtici 
finum fY9terrduniur. Undc mvtlti AlfiumloTizu [ 
mdinem extendum caiitilim a oiari Th^o &i| 
infero (auc potiusi finfi GaIIicQ]| ad Adriaticii 
fuhihij^ ieu marc fupcruftii v^^lgS, ^ Qolfo di Ve^ 
neiid: Sedalijeaslpngiusextendunr} Meiaiti : 
THraciam uirque i A^ium quoq*, Bamohica^um 
fnemineriint Tacitm & Sextus J^<^«^.. Termiiios 1 
i quo, & ad <juefti fic defcribit Mcrula fupra 
dtato loco; Alpes ad mareLi^t^iciim ortaperAHe^ 
irogoi, Hetveticos^ CarnosMjrfosferfetuar.iferiv{^ 
ienmr in Serviam usqgy ubi in duo fciffa iracbiatuni 
fer Tbraciathpocurrentes ad Pontum^uxiriurhy aU 
MiferMacedoniamadASium fromontf^iumfm^ l 
mtir. , ijltque haec eft c^iifa} qu6d aHa ab aHjii ; 
. Alpiumlongitudoftac^atun 1 

iQ z iii 



X 



\ 

) 



\ 



}4 Hbl.vetia ANTiqjiA Et NavA« ' 

l>e Alpmm Utitudint. 
. ' Liticudinem Alpium quod atrinet,non mi" 
hbr cft Authorum variatio, ficut rcfcrf Ftiniui 
jbi4em. jComelim Nep^ in latitudine ccntum 
milliaria habere, liviut vero tria ftadiorum 
millia^ dicunt. H^c iil reconfulendi W/7W» 
lib. 2. StrdSi^lit. 4. zlij^i* Kotandum obiter, 
Alpium nomine, omnes fer^minoreSititelligi 
montes> qui propfe Alpes hinc inde fiirgunc, 
unde jiro locorum diverficate^ ^non eadcm 
femper eft latitudo: fic interltaliam&G^f-' 
maniamAlpium latitudo major eft>quam in^ 

ter Galliam 6cltaiiaitu 

X>e Alfium AlMuMne. 

De Alpium quoque alcitudine ferras recij 
procari video« Altas cum e^erientia mulu 
agno(cunt> fic Catulius canit# 

Si;ve tram altai gradietur Alpes* 

Et Siliiis ttaiicus lib. j. ut earuhi expnmat 
ahitudinem,5«^^ ccttofaxd, vacat : imo nuC- 
quam tam promndumene mare^ut nofl AIpcs 
tantum in coelum attoIIantU(^ ait:. 

SUantufnfmareusregnipdUentishiatus 

AdmanesimoSiat^atraftafftapalu^it 
, 4fuperatellmepatef:tdm longaperaitra^ 

Erig^urtellmy&fetlumintercipitumbra^^ 
; Legendus quoque, fiipcr hac re apud ^cra- 
ho^nttnPolyhiiis.Alpes cetlo vicinas vocsLtFldtinds 
in^riia Py i. Scribit 2abarella de reg. aeris. c. ir 
Afcendi (inquif)ddfummitdtemuf^m9Ht4S Venerih 



\ 



Db Alpibus In Gbneri, 57 

in 4ff0 Pat4fino, iii^ fert0tamdimh4iniaerm 

fmnifiimum^ fed ini^d circitermediummontisvide^ 

bar^ nuhes^ qua me vijione yalliumprobibehant. Ve^ 

^eri autem poftquam de illo monte defiendh inveni 

fadam eodieJ^inferapartemaffiampiuviamiCum 

in montis cacumine nibil fluiff^. Idem ftbi per 

Alpes, 8c Apenninum iter fai;ienci accidiffe . 

referc Piccohmineus de meteor. cap. n^ Sedkasc 

cDoficler^cio parvi eft momenti> ad oftenden^ 

dam Alpium aicicudinem, ci^m hoc eciami(i| 

miooribus moncibu$ fa^pe concingat. Kefe- 

(unc quampiurimi hiftQrici^eiTe mdntes, ex 

ouorum verticibus^incerpofuobrcvi cempore, 

iolts occafus 6c orcus videri poiTiimc} «{uod 

eiiam in fummis Alptum cacuminibus con- 

tingic. Quidquid iit> nos cam 5/m/^a £c aiijs , 

aflerimus, Alpium moncesy omnium tocius Su^» 

ropas maximos, acqu^alcifsimose^^quanu 

vis iddc Pyreaasis montibus, in Hi^anieo ^-> 

met Appiam., Verum quidem, parem nori <Sk 

ubiquQ akicudinem, qua ihcipiuTlt, humiiio' 

tes runt,! qua finiuntur, mit:e(cunt> interme* 

diae Alp^ plerifq^iocisaltioresiunt. SoU^ 

nusFey«/oh[ionci,undePadus oricur, maxtftil 

alcituclinem tribuere videtur, eunciem ^A;«r/^« 

rdntiftimuminttt Alpium|uganomihans; X^* 

fomias Alpeslummai ^yoluijt aii;,hocaN 

gumenco, qubd inde ex monce Adula> in 

orhnes orbis plagas, nolbilifsimi Europs flu^ 

vi; oriimtur &; deftuiipt, ff d idcmiaaiijs qup- 

G 3 qut 



-. * 



./ 



/ 



jJI HfivETiA Antiqua Et Nova« 

qw moncibus cemt» oft^ndic Simleruftom» dt 
^. Rhacci iuas Alpe; omnium akiisitnas 
ffle contendunc. MeU tib. j. mmium aki^m 
Taum & ibetic9y nifi quorufp nonti^a vixeSi ehfui | 
^eRmuano, Vallefiani in iuarumgractam, fu- 
perioribus licem movere rion vorerentttr. 

Nos eas Alpes ali js altiores effe credimu$, 
quanim cacumina femper nivibus cand^t, 
<iua£q; cum P<Avhioldy.^.MfamsJHgorik»J^ j 
feii yelcum JuninohiftorJib,i4,igri(ff-r;//j4 "^ 
i^fiigore fntrd&abiUalocai auccum Siljo iik J. 
tlaufas, wibus rupes, & hyemiis, tempeftatum 
ventorumq; domum». nominare licet; 111;« 
^nisa 9daie4iaaerisregionenlagfs^ccedunc, 
imdeut ali)s frigidiores, ica & altiore^ iimt. 
Kon hicmoranuir,qaod(kOlympoSoIinu^ 
refcrc, ^^m in e^ cacuminejovidicacani 
^9 cujiis alt^ibtis fi qua de ^xris in^fantur^ 
ncc diiBari yenc6(|^ Ipiritibus, nec plixvi)s dir 
lui, iedvQlvem»akerQanoo,cuiuteio4ircli- 
^a fuerint, ^ufmodi reporiri ; JiterafqjiBcir 
nereicriptas^uiq^ ad alteram ai^ic^emo^ 
UJam pe^an£re> cum ha^cpoetJicafigai^a^ 
redokant.. . ' '•; "" - .'^ r^' ■ 





C llp«^ qijpi«6 ^ Al^um lfi^p$i»^s 



Dfi Alpium AdmikandisI jj 

fnjUDoifVf/A^fy tvjfj^g^^jicuf^ longitudincm, la^ 
.titiidincm, & altitudinem vidimu^: pra^tcr^ 
>unda verb nobis noh videntur quaedani dc 
^Alpibus memoratu digna. Nonne harum' 
alcitudb ftupenda animos noftros percelle- 1 
rct? Nuniquid illaruin longitudb latifsimjk | 

'dif&fa, in fui admirationem raperet? Quis ^ 

non niijrerur^quibus fundamentistanta molcs^ 
nitamr, aut in quem ufum ahifsima haec juga 
fiaturacxtuleritf Nonne afpicientibus vid* 
na iila ce^Io cacumina, egregias illas natUm 
pyramides, vaftaqs orbis amphicheatra, ali* 
quis ftupor incuteretur f Quis non alpeftrium 
it;nerum (iifticultates S^ periculacemensi eXf 
pav^fceret ? Nos Atfesy avium divcrfarui;n ca^ 
veam^ vari^rum fprarumrcceptaculum,fofsi-f. 
lium' mulcorum fpdinani; armentorpm pai^ 
faja , pifciuin yivarium^ apum alvcare, Mn- 
tium fluviorumq; matr^pi, tcnipeftatum pro^ 
gnoftica^hominurnfeminarium^affluentemq; 
faac & melle terram, nominare poffumus. 
Sed in fpecic quaedam AJpium admiranda vi- 
dean^us. / 

JMcmprabile ac mulis populis ignorum, 
qupd maxime verno tcmppre^ia nud^i^um ar* 
boribus Alpium deciivi accidit , cJim Ifque- 
fcunt&cipolliuhtur nives j func^nim ievi de 
caqfa conglomerat^ ex altp nives dccidunt> 
quae ubi proptpr voiui magnitudinem flmul 
jtabfii^ers (lon poffunt,hincind^ diflundU^itvu:, 
^ ^ C ^ ita 



^o Hblvbtia Antiqua Et NovAf 

ica ut quidquid fueric obviumjfecum abripiaf^ 
&ad imos moncium pedes dcferac. Rhaii 
LabiHoSyfinfidubio^labvidoi Gei^mani corru- 
pca voct Lauvvinen, &c Helvccij gal. lin^uaB Ur 
vant^y aatiValantzf t aF^ff^^quod conglomty. 
racae illas ni ves> in valles u(q> a (ummis mbn» 
tiqmjugis dccidanc) vocant,, Scd de his fu- 
(tus Daniel Eremita inDeff, M^Stumpfim Uk^pSim-' 
ler. com. de Mp* Guler. de Rbat. Sprecher.palL Rbait 
Hotting. metb. kg. bijl. Hel p. 2jS. 

Reperiuncur in Alpibus induracae glacies^ 
qryftallum references , de cujus ortu diffen- 
tiunc Auchores : vehementiore gelu fieri tt 
nive velglacie author eft PUnimlib.)?* cap.2, 
Succum incra terram condenfarum ftatmt 
A^icola Ub. 6. fojf. prioi tamen ampleflenda 
{encentiavidecur. Non cancum id no^nen po 
ilulac,(ed& loci nacales,invenicur enim in iis 
ubihybemae nives (unc, in Alpium ade6 in« 
viis > uc pierumq*, fune pendentes eumactra- 
haint, ficuc aic lonftonm, infua Tbaumat. nat.pag^ 
14.P. Ouorum generuni cryftalli in Alpibus 
reperiri docent Mimr/?. cofnL Ub.3. &SimUr. defc, 
Vai. Ub.t. &com. de Alp. Pirimum genus e(l cau« 
didum Sc peUucjduiTi, illudqi praeftanci(si«f 
mum 31 Alcerum fubpbfcurum > nonnunquani 
crocei> auc alterius coloris » quahdoqs purpu-r 
Y^fcens ) unde a quibu((}ahi pro Amethyftq 
gemma vendicur* 

^ Oivqr&autcmefthanimcryftaUorumma-* 

gmcudo^ 



\ 



gniiudo, ferunt enimaliquando integrasfic . 
ponvitiatas pondcrisquadraginta libiarum, 
auteiiam qujnquaginta reperiri : refeic irij 
fidm.Cl4B.cap. 9. Vi Ga^icisS.hatorum& HttvetiO" 
rumAlfniuipjftaUumJivenivemfexan^ulamcTefct'- 
re, dltam, {atamqi duQs treff. pides , ttautCarolue 
Pafcbatii Regis chTifiianipmi ad Rhittei legaim tale 
crjfialls fiufium tribut millil/tu aiiretrum tmerit- < 
Cryftal/imiiabiliafunt, qu6d,cumtempore, 
abareniStCeira.lapidibusialijfq^rordibusper 
fe pnrgetur; quod a fblis calore liquari ne> 
queacob rummam frigoris incenflonem ; ' 
qubdex ea diutiusin ardencifsiaiis fornaci- 
bus Uquata , egregij fiant calices , qu6d tan- 
dernyerTiginis hoflispu[etur,appenra&po-, 
X^\?\atter. 

Vari) generis lapides «ofque adiltiran- 
dos producunt Aipes. ,1. Sunt mulcislo- 
cis lapides quidam nigri , qui metatlorum 
indar e lerra eflfvliunturii 
dunos & SidcriaDOs, vulgu 
ali) cahimtshitum%mfos,\Ci^ii 
bonum ligneorum inflar *' 
ex illis calx optima conlic 
Va&.lib. t. i. [n prsetura P 
tibus ex adverHi Mairx B. 
quo antiquicus (atcedante Pi 
lebetes { LartxM ) coquei 
fdiaqjvaracornarilolentj c 
C 



4^ HiLvfitiA Antiqua Et Nova; 

cinf^s regiQne^ fnagn:i quanticate devehun* 

fur. Sprechirf P^Bddt Rhxt, lib, lo. "E^dijitU 

cur efTe ifaxi illius natura» ut venenum infe^ 

(him ad ignem ebutii^t & rejicr^tf Simlerm 

4e Jiifuk Hehet. Ub. a %• In prasfeAura 

jSanenfi ditionis D. D. Bernenfium , in mopte 

iaxofp , yulg^ di^Q Dmnaz, ( forte ab iierba 

Poroni<:o ) lapilli fubalbidi maxiino qume« 

ro, ntbuli mflar^reperiuntur^qui ita (untcom-' 

^aratt > iit [n oculos immiGi , eos expurgenti 

candem habences efilcaciam > qiiam (emiui 

Crval^trihmtAffmiHs Mi%4ldus^^ utiles fiqui* 

dem fint illi lapiUi ad excutiendam ocuio!- 

rum caliginem^ $c ea qua? in illps inciderunt) 

educendat 4* Sunt quoque in eadetn prs« 

fipQura igniari; filices opcimi> in inagna qua« 

dam rup^, colore nigri, &durifeimi , adcata-^ 

pultarum rptatarum ufuni perutiles, 5, In 

tnonc^ frado > apud Liicernates , eft quaedani 

feeliifa, ul>i nafcitu|: lapis Morochtus>vuIgus 

iul lingui Idc luud nominat , quem (uperfti* 

dos^^ltulte falucarem efle perhibent, ad? 

yersus i^uemcunq', mprbum, sgroti cu|tkvis, 

{^roptef quem exprefsi ipf^us nomine a (pe- 
unca petaturt Simfer. MSC. Excat meatu$ 
(ivecavernain qupdam monce Abbatijfccilla^ 
lio> in quum fi quid con;i9ia$>ingences ventor 
rum procelIas,t)Qnnrfe vi maximaind^pi:o- 
veniunt, cefte Vadi^o virp do Aif^mo > & ha- 
mm regionutn ex^p^no* ^fbrfizjr. J» 4t^^ 



V 



-* J. 



Db Albium Admikan?>is» ^ 4| 

dmnis feri gcneris plan tas in tnagnis rtibn- ' 
tibus nafci memonxptodidhTheophrafiusi oh 
loconim vari^tacis rationeih, ficot ziiSimkr* 
fm* ihAlp. hfc nihil opns iibdrrittia , ad alen-. 
da omnis generis armenta 5e peCpra , com- 
^emor^re paitbia) iii quae folutis niyibus ila- 
tim doduoi poflunt. Nihii hic de venenatis 8t 
hoxijs herbis 5 NapcUo , Acbnitq , Thofr^ 
(x]uamyaiden(em nQminanc ) &alijs ejuC- 
modi, fumusdi^ri ; quarundain tantiim la? 
lutari um^jftietninerif^us. ' 

Sm^era haud vetu^ plaijta cft , primui 
t2m MaHtfiolJib.2. capJ37. dtCctip&u InVenta 
inCatalaunia a fervo Aphro. contra vipera* 
ruinmorfum prae(entaneum eife rerhedium, 
Idem quiinv6n^c>oftendicj iuccumhaurire 
neceifiim eft> ilii qui effiigere coWa^jir. In AL 
j)ibus; crefqere Scorz,oneram teftatur, eirperi^ 
cfitia 9 im6 quinqueiHius /peeiej^ pb(ervavi( 
Qkfinii. flirp.pm. lik ^. Piromidiie quoqtt« vi- 
fleis inmagnoilionaturs^ hortoGentianam, 
Elieborum aibum, Angelicam , Sefeli> Siler^ 
drfium, linguam cervinam & atiasdequibus 
apud Bbcanicos,itiaxim^autem apud GeflTnet 
nufi, & Gkifium. Refert Ft^: tapi s. odgM. ioi 
monte jE^ila attifsimo , tifld^^ftuVius Doibius 
pofluir, &ectU^ntem lacifsimo feiib t^antam 
tiafci, alterat partt candicantntfij 8rab inc^i^ 
defelrcam vocarani (cAcaUa fucric fbr(an aut 
fm^W )f Jn itiontibuf ahis> locis def^rris^ a^ 



* 
^ 



44 Hevbtia ANTiquA Et NovaJ 

fecus vias provenic Sylibus , ut aic fUmUr. qua 
vuig^ Carlinamjali; ceile Dod^ngo,LenczQM'^ 
tiUin, vocantjcujus capitula carnofa^calicei 
flbiribus ac iemine refcftis , iuave edulium 
prasbent. Qua rat^one venenis omnibus re^ 
fiftat» & alijs morbis proiit vide Dodon, Pempf^ 
. /. j. fdp. t Apud Rh^pros maximc pullulat co* 
puDoronici herbas. ( cui nonnulii fals6 vim 
ddeteria tribuunt>fi expenis medici^» Geffnt'' 
ro, BaucbinOi O(mir4rio\ &c ali;s cre^imus)bK 
rupicapras deledantiir, unde Montam^i^^ 
frarum radicem , @imfitl>ar$/ nominant.t^ftc 

ClufioStirp.psnfbiftrp^S^S' Venatores paftprefqi 
inoncani, hac adver(us vert^gines, non minii$ 
quam Amicul^ u^ radice, & ad roboranda; 
vires utuntur. PreyMm. Gdl cdp. p. Reliquum» 
quod eft de herlHs 8c fnicicibus Bocanicis> re^ 
Jinquimus : de arboribus & aquis alpinis 
alibi dicemus« 

Animalia.vari) generls Alpinae regionei 
alunc non minus quam planae, imofirmiorl 
corpore, &forti(»:a, q^uodexemplcycervoruai 
& equorum ^lpiinorum oftendit Simt^r, comf 
de Mp. ibi quoque bovesn(iaximi, ic vacca^ 

{»raegrand^s v|(W|tur, t4ntae fef ocM:aciS) ut n^ 
upi eas aggredi quidem audeajuc > refen Geffr 
9sr. de QMdrup^h^^ f 55i« hi Rbeiiaiacer Oo^ 
iriam&Velcv^mvaccasexduobus pagisin 
pr^icum eduOas tancuw iniville certain^j 
utiiK>nnifiyiginci qjii^cugr^i^^^piri pdtii^ 

ric» 



\ 
) 



Db Alpium Admirandis. 4{ 

ric. Quemadiriodafn veibnifn9mnk fert mnid 
tellutt ita etjam ih Alpibus qusedam animalia 
degunc, quae aUbi lion facile repei iuntur^ 

Mures Atpinhfeu Gtires ( GalLMarmotces aut 
Marmotaines> derm. Mumtehhiet vel Mur» 
fnentle) aucumno cavertias fubeunt, ubi in 
excru&is ex foeno^ fimilive maceda, cubilibus 
per cocam hyemem , erinaceorum inftar con- 
lobaticara gravicet dormiurit i m vel ex ca- 
Vei:nis extradi priiis ribri excitenctir , quiri 
per aliqudd tempu$ ad (blerii aut ad ignem , 
lucrint e^pdiitii referc trey. hf. Viri D. 
de SchaVvenftein ^ regio apud Ltigdunen- 
fcs Rhsetico praefidio Prsefe^li juffu j ex al- / 
tifsimis Rhxciae montibus i advfcftos iftius 
gcneris mures> rionriifi apparerite verefufffc 
«tcitacos< Miro iri coliigerido fceno molimi- ^ 
n^ucumu& Urius humi Oracus, pedibus 
crcais , {iipinils jacct , in quem , tahquam iri 
<{iioddam plauftl:um cblleftum fanum coh-^ 
jkitint: caeteri, qui fic oniiftum, apprehensi 
mordictis caudi , in fubterraneas caVerna$ 
Crahunt* Quomodovautem apud Rha&tos fal- 
fa illorum carc^reporiatui- j & qdo artificib iri 
vallfe Telina capiantur^ vide Gejfner^ Delmmu^ 
ribm agunt Himmiib.tcdp.37. MatthioL in Di^fm. 
iii* i. eap.^S. Munft. lib. 3i ccfm^ &imUfiCiim, de 

Ex caprarum fyl veftririm gencre funt tbices 
(Capricornos vocant quidem, Germ. Sfem- 

bnkj 



I 

» 



L 



'4^. rtfiLVETIA AnT IQUA Et NoVAi 

^f rj(^) in Alpibus r Nacur^ frigu^ requirunt^ 
caecae alias fucuras: Magni ponderis comua 
ad derfiim reclinancur, ^bque majoris, qu^ 
grandior procedic aeitas : veculis yiginti circi- 
cer in ijs nodi increlcunc» & cum bina fedecim 
librarum pondus excedunc^ Nuiia eft cani 
afpera.rupes) quam faltu non vincant> falien* 
diun (i excipere poceA ungulas> ip(um afpe^ 
tvLjcn parietem icandere polTe, quidam prodi- 
dete: referunc venatores, moricuros prieal- 
tam confcendere rupetn, ibi alcero ad parie- 
tem corpu innixos perpecuQ ambitu circum^ 
ire> donec attrico motibundi i;otiiisinujlonftoni 
> ex Ge^erb. Ibex foemina , Qfermanis Ibfcbgei 
dicitVLS. Simier.de Mp. ^ 

Rupicaprs ( fecas ciptisGnccii Germ; (iri : 
^^ ®<tfibi vel @cmp; Alpinascapras quidam no^ ^ 
minant ) lioh qu jdem iumas ica incoluhc ru- ; 
pes, uc li/^^i ^ Nec earum canta eft ad lojige ia<ii 
lietidum agjilitas* Videancur d^ his Simler. di 
Alp^ Mmfier. iiLj. &f. connilatur quoq^ Plimm 
fi^^.^4^.5i.^//^.//.^4^.i7.Tcftacur^rey, mon^^^ 
tanis in hifce caprisGermanittimBezoarref ' 
periri paul6 (bpra veqtriculum^ ijfdem viri-^ 
ous, qiiibus auc Oriencaie^> ^ut indiaeOccir 
deiskcales fttum Bezpar ceiebranc^ Singularif^ 
fimpm iiftendae dyiTenteris prcmov^ndasqj 
parcuricioni , cft remeditim. 

Lefmiqixidstm drinores Cufit in Alpibus^ 
. qUihyememaxi,mealbeicunt,uchabecG# 



/ - 



] 
* 



V Oe Alpium AbmiranBis." ^i 
mus, iAius rci caufas videApaAshnUr.deA^l 
Ali) dicunt , cdndidos tion 'dari lcpotes, iecl 
tales hyemeappdrete, dum nivibus tanqiiairi 
atba vefte teguntuf. Itt abnotat Clarip D. HnU ■ 
' iericas. , 

Ingens vulturiim inAipi^usptxfeltithtiico» 
pia, quibus hocprxcei cxtera, flngulareeft} 
quod nec pctinati , nec lanati , nec pilos j vJl- 
lolqi habealitjfed nefcio, quid irlediuni inte^ 
haecomniasnlonencemagnb sealigtroi 

Prxterea nufquamferc nifiin Alpibus,atll: 
altis monttbus inveniuntur /frffgtiff/, quoriint 
majores Tetraones PlinijelTecredilnturj Gef' 
manis Orbani vcl UrhaH, & Grpffer Bergjafam 
monianiPhafiani nominantur. simter.de Alp. 
Dc Urogallorum ^mm porttmofi fcribit Ehce~ 
liuitib.j. deUpid. caj>. S4. 6allusqU)ppehu/us 
rp^ieifpeimaexoie, coiiuscer 
excreat & evomic , & voce m 
ip{as advocaC , qu» fperma e. 
guntac deglutiunt, acralimot 
ItUspollea Gallus Comprimic 
tumucit,femencome(iumj Su 
linas notulcendir, iilae ova hypcnemi^ pa^ 
riunt. Sunt; quoquc alia duo (ylvcftrium Gal- . 
liDarumgencra candida, qiiaun Alpibus po- 
tiftimJim degunt< Alix, ein Gr«gelhari,Scalix^ 
einspilhas, germanice voc3ntur,telle£;«i/n'n 
'nAtvaT&iMuttfier.eefm.Lsi 

Ingentem Apum tn Lithuania & Podoliji . 
copiam 



4»8 HBLyiTiA ANtiQcuA Et NovA; 

cbpiameireteftaturo/^iir Mdgnuii Nonabhof^ 
renc ab Alpibus apes, quas ibi feliciter pro- 
veniunt^earuni copiamfacicpalcubrum uber- 
tas, odoris (uavitas > floruni abundaiicia^ 6c 
faporis deniq> ;ucundicas i uc Idqiiicur lofiftf 
Thkum.pag.^^. 

\ Alpes metaUis non carere oftendic Siml de 
Aip. afferenscaufas^cur Helvetij rem metalli- 
^camnegligant. ApiidRhaetds mecallicas ar- 
geriti , cupri & p!umbi fodinas Spreck Palt. 
Rhat.lih.p. Sc ApixdVMcfiznos idimftencofm: 
iii. j.docmzi 

CAPUT VIIL 

Jbe Aipibtid infitcii^. . 

HAAehusde ii//»/Win generer laQiecie 
quaedam nobis dicerida (unc;. Cum ve^ 
ro ^iilta Alpiiiih noriiiria ih v^terum itionu- 
ihencis occurrant,diverfas earurii fuiiTe pair- 
tesyaedehdum ef^ : Alisf enim func proloco- 
rum di verficate, Alpes Maritimd ^6:u Ligufticai 
alix Cottiaha^ lulidy Grafa^&c. De qui bus apud 
Siriilerum & alips.. Nos earup Alpium {pe- 
dalicer riientionem fumiis faQuri,qua?huic 
dpexi iiluftrando in(ervire videburitur. 

yariaaiiterii Aipiuoi nomiha defumuhtiif 
Vet a t>i)Sy ut mons lovis &c. vei a Di vis; uc 
rifions S. Bernardi^ Gotthardi &c« vel a Duci^ 



f>E AlpibusInSpi^c i,b.^ . aA 

bps& claris vtris , ut Alpes lulias Uulio C^e- 
fare>&c*( Vel a populi^ illas ihcdlendbusu^ 
RhaBcieae > Leponti8e,&c, Vel ^ fi^u j alijfiq^Ue 
circumfiantiis utoftendit^/W^.^^if77.^e aIp. 

Aljpes Pemma, PeHihx , r<^ ^anind [ fic enini 
varia Aurhorum ut4efii6|,ita&vocisexpli-. , 
catio) ab Hannibalis Poenoi-utn Ducis tlram. ' 
fitu dia« funtjuc plihkHb.$.cap.i7.MmeBmo 
fo^.//.&veteruinp]erifqjVidetUri Ali) femh^ 
hds quaii Pinninasik celfi ca£umihi$ , cjudcae;- 
tetas Alpe^ fuperantj einihehtia> di£tas cen« 
fcitt : P$nn4: ehi hi latin k li njgu i, & Pihne, ih^ 
ti^ui Saxbhid, & adhu6 Belgit^yfighificdc 
quidvis acticud\ 6c elatiihi, cacuhien, iuniiiii«^ 
tatem, cufpidehi, fpicuium,achkum, Odlici 
ia foihte de queiqite chfe i Penninii ihcjujt eX 
VatrbneNoniuis^atUtuhi Antiqiii dicebaht. 
i^ribremt b^ihlohehi rei/dt liviUs hi$ Verbis; 
Hei^ hercuie montibus hi( a itanJitU Penorukf uth 
Veragri intbUjiigi ejus noruni nofrieh inditum ifedab 
io quem ih fummbfacfatuhi tetticepenninum mori^ 
iani app^ant. Ad haec ^hnotit Cluverius iib; i-m 
cap.^i ant.Gei-hi. Si propriumbeiftomihfUH Peri- 
Hihus.qumodoab hujusprimitiyo vocabuttf 4ermtU 
eUAlpiuin cbgnomeh I^enhinum? NuBd cirtipafh^ 
maticd raiionej proinde verutHgeniiihufi^ miHeH 
Deifuip Pen &liomanOcrf^t\nvts^ a ^ojarhri^ 
Se derivaiuf Penninusi Jot^mMeh^pcUmii* 
lum foiffejoft ^ndit iddn CIuv^Hits lib. t. ^pw . 
%6i Nifi quis dicerc mriJt,0feuAiiHtiJ«ftliff* 



<■ ^ 

^ 



- ; \ "^ _^' . '■• " 

paftorumDeum, qui dic^batut i^4i»» & forfafi 
^Sycragris]?^dequo1/ifgilius| ^ 

Vcrifimiiior autcm eft -Lrivij vfententi^ i 

(ui a Ttm^^ Fefmndhlp^s dehdmiiiacaefiinc ? 

IxPolybio tmmiib.Si apparetjHannibateni pef 

Mobrogfm fineii aucv Vocontiorum^ idcft, ^ti 

Delphinamm tfaniiviife,utaitSaDelIic.Enn« 

.5. libi u U bi ver6 Alpes Pihnmit(\nt^ divet/iiiTi 

tendunC Authores. P^m>i4i( sifndJaUffoSy Ptt* 

niw & sAab9 oftei^duH t, & cum iupra Jfuffiftam 

fttaoriam ( Gcrm. 2tll$^/ ^tal. Aofta j duae per 

Alpes yiae (int> huic quas ad oriehcem eft,St 

ad Veragros ducit, P<»»pw nomcn tribviunt* 

Meridiem magis Vertos, Jovius & Alciacus^ 

iocant petfmnMy i|le trbi mohs tinejim (mom 

^eniz) hic ^xJ^rimtia: Sed utrumq.ue Stim*, 

hrm refijtat. tlbi autem iinc, ex I^io noneft 

<^(cururn,qui Pennini ;ugi incof as Pftaffoi no^ 

minat. Dicimus icaque has Alpes ea^s eft<^quai 

^^ oEtoimo (Martinach) Miffifta^ pdtwiain 

ver fus pQrriguntuf > fymnmfn^ Penninim, dt 

quo Antoh^inas,euth elTe montem^quehi mul^ 

|i (uperioris & noftrae ^ieftatis JcriptoreS) £om* 

stsatimrmontemjopis ( mont-;ou J^toc^nt ; aui 

^ciuid&m TfiMdum,Simler$im,(^cModittnzmcii 

nppelhtioheiti^ Mo^s & Bemardi majof, monie 

m^gi^t 4i S. Bemardoy QrandS. Sernafd > Viitti^ 

%^u interpretati^ lazam. Male ')ovim hb. is. 4 

Algcs Si Scmai^ ollm a OrascorUftitrahiiid; 



/ . 



' f , 

6e AiPiiius In J^pEcH; fi 

6rif;W ndminatks ci^hfer. Veceiis tibmihkj 
j^enniniy apad^4ii|/0x veftigiunimanet>invalUI 
ab incolis l^^/i»i^^^ida> qiias Augufli^praeco-i j 
da,re^^al2UrordniadP^i/^/;7^^dud^^ Vdtefid^ i 
^o^&ixi vallem elTe bpinattUt kHenahiiSy (edlicui^ j 

hoc non pacitur.:Cxiftimac Vicer Bienfis clirbni ''\ 

|>ar« II. H^nhibalem per Alpes Pyren^M (prtf 
p^ftiiind^ j iibi m^is yoyb nomihaciir, Jghe &; 
ierrditer ti^i a^pertrifTe. Credic cjiioqueiiri/- 
ffnhdM tiiinenfis p^r Alpes Pennin^ in Ualik^ 
tenifT^ HanntMemy icrtbehs ^rnutpbimlmpe^ 
racoreiii, per H^njlib^lis vianl, qaahfi J^^rif ivifi 
i\cutitiSCf^bniemyoviieit h^Iiadoihum tever« 
fiim; Scribii & yoviiis sfpiid Bardtim, licera$ 
tocibu^ ihfciilptas 6itendi> hidriimehcuiit 
Hannibalis, qui bac Alp(es tra jeiierit Eft au- 
tem Bitriimi yicus jliter Mporedim ( itddiib J« 
iirea ) & Augujtmsalitphm^hi v^llis araiisf^ " 
tsik torti & fete claadieur, Oeriiiah]> imbM; < 
vdcaiKt, tum ergb hii: H^nhibalis monimentJt 
bflendancihr, gravifsimi cameh A-uchores aliat 
via in hkUam Poentmi t ran (ivifie tradjRit,' cen- 
fec Heruia, ejus exefcicuhi ih variaaghrihadr^^ 
vifum, pKiribus locis crajecifre* Vemihos ad 
cotum Vallefralnorum cradunrir extendic Cli^e^ ' 
HmUb.2.c.i. linde illorum regionem Pi^»/!r/- . 
km vaHem nominaci^ r^dquodpacetantivin 
dixeri m, illaar abfqtte ul{ra Veceruilh auckoti-^ ^ 
k tat^ orientem verms himiu,m extendii^ ficut 
}ffim & MmUam nimis ad meridiem, c^ 
. B 2i it&ai 



n Hbivima Ahtiqua Et NovAi 

^mpa^Sfiff^umPinnwtWh majorem S. Bemardi 
tnontem eile conftec; probabile (acis eft,eas 
^ffc^ quse^b Utroqjy^ii^ Pennini lacere exi* 
ftunt, & vallcs efficiunc, cxuna parce 0^^«r 
fum ufquei ex alcera SdUffoi yerrus» ^uc falcem 
nonlbnfiiabilliSd 

\ Varia qiioque hab^t Auihorcs dc Alpl-» 
buS} qua j; Summas vocac. Cie/^r. lib j. fcribens^ 
jtntudtth Viraffos , Sedunofqi k finibiu AUobrogitmt 
& lacu^Umano , e^ ftmme "Rbodano > 4i Sumnuf^ 
4^is pertihere. AtxidcthicSimleri (csnrcntia^ar-» 
bicracur ilie nomen /iii»i^i apud€^(iirenfi,noii 
^quod propriuni fighilicare npiiien,qiio ali» 
quae Ajipes abalijs dircernancur, fedeftcap-^ 
pcliati vutxi^ uc Gramattci loquutitur) &[ ideni 

efie ac tw ccifcepe ^ ^hTtimri^vciAipium euimittOi^ 
ut di^mitiii! Cafari $ fic vocat Uvimfumnmm' 
Vfirti^eni, &Jntoninmi/ummutfiPennintimyfam'^ 
nmmptnndumi&c. Acque fic fimmarum AlpiuM 
^peUatidnc voluit Cafmry, MpespeHi^asy (c-> 
cundiuriptltiviMntfiMl, aut qao^ fimt incdr Sieitmpf 
&Yeraffosr ut generalius^ loquiihtur 4kr^^ 
VArlianm% lovtm, Cu^inianmj &: ali;. Erra^t 
vtio Gldreanui i Tfikidm^ Stsmpfius &Leaaiti»^ 
qui fumirias Alpcs Ipcant» ubi in dmneii mim^ : 
<y plagaSie:^imia i^umina.evcHntintur^fiianiqi' *. 
trahttticoH^em. QiialiseftmonsS.(?oir£4r*'> 
ibVcttm liiia i^cinis» videfufiiis Simler. €m.4§ 

^Quq- . 

■ ■ . \- * ^ - - ( " * 



^ fc.» 



/ 



• Bb ALPiBui In s^ec^b. fj 

'Quoniam Verb Alpes Pennina^ maxitna cx 
parce^d VaIl«fianospcrtinenr,nos illis alia- 
rum ValiefiaB Alpium quaedam adjungcnms; 
liomnia , prput hodieprontrntiantur- 

E regione Brigae vifitur,mon« ^^^r^wi«i 
aut ScipicnisyJiQdie G^rjn. Sitnptlberg. Call. S. 
Plomk Itai. 6^4iw^/0if^: aqupdam Rom^noduce 
nomen accepitfe cpnje&ura eft : mQntem Bri^ 
gam 4 prpximo vico non^inavit Martian* Ex 
hoc montc qua firigam refpicit fl. Saltma qua 
vier6 Italiamfl. Athijb^ Oid^ntur j per hunc 
montem ad Leppntios tranfalpinos itereft; 
vidcanturi«««ff. ISs&Siniler. in defcr,yaU.uLu 
&c6m* de Alp. Non lojige a Scmpronio func 
mon^cs di^i, Yulgi) Paps & uatter > de quibus 

|n VaHe Pcnnina cftmoris^irfi^ omni tenv. 
porc glacie abundans , uc inqui t Mw4/w. Ad 
S.Hauritif mwdiem qonipiqitur mbns fttm- 
tah altus , nivibus &gla^c perpfeub albe- 
fccns ,accQl js vulgi^ diftu^i , /4rfm ^e«^i<5^ : a4 
fcptentrionem j e^ ilHus regione:, cft ^liii^ 
quoq5editiisihiuS,vulgb/<< pentd^Morclcs»^ • 
pagulo;,in mdntilius iuis difto, Morcles. Ex* 
^adem partc Ardpnium & Sedunum vcrlus 
afc^dendo^ ,; montcs ^^u^tum ditionfem a^ 
yallefianisiiftinguentcs, gericralitcr fub no- ' 
mine riiontis Sanetij comprchendit GuifUm. 
Germi ^aiietchberg, Vel Sianetrf^crg, i valie 
Sanenfi. 

D 3 Ad 



^ 



^ \ 



f 1 



A4 fcptentfionem Sidfri^i convcntus fft 
mohs 57/wif diftus Auttalberg , 6xundura| 
Hercatorim. Sylvium tAmenalibi collcicac. 
SmUr.defc. VaU. Ub. f. cum aitMattiam vaUem;^ 
a^ cqn vent^ Ve¥piknp,inciperc a monte Sj^i^^. 
peir quepi itWeu ^d SalaUos jEic Aja^am val* ' 
Ifjm ydas Krem^rt4lf &c. cm. de Aff. Apud Sc^ 
dunos mpns eft> aucmquidam SylvJum nun-f 
cupan^ , Salarsi KoCae nomen ^ impofu&rej 
iti iipc rpontc ingcns eftgiaciei perpetuascvl 
fiiulus>&c; ^dlfoJoco ^ per )u{|a mpntis Syl^ 

, vi;, quem nqftri Gtetfcher vocanr, dup (unt iti^ 
tiera, unum ad S?laflb$> ^kerum invallcm, 
Sefsitjs. ^ ^ . 

' $apr^ thermas Lekcenfii (Leuckerbad)mon- 
^tsoc praerupts rupes extraordinari^altitu-; 
4inis conCpiciuntur : dicuiitur vulgo Uttfck» 
Mt ta^ffk0^g»& 'dewmi,hunc^H$im. Gem^ 
ll^i^ i^^^ unde 0419^^ aut 1)4/4 fluvio*. 

, Itis o^imr: per hujus cnontis rppes icer ^r^uum 
^C horddum faaui^eft , per quod cx yaik 
iprutingenfi ( Frutin^crthal ) in ill%s c^rn^aa 

« ^eCcendimr :hoc iter a^ftate quidepi fr^cpenf 
tar^im||t|pi^ hyem^ vcrb imperium e|l : lUiu^^ 
^iitejfn.tant^ eft altimdo iScarperitasViit nor^ 
mal^q^dem Genitnitfm a gemitu nQminatun\ 
purenn sitnler. difi.Vall. Uk* r* Munfier' (ofifh LSf 
SjpredaKa uniui<^^ il^ontis tefcrre npini<^, 
lia d)$cile mmis> iwA mihi iUpoim ignaro 
impolsibile* 



Z?< Ixfontijs Alfihm^ 
- fmer Alpes non uldina^^ cenentiquas ve^ 

jtMs, Fueruni illdy ex quibus lEibmus inifrfines Sedstf 
nenfis & Curienfis di^cdfiumorimr, fU^s Lepoffuas 
C^4r (^ al§ fcriftpres appeltafere; nttncH. Gettf 
fforii » 4C Pivp Nicalai dicuntun M^ulae; du^ 
biun) non ^, ^a$ cQmprehenderjSomnes AU 
pes, k Rbeni foncibus ad Rhoda^i ufc^ue ica-? , 
(uriginefP) ul)i hpdi^ Lev4nfina,Bret^i^qh c^use^ 
falenza dipitU4r> incola^ ; ad quas CrijfaUus& 
jMcumonis mons> alccrapar^e pertinenc;k ^y 
fontjjs populis nomen acccpiue credibi|eeft<r 
ipintiqui nominis Veftigium manec in vaUe4>er 
vquarp Ticfnm ^^h ^^ Levantina quafi LepoHr^ 
tinay U4}^ dicirur, a<;^oiis vcrh Livinertbal ve| 
ijevmtinerth^L l^yius h js minores Le^ontlas 
Vocac, ad.earugi differ^nciam» quibus a lac^ 
Comenfi per Cl^Wiam, Cmim Rb^ort^mitur^ 
quas ^ajores Lepomia^ nooiiQaef AhiatMs in ^ui? 
.tenfibus , qua Glaronam exBilitionis caftrp 
%t^ tenditvir» Leponti^ ftatuic , (ed anguft^ 
nimis. Sub tfepoptijs mpns ^^lpfsifnps S.Gc/fr 
b^i, eft, j^rque^bUrapiisHclvetijsinlt^?. 
liam trai/citur, h«c via dupbus locis ma^iin^ 
periciilo^ eft ; i^ Ih pontepementi, fic eQiOT yor 
pnt>}n ateet^ius^qui Italiam fpe^tat, fer^ ^ie^ 
4io*, unde^df a$:i;imen uique, nihil niii nud^ 
fup^s, cum mvibus & multa gUcie^ d|citur 

yecb pons ftmPf^ f*«? tr^U^, > i^on s^^ ipfc 

D 4 fremat^ 



/ 



', / 



• • • .^ , . t 

H HfiivBTiA ANTicyiA Et NbvAr 
tremat > (ed qu&d inontent a(cendente$ viftt 
pr^pfenti periculo, tremere inci pian t. 2. Epc 
altera parte» vifirur vaiisir^emalisj ubi (upra 
iSillinium, bagum Uraniorumjuxra UrfamAf 
& prop^ tirurium vicum , ppns cft ,• quem 
Diat^i aut inferni pontem ( vulgb die Teuf- 
fel^brug) nomifna;^t : ^iujus meminit Vlatina^ 
in yita Pi; 2. dicens cum.ameppntificaram, 
tempore Goncilij Bafileenfi^ ex Icalia > per 
inferni' ptfntemy Lucernae lacum, Helvctio- 
rumcampos, Baulealn tandem per v^hijfes de 
hisyide lcvium. lib.i$. Simler, com. de Alp. Yige^z 
ter. com. in Cafar^c! / . 

Hic mons S. Gottbardi , , multis vcrticibus 
f onftat,inter quos habetur, M^^s Furca^ Germ. 
dieFurcken,a bifurcato, & in duos vertices 
divifb iumniio ^ugo,nomehhabet*Hic mons 
^ afpet eft valdfc, nec inhabitamr , limes cftin- 
ter Uraaios & Vallefiahos, &cxeo Rhoda- 
niisoataVfMHfjffieriikfm.Ub^. rxfert oiim vo- 
caittim luberUmi drC9im0m,autfecundiimaIios 
llrfiMum^ Non longii ab hoc eft mons GrimfA 
^vAGrim^ld} Cont|nuus eft Furc^, 8c f^b Le- 
jbontijs quoqite coi|fprehcnditur : Valleiil 
nafelam fub ditionc Di D. Bemenfiuini , l 
Vallefianis diyidit s iter admodum arduum 
& sSptmth cft per Gtim(ulam« |n ter Lepon- 
this quoq, numcr^tttrinonsi;irriii»0ii^,(Germ# 
Luchmanicr ) hoc nomcn k quodam iMcmMne 

Tuf<;oaccept€; dicitur diam Mons S» ^^ 

pabiti 






: I^H AlPlBttS I-NS^BCIEf fp 

Jiabs, ubi ^ft rupes Cadelln) de quapoftea 
cap;XL hic nlons Rhatcbs a^ Lepontijs di^ 
ftinguic* 

De Alfihm RhAticis. >. 
Succedunc Aipes Rhaecicse , a Rhaetis po« 
pulis eas incolencibiis> difb^ : de hi$ apdd ve« 
cere^ frequens mehcio. Tacicus hift, lib. u 
Rhdticorumjugorum ttieminit^ hosmonces Af^- 
rii/4, a Como Yeronam ufq; excendic. Rhdtti 
( inquit Scrabo Iib.4. ) ad ItdltMm ^Hantfufra ^ 
Vcronam & Comm.Dicit2darlianus^Alpes Rhae- 
ticas agro Tridcncinp adjacere , uc&Vero- 
nenfi / qujbus ex Icalia in Sueviam 8c Aq- 
flriam icer eft^ Plurima aucem fiint Rha^cla- 
i;^ Alpium ;dg4> incereaprincipemlocum 
.renec^fecundiim plero(c]ue> mons AduU. Scr^- 
l>olib.4f. «cfbVA/o; A^P^un^ parcemfaqc: Gua- 
rinus in ScraboHem viciose legit Diadueiarh. 
£x hoc mohce Scrabo SrPcolomaeus Rhenun^ 
deducupcs iUiUS (iuiimicas vocacuf Germa- 
nis der Vogel^ aut Vo^lberg; Rhaecis colmen (Ul 
fiUetto aut ocelfo, velHpnfted dcl l^eceUoy Icaiis rnoH" 
tedel VcceHo >uc annotat O.Gaudard.fecunddifi 
aiips mons S.Pmardini fpcr quem aRhaeti^ 
Belli:?onam itur > BraUum vocat fimpliciras 
vemacula,ut ait zpvtdsimL Atciatfts.Vuillichius ix^ 
XdcitumiHjCQolis dici, EczeUrefert i non oportti- 
ni inlacus ^ryde(cr]ptione,Gr4/^appellari 
^or/xtficribit* Sp^ech, p4lL Rhaet. lib. 7. mon-^ 
|em AvicuUm vocat» unde Rhenus pofteribr^ 

' D 5 oritur 






\y 



primr : in loco ifa^riginis quQndam f^ceU 
* llmfai^Nyaiphis di^tu^i^cp^s adhuc yCf- 
igia cemumur> referenceebdem^^r^rifrt SuQC 
' & ali;,qui ili/yAtn» fuI>Leponti|S<ollocent,in9 
tcirquos t^Vi^tnptm* qui Qottfaar^i» CrifpaU 
di^ L^cumbnis niohtesfub Adul^c^ompr^ 
henait,& AduUi|i aut Adyam , ut cjtiaqii^r 
git Alciatm > in^cccfiqm fignificare dicir. ^ic 
yuillicbius:4dulait4 momiS, Qotth^r^i conneStitf^ 
mtinenti quidpn ju^ , utjitfutnm^tm Mfim 
filuti brachtum aut iomu. pui J ii manfii|s c^uoci} 
Adulam fummamai Alpiurp Cve S. Gottharr 
^ or|entalern partem facit. Parum vero re? 
fjsrt hoc c6|li Alpes ^hitica&leponti^ vipnji^ 
imoconjuftaaennt, 

^/^4 4«r4:^e/«e<? rpons (aSplugayico c^- 
lebri in f>rimo Rha^torufn fadere ) Adul^ 
prokimu^ cft. (f ujus mentionem fadt ]ovm 
W./j*La?inis fcriptQribus^r/?//i»rrfr«/wf« UrJ^ 
Rhsetjs , colmodelOr/o^i Germanis der Urfilef 
oder Splugerber^,y igcncreo srBernardini mon^ 
<|ttibufHam f tiaih jfrfri^/4,dicitur, In hocmon- 
te columnam lulij C^iaris oftendi,^it5i»i/ffv 
fom.de Alf. Ad illius radicem fi. L(ro orituk 
i^llem Clav^npehfem i^iterfccans * hGic va Jr 
li ad orien^em ^diacf nt mqntes % turcula & 

J5*jerirp mons inter altiilimos i Mf(^ &^^^^ 
nqminatuc; eumin (inibus Rhucantinoruip 






^ N 









V 



^cnotBiHdcum yulc Sfmt^r. cm. de Alf. Tfchur 
;dus ^rjlrigiJwerbcrg appellat, Qu^^ Hel vctia 
e|l,de co fic ir\ Ta citf G^m. Althametus; Ri^lc- 
pcomom, 4pud Pomponium MeUmy ejljufftn^iljiu^ 
^b^Mfrim^ inter^nes Curiinfium& Vallejiano^ 
rjtm > H^lvetijs impinenh (uiadhftrens vallU vetujlf 
nmim reliqui^firvat; vulgh enim Braeti^ovv ( r/- 
cum baftens lenatium )id ^ Rbatorum ager^ p^gu^ 
a$U vaBitfro Rbetjfoffe afpetlatur, putq infuter Pom- 
ponitim y Sraetigovv , ad Romand^ lingua. figufam in 
Rheticonem deflexijfe\ dicitur praierea vaUisUonr 
fafum a Comit(^us deSonnebergo, quibHs 'pam.Sor 
cundiim lon^imdinepil^ic mons cxtepditur 
uique ad EAiones 5 ab uno illius latcre eftjval- 
lis Prunanaji quam mediam i6catfluv|us Lan^ 
^arusy qui ih ^ltifsitno Rheti^onis v^rcicc (felr 
ya Rhasta ^qudi fylva kl^^j» di^lo ) pritur^ 
yideantur 5j^r^r^. Fall.lR,hat. Ub. i, & Miham, dfi 
yari}s l^I^astic^rum Alpiumriominious/ 

Supr^ d^ P^nnJnis ^lpibus locuti fumus, 
quae itint inter Yalleijanos ^ S^laflfos ; funt 
8caliae,jqaas T^citus juga Pgsninar^o^xnQLt^ 
quibusex Itflia inNbHcuni &}^ermai|iiam 
Iter^ft^rcferpnte IdarUarfo. Lqquitut quo^ue 
pohmeus de moitoiq Alpibus % Penninis du/ 
v^rfts^ quae Italiam a Rhderia f^patant/uhtq; 
intci R^apti^s Alpfis $c Ocram qionicm , ad 
fl. Ly ci i^n^sj j>o|itap ; I(as 'a Pcnncinc hlojicp- 
' tum R^e> (liQ^s ait 4yentinus , illas eti^niv 

gpjasnoipinans^X4^^ ^c4em Pcnr 



V 



■J 

I 
I 



N 



> V 






/i(Sp Hblvhtia Amtiqua Et NovAf 

none^ Auncupatuih Penninum n^ontem ( un« 
deoriunmr Atheiis&Rhenus} quemvulg^ 
Venufticum dicunt > iftas auc^m Alpcs |iis yer- 
bif ita defcribit. VinicUciayqudmj^inSoiarUrn . 
nominamm, clauditur ab auftro perpetuis mmium 
juffSt &hoc dorfumaLjco adoenurnpertinetj qmd 
ampliusft dnJraSus fequeris, centuni,& viginti fnil^ 
liapajfuumpercufriti quhdft bifce quirfcuncem dem' 
feris, reliquum eft reSi itineris interva^fn, Alpesa 
Ptolomeo Pennina ( aut potius Pcenina ) nuncupan* 
tur,ftcuteelfiftimsiundiqueprarupt£,&abfciffaru' 
fes. Cacuminaperpetua nive aUticant^, longe , latl^ 
ad quadragefimumx^ amplih lapidem a peritis dif 
cemuntur. Alpium quas Ayentinus defcribit^ 
inquit Sinderusy fnm^tz juga ^ noilris nomi- 
nmintideArliberg oder Albelen( 2i\} Aquilano- 
men habent)'it^m venuftusmpns Binftermuntz.. 
Atque, in?er Qenum & lyxum , ifti monces lon-? 
g^prpcurrunt, & vallemefficiunc> iquae aCer* 
m^nis I»iM> vocatur : hancidein SjimUr.defc. 
VaBef. lib. 2. & com. de^Mp. Pceninam vallem> 
f rcAi&s Oeninadic^recu]:)qu2eaRhaetiae piro« 
iegaco regebamr,e(r^ ex: quada m qu; Floreni| 
i^agro Yeronenfi^ vi/ipir in/cripcioneiarbif 
iracar, 

. Alpiuni Helvrtf^amm pars tdmoris Albius: 
facet is inter ligurum&TUgiimi 8c eft ubique 
pafcuus: hujus mentio fit in literis quibui^ 
dam Ludovici> circa annum feptingentefi-^ 
mum; Hunc Rapcrtm Thuricenitk» S. Gal|i 



mona- 

/ 



/ 



£)jB Hblvbt J A Sy.lvis. 4i 

flionachus Mifium lioininau l^m/m M^SC. 
Apud Lucbrnates^ nions eft quidam,Luceni8B 
tirbi ihfirninens^di&us MQm fiadus dr Pilatiy 
libi eft ca verna quaedam> de qua cap.prdced. 8c 
Ucus Pilaci, de quo fiio locp. Certifsima ex 
koc n^onte, ceinpeftatum indicia petuntLu- 
^erti^tes annotanre Siffilera,^co?ni de Afp.hiitic 
tnoxitem defcripfit Gijjw^rw^ Si quisplura, 
fiVe ih gencrc, live iii fpeciede Alpibtisfcrre/ 
cupiats Simlenmi illas peculia,rilibellodoft^ 
dercrib^ntem^M^iii/^^^illitsEpitomitorejali- 
ofq^ quampluritiiQis cphfulan Hodierna 41-^ 
verforum Argovi^. montium nomina, ad pe- 
idisLtcni Idcorum defcrlptionem referre opbi:-^ 
timiuseft^. 

T 

•P&3lr ^ro» «iF ^mi' «V »fT5 Sm^ •TO- SJIr ffij^ 

C A P U T IX- 

Jbe Itelvethe Sytv^. 

DE iriotitit>usha£ieiius) SylVas (Juod at- 
ciner,^taiit^seftearum vati; geaefis nu-i' 
mems) ui omniumnomina, vixquisenunre^ 
rare aut comm^morare qu^at^ Noia fati? in- 
f^nis iila GermdniaBfylva) quae commufiitei;' 
Uercinia, ab Hercino Germani^a^ mohtc,.uc 
Marliano placet J autlf4rir;t/»;^ abHartr, id 
cft, r^dns^ fecundum Ammianum^ quibuf. 
dam corrupte Uartiana, Eratofiheni Orcinia, 
Germanis;S(^FF4rrtvv4/i//iGaljiiS}la foreft noi« 



) ~ 



i< 






6i Mityirix Aurif^A IBt NToVia, 

re, dici^. AITerk vtth Mercator, illam fe iii 
Hel veciam u/q; exiendere, & Helvetiajjhds iU 
UttS/ dle poftienem^ ^c veloti brachia quae^ 
dam,quj^mvjis mdd6Jiic,^od6 iUtt diverfi 
acdpianc nomina. Sylva j quaeTf^frop^ Zjoifin^ r 
gam eft> dici^ BonfMldti proferihaetabjetes 
pj:ocerfftimas> temum & triginca pedibu^ 
longaSy qdae fecimdi Arali, per Rhehum in 
mare, ad conftruendos nataleii m[alostran£> 
mictuntur, vide MuHft. Iib.3. fif\\<^z hff(f'ti 
irequentes liabet Tyl vas, d^quib^s in fpeciali 
illius defcripfion^. In VMpfidAixzmm (ylva^ 
tum meminitHer^ilar,una|ti vptzt- HeMacbi 
propeArnenj ahetzm Petfimpdldh propi Pc-\^ 
iigard : funt aiiterti (ylvae per cotaim Helve^ 
ciam crebras. (atis> iiVe iri locis in^iitatis» five 
id planis. In(ignisquoquee^'e(l(ylva> t)daB 



"\ 



quai 

Jif^di Alia^ reticeo, quafum coti)munit«rilo-^ 
hiiiia aib oppidis aut pagiivicihisdedimiin^ 
tur. CuhiatuteinHeivecia,ffreinmontibttsr 
fiv* in plahitie vafrias habeat jfylva[s> ^arif 
iquoque generis arbofes alit, tfcLquibuslaliri 
quibus aiiquid hic dicere> opoftimum txic^ ^ 
Cdfidftiornfn nbn eitigua& funt fytva^ a^ad 
Rhaetosr» qui (iccatasadversiis famem> hfiaghdt 
paupiBtaArcDmmodorecondere didrceitmt r &" 

txtitBi 



V^ / 



ihitn rc&h:^ ac ex arreficcac^ faerint> (icca^ pz^ 
fitcr &c elixae efui aptag funt, panifq-, exilUs int* 
plebis ufum coquituf, m m Simler. com.de Alp.' 
Suntquoque alibi caftaneai^ in Hel vetia> m^^ 
iimi apdd Antuates, & in prafeftura NevidiUi 
hihfiy ditionis D.I>. Btrnenfium* 

Sunt & i^^r^r^v^rijsinlocisiundequer-t. 
diDi¥i ufus>^ ligni firmitatem, in acdifici/s 
ccmftfuendis ^ft. SrcBerna,-inQuereetopri«^ 
rh^, k Berchtoldo Zahngiae Duce asdificari 
cdepta eft exquercubus. 01ande$miriiicead 
fa^nandos porjcos inlerviunt > nrufe magnaf 
ocilita^; fami$quoqii[etempofe,apudpaupe^ 
rc^in ufii funtiLigndjirt c{uercttn4tivifei, prtf 
aMuleto adverfus comhiatem hio^bum nobii£? 
ftuUi muiinir> 8c fithiliter cohtra /anguinrir 
lindeqCiaqlefaptiones ; fedexiguo^ imbfnttilo^ 
^m frudu atit ftrcceiTu, ficut monetDodeff/ 
femp» t. lib. 4. c4. in veteruMi qttef cui!]:ifi caudi^ 
dicibus enattum foljpedlurri; apnd Medkos^nnK 
gni aeftlmatuf^ Sc alij^ praefefrar*- 

Inter giandiferas arbofe^ at^umeraft I^^ 
ftorides /4;giri»i, qUamvis Quernaeglandinthil 
flmile fraftus habeat^ Egfcgiat pfocefafumt 
&gorQ[m fyiva^, iriHettetifibr:epertu!ntu^.dLi«i 
gnum adrgnis ufiim optimnm efif i}Hns<^n&-' 
re$ ad vjtri cbinpdfi(ioftem"ifti}ci,fc:fibit?^w> 
trm (ihfcentius^ • Interiof e^> fruflus rteclei, fa-- 
I*OTe/cum levi adftridionedulces, ferunmrj?e* 
fium^cx cak^io d^lores^fi edomutmitig^ey 



i. 






"i^, H^^LViTiA Antioua Et Novai 

qC ad cakulbrum ac arenularum &ciliorerii^ 
, CKicum^ prodefle) Columbae ac cqrdi his de- 
lt6Aannu:} borum paftu fiies faginancur^ i^uri- 
^ Qus ac fciurisgracirsimiiiinc. 

. incermoncanasvboresatrtffi&rii/^o enume- 

rancur abie^es> pinafiri S( piceae s conftacau- 

ccm ex])edenci4}nap folum has ar bbres inAl- 

pibus felici(sime proveiiire , fed & ih locis, 

planis, illanim epim iyl va^ per cocam Hel ve- 

tiam frequepices fads mnc> verum moncansi 

db hia)orem niateriae firmicacem^ ^nc praefe- 

rendaei» ficucoft^ndic^i^/rr.^niLi/^il^.piagim. 

31^2» De vari js refmis cuin aridis>cum liqu|di$}, 

uc 6c depice^videapud Plihittmljib. id.cro* 

& pafsim. GaUnuhi, dodoneiuri & alios^ ex 

^onis ieu ftrobyIis> qiiidam dvis Lau(ahhen« 

fis, oieum ftiilaciciQm conficic, quo adversus 

varios morbos felicicer nticur., In reGna & pi- 

t6 <:oliigehda ma^m^ dahc opera^^m, vallis 

Calahgafc^ ap4id Rhaecos, incola^, unde fe> 

famiiiafq^ fqais SLiiXmi/SimUr.com. d]t Aip^undc 

^uoque refinari) dicuncur Gui&im^ dtreb. UeU 

» Inrer coniferasarbore^%hbh conremnehcJi 
vidithr tiir/^v^l^heQphilfto $c Graeciseignotai. 
Alpil>us hoftris pi^opri^, quariHriingeHS copia 
eftiniyivis apud Vallefianos^&flhae^tps pra^- 
clpui. iiiihs ijgmilri in tempeftaybus firmifsi- 
mum, adverujs cariem iiiasfnni, ad aediSciia 
aptttOH vifupiiltilv^m^ odprwi iuaye^ & con- ^ 



/. 






DJfli HfiL VBTiA Stlv i^, 6K 

ttk \tptim efficaK, hab^tur» 'EitfinA lariffidt lA 
bfHcihis T^rebintHitia^ loco divenditur> quod 
jam Tua secace fai^um Gdenus refecc: Fungus 
^uicialn in larice nafcitur^ vulg6 Agaricunl 
tiomiriatuf. pliniiiiiii. li. c.8. Gailianun arbo« 
its itiaximc glandifGrasferre Agitieum dixit^ 
fed fallicurvnoti eiriMgl^diferabvfecicdnife- 
iat^^ qifideiff ini^er has rolalafi^,quaenon 
iri Callia hodiern[a>fediitHelVetias&Italide 
Alpibus crefcit.' Agaricum aucem adverdis 
capitfs doldfes prodeiTe dicicPlinitis lib. zjm 

c. 6* vifcefum6bftru(Sionesexpurgat,iumbriT 
CQS pellft; alijfqj morbis medetur, ut Medid 
cefiaiicur; Cbicef hic noiahdu^ duplek vUnij 
iitot: I. ei^ini' folia atrittcic aUcumno, quod 
noni cogriovit P//»/W. i. laricemnon combu- 
n igne, dixfit idtm pUhius lii.t6. a lo, cjuod 
etianf d(p caiJro fafig;no' 21 C^/are oppugnatd^ 
fefeft STitruvius/ fed Hocfi^lfufncfJlieexpcri-. 
er\tiacompr6bat> a nullo^hirri afroligno ma- 
^is liqucfiunt mec^lla, Ut irf/i^ri^encinis 
rnoncibuS videfe eft^, omnium iaricis C^thom 
nes ferfarijs offi^inis ucilir^irriosfcfjbit M^r* 
ilfiolus : 3L^\id Vallcfiarios riqn alii iri foci rifunfi 
ligna^ mulcis iri locis adHib^i-tfadit aM(^ 
im.deAlp: ,a , ^__ . . 

pidunm IcaliaB advena & pf6r<^rirta, ficuf ei 
plinro lib; I i. c» 1. vidcf e i% iri Hplvetia coirii- 
inis eftVdlius piroprietates videa]pud eurid£' 
■ dib;^4, c. 5. mxihw; MkttmUsi irifeni' 
^ t faeft,' 



fa el|>uc nuUas illias uMbi^as fwe pofsintFlr';^ 
/i^. /^. c. 134 Experiemii fibi tompertum fcribit 
Plinius, fraxini fronde & igne ciaufum & cir-* 
cundamiti ferpentem^per igiiem^ pdtiiisquam 
per fraxinun^, eva(urum. Hinc fumma natu- 
rse benignicas^ floreC) ancequam ferpenres 
egrediantur, nec ance conditos foiia demit* 
tit^pauci im^nullifuncierpencesubi fraxino^ 
rum el\ icopia^ uc apparetquibufHamin HeU 
Veciaftlocis> ubi mulcae (unt (iraxini. Sed haec 
de arboribus quibufdam di£la fufiiciant» 

MMm^rt^ Ji^ TSifp^ ^<t#^gA ^ A %#*MP^ aflffVa^lft 
•SBWw* cV*w- «ir • *re wi^ •iJu w' •ir 

CAPUT X. 

Z>€ Helvetkfontibm^ 

SEquicur nunc, uc pro infticuci noftri racio^ 
ne, quibus fmicibus, ihtvijs» & lacitbus^ 
Heivecia; noftra decoretur, videamus. Nuf- 
la &ne eft re£io> praeter Helveciatn> quse coc 
aquis gaudeac^FoncibuSjamnibus aciacabu^i 
non ene fimilem Helvecise nacionem% exifli^ 
mac (jldrean. infua faneg. Lacus enim naviga<H 
biles viginci quatuor&ult#af{uvi;fexntinie<' 
rancur, K>ntj?s vero innp:meri. Hu/us aqua- 
runti crebritatiis caufam mdicsitshiecafiib. nau 
^Hdfl.s. COfifldt, Germaniam^ GdUamg^^ & prdxi'» 
me abbishaliam abundaterivif &fl!mimb)ej quia 
ealo bumido utunturi & ne aftas quidem ifkbribm 

emt.^ Hoc (ca^de Helvecia n^ixim^ verifH^ 



mtim ieft> tic 'cxpetiehti& pacet: Regioetiaih 
iprj-maxihia ex parte mbncana (rigidior eft^ 
& ihonoes quam iiepifsim^ nubes» pluvias^ 
auc hlves enlictentes, ittraihunc ita ut tefte di- 
kcris,'cuhiSiliol 

Ateum in nuUla mmies > aiit cum Virgilibi. 
— S£fiecaduf9ttk?MniAfisimbres* 

Unde Piacidius Plat^ntinus> nuUferds AfH 
Vocaviti ^ ' <^ 

Haec iquafum c6pia> etfi quanaoqs> oi> lo^ 
lc6Cum ^uis vicihoi-utti ihundaciones> ho« 
xia fit) pifcatidni tameh utiiis eft, irrigandi^ 
pratis> atqu^ vehendis oneribus 6c miurcibui 
bportuna. . . ; ^ 

Fbhte^jefofqs inriumeros it maximbs habe^ 
Heivctta , ita ut pa(simobvij iinc ( maximi 
verbinilla v^llls, montiumque tradii, quae 
Emthcmhal dicitur ) Sc illbs ih iumhiiS 
niontibus tepefias» Si^ quis in praeqpubruni 
Etiropae fluviorum ori^ines inquir^it, cos id 
lielveciofum niontibus ^uasfat; SUas Hel-^ 
vecia:aiijs natiohibus cbmniumtac aquaSi 
imd ftias cum iUis> ad cxceroii popuios* fbrde^ 
iihatridaci Quohiam vcf b coc,five in planicife^ 
fivc iri' hibhlhSus, foht^srcperiahcuf, dignuni 
eft> iic, uhde briahciir, inda^mu^» Ab ac^ui^ 
^luvialibus fonciu fcaniri^ihes VoluSrenbh-i 
iibili 5 fed iiiae fufficcrc hoh pofluhc, non f irS 
toim pef multuhi cempus dbficij: pluviai > 8c 



; 



I 



} 



6i HbI^TIA ANTiqUA Et.^OVAi 

qu^e infra pedes decem decidk> cerram mrft 
madefacic, Scttica^lih. j.nat. c 74 In iicciisimi^ 
umeH iociS) puceisinalcumaftis>perducea^ 
torum &; trecencor^m pedum fpacia uberes 
aquarum venae inveniuncur^ Ex moncibus 
cciam &; iaxis erumpunt flumina ^ quibu^ 
nihil pluviae conferaiit^ Ex cerfainaquatn 
mutata (ontes ^ov;eiiiJrercripfit ^ftter^' Sed 
concra facilius aqusi ob fuam denficacem in 
tJBtram mutarrpoJ(let,ucaic70«/^<T^ii«m.p.o4N 
Ex aeris vaporiDusiiii f errani concluiis, & eo- 
rum frigore condeiinitisy fontes n^fci, fenCt 
Ariftoteles r Q^od ver6r vapoi^ibus effec optfs id 
unici falceninuvi; coiifiicuciohem ? & pej^pe- 
tuas dari caufas neceifuih eft) pefpetui illius 
Aquarum fluxuSjf iicuc loquicur Sf^erlin^ infi. 
fbjis.Uir 4> Dicendum ergo per fubcf^rrah^ 
canaleS) tc cerfde^yenasiinilarfanguinisanj- 
malium> h mari fonces nvihace^ quiSusfoIum 
mate (ufficit* SicucaUcemmarifiorigoaOeo' 
ell , Geri'. t. vj^. toV ic^ mare fonttum> rivoruihy 
fiuminum hofpitium, capuc & origo eiL Eccl. 
i\ V. 7. omnidfiumma properdntad m4rf* hec tamen 
mareimpletur i quocuh^ hcifittmindfroperdnt^eeii 
revertuntur propere, Uhdc PfalceS) PfaL 104- 
f. 9. loquens de marinis aquis> termihum opf^ 
^ifti^ np iranfeanf, ne revertaiur ad operie^dum ter' 
ram> poilea iaddtdic» r. to: Quf emiMfoniesper 
valk^, ut inter montei amiulent. Talisergodil 
j^ncium' ^ Divino: pocehcia^ origo i de akea- 
.. r. r , fionis^ 



^ 



w 

f>% HsVBTIil. PONTIBUS.^ tfjT 

fLpms iPfiodo ma^im;i ini:^ Phyftcos contro^ 
v^fi^s vide qua^ ex Tbmi$ Lyim An^ohzh^ 
"Jimfimtis. M^ximuni aucem eft Oivinae Pro- 
wikncitie beneficium, quod cot> acqqe diverfi 
ge;nms fQndbus abundat Hel v^cia s varii au- 
lem iUius ibnce$diftiiiguipoflunc: velenini. 
4ij (unc pereQnes, alij cemporari;; alif^idi^ 
ali; calidi^ ali;dulces, ali>aeiduli> ulfi^iul- 
phucfsi^c ali j falucar^» ali; noxi;,8&c* 

Cum autem magnahascinaquis varie^as^ 
Pivina&fapientiasacpocenci^iit index> non 
mirumeft tQcqualitacUmsacpeculiaribusvi«^ 
ribus aqu^s gaudere 2 profaabiie quibafHam 
videcur> iftas aquas, al^.atque^iijsatmnis^ 
ripplecas e^; quarum b«ne6donunciympa- 
thiae, nunc ancipachiac^n^ccprraptsmes» 
nun^generationes, aliac{$s;i£nodifianc^ Die , 
aquismineralibusdigmi^eftf^^r^^' h^ffy$*i 
^.j:^ idi^» qui bic adicribslitur^ Pamm erat 
(inqiiit iile) dqmm dimgmfaitSy^^mtfru^ 
gp$^ptmtu£ere0{erji& ^bmis\ ^m^uadhue^p^en* 
tytaquarmponefK^aerautexentpU- ^idacidutd,^ 
afridMla,fiilfidttlaydulcitiuld^f Tanta^ ineAvikiMty 
€(dam>fatkiiepmgrne^ea^ ^Qakfamntificmtt^ 
atttnuatai^^febmnt i f^tram.0p^maniFe»i;itu$r$r 
vmtrtiiUtm ceffBn^antt^eifiruS^nef vifcmm ape^ 
riunt, iapidetkm reniim&v^cajrangum, himmesj 
p^kif^mortit fauxdkusenpimt. Etameemmme-r 
fonpitim nihilbabe^t fafietAiOy, am caufam riifo^ 
fm> mti»itM' HacmmnihM^^iuaquarumdlH^ 

M } ratione. 



rduoniy fed in mitterdlktm lofnmiftione qudrenddl 
^ncraUs aqua twu MturyCummineraalifUd,fu^. 
fiecie halitm , vapwU , 4M tinSitrai» cttm aqua con^ 
ffirauuinc pro mukifUcitdtetm^jiUummuttifUcep 
funt minetales aqua. Etcummukiplexfaucoirum 
etiam mineraUum fitri fiteat miftie> innumerabHes 
penefitmt aqui ifta* Qmdnam veri injfecieium 
aqua cen^ket mtnerale, docet effeSm. Aluminofa 
aqud vulnera fanant & uUera, giratafrofunt ocuHtt 
nMrofdfotniinacredduntfetcuJ^doiyfulpbtirduvitHi^ 
gines toUmty & impetipnesfanantifalfdlevitercUf 
tmmordemy alumtnofa mordent & ddftrtr^mt. 

Nuncad adntiTandas Helveuae aquas acce^ 
dendufn* > De petennibus foncibus> i|£}$ pu-^ 
rirSc pQCui uctlibtts>non efi qubdhicagamus} 
<le teniporarijs aliqmd dicendum ^fmt aucem 
ilii in duplictdiX^jientia, vdenim cdTacionis^ 
caufk pac^> vel iatec, auc (aitem nmt icaco- 
gnolcitui b^ni. JMbtandunrverb in Alpibus» 
hon onmes foni^.mari £iai0 ortginem tra^ 
here, fed tnnitQs^i pliivi^, nivibus SrgMcie 
folucis dimatnatQ^5 unde propterea d^^ttmc^ 
qei&iite cauta^ Ciim mim Aipes magnunv 
ac vaftum corpushabeant, cont^ngkin illif x 
^elut in gceaiio aur £nu aliquoipli]^v£0r^n^ 
vium oopiam afierv^i, nec pofeftuie ^ 
quamplurtiidi^is tal^cis pluvias #ac ai;v^i^^-* 
qui^..evaaitri> undel^ttafti fiunjt iriiiiaiiuis^ 
i^o^ibus ftagna ScJic^li, qiiiciimperi:t^<^ 
|q^ nm 6^fl|u4bt^ id|4^^«|atus£ibtentaii6)(^ 



s - 



r 



Dfi HfiLVlTIA 3FONTlBui7 71 

& rupium montiutTiq; concavitatcs fiatjX^por'- 
tcr. Atcjue indc varij in infcrioribus locis,'' 
fonccs oriuntur. Experienria quibufdam 
locis^hoc demonftratc videtur: fi cnim hy^ 
berno temporc noh altae cadant nivcs,ii vcrna 
matur^ liqucfaftae fuerint, fi aeftas pluvi/s 
Bon infefta, fi Siriusarrcritividwstuncmulw 
tos fontcs ex montibus, ubi nullae remanfc^ 
runt niveSjortos maxime in canicula deficcrc»^ 
poftmodum iaccedente pluVio tcmporc^ aqoas 
ftias itcrum cmitterc. Audivi quoque a fide 
cUgnis Montanis aiiquan<io lignum fcrri (e- 
^m^ih quoddam ftagnum,feu>utilH vocanti 
lacum, in fiimmo, apudFryburgcn/cs Hcive* 
tios, mohtc fitum, conjeaum fuilTe, quodpcif 
fontem in ditiohcBernenfium,abiiloftagno 
duobus milliaribus iGermanici^ clifsitu,cuni 
aqua effluxcrit. Verum etiameft,viVa$efl5 
ii^acu|:igines,quflgaquae nivalis confluxu au^ 
geantur : undc ceiTante niverhinorcs exiftuntf 
jyi aquis autem jiiveis & earum qualitatibns 
vide Smkr, cm. de Alp. , ' 

Sunt vcrbfontcs, quorum temp6rariu$flu- 
5£as admiratione non caret. Hon fr^tmmm^ 
inquit Schwiifer. Deft. Hel vct. /<?)»f ^i« in vaUe 
Bdfdd( vuig. i54*f tf mtbl/ ) in mmH ingftUn pa-f^ 
mindtOy hdttdprtunl^ AroUfontibusr qui nuBp an^^ 
nitetttforefiuere confkem-i fr^terqtUfttJuti^yJu^ 
fM^Auffiftemmflm y eknifecora &^mnt(k jfbi 
f^fiuntHr ifiuitque certis tantum borhy mant & v^ 



^iri, qu4n4o Ipa^ ad fn>$4Hdumpe€ara abignih 
tur^&fi quidimpurii^ eumimmittas , fluerefont 
feffat , demumque poft aliq^ot dies aqua redenm, 
Sic de foat^ Manano apud l^eucianos Vall^ 
^os, Ca(parCoilinus S^dunus.^ 

Eftprmr0^fligidti9Umpi^ifimmq',fort$non pro^^ 

CulamAxtmo batneo verfm meridiem. Detpar^-nO'* 
mineinfifffitus, qupniatn tn MajOy velfaltem ftib fi* 
ffem Maij proveniens in Au^ufto firc^ feftum affum" 
uioniiAiariaflu^edefinit: c^jus racionemai&it 
\is vf rbis. Fons hic origi^em duferp yidetur, | 
nivikus velglaciebM iUuperpetuis, ^m cum incipiunt 
\iquefeere , m in Uajo fiti aqua earum per cand^ 
fubterranegs ei defluuHt, ibique ebu^itmt , quum vt^ 
r^ calor dificit fote averfoyUt fitin fme aftatis , jm 
yie,fuo curfu deftituitur: promanOt enmtchmvfft 
ffi calidiusyfilito citiuSi&c. \ > 

•^ Hztt2k cfioc^w MunfieryCofmf Ub.s^ Fomw 
Fal>aj!*iano{s fipud Jlhastos , vere aquas emit^ 
tere>fic au(iMn.no eademfiftere^crefoere cr^' 
(centibus he^bi^imarcefcentibus verb paula^ 
tim deficeire. Iftis tamen adbuc nairabilK^ 
mifai Vfdttur fons prope Aquileani ( Aigl^ 
mandement (ig^ ditione Qeri^^O in ^nierio-r 
lA parce vineti» ad mohcis pedes» qi^iaquas 
fiias fatisc6piosV» feptima qaoque annataiVf' 
tiim per ^iquoc (eptimanas emictit » ur ip(ir 
aliquando vidi j vocaturab incolis> h TMfjtmAf 
ror aui»m nemintem adhuchunc fdAtemiolN 
lervafle* 
' '^ ' , Sunt 



vSunt jBttam v^rij foqtcs frigidi , in Helvc- 
f ia> ialutares. ApudG{arQnenfesyin^\;i\tSimhr. 
,fOin.de,Alp. in fnonteWepmQfpnseftfiiffdifi^^ 
fttmt (^uem^ oiju^ fylm4!(um nivium & glaciei in fi^ 
numqUen4amcQ^&£ conficiunt 9 in hpc incQUfefy 
fon tra varios morbos itftmfrgtnt,idque eerdkprafri-* 
gore namqi diutius in aqtia fubfiftere non pojfunt. 
^tftimmi autef^ htyifs ^alnei ufu aciem oculorum 
juy^ri, & auditnni in fenibm recuperari : Qui^ 
danf v£rQ tn calfdiffiinis febribm > & nonnun^ 
^uam it^ djffent^i^ 4^uatfi fiigidifiimam ^ eamqu^^ 
miftmum qua exdaci^ veteripfhita defiuit, abuttf» 
ak 4d vomitum Mjque bibttnt^ & ita fapeti^mer^ 
Ififeranm^ ' * 

layi^pianqrums i apudVallefios, tra^| 
l^e^^jati qui^li^ fpiues aquae frigidiisimie^ 
i^duriisimq fa^o ^ ff i^s vel quatupr in loci^ 
profiliunt > ex, venis panim cupreis, partim; 
fureisiutcolligit c^Jp-CoUin^ Yeiitr^m laxa*^ 
jp^^ k materia quacuftque inte^raa purpre> o<;u!«. 
^s caLiunte$ plvqijfefpcuaq^ue caulam iana-i 
i»^ aj^ membrofMm partes reftituer^ fe« 
luutur^ Ti^a^f^^d^ipikCottin. apud qi|em vide 
fy%$ ^ut & •qui^ Jiabet de geUdifsiino ac lim« 
pfdiifs^fln^o fpnuyaijAnft^SijrgOjia/aramont? 
|i^PfB^a^^i]ifiumfU|pirdiAione>xpiinj^ 
^ a4ver% vafif^ morbos utilis ^ Iu(lenv§ 
lubituseft. 

, Sont^ ^qyi^ a^dulf apudB.hftos.K InFrt<- 
ij valiyi^^a i^t6;:(ia^h^tora fcedere; vq«r 

E 5 " cantur 




74 Hblvetia ANTicyaA Er Nova. 

cancur aqu^ federic^, vel fiderian;) l pagoPR- 
dcris fiipralenatip ; celebres fiint & tot^ Gcr- 
mania (irequentat^ ; cardfacis Sc iAeticis 
aliifque internis riiorbis maxim^ conducutitv 
Vidc Munft. lib.3.Spr€ch.PdU. Rhdt Ub. p. Prseci- 
pu^ vero eiegans JaeobiEckhpldr Mtdici Lith 
ifjWf^f/rdeillarumviribusfcriptum. t. Pro-^ 
p^ S. Mauritium vicum in lecundo KhakcK 
rum fctdere, etiam acidulae fiint, a Theopbra^ 
ftb Paracelfb fi^mmopere telebratae. ^ecb^ . 
?dll. Khat. liff.?. j. Optimus acidulamm (bnd^ 
jlpud ScQlium, in Rha^tja extat tefte eQdet» 
Sfreeh. lib. S. Habet quoque Hclvetia fbntes 
falibs. In ditione p. D. Bernenfium > apud 
Antuates , funt fontes falfi in monte fii^ra 
Aquiieam> inlococommtthi^eirdi£h>F4»l)qt9 
ex rupe marmorea profilic , ^uia verb' aqua[ 
dulci^ (aifiemifcebatur, multis impenfis, per 
irupem arce concavatam conquifims eft fbns 
aquaeduicis>ut ii falfa fepar^remr, quodan; 
0btenmnvbenefuerit,nonduni audivi. Vbxdi 
exfontibus fiilfis petijt )amaibiiiqqo tenii|x)^' 
re, quod ex illa aqua &IfareliquumelH t^ 
canales,ad viqfi Rffri&f dj^m^Sc duabus hbfir 
^ fentediflantem,partimducimr>oblii^it|' 
coqucnd^i aqua falf^ neceirarii bf^rfomta*' 
(em. Repertus fuit quoquealkis &lfiis^ftn^ 
ii| W^ontibus fiipr^ BaAi^c^p ( Bey } (ed him 
fnopormno > ob terrae rtiihas. Vifitcir edan^ 
liofdiein prf^eftura i^aq^hS^iinvalle Eftivcn-.^ 






Dil ttEtviTf lii. FontisujT ?f 

fi (vuigb.EftivazjGcrm, Lcffy)fonticul«^ 
falii]s>quotalii6n nemo utittrr* .^^ 

'Apad Rhaatos nqn longe a Caftro Tara-f- 
({>o, fA\Cnmfot\tcmyaC0nradoOe/lher^Mti\co^ 
Scjghdnhe Tkbrim IVloncano,vernbus cclebra- 
tam indicac Sfre$h. Pdll. RbdU Uk. 9.^ Api^d Val« ' 
lc(ianofer> inconvencu fcu Defeno Seduhenfiji'' 
SaKiilaFUAi fons ante annos aliquot inventll^ 
&erat, ut ait Smltr. defc VdU* Ub. f . Sed tr^diQ^. 
negligitur > tum qu^d fal illud non mutfS^ 
probetur > tum quodmaximi ^ in feparatnla/ 
aqua dulci, k GXfat faciendi fiftt Itimptus. 

S^/^AKffi/oif r^^ in Hel vetia funt varii* i. lit^ 
ditione D^ Cf* B^rnenflum>fonticulus quidiinf^ 
lulphiireus eft in eadem valic Eftivenfi> de 
quamo^b (ermone^n fecimos^MeminitC^Ji^. 
fomts (upra arcem Nobiliumde Bldnaj,iti 
praefe£iura Vivjacenfi, albicanti$> a^vehi^ 
menter fulphurolentiSj&adverfusfcabiem 
optimi. ^Apud Yverdunum fons olim ^ele* 
bris fulpbureiis Gcrnebsituri f^dtempCMiitt^ 
in juri&> &liominum negligentil pene exol^^ 
vit> iram pauca iilius i:t|>erianturi%f{igiai 
4;ant hodi^ multos ibi efle fcrpences» . '^ 
1 %. ' Inditione PryburgenfiUm prbpil p^ 
gunii vulgbdi^m Cbif^^ in moncibus fi-^- 
fqm> fatismagnusvifiturfbns fuiphureuf)ti£ 
quo lignumi immerfum fulphure fuper indu-i 
pmiy atquific flammam edir & odoreni fiiU 
phaream} Aibs effepcr Helvetiam futphu^^ 



,74 HfiwpTiA A(fTt<^A Et :y«T*if 
Mos & iiigidos fon^es, noi» dubilQ /ed piihli 
nondum cogniti funt. 4d tbetmt» cjppd atr 
tinec, njaximacxpartefuiphurflwfiliSsfJlW" 
lesBrygenfcs, B»denfes, A Iirjinicnfes : dc bis, 
6calijs,apDd Hclvccios eoruniqj fadM^os, 

:, pri iis aliquid de thermwurB 
Arifitfeles therm^fnra caJo-. 

rovenire exiftunsvidTpdvi? 

z^i qu4 rafione thermis viffli 

^conferre! Bmhlaim^fp 

i^dfcribit. . 
_ Ua0fiideHMt,1^nH. Nadlvotert«caloi^, 
ipf giidapi calidp fpiritui, Semtrti^fiim-l^at. 
fti,^f;/i).lioc-6eridicitaduabusaqyiaadt3fi3' 
ffigitlu inconciirfuobfpirimmn r«pugnan^ 
tuoi incalefcentibus j quod animadvenitiM 
ipjpUo Tanati , & fpirira Virriali.itemTar-, 
ari&; aquae fprtis : quae etfi ad tafliim fjp: frii 
gida,tanien fi mifteantur, incajefcum,& qui- 
(icmita.utflKpwne.aquseforii.iqqiBferi'' 
Wmfolutnm^^olcum Tanari infundatur,, 
iwnfplum ebnUt«t> red& diiminaramiftur*. 
<Wi$IIWt' H»P poffrcnw fenteniia.muttii 
arridecnj^ij. InthermanimoiuBieMcicn^ 
Qcdinem rcgionum fequemur , iia ue jiobis 
aliae fint thermas proprifcHdve^taB, ali« 
9(li¥acffl,aIiaeVallcfi!inae. 

Tbermtt Bddti^i, non folum ob-lolMarenv: 
ouum unim,(ed obloci amixnic«a«&& opQ&i 
5unitaem<;«lebr«CiWi ititdkafttijisdbpp- 

pidq 



I)B HlLVHTIia FOMT IBUS^ vi 

j^ido bodie npminato Bi^iin Gernianici , qiue 
Vox balneum fbnac : oppidum illud amoeno 
ialubriuaiaquarunlfre^uensdicic lAcim hifi. 
Ubi /. Sunc aUcem checmae irifra oppidum 
prope pagum qui ad illarum ufum cohftru*- 
&MS fuic : ibi varii func fonce^ calidi, tiim proi^ 
pc fl. U rfam, cWtn & in ipfo fluvio : fiilphuris 
inulcum , aluminis pa/um babenc s bafum 
thermarum derqripcioh^m vires vide apud 
iiunfier.cofm^Ub.j. Apud Tigurinos muhum 
olim deferebaicur uci^} Viilcurino & Urdoffu^ 
fenfi balneo, quorum iilud Mag^us fiullih^ 
|;erusex ufuhaud obicurecodiisiendabac, uc 
habec cL D. tioitin^ mith. kg. bifi.HeLp. 242. 

Apud Rhaos funceciam variae chermae» PriH> 
ihum incer easrtenenclocumFabariins, ica 
diftaea Monafterid Fabario>auca^dfabarias 
^, ut habec Al/xx^^er. Ub.s. quiillas accurat&fa^ 
^s defcripfe ) Germ.Pfavers. iocm celebrisfa" 
^ksefi, inquit Sptech. Pallv Rhaet. lib. j. propter 
faUiberrimdi therma^ ibidcm proph in vafio dc dt^ 
f(nm(, borHbiUqi ^e^ antroy FridmcL It. Imp. 
fmporii ab aucupe quodarn ( dti Vogler)diSOy eie 
famiUdAlto-BaUonorum nato, dmcorvorumfjlv^ 
fifium nido$ inddgareiy reperidt^ Nultus ih illiis 
jtfk odor ingracus y fiilphut,:a^c hicfum fedo*- 
lens V procedunc fiquidem cx vehisauri&cu- 
pri tcfte Munfdro* Has egf egie defef ipiit Tbeo^ 
firafiui Paraeilfus, &c pofteacafmihibtt^^illu^ 
ft^*fum , Carolus ^afidUe i Gailiairum Kegif 

apud 



«pudRhmds Legacus^ hbantus Bulerks kWe^ 
nfd^ E^ues Auratus. 

TbcrnmMvaHien/is, Ccu Atvdhovanae» a vicd 
Aivanip vel Al viiiovo, Alfinau^ in tenio Rhs^ 
Cdmm foedere, did« fimc s fulphureas» mulie* 
fibus>6^febre diumtna labo^aiitibus maxlii- 
mh eondiacehtes efle teftatur. Sfruh. PaU. Rbit 
Ut.p. ApudBaidenum> in valle LiBguntina> in 
pritno Rhaetorum foedere (unt balnea pro fe^r 
bricitancibus admodum falubria. Spreck Ub.f» 
FaBi Rbaii Non loiigii k pago Lacupratd 
(Seevvyrs)inA]pibu5eftlocusdiaus Cany 
balneis admodum (alubris , foemmis prsfer- 
tin^ fteriiibus celebratus. 5|pf r rA. /i^.p^Inval^ 
fe Telina falu^eitimae confpiciuncur cher- 
mmi nomine S. Martini infignicae; qiis po^ 
dagrici^ prae(ertim , Ifchiadicis , fterilibu^ 
mulieribus>aii;(que frigidi^ mdrbis condu- 
cere exiftimanmr : de quarum mirabiii Vir^ 
tute, Ca^ar Sirmundm Medieus & Gulerus fus^ 
icripferunt. 

In VaUefia therm se func turh apud Leucen^ 
f^s, tumiapudBrygiands. Leuttinfc^ (eu Leu« 
tlahae i prf cipuo hujus cdnventiis pago Leucdi 
Leuck,denomihahnir,quamvi$ a Leuca dua^ 
bu^ horis diftent : funt illie in locd adif u dif- 
ficiii, rupibus af duis , & horr^ndi^ circunda" 
to : fontes quinque prs^pui diver(i$ iocis fca-^ 
turie^tes fuiiCj ijque cali^, nuilitis odori^ 
pcc' cupri 6i aurii xum aiic^a calcis potdonpi 



' */ 



tnineras deifttentes. lAarum tkermarufn vi- 
tes & defcriptionem ampliorcm pet^ ex4|/iiifi. 
fier. iii.S' & ^x Collino. Brygentes thermae , a 
Brygavico di£ldeluilt,aquotamen oceidea:» 
cem verfu^ millc Sc quingentis pafsibus di- 
fianc.'harumaqua.limp]d^^ calidaeft» iul« 
phurvaldeolens« £x proximi montisruini 
^ jperijire ante aliquoc annos,audiv^rani, an re« 
ftiturae ^erint,ne(cio« De his vide etiam fil- 
t>ra 4i Aos> Munfi. & CoUin. & Siml. de Vat £(^ 
etiam in Veragris propedtdirufhim oppidtinl 
^chellon aut Sallion > qUidam fons t^idus» 
icabiem fanans. Refertlnt Mi(lorici>nigre^ 
dinem contrahere, quidquid Sihari arperuiih 
fiierits & Clitumnum Umbriae potum candidos 
boves facere : Certuni apud Vallefianos, fon^ 
tcm effe>in conventu Vifpiano, in Valle Sai, 
in quem lapides conjefti rufb tidgantur co« 
lore,hicfons tepidus eft^ terraouamfuode^ 
Japfii attingit & confpergit,rufa nt j proptercat 
Germanice ab incolis dicicur Ux SKo^tftiK^» 
CotHn. InAlpibus£ngadinorumfonseft,qiti 
quaqua fluit, omnia rubroinificitcoiore,ter- 
ram> arenam, lapides,&c« Hoc etiammirus 
quod calculo laborgntibus & leprofis miik 
profit;aParacel(bcom;nend^tu$. Pr^j. 

Oe aquis utilibus ^ faiutaribu^diximusJ 
Noxijs quoque non prorfiis carctJfielvetia» 
Koshicquae D. Hottinger. metkUg. hifi. Helvef^ 
f. 240. ex ali)s authoribus habec > brevitatis 

ergo 







80 HEvbTiA Anticqia Et Nova; 

ergo , afl^remus. Sunc aquse, qnskrum pottt^; 

Vel guttiiroros» vel alio modo vicibfbs reddtti 

praeTertim in Valiefia, vidt SimL defer. VdiMb.il 

&Dan.Eremit. ih defcf. fieivei.p.m.4'99' Negat 

tamen aquas vitium eflejqudd £c divitibus ra^ 

rb aqiiam bibencibus eveniac. Quafi non aiio' 

hiodoaqua rioctre queait, qiiam pota? Yerba 

aiuthoris (unr • Sunc & ia his vallium.non- 

huUasftrumofse difta^^eb qitod e^Mfumincblsk 

grandibus fub guccure ftrumis finc, aquarum 

id vitio fieri aiutumanc> falsaratiohe ^dm & 

idem divitifms \ aquam perrarb bibencibuSt 

^veniac: nug^ncut alij^implere picuka aitus 

Sc ijfiflare aquas vehis m^allbimm ihfeda^J 

EgoihceftasJteicaufaS) 'td medib relinquant: 

hifi qtiis & Ibci vitio adfcfjpf^ric }*^cum eadetli 

fficione naturas , ijfHem in locis fihc&pagi> 

facuis f efehi > nullo cibo humaho , qhidahi & 

ftef cpre & excf ehiehcis , ali) foeho pafcuhrurt 

hudi eciafhpef hyemem incedunf : fbnbma- 

gis quam fef mbhe uchhtur i quippe qui alnul-i 

lo morcalium intellig;atur. MohfU^atuc ca-^ 

meii&: fons in agi^oTigurihovpauI^ IjbpraV 

qua Tauf lis Rhcnhm irfgf editar ( Flaach^ vo- 

catur \ hoh llacahV ucei{ ihnbcis 0411« irenL 

f^'^^') <^u}us aqua haufta , ftfumblbs efficiacs 

& in Cicera valleamhii qhl fahios ac ftolif 

^oi : Quaf um rcniA'd4uiie ih oicculfo lac^f 

na^cmmng.FlinimliK iiVcap.37. Scruihas viip^ 

&o' aquafum ulbuic : Aqiias autem iQai Ve^ 

nenmi 



I 

\ 



\ 



^en^cis quibulcUln atomis Kplttas eile , iU 
lu quamvis limpids videafttui non umeii 
iMgis pUr» fint ()u^m iuina «uc Hxiviumi 
jirobabile eAi 

GAPUt XL 

IK genere alic^id de fontibus dixjmaii' 
Nuoc aliquid de fluVijs dicendum. Suni 
aucemilli velinajore^i velminores. Ma;o- 
tes vbcaniusiin quos ali) rivi cilm /uoriimno- 
minum amifsione influutit,inteJlhosS^<(nii» 
& Rb9dimum'cen%muSf quibus quoque Aru- 
(tmadjungereiicereti De Rltenihoc capiie. 
AiotwaGiKcisScriptpribusjdithueft (moa 
l^nis Rh^s ScAhBnunl iii heutrogenere^ 
iiipatet exHolat* de arce t»oeR 

AuifittmtH Rbmmt 
Oerhianisdidturtx 
ii K^wt Bat^vis de i 
loquuntur veCeres 
quidam generalihi 
Kribunt4 Tacioisl 

<ifriiw Alpium inicctfft acfir*iifiti vertict miu,&e* 
i)io' Coaejantis lib, ;y. 'RhmmtxMpibUfCtU' 
tifi paulh exlr* sj)4iyttH eritur, Ceheralius 
«lhue.MeUlib.3.,c.2. Rbtnmai^ihudeti^ 
itnt^&c. CSBiasjUbt j.bel.g»!. Rhtnmmtnt 
t - ■ tx. 



ti HBtVATiA AifiriQjbA Ef NovaV 

ix itpontiji qui Mpes incolunu Serabo Ub. 4. Apiri 
tiantudtes kbtni funtfmesin AiulMmonte. Maf^ 
lianus; Bienm Germanidjbtpim nonUnginDM^ 
nubij & RboiUni fontibh, &feri inmeiio eorum 
nhvr ex Lepontijs. Sedhaec fencentia Marlian^ 
errore non vacac* Melius QuiUiman. Kberim 
ix monte Adula, tjui pars orientaUt fummarum M^ 
fitm,fiveS. Gottbardiyifi, oritur. Pacet ck Taci- 
to acque Mela, prifcos Roniaiips, unum tan- 
tum iftius amnis foncemagnoviile: hodie 
tamen duo nofcitancur orcus, duoqs alvei, c^ 
gnomenco ancerio^ & pofterior (^otbtt 
S(^9n tml S^M 9v99n ) 4^ m. p.feparacim 

fluences > uc aic ^iHicbim in Tacit. Tres ver^ 
Rheni fonites ftacuit Vigenerem irTCafar. poft 
Simler. com. de Alp. Rheni anterioris foris ex 
monte Crifpalto ; R|ient medtf ex monte Lu^ 
cumonio, ubiexrupiscacui|iine<:4iffiirdiAd 
na(cimr amnis£rode, qut progrediens S. Bap* 
nabaemontemver(us>exindeRbeniis mediui 
dicitur : Rheni pofterioris ex S. BetnudxtA 
monte , fonties oriuntctr. Unde Cluver. e<^ 
errafle aic,quiF/>2i/iii;ir dehis locutuoei Gredui^ 
:£neid.8. 

Extremi^ bomtnt^m Morini» thenmqui iicortHf^ 
'Tales ftint Rheni fontes. Medius aun ante*^^ 
riori mifS^r infra Ilantium i antertor ver6 
i&pdfterior concufruntinfraReczuns^ i £x« 
inde Rhenus unico aiveo continetur,donee 
laciun Briganciaum aj^rofinquans bipaKiA-^ 

tUK 



/ : 



blr: lieenim.Vadtanus inMel.lH).;. tiicBm 
MTttuum gtmiHQ atvia iugrtdititr iqHtTam altmit^ 
VmfiiRbenicogitomine, VBcant atcoU, pi^ufiri tf^ 
Pfftddeh t4rdum ,^ ut quam in parterH eat obfirvii 
vix : aherum Sbni nominrflenis ripis.jania vi, 
uitdat emuuniem, uttaniidHs amnisfittxiit.fmm 
i)tltrcanilM,lacttSiiiidafiter, in miUiamaliiime 
i^antiam rttineai. Vocandttm vah,(\}XodMt\z. 
«it lib^ }. cap. 1. Profi a capteHuts lacus f^cii 
Fehetum&Acreniui». Dlcitiile, proiii. mnxmz . 
tftdiftancia a Rhenifonubus xdlacti$inHu^ 
xumurquei fiaiteam ad XC^' m. p. refert^ 
■ pufeir. Afb|itibusautein(iiisadanceriori^&: 
itafteciorisconfluxummagisorientemve[ru& - 
nirpicic, paftmodum ad fepientrionem iiicurf- 
TatUTj doncclacumCellenfemegrenus, ad 
9ccident«m curfum dirigat, vajias urbes al- 
luon« : ab uibe retb Bifilea in reprefitrto-i . 
nem,(^ndoque ino^ddencemparumpri>i 
flniC) «^i^r&fpexic Taciiust lAodicofiexu,ui^ 
^iuitille^ ocddetitmverfiisfiptenirienaliOceaHi 
t^fiew, & Dio lib. jji. Verfiit ecfidenitm pre^ 
^em^-ai fin^rarti ^aUiam ejusqi. inc«iat,.ad dtx- 
ttm Celtat lUviditi tandemqtu 
Hoc^ecbdeuniver{be>us a 
parffimelligendum eiTevuli 
Sicigicpr Rhenusad Lacum 
lifque, Rluecosab Helveiia ; 
fiieam ufqucHelvaiosa G 
^uod & agnovit Caefai. S 
■ Jr » 



l4 HlLVBtlA ANtI<lUA'Et NovAi 

{>lura diflerendilocumilitsperquorum&ie^ 
ertur, relinqu6mus : fblum hocannocabi- 
mus. Sicuc niciluvius tres fbnteS) unde ori«' 
tur, ica tria oiR:ia,ex quibas iamareinflu}c>ba-> 
bec* Tria Rheni comua teftibus AbhamerpiH 
Tdciu & Gldrean* inCaf* a Germanis hbdie no- 
minantur, V(^ahalisvu!g.W4e//L€Cca>jD^i^' 
jTsella, ifftl horum poftremuiti blim noit 
^rac , unde Virgilio igitotum > qui Rhenunl 
vocac tahttim hicofnm > fed k Drulbsidversii ^ 
Germanos beIlum^erente>duA& a Rhenoad 
itiareforsSl,effedumeft> ut munimer&fumad'' 
versus Batbarorum irtdirfus, effet« Hic fiu^ 
vius intef massimbs \ Veteribus habicus eft< 
Herodianus ^ib. 6. Hi maxjim amniui» fnb^ p^ 
ptentrione feruntuT Rhenus ac Danutm. C^Cai 
lati/mumatquealtiJSmumiiiduVh.t. bcLgaU 
Latum quoque agnofcit PbSta Batch0lini& s 
Obtulit & lafo pidina cotonia Rhen^ ^ • 
Verum quidem Rhenum a fiia ^iginer 
modicum euej intedm qo^fflagi^ pregr edi^ 
curulterius^ e6 multis rivis undique coneur^ 
rentibus; , ac liquacis nivibus zdjtktiB wapt 
augetur , quou(que lacum infgreiHaeur Acro^ 
nium> uc loquiciir m Melam Oli variuSi Sic der 
hot Vadianus in Exp^ Mel# Conffat expetien^ 
tia Rbenum kfontiita,fole]uxta capcri trofta^ob^ 
rerfante.propteribaticarum AipiumBquefa^afni" 
tesi & anteaSa fyemit rationeyptusminufiecrefie* 

roy nmaflmmjueaccptkmfhnum viJmgt kHJj^ 

' intu-' 



E R H E V O. is 

fmmefienti^ maximeubi imWiumubertasef* 
flunum auxcrit. Dc Kheno Mantuanusm 
Ut Rffenus curfu vwlentui & unda, &c. 

Conr^dui Celtes Germ. eum VQcai: impigrum» 
itcm rapidum. , 

f^^R4pidm gelato flumine Rhenus. 

QuatTivis aucem magmis & rapxcjiis fit, ta* 
mcn fevicnte frigore congelatur , tefte Hera^ 
iidno lih.6. ubi de Rheno & Danubio loquens 
iic ait. Mftate quidem navigabiles ftmt» dUifiimo 
Utif^9^ alveo : fer bjmm concteti gelu , campo^ 
rum in HwemperequU4mHr,eft Ofitm adeh alveifih 
bda^lacies,(jrc.Ptopt£XC^ Atrfonim gelidii vocat- 

Biffuta tfans gelidum fiirpt <^ lare profata 
thenum, Sictucanmlib.i. 

^^^Rheni geUdisquod fugit ab uHdk. 

Prifiianus gUgi^l^m aominat ; 8c Lucm* Iib« 
i^Spumantem dicjtr 

Tregit & Ar^taofiumantem vertke Rbenum. 

Hoc maximc contin|[it quibjiiHam in lo- 
Wi ubi aqiia per rupe^^ cataraAaspraecipi- 
tatun Ad Rheni q^tara&as mulci obftupe^ 
fcunt, cum vident ingentem fluvium onmant 
&ag^re exalto fcopulQpraecipitariy itautvi^ 
cina loca latiarpergat,$cnebuiamquodam-* 
modoripaeolfupdat. SimUr^^ cm, d^ Alp. De 
Kheni infraScaphuiium catara^if vid.ktfn/?. 
W-j. AudiendusFrey<^p.i.adm. Gall. Rher 
mfluviuiprofundifiimus^& tmm geminis catara^ 
9Mt dmpiu^mi$ at^m apis, la^mg^ mpermifiis 

f F j undis' 



\ V 



/ 



1 



. ( ^ : \ 

94 HblVbtia Antiqja Et Novii<i 

iuii/sr emenfm^ in jkkjeStos ex altis rupiitu fcofulH 
tdntofiemtu prMps devoivit^ur, ut noSey ventis nt^ 
bibusqj bOera , ad quatuor leucas exaudiatur : &^ 
qubd tdemftumen cUmentim fit ripa Q^Sica^perh 
(ulojtus vefi turbulentius^ Germanka. 

De Rhepo hoc mirabile harratur > pempe 
qu6d hic ftuvius Celcarum infantes , intra fi-^ 
numfuum contedbS) (i poUutl matrjs pudi*^ 
citii rufcepti eiTenr^ tanquam inipun Ie£U vin- 
dex rapidis vonicibus (ufFocare con(ue(cerer> 
quorautem iegitimo & impolluto matrimov^ 
nlo natos (enniTec , in portum placidic aquis 
defiprree ; riererente luliano in Epift^ ad Maxi- 
i(hum> & poft hunc mJazJAn^ono hoc ver/u : 
CeUa quidem explorant^ prqlem Rhenifluentis^ 
Videre qi^oqs hoc cft, cic quodam epigram-i 
mate Orseco ^ ubi inter alia hocdicitur^ ipfk 
fiuto impofttit novum puerum, Sic ClaudfanHs lA 
Ruf1^ilum« lib. ). 

' Itquosnafcentes explorat fftrgite Khenus^ 
' idem quoque teftantur Nonnus Ixh.zu & 4*5^ 
TfieopbilaStus^ & Bujtathius ih DionyC Alcx^ 
Sed cum vox Celtse generaliter Gallds , Ger^ 
manofq; defignet^qusritur, de quibus hpc in* 
li^Higendum? i. Non de Gcrmanis intelw 
Hgendtun eiTe oredit cA!rrrnquiKlTacicus,exa«. 
^s Germanicorum morum dercriptor, iftiu^ 
rei non meminerir. II. Hoc de OilHs ac« 
^piendum conjeftura^ ex atithoribus ^xcer^ 
Tj^M magts pcob^nt ;^im^. Jt^VM^ U S^ 



I — tii-»**.t>'-t-^ 



V ' 



D E R H E K 0. «7 

'qu«iis.> HetvetiQS ut 8c alios, fups Iibero$ 

. in Rhenum immerfiiTead eos indurandos, uc 

. iuo loco dicemus > ex Strabont & G4/eif o patec» 

iedad difcemendos alegitimis (purios , non 

icacercupi, cxitnluUanm nondicac fe hocvi- 

xiiiTe, fed audiyiite. NoscumC/^miofigmen^ 

£um efle veremur* Si quis fuper hoc argu- 

fiien(o plur^ quaocac, videac Cluver. ljb.i.c»2i« 

\tttnVAdianum\n^t\.\Vd*l* Qgi etiam hujus 

relanteCluven mencionem fecit. De Sal« 

. monibus Rheni ficly^, cap.7. Salmonesfluvia» 

tUes lich in QaUiji multiy maximitamen in ^htno 

preveniunp^ non ut vuigm atbitratury quhd in mari 

nati adverjumflumenpetant, fed$pftquam inRbeno, 

jam kiennes mare petunt , :&feUe carent s at pqft^ 

. ijuam wari itafunt fatiati^faginatique^ ut Uhras 

. ^Uquanio vel ^to. pendere accola Rhm noyeriptf 

jRhanum repetunt t drcum cdtaraHas fupfrarer^^ 

queant^ inoenti multitudine fap^untUK Atque 

liaec de Rheno Germanico , quem it^ npmi*- 

namus ad difTerentiam i alius Rheni WvauU 

^erul/i par. 2. lib. 4. cap. 1 1. Parvi npminati, 

&in Apennino infraPiftoripmnati, ut not^t 

leander. . 

' M ^W m Afff^r*^ ^mJ^BM^ ^um 9eu$^J)^m 9 0im^M^ 
^^^f^ •iWf^ «• ^lifl^* ilir •38^- ^ilr •to^^Ht jW|* 

C A P U T XIL 

RHodanuS) jioJkmy antiquloribus Gtos^ 
K ^s fUcitui! ia «mnis^ qufi m Y iftui i apu4 

F .4. ' . - ' G^da^ 



X 



- *-'*'"- - 



> •• 



tl HflLvBtiA ANTiQbA Et NoyAf 
Oedanium cmprdttm defluens^vttlgbdicitlil 
JL^dimne %yAK€dduni, undf i^axima apud flr 
ios boramtriumfluvipnim> l^i/^rff/^ htiidmt 
ieu P4ifi, atqueF(/?»/tfcon(ufio reference Ct^ 
fetMb.s. ^^p'i-P' M^i^ lluyium Eridanum 
nominafle oppianum in Halieut, Hb. 4* & f^ 
lofiratnm in vith Sqphifl. piemorat» f ^<><f l^l^ 
3. cap. 4* ab Rhod^, flhodiorum in illotradu 
colpiiia npn^en ivnppfitum (cribit. Sic D. Bii- 
fo»;rmiii inep.adCfaUdeLugduno. Ofpidum 
HlHfdam cQkni JLbodiarum locdvnunt ^ uHdt mm^ 
'Rh$danu$ nomtn dcttpit , in hac ^ntencia (iuit 
F0^er.l|b.^.& S^btkif. Enti.^. lib: i. tiomk 
flufioy inq^ityMitRboddoppidminJiiiarbonei^ 
Gaiia , 4 R^odiii conditum. ^ Sed hoc pbfcuruni 
fatis : potius Rhodanus ^ rpderidp, dicendiis 
efler^ qu6d 4pas fiias rodat. Munfl. Ub. 3. cof. 
unde etiam (aspe fihe afpiration^ (cribiciir» 
dicitur qu^ndoiqs Rhodanum iti Kenereoeci« 
tro. Deiftiuifluvi; fontibusvariefcriptpres* 
Mela lib.x. cap. 5. Rboddnm non longe ab tfiri» 
Rbeni^ff0ntibmfufgn\ idem inHannib. vita 
fcribit piutareb. MarcellfB.Iiba^. A Poenini^Jl^. 
fibm efufiore cppiafontium Rbodanmfluens^&pro* 
cUvi impetu adpianiora digrediensy profMapnm, 
ripasoccuUatyyi^Qf^t ^pUnimlih.^. cap«4> 
Item Strdbohh. 4. Rbod^nm ab Mpibm mafftmf 
tnagno deftuit impem.' Fol^^aii^um tribusfon* 
tibus onri iiu)ra intimuA rn^cit AdriAci rt« 



. W- 



^sidmm^mmm^ 



pB R H O D A l^ <H * ^ 

S^ifi.Snn»s. libt h Martianus&Memla\il\iMs 
pmim coh^icuuilcnon longe a Panubi j)Hh€r 
ni , Arol^ Ticihij&c f ontibus > circa fines 
dioe^fis SedunenfiS} prop^ moiKem, cui nunc; 
^ig4 noaien eft, fed non ita accura^^ : melifts 
liunfietm, StumpfiMSc Vigmermf illiusfomes 
in monte Furcas collocaiit. ^ » / 

Sed ut aliqui4 (pecjalias (up^r hac re dica» 
mus s^otanduip varipsji]|e fonteS) unde Rlror ' 
dahas oriatur, int<^ quos maximeconfpicir 
unturtres inextremi; Vallf^fianorum (ii)ibus> 
in conventu Qottieiiano : k fua origin^ pro« 
cedens^occidentem verfiis fertur, atc^ue totam 
Vallefiam irrigat, donec varijs rivis auQus» 
paludi &Ce ingurgit^t nomineLemano, u% 
loquitiir Marcelfinm. Quidam ex liquatis ni- 
yibus originetn haberedixeruntcum^i/irtf.: 

Af^geritm €apui Mfinii & ruf^ niva^ 

Tfofilie. 

Vailefiani tameh limpidifsimum in merl^ 
fitodaii locoherrafcaturientemfontem,pKi 
vera Rhodani origin^ demon(kant>vide Sim-! 
ler. De{cr. Valles. lib. i. fuse. 

Porr^audieJidus eftAu(bni^squideRho« 
da!K>ficloquitui% ; ; 

Quar^fitm pt^^eps ^hedanusgenitmlmanne^ 

InferiMqgpremuntAquitanicaruraGehnna. ' 

Sed decipitur bonus iiie Poeta, ni fi valeant 

Merulae excuiationes. Sic leqnitur Aufinim» 

|nquic Mocola pan 2. ]Ub.3^cap« lot ncn ^uH 

" F 5 JBiboda^ 






$o ' HEi.vitiA Antiqha Et Nova. ^ 

'Rhodanum generet ldcm,fed qued HffodiUtui Um 
€greffm fidt quMfi dullm$ ejusq^ aHqnafttm at^erdt, 
€umfuu aquatumvmy uttumidior pleniorqgpme" 
: dat. *Poinponius Mela lib. }•€•). Germanie 
fluvitun videmr agnofcere, forte qu6d>ucaic 
Klerula) fons illius apu^ Cermanos> poniis 
quam Gallos fiu Idem tamen lib. 2. c. ;. difef- 
tis verbis uicer Ga^Uiae flumina defcribit ; un-* 
lieputanc quidam priorelo€o>apudMelain> 
Rhenum pro Rhodano reponendum« Vlinim 
lib. j. c. 4. Galliae Nai^bonenfis fluv^um facit. 
Sidonim MoBinarii inter Galliae flumina colio* 
' cat. lic quoquc TilmUw lib. i* eclog. 7« 

TefiisArar, Rbodanmi^ ceUr.maff^wq^ Garumnd, 
.NosoriginaliterHelvQtiasfluviumaflerimuS) 
imb & ipius ad Lemanum lacum ufque 
piiQgjreflus refpedu , a quo Gallis eum re- 
linquimosrunde Mela iAmnium in alia^ gen-^ 
tes exeuntium Danubim & Rbodanue^ VjarifQ 
miumexcribusmaximiiEuropa^fluminibus j 
jefle arbitratur. Voldterr. lib^s* om(iium Gal» 
liae maximum nomink i MarcelliH. maxitni 
nominis flumeUt In {ummis caioribuswnrui& 
in mpduim} ex Uq^efa Ais Alptum nivibus au- 
getur 9 ica uc multa terris damna infer^; 
jertur impetdose > imb f^rer^ vid^cuc ^ i|nd« ^ 
nonfiruftra^i//itfvocat^ ^ 

- iiodanumq^ fmntem^ 
Sclib«j<ficcanic 



t- 



, ( 



A 



D E II H ^O D A N pt . JH 

. Ti bullusjf W<f «», y ol a tcranus rapidi^imuf^ 
Munfter; impetmfunh 4icunu i^aqftus vero fic 
loquitur, 

Raucifotti ^hodanmfluit 4iminefpacept§. 

Solinus Cf^.Amnu fracipitatus Alpibus primh p^ 

Mpems fuiti occurjantium^quarufn^agminafecum 
irabenu Rhodaniim fluviorum Galliaefern\- 
lifsimum exPlinipyo^at Sifnler«Deic. Vall. 
iib. i. Alit emm, interalipj^pifces^maxima^ 
Truttas; Dc hof fki vio, apud v^tcrcs narrattyc 
mirabilcf Uel^ lib* J«c;5* JibodannsLemanola^ 
cu acfcftus tene$ ifnpetumr feq^ fft medi^m integer 
4gens> quantus venit egreditur. Matcell» lib. i ^«^ 
Valuds fefe ingurgitdt nomineLemanot eamj^intern 
rneans, tiusqu^tn aquk mifcetur externis. Ideip^ 
poQ, afTeritlE^liliiuslibe i*Cf 103. . Id (e vfdiC- 
e teOiatur MetuU par. 2. lib. ^. c. j^.ubi ita 1q* 
iquitur. ^ Lacum Lem^num apud pagum N^v^qi 
ViUam( ISoyiMe )in£reJfus,ferv4toferecohre (quem 
iffe qui lAcumfiepipmenavigayi,&familiarifiimi 
etiam cumperiiulorneonoviy viridimtemanim^dvee' 
tiy aquatli amemfluvij UmpUm fellucidamq^: ci^n^ 
gua erat iffim lacm crafior effef , & 4 tmendjece 
impurior) perpte^f. 

^e feljauuf ffihefM fiuvp^^ 

ATquc deauobusmaximisHelvetlaBflu-f 
miinibM^#<iiWi j 4e minoribus agcn- 

4um5 



i 



1 t I 

^ HfiLviTiA Antiqjia Et Novap 

dtim : hi omnes vel immediac^ vel modiate, in 
ffllos diffunduntur. Inter quospr^cipui no^ 
minis eft Aroia^ vel Arula, Germanis Aar, vel 
Arei nlm qupd jlongum habeac curdim^tum 
edam,quod infinitosferm^rjvoscum illorum 
nominibus abfbrbeat ^ & diyetf^s Heivetiae 
oras irriget : uhde etiam regiQ ipra> multa<]^ 
oppida nome trahuntiV^Iuti Argovia>3(r6er^ 

Ztwanitnt 7ltbur$/ Zcttw/tf. Ejusorigofe- 

cundiim qaofdam eft in monte Grin)fel> i i 
Gotthardo non longedjfsico, ftipra locum di^ 
ftum Sphah inftmm^valieHasicnfi (yulg^ 
S)Ciilitanbt ) ubi poft atiquod intervaliuiti 
yduo laculi in Andam influunt. Ali; ejus fon- 
tcm, iii montibus» 4d vailis Frutingcnfis otf- 
entem fitisqusenmt, & quideiii^d radices 
niomis vocati ^^ry^mi. Recipitautemdi^ 
verfosri vulos in valle Haslenfi,quani praete^ 
fluitArula: poftmodumiacubusBriehtzenfi 
XBfUnPierfie) & Tfitm^ (Tbtmerfee) efflu- 
cns, aiios fluvios iterum redpit > praacipuo- 
rum quorundam mencionem faciemus. Kan^ 
del (ut eft in tabulis Gei^r.) velKander{vk 
vnlgi;nuncupatur) orms exmon«ibtts,theri. 
tais Leucenfibus, vicini$ Frtitiiigcnftm vaL 
lem alluit: cumhocfluvioconiSuunt,{ervat« 
tamcn fiio nomitie/^«jjf&»,inft-*Ffutingcn} 
& Simnen, vallem vul^ diAam Simnenthal^ 
vel Sibenthal» infra wimmis: tandcm hi 
9mws fluYJJ Anilaeinvnifccnturinfiraopp^ 



4tim Ti^un. R^ipii: qu^i^e Amla fluviucn 
GirteH rupraBernam; poliea fiiivium ^^mmI 
(ica di^tu, qui^ Sane^rem valli$ni> Sanectfaalji 
praereiiabicur,> Sc in illiiis mdntibu^ ofitur} 
^pra Arbergvih quem priii^ ih fiaxie fluviutf 
imf4, vulgodie^Otfcn/ihfra Laup&n : Dein^ 
defl. Thdaoi^ Q^l. U Tliiple vel La T^ile: 
Germ. bii ^U) p^r quem kcus Ebrbduh^nfiS) 
Muraten6s & Nidovienfis in Arolam feex^ 
^eran^apUil Meyenriedi fupraoppidum 
Bttren* IX^4«^W- 

Emma au( Ama> major ( ad minorls. dtl&^ 
tentiam^qUds apud Enciibuocbanos orca,infrai 
tucerli^ f e ia Urfam exdnerat)oricur in fupe^ 
i^ri Emei;tthalinipra Tfchanfl^ay v in monii* 
liuslacui 6riehC2;ehfi vlcii¥St Habcheren ver«< 
ius4)er mediu!Argovi^fiipetior}^fltii^& infra 
Solodurii ArolE itifluir^ Sabulidiiriferaxeft^ 
tfi&eSimletremJeA^. idqute nlaximliubi rivud 
^vacpo^^ vuigd GM^cb ei fe mifcet (uprs 
apfndctm Smgdiorfi annocsiinte D. dauddrdff. n 

Indeettama dextra redpk ri^os» o!»iJt,l^/iM 

gmtbaURook ffaffwrtn, e^ Wfi«', quifupra Wil^ 

lifavv ort^9 2oflingamallutt> {kfttpi:4Aar-b 

}mgy Aroiamimrac^ ubiferi^abisikefapattc^ 

paulbin^riiif etiankfliDiiiir^isi mphte Tura) 

ortus> fe Aroias mifcet. Mox fl« 8m^ ^i« 

kcum,eiu(Hem nqminis ( vulgb Surfee» vet^ 

^empachec^ ) oitus, recepto prius ad desc^ 

tram fl« "^iinmy infia Aro¥iam {TJm»} ^^ 

iregio- 



> 
( 



^ Helvitia ANTiqaA Br NovAf 

diitn : hi omnes vel immediatfc vel modiate in. 
fflios dlffunduntur. Itner quos priecipui no^ 
tninis cft Atota, vdl AruU, Gefmanis Aar, vel 
Arci tilm qupd longum iiabeat curfiim, tunia 
etiam^quodinfinitosferm^rivosoim illonun 
nominibus abfbrbeat} & diverf^s Helvetiae 
oras irriget : uhde etiam regio ipHi» multaq^ 
oppida nome trahuntyV^luti Argovia>3(r6(r§f 

Ztwan^mt Ztbm$i Zctitm/tf) Ejusorigofe-' 

cundum qupfdam eft in mome Orimfel^aSL 
Gotthardo non longe difs|to> lupf a locum di^ 
dum SfiiiaU m (iimm^vaUeHaslenfi ( vulg^ 
S)aHHanti ) ubi poft aliquod ineervaliuiti 
duo laculi in Ani}am influnnt. Ali; ejus fon«i 
tem, in montibus,^d vallis Frutingenfis o^ 
entem fitis,quaerttnt,'& quideinad radices 
montis vocatj Scffnl^om. Recipi t autem di^ 
veribsri vnlos in valle Haslen(i,quani praete^-- 
fluit Arula: poftmpdumlacubusBrientzenfi 
J(Brmtsierfie) & Thm^ (Tbtmtrfee) efflu*. 
ens,aIios fluvios iterum recipits prascipuo. 
rum ^uorundam mentionem faciemus. Kan^ 
del (ut eft in tabulis Ge<^r.) vtlKander { vk 
vtrlg^nuncupatur) orms exinoneibtts>thefte 
toiis Leucenfibus, viciiiis Fmrhigeniem val*» 
lem alluit: cumhocfluviocon9uunt,(ervat4» 
tamenfuo nomitie,|f«|ff/rtf,infUFj|rutingens; 
& Sinmen, vaUem vol^ di£Uni SimnendiaU 
vel Sibenthal, infira wimmis: tandem hi 
pmnes flavij ArulatinunifccnturinlraoDpA; 

^ aui^ 



pn RfiiiQ^ HfitV; V1MVUS0 ^ yj 

ilum Tk^n. Re^ipic qa^i^e Amla fluviucn 

tiirbeH Tupra Bernain ; poliea fluviurn SatMm 

(.ica di€bu, quia Sanen^rem vallem> SanecthaU 

praecedabicur.» Sc in iliiiis mdntibu^ oritur} 

^pra Arberg^ih quem priiif» ihfluxie fluviutf 

i^frf vulgpdie^Otfcn/ilifra Laupan : Dein^ 

defl. Thdam^ Qall.LaiTiuelevelLaXeile: 

Germ. bk^fl) per quem kcus Ebrbdunenfis^ 

Muraten6s & Nidovienfis in Arolam feQX^ 

^eran^ apUid Meyenriedi fupra pppidum 

iBUren* TKdatdard* 

£mma auc Airia> major ( ad minoris &m^ 

t:enciam>qud3 apud £nciibuo€banos orca>infra 

Irucerha ieia Urfam exonerac)oricur in fupe^ 

x^ri EmeiicbaliCiipra Tfchangnavv in nionii* 

Was lacui firienc^ieitfi vjcii¥s, Habcheren ver«< 

{us>per mediuArgovi^fupefiorisflin^& infra 

Solodurii Arol£ influir<i Sabulidiiriferaxeft^ 

tfiAtsimlm£mJeA^0 idqite nlaximiiubi rivusi 

-^vacpOQ^^vuiQb Qoldb^cb ei fe mifcet (uprtf 

oppidum Siugdorfi annocsiinte 0. dauidrdff, 1 

Indeecsama dextraredpk ri^os, M<t,l«f/y^ 

gmtbaUKo^ ffafftren, &WigBt> quifupra Wil- 

lifavv ort^9Zofl[mgamaIlutt> &£iipr4Aar^ 

btirgi Aroiamimrac; ubiferiabisikerapm^ 

paoloin&riiis maLmAj.Pi$mimm monte Juni^ 

ortus> fe Aroias mi(cet. Mox fl« Su^ wpm 

Iracum, eju(Hem nominis ( vulgb Surfee» vel 

9empacliec£be ) omis, recepto priiis ad desC^ 

tram fl« "^iinath infta Arimam {TJiwm) &r^ 

^regio^ 



\ ' 



f4, HiivtTiA ANTiijuA 6% Movx* 

k tegione caftri Biberftein, eriam in Arolant 
leprascipitari Huic mox fucccdk fli Aa, qui 
s! lupra ^aid^k tfl Sempachianis montibusi 
Lueemam ver/us , pmis , duobuiq) lacubus^ 
Ruchenfi & HallWylcnft (^uchetifee & 
Hall vvy Ilericc ) egreuus, & Lentzburgurri' 
pragceriapms,^ recepto ptius etiam ad d)&jteraiil 
. A^Bmtt, fupra Wildeck irt Arolato influiu 
B.Gdudkrd. - 

"Urfd, autetiam kuffa, Geriii. RU(s.Wimr e^ 

palude vel parvulo Jacu, qui dt in Vall^ per-' 

vi^^ inter duolupi^ema S. Gotthardirjugaj (ttt 

Pifef^aPit idem J>. Gaudard) uiid^ fepttntno^ 

nem verfii$erfluit,:lcperUrantosciir^itifutt 

ilirigitj donec lacum Lucemeniem vel Syl Va- 

nienfem { vnlg, iix iutmttfti f veiprt^Sirt 

fSaf t»^ilmn &it ) ingrediatun SinH^i^ M S C# 

diau^ videcUt hicflttvius, ab Urfarijs pdpuH^ 

(ttbiUrfcren ad rad.ices ^rcS.Gottlwrdi jqut 

pco infignibus habent urfiini j unde vulgus 

permctathefin IiteraEjR«(jfrfi»vofati Egr^us. 

(U&hcu Lucemenfi &infihumiSiumreceptil} 

&x'^Vs Emma-mimre i^^ fiv^ 

Tiugienfiinfra Meyenbergam^ tandem lein-i 

igra oppidum ^Jlifin Arulanl da^prs&C}|^, 

Wm* Teftsimtsimlerm Urfamauru^ foxe, Un*?. 

drLucemates miihi ftudiose auri rartent^ 

dQtlligunt^ m^ime']c|itando imbribusault tti< 

labus iblutis yicina prata inumiit, tuixreniili' 

£ibaJiimrij:amei^$d^^ * 

Unmdm 



N, 






ImmsffiSiVel Lhndgm^ vel Jjindmagm & Lin^ 
Jtmdcm^ ut^x veteribus a^s referc Guillim* 
inHabfp. OcthoniFrifigcnii Lem^nus, fed 
viciose, G^mi. limmathy Limet, SCLimat. In 
Glaronenfium terricorio oritur> lacum We«^ 
fenium(>rai^etfluic>poftmodum etiam Tigu« 
tfnum , ex qud efiAuens Tigurum biparticuf) ' 
Badam alluit , Sc tandem eciam in Arulani 
diifandicur. Sedhaec di^afufficiantdeamni^* 
bus nocacu dignioribus in Arulam influenti-* 
bus 5 funt quidem ali) maximo numero rivt 
& flu vioti y de quibus omnibu^ loqui opero^^ 
£im mmis , imb tsediofum eflet i ' de inis Ui 
peculiari Ibcorunti defcriptione > fi Deus do>« 
derit* ^ 

Thdurm, imDurni, Germ* Thui^^aut Duror i* 

finem habetin nrontibus Werdembefgiii^ 
u^iauc in Toggif^^fujpra pag^m qui lylve» 
ftris domus nomifiatiir > & 2Uiingli/ 'patria 
fuit. A fohte {ept^lidnt^ m(us deeurrict 
Targoviam, cui lorte nomen d^dit > irrigat : k 
Finibus (Pfin) in occidentem cHn^tur,4onee 
"SdScheliembetgtmtnRhenuminflaac Re^ 

ci^pik quoque Thtams plurimos amnes de 
qUtbus nunc aliquid dicere non mukcuii jom 
vat. . 

TofdGtrm* Toif. (noii^umbicimelliglw 
inus,qui ex Seftipronio ortus Icaliam yer$ii9 
decurric lacin^ Achiofa ) in Glaronenfium 
Con&iibus naicitui: ^ in mQate ^uili cdmu . 

apud 



1 

1 



^ - 



^ HflLVfiTlA ANtI(^A Et NavAi 

i^HidOeriiianosnonieniiivenh/Hunili. Co^ 

mttaciMn Kyburgienfeni prscerfluit > nvumi 

' JUiUci^Vitcihinim alluens recipitstandeni in- 

ttf Rynsbergam & EglifoVium Rhenci nii« 

, Apdd Rauracos it e<l»runi vicinos, qijidanl 
etia amnes confpiciutur, i^iter auos fiim: Bj/rfd 
amnis tn montejuraortus&multas valles pr^ 
terlapfus» tztts varijque generisi&iifiisligna 
iecum fiafileaiil liiagnam nique trabitidufii 
ibi foflfa eft ad molend^noruni u(iim Mindm 
mfii$ Ak.mm*. hluhfi. likS* Kfiefd alius flu vius» 
Bjrrni quideni minor, inieiriln magis pirvaei 
Biifiieaei opfidrniiiu^ pifcationi i varij.gene^ 
ris molehdinis > & aaducendis 2ld asdificia |i« 
ghis,coninaodUs , ab Hchrciiua fyiva proftuir« 
Umfi. Mk i* Meminit quo^<^ Simler. M S G 
cujii^m ^iivioii > qu^m Jiomihat JSj^^ni^ i 
qiio ( uc ai t ) puKant quidaoi Rauracos.difto^ 
i^gam Arragove, ut exiitc^is ArnulRhi im-« 
^ersuloii^ ^uae in S. Caiii ccniobio a&rvahf 
tufividete^ 

- FittVKis» qi|os^Riio<lariua^capitin Valie(ii 
( p6tijS^ rtyos St tcNrrentes Tiominare iicet/ 
^nodattihef f deiiiis hattc^ habemus dic<tn« 
da nunt, eos ad pecutiarehi Vaii^fi^ deicli-* 
ptionemr^rejttvatr Hicrpro fine anhota-*' 
pimu&aliquid dd ibivio aut potius torrent^# 
aui infira > & propi, Genev^m Rhodano hti^ 

toecuri roisvx^/tHsh ( i^on Aroa^ tit vuitFre]!^ 

cap.^.| 



^6b Da<3i.MAiaRiA.HELv.LXcin. 
cap. p. ) 1$ tanto fsaspi aqttarum imp^cifehuf;^ 
ut Rhodahicurfumiitipediat, & adUcutiiFe- 
gr^dicogacur^uiide fit,ijt Piftfiiia Geneyaifiai 
imef lacujir& Ariias cdBflucfntu>c6iitrario mo« 
tu moveantiir ac mqlanti qjuod adari; 1572« 
oblgrvaciim efta tafduhhaad M.4. Geog.^Strd^ 
ioii* & a Tpuano uL 4f. De l^histide nobiiidri- 
bus fluvijs alibii data daafione, agemus* 

CAPUf XIV^ 

SjEquuntur - iiuhc iactU^ qttibus Helvetia 
abundat. ^iiht autem iili vei lit^iojtes^uc 
Umanus & Briganmus% vel miiiores, dc qui<- 
bus^ capiiefequenti : de ^obus ilii^ m^lioe 
capiiei . . \ \ . .. 

Iri diiobds Helveria! extreihis pofiti {unt 
tora Europl teiebfesiUiduolacus^lrm^/iiiil^ 
Sabaudia ^ Brigantihus I Sufevia> H(^vetiath' 
difimehtes/ Pfiiftas ver^teiietLacuisIm^ 
m, quodomriitim£uropae lacuuni naVigititi:! 
iii$|^tientirsiinus;&fhaximiis fitf ficut ehihf 
laciis gfahdes HebfaSis hiaria diicbahttur>it' 
ix EvangeUo yidcrci jfftj Satmds. ifiSoUn.p. 614^- 
( A Ahotat b. Gaudard. fioc adKuc ih Germahiai! 
infefipri, & apud onihes (ifptehtitrionareis ini; 
Qraeflresquddehihi iielvctij[&: onin^s Gcnrma- 
hifiiperiofes, Secy i(f di> lacum hoihifiant> iln^ 
kier, tMp^ djicunti & contta ) : lu etiam Lc^ 



j 



^8 Hhvbtu AHTKtSA Et Nova. 

manus accolis qaibufclaih mare audie> & Hrni 
fiepe maris inftar faevit, uc ait MeruL pzt.iAih. 
3.C.43. Hiclacus jam antiquifsimis cempo- 
ribus, tcmnnm ab Authoribus vocacus fuit: ve^ 
tuflirsimi variorum authorum codices, N,in 
Lemano geminat, quod maxime a pud Poetas 
locum habet. Extant adhuc hodie ab utraq^ 
lacus ripa duoviciilliusnominisveRigiare- 
rinentes. StraboUb. 4. vocat latum magnum 
e^ quo exit Rhodanus, icem m^/jiAm ^i/mf 
ut eft iaCsfduhH'. c6dice> veL in manufc. ^ 
^ptiveii & alio e}u£clem libri loco hkjma:». 
tioHm?iutid»u$c/^>inMeL refercapudStrabo- 
nem vocatum Lim^^i», &apudPcoIon7eum 
iimene, h^fJim* ' Unde ver6 Le i»4irinpmen 
fluxeric, non omnium eadem eft lenteotia. 
Fingunt Vaudichronicaqqendamregemnor 
qninamm Lmduutn Paradis filium fuilTe, qui 
lacum 8c yicinam regtonem de (e nominave* 
ric. Dicunc alij Lemanum Alemanndrum 
pacremfui0e : iifriijfrr. .dehocLemanoejufq; 
geftis, ex quibufdam anciquisManetiiEgy- 
pti; & Pierroni j authoris Gra&ci loquitur. Btr* 
g00ius infiim. temp. referttemporeEhudcirct 
annum mundi^ziSii. in Callia UmMiumtt^ 
gna0e> a quo lacui nomen inditum. Aitertm 
ab Alemannis Lemanum lacum vocare vo^ 
luic^eferente yadia»oinMtLp.t:^2.Ctd falUcuCt 
^m Leqianum^ CoqLAamienlem eflcpucave» 



/ . , 



DBDao8«MAiOM^.|}fiLv*LAciift. pf 

rit, per queiii Rhenus fluat, utoftbnditidcm 
l^diamm in quadam ad Rudolphu Agdcol» 
Epift» f orfan LemaHi vocabulum, a Grseco 
A/M^ corruptumfueric j linde hic lacus ita 
pcr cxcellcntiam .Vdcatus (icj ali/ ver6tan* 
lim paludes^ fic Straio, uti dlpEimus, vocat 
A//caii; f/*^Xlw. Animniismltmerarhmm 
nomitisLt LaufoHtumi : in quiburdam exempia- 
ribus ^ft Laufinittsi in tabula Peutingeriana^ 
legit Atew/4, lacui iiiprafcriptum, locum li-^ 
yMni^ Hnrcriptum vero j lacus LdfiHM vitios^» 
m(i ficTheodofi; tmperatoris aevum enantia-^ 
tki Hodie ab oppidis ripae adfitis denbmi* 
natur j |>ar$ quidem orientalior^ communitef 
dicittit I^r de Laufane , iacm LdufaHeHfis, fiva 
Liii^iiii4,utfcribicSabeItic^Enn.<SJib« ^. ftd 
nbn ita bene t pars oceidentalior>lacus Ge^ 
fteveniis, Oermanis mod6 Genfferfie^ mod6 
tiMMfaiferfee dicicnr. Iftiqs lacus latera oppi^ 
dis aHquotutrimqs vd):iuntur,quorum tameit 
tiobiliora iunt> quasad feptentrionaJem ri« 
pam fedefnt, primasincer ea fibi vindicance 
l^uianna^ 

Maxtma Oeographdiiiftiparskuilciaeuni 
in Gallia coUocat, iic eiim deicribic Sulpicius* 
tmm eU daUutCifaffin^perquem Kbedanm Ma^ 
timdefeltens rapitury is Uelveties aGattia feparati 
/to^ accolie LemMnnmm indidit nmen* Mela 
lib.^.c.^. Galiiamin duas parces perlacum 
XiCmanum divi^ Ejus lohgitudo litpra«i 

G 1 lig, 



I 



li^ qui Hclvctios tc(pick,€ft fcdecjm hora- 
ram, aut juxta rurqn^um tantdm quindccira; 
latitudo cjus maxima cft triiim imi^ quatuor 
leucarumj fivc, utaitCaip»efWw»Epifti.Ortel< 
lengicudo cjus ad odo milliaria Ocriiiania) 
aut paul6 amplius pro^enditur) latitudb ad 
tria fcr^ acc^dit. MJim/i^Ub.3. 

Habet hic l^s varia pnomotitoria 8c dw 
yerfbs portus» item & hoc notatu dfgnufB^ 
quod in cxtrcmis, c^orihus extciordiiYaric 
rumcat & aiigcatur> cmn^ali) clecteC:;ant^ 
acfcunt vcr6 pcr pluViofiishyemes^ iiquc^ 
faftasnives* VulguslacuiLtmdnohdocoiH 
tiAgerc crcdit» quia herba.quaBdam^ accdlif^ 
berta lai^, di&a (fpcctes eft itMifd malini) 
tumtemporis frequens in lacusiimdogdnere*^ 
tur^ aut quia Rhodanusin extraordinari/s ca« 
loribus^ ob li^fafiasin (ummis AipiyintiniN 
ves> mkum in modum excre(cati ied ht^ 
non funt (ufficieates caufse } ncc enim fkinptt 
ob herbae illius copiam> aur ob aquartfni 
Rhodani abundantiam tumec lacus : crecU^ 
dcrim potiiis» maris inftar>caloris (blariiiiri» 
illius aqua^ cumcrc> & quaiTad ebullkliti^ 
oliae fimilitudincminfervcfcere^ 

Hoc etiam huic lacui eft propriui^,*qtt6d) 
flantc nuUo in fuperficie ventd> fadl^ idq; 
adttaodum turbecur> Gepe nonfin^nayigsui- 
tium ptriculo> ab aliquo interiore vmto, k^ 
imo (ui ferunt) iacusfimdoiatetit^^acco- 



--' 



Trg. cdjf. p. adm. Gal- dehoclacuficloquitur. 
lacm Lem^niss M prdfirtim qudtuor mirandm : 
quUsffitxinim G^lii^riimf (juhd vmitexipfifundo 
apffgentibHs attoi^ry ^eno alias & quieto cetU : 
quldi utGreg((r^yi^^furUjpifces7!mtt4scentumUr 
bramn feraf: . 6(i qff^d^erfnanisqmjam Alemai^ 
m vecamus, ^^^Jedevt^ ut vifummubfs. 

l^k^u A l0cu f.ffqanffrj^4n flumen V^bodsmum 
^fluitya4 mmt^0fjg^c. An.v^EuiniUu4? 
ipgpit MejiJa j ^esi^^^Jkguius l^gujf^r, ^ed^- 
pufl^m it(fluit,n0fi^^s^b^i^ 
€apio,nifi legft^, sfi^chntaafa Ut^,^^c^rpp(^ 
In^fiWf^ M^dam^ iti^f Turfiayif vof Ejioda'' 
^fmmeos ^i notiime^iuifuntfitifsns^^^ 

mifiumneii$fp^l^M 

fj^t k (^^idsfatiseilmkafutff, Haiu: 

^ep?«c9P jeaurana ^;yi«^.qsiin Na?- 







iupr* gipfte 35^4 J* o(tep<iipius» tJe l^oc \s^ 

pi^lHri^^v^j^vflob^ripa^^qttibBaikKb^ 
J*^f&PWf*q«^«wwfrtttOi»& yel0t)divec6$ 

^tqiigen^Qg Pli^fl4lim3lum4MiWc«t¥itf^ 



^u*.> I 



%0t HEtVTBtlA AKfliiSlAfit MoVAf' 

4gmine in ixtrtMiUquidi^fns 4ur4 imini. Ic|« 
Uucjmiuntgelidi quQs nornin^t unda LmAtmi^ 
Qu4£e ver6 eum geliduii^ homit)et> nefciiS 
fiunquam enim congetat^i^stquafnvi^Merci* 
tor congelari rar6d^cat>praefupponen$,ali- 
quando hoc fieri : quiil cotitra', qub oiagis fH- 
ge(cit, /e6 magis Inftar fbmti yapdres e^alai« 
HmBMHm de hbc laip quo^^cf^iclnit. 
ofirifm ttiadidum cafiawhiltdre Lpnanne* 
Utrurm ver6 l^gcndtf^eoftrifectjiin ijeftri* 
f<tsrpniht]^refert, cum tmito^queverumJSt> & 
oftreasjiid bft, conchasTerr> & o^ftros> id ^ft» 
^abahos, msximo nunlero in asftatehabeC} 
qui cirqxma^entibus i«plTno|eftiitittt,^^^* 

Altbk lacus Letnatibin ma^nitulfihe as- \ 
qutparans, is eft quem HmTas,^)inus& alij 
irigantintm auc triji^^^z^^ 
quo oppido Brigantioyluhi prafetfer^dnditf6ft 
videtiir Baif/ff/coajedurajquacreditla^^ 
Oallis, Brig4ndh nomen 1 pb^dliictrciifirVi^ 
lff/>4iifi<jfii9 incolentibus arcQnft^ ^t^ftkttlf & 
quidem Strabo illos Iatr6cinif3 fiiift^ecltt^^' 
Mtni4fnm ^[MeU hunc vocant^ Aarimi0li^ 
4fr$mtm, ali; Pmmieim,Ptf^tk, t^i^sSjyct^ 
hau: varia notnina vMM$i pdiki\itti'^i\jAh^ 
mua ih BfHft. ad RuddTphl^l^icoK utHi fic 
ilie.r^latirrdnmjmmtmi^W»miti4, vttcahk 
tmfinlfieHiitir isue^UatQ n^de^fpdrie^H- 
dmiimataf$da9taM,dirmAm0^%^ ^i^fa^ 



DiDuoi.Maiorib.Hilv.Lacu*. lo} 

' ikituri Vdapiditt.yocat Vomicum, a -nomfi^ii 
'^uidfiuvjjiaugeatfir.^c, Vifi quis Badicum, fi» 
$etiffimdtccremalit,^Bce!i,fHnd9cartstm.Cte- 
iti<li[eti?m Vadianus apud MeUm legendum 
poiiiis A(rfnim> qu^m Acrmiim,c\aivtKeitk' 
(licanporsitjlaaim hunc nunquam gelu6b- 
duran; Craeci^njm Oceanum glaciale cr»- - 
«;Mn,ide(l,3«cuminuni&&igidum,tardumq; 
appellarunt j auchoiibus inter alios Ptotomee, 
&Pliniolib..^.c4f-t3. Cliaoniamverbhiclatu» 
(^uaH in duos d.ividitur, i^a euni diftingimc 
«mditi, u( F<«ifru ( ^ calore mafino, qul cseru- ' 
leus efi, itadi£tus,'tltplunbusiererty.iiftitnii^ 
vel k populis Venetisjut vuU Munfier. } is fit 
qui niihc Cohjlatftitnfis, ab urbe Conftantia, $C 
Ttdft^icm ab oppidoPodmen,vuIg6vocabu- ■ 
Jp^c(orto, der Sodenfee, nominatur. ' Airttmu 
ver^is fit, quem Inferumappellant, vulg6,ifa' 
ftndirfteSi CeUerfee. \A eft, lacus CeUenfis, ab op. 
ptdo ij^ella;, atqiie ha:c eft VddtMi & Cluverii 
Ul/. i". f- ifo. Gffwj. <tttr. fententias quaeprafis- 
renda iUi,in quaeft olivariiuin Uefam) Uunfier. 
tib.j. conirariuni enimfentiynt, dqm Vcnc- 
, mm > infeiioi«m $c CeUariuni fuperiorcm 
(tlfc«rifem. 

Kon convenkinteroi 
Stlatltudinef Uielacm, 
Ifitu hdhtfi^dia amplim d 
^>CC, Aftiaij^Slib.i5.ea 
^ pcnfe um latum efle, q 

G 4 dea- 



J194" JHEevetla ANti^QSA Et ^lpy^f 
decipitur Ammiflnus» yadiani judicio : coue. 
ftat f nim X 1 1. ni. p, ubi latifsimus eft > iioji 
«ccdcre, cvim Iongiqid|nemliabeat paimuqi 
non minus 24« mil. Dicit quoque Cbtvtr, 
Scrabpnem & Marcellinum errilfe y^ qubd* 
qua^dam adjeflae fmt paludes, & fumma ejus 
fpngitudo fit 40. m. p. iatitudo maximarfi? 
wi.^.MHhfi.lib.s. illius lopgitud^ncni exten- 
iiit a4 icx aut fepceni milliaria Germanicaj 
lanmdJneipadduo^&alicuU H^^^ 

tvr Ipiij^m i^cit ^4. miljiar. latum vj^rp 12. 

hSent^izmydii^nmitiM^ 
fimum efle^ hunc lacum^ |qu 
jus cpUuvie Rhcni undas nec tafrd^f^l^ur, Inec 
fnquihcntur, u^ refert iAarc^Bin^ &(flhenuni 
fuas^ ^quas non mifcere > fjcut cuni- eodejp 
MarceU credunt nonpu|li> puram S^timpH 
^afii iliuijsi^cuj; aqti^in efle refcrt Munfiit. iib. 
%j EftautcinJ|iciacui5amffinus>afQ^<^^ 
qucc|rcui^yicina regio >& uibes ac al^es jrcr 
f}ueiitc;s adxipas fitas; oitinja cir^a nf iinryi-- 
jieds ^ ppmari;fq^ccuitifsima, pau^s "irvlodis 
iilo|iiorli|torum planities>fcirpp & ^jnindif^e 
ftcriliseft. ^aBias^ i^^^^uit Frey. cap. 2. ^^mv 
Qal. u fnii lam BrigofiiHnm f hoc tnipus, §nhi 
pamadm^dMm ^UquaJinffil^ annkcccUim muiant 
mfiiiitdhicfifits innummfiumerocalMmine^ 
cm ana^fusim i tHmnt. Habet hic lacus qua^ 
dam in|iuas i prima eai ^ft> ubi fita urbs Lifi- 
daviuin (itiHVJ ad oriicnccm ArbjcMia^^ <^ 



pp Duo«.MAio^is.HBLtXAC. fff 

, pro receptaculo Tibc 
"vali ceitanspugn3} i 
fib.7. &Guillim. oig.j 
vuig6 diftum Mayn 
.PeUenfijubi vifitur 
iiom}nat:a. De bisiiia 
Marcellinus h.os f 
ludesnonifnat, f^dn 
' cis «njm definiEu;' la 
j>erpecu6 durans : pa 
jreipeiuitate ci}rens; 
^orrensafluvio; 

^^6?8* •Pf-y.V 'wslW iK^Ss* 'QCSip^^ 

cApwt m,_ 

lactthus. 
li^E duobi4S.i^jorif?ysHcl™£elacubii;| 
J«-/yerbafeiFfnijus; Jam^^iyilsininoresi?- 
jflfj^tur : in qu,prp|ii defcripiiflqe natura op» 



r 



lotf HitvfiTiA Antiqua EtNqva», 

iotervaUum hic lacus ptt iluvium Telam in 

Ucum Biellenjemi ^(SiixfM ita denominatu at> 

jQppido Bie;ia,^i((/non i^a camen ptoxitn^ ad 

Ucus exicuin /edenteshic lacus amoenus eft pi- 

feofufque, cujus lictora vitibus confita (iint; 

Nepcomenfi minor ; vocatur ctiam Nidovi- 

^^nfiis, a caftro Nidav v ad TelaB ex Hoc lacu c£- 

^uxum, jacente, ad quod, uc monet p. Hermdn. 

liujuslacus jurifdiaiiopertinet^ exceptacan* 

tumilia, quae Biennam verfus reQ)icit, extre* 

mitate. In quibu(c(am veteribus AQis dici*- 

cur lacus deVJurol, HJeMroly velSerol, iftmmiruA 

^ ceito quod^mkR^ fixpra viUamno vam (m 

(ed jani antiquato, uc refercidem D. Hermm, 

In medio htk (acus , quae^am jacenc inful^t 

major vocatnr s, ti$riy &fati^paret) amoena 

€ft>(yi vam» vineas aliquas & praca continens; 

minores reiiquas parvi ilunt momenci , cij 

fcpifiimii ac]ttis /iibmergantur. Higente 

gore faBpicqrigelatur. Fambiiis ett obn^ . 

rem pi(catidhenr pifcium vulgb dideSlifflb 

pmmd.rideMHnn.U$:S' ■ '^ 

ihcelebri MuratoVnon tam lat^ patec,aciduo 
jpraBCcdentes : i fluvio Broia micittm habef, 
jcujufqup a^ttis augetur , qha eSx parte la^i& 
diim patttifle (fredun? nonnttlli,iia utadmu* 
ros Aventi(^anos ft extenderec ; uhde quoque 
creditGiii««p.q^pn(i^ Apj^tifen/emnomini^ 
fttmt ^Waht ^uocjtt^ f«dtol t«bttl#»<thb 



Db Rbl.Minorib. Hilv.Lac. io/ 

Ij3 j fcriptse^in quibus nommatur> ifrUchtfee^ 
unde colligic Simler. MSC. Aventicum tun^ 
Ucbten ndminatum>aquo regioni homc Uchc- 
land. DifTundunrur autem iliiuraqu» ptc 
fluvjitim Broiaiti in lacumNeocomenlem^prb* 
pi ledes di Aas^4 laSau^eidd SdUcemiLocus veth 
ubi Broya eo ex lacu effluic, vocatur dd Sdlicest 
unde eti^m pagus vicinus vo<;atur Sougtet.Fc'» 
runt, omnino deperdi, quidquid in lioc lai^ 
(iibmergitun piicofifsimus tft i quahdoquci 
in /ummis frigoribus itafirmir^ congeiatUTi 
Ut giacies onuftos eciam currus ferah 
^ fn parochia S* Saphorini, prie^feQutae Lau» 
ianen(is> vificur magnum ftagiiiftnf^ufg6 d!« 
€him, Idcde Bro, Brouy & Brc, 8c iSntliSti^ lacijs 
Br6magus>hujufl litcpra rcirpi^Se^rundini* 
bus maximam parrem margitiati (jint. <^i<« 
bufdam in locis trabes quernae ^ & quadraci 
ittpides in aquis confpiciunttAr^: aeditVtilg^s 
locum iiliin) fttifTe fubmeribfti , 8c^' Vdragj^ 
|iem dejeflum : pi (cibos non cirrdf) taherqa 
magnos aiits nuilis atAniba^augettir,interim 
tamen po: rivuium iii Li^imatnimlscum di^ 
fiinditur. " ' .."^^ * ' 

In mont^ Jura (uht etiam lactili bptimls 
pifcibus abundantes^interquos maximicon- 
fpicuus t^LdCw lnrienfisy vMl^Ucdeloupcyth 
antiqua ejus nominis > olim ad kcum illum 
(ica Abbatia \ ex hoc lacu per (tibterranebit 
m wu$ effluic amiii$ Vrl^ > ud aUbi vidimu^, 



/ 



fpt HBtvBTi A Antiqjia Et No va, 

Monet D.Hem. tresWTe lac^Sypetqups fluat 
fluvius U|:ba ; primus dicitur Lu 4^$ ^affts^ aut 
ii^nfm^ff: fecundus npmin^r tn^^mUcmy 
UgtM^Uc: Tcrtiusyocatur^ Uc^mnni fepa- 
ranu ^i^ a v^^^^o per ponfctii di(h^ 4^^0^ 

Lscm B»^iM^j&,^ri(nil[Ctft</aboppidul9 

^tiinn ypmnpi£$Tt ^ttntrfce/ab pppido^f^ttn; 

dicunci^f. Aniji^ in Bpen^nl^m primo in- 
^ witvQciliiiin^ft aliquodincervaUumThu* 
iienfi)ungicH;?f . ^up prope ^un/ |ervato no- 
mine emuit; pterq^ magnam h^llet pUcifUil 
eoptam^H^f prae^pu^ apud AhhfUiam In- 
talaGei|(ffi^|)i(^atio i» ub^rfimaeftjUtpro-' 
4igionpfi qureAt* Thunenfis Brientzenfi ma- 
|or eft^ exsi(rpc}ue,prienteinv4Brfiis, Alpiu0) 
perpeti^B piyibvs albicant^um profpeduf 

. «TOj^alijJU^l|,inArgovJa(uperiprefi? 

inferiprcb ^ups i^crummajgna ft^gna, anpa- 
^d<;^npgii|i;i)^is,^par^m refer^^ de qmbus 
vl» J^W»no^W^^ f«v|ente ferf Riis ft»* 
J^f^,m^m>^%m »men pittibus noi? 
<;arere, prscipuoram mentiopem fac;iemtt99 
^bmficiii^^ ffft parvus a yV^c^^uicl^ninoS- 
minis di<ljis:^d iliijB.^p«t)4locusdi^ 
pdldicl^ acfifei e^it pcr ovuin M jacet vicus 
jRichen^» lungicur V6i:6 jnajori lacui difto 
jffdUwjflerfcef ab oppiduo|iallvvyl,adefi9u9^ 
.fr Aa e?c:4Jlojb;u, pofito. Ab oppido »0/«^ 

deno? 



*< V 



&I RBi,.Mii46RrB.HMLv.^Ac* lo^ 

deiiominatuc alius lacus, diftusetiamJm-^ 
padtrfee^ ab oppido Sempach, adlUius feri 
caput, orrenteiii verfiis i jacet ver6 oppiduluni 
SUtfee ad egreSum fluvi; Sur exifio^acu> qui 
i ineridie i^pcentridhem veirfus pdrrigitur. 

ih mdnce fraQp^fupra Lucef nam>eft edaoi > 
iacUius^ cjuem FiUtiUcum vo^t ;iitu^eftin 
loco paiudolb^ fblitario lihdique cqliibus^ik 
duibus liqueifcences nives defluunt, cin£to> ac 
iylvis circuildsteo > ne' i quoq[uam irritetur, 
vulgoenimf^d:fiiafum eft^toci f egioiii ^xtem- 
peftitibus, & itUihdatione {Jericuldih eire> fi 
quidqtiath atrhomine de indufirii in/idatur; 
Simler. de Atpi Quadus in defcr, tielv. MeruL parr^ 
/. ULs^ cafjo. Uercator , Frey.&c. Fabulan tut 
autem > olim illic in eminente rupe f^ilatum 
confedi^e > horf^ndafqu^ e^citalTe tempefta- 
tes> (^ttem poAeadeputrurti coitjiiraCioitibus 
incancacor quidaifi in proximuth lacum de- 
turbafie. Ridet hdec Geffnerm^HDefcrip.mmie 
^if^.^r.refefentc CL. D^H<»///»j. inmet. leg.biff. 
tietp.fag. ^jfi. Magnam famae authoricacem 
conciliat vicinofuni figof, qui ihoiitem con* 
{cehdencibus hoc {bHicice ihjungiiht^ nepa« 
ladehitiirtlatent.. VJtdian.in Pooipi Mel. C4«i 
fifresfidmiquhd pacatKm irritare aufiijn^xfuij^ 
fi capitepiekoU nbiliatarHdccolU calamitdtmy ^^ 
pidani referunt. lUud reti(lerinhfios in dfcenfu, i) 
pmftoreillo, qUi ducebatitamumnonjurisjurandifa^ 
$r4mento aiaetos fuiffe i ne quid importunius tenta^ 

remun 



/ 



\ 
\ 






tro Hhlvetia ANTiqjtA Bt Novat 

remus vifop aut ne quid injieeremus. CApitis iUefui 
aUdm ludi diebdi,&c. Mucavic taoien ppftea 
icntenciam Vadianus^ ut habet Geffner. pag«59« 
Superftitiofam tempeftatis concicationefn 
pleniiis exaggerac Malleotus apud GeiTner. p^ 
6i. PaulmEremitaDefcMclv.Mfrumquoddeee 
laeu vulgue nugatur,fed necfidem meretur, necba-^ 
bet. 

Lacua tucernenfis , Intitmfttl ab oppido 
Lucerna> fuper hoclacu ad fl. Urfce efflu* 
xum (edcnte nomen habet j cxhoc lacu plurai 
quam ex territoriofuo ^ ftr^ f;ommoda( Lucer« 
nates habentt hutclacuijungituraliusdiaus 
Arir4ifi«r,a Sylvanijs feu Underwaldenfibus 
. sc4 didus»qm in lacum Luccmenfem ihAuit 
' & proprii vocatur 6cr ^ivc ^at^ffmcnfc^/quia 
medius inter quacuorillos pagos(vuIgb \At 

Dkr '3Saib({<f0^rt/6^<vd^/^nbcrf))a(&<n&: 

I^Uj/ ficus eft. Ab hoc non longi occidenrem 
xcrius inpago Undervvaldenfivifuncuz;par« 

, vuli lacus > quos veri&s cum Marcelliho^ pa** 
Ipdes dixeris ; orientalior Hiyv]r/yi^, ocdden^^ 
Xiox^tungernfee',yv duobus rivis effunduhturi 

x^ui fimul jundi, in alium laculum influunt^ 

Sacbflerfeefiyic^o efKtndittUr rivus, Aaf feinfra 

Scantiu in lacum Lucemen(em praecipit^ns* 

Lacm 7Wj^0itf/veITuginus> aut Tugienfisi 

^OSCrfcc/ ita ab oppidoTugionominatur,re« 

djpit fluvium ^r^ di£tum > qui ex lacii. 

^reiTus poftea Urue mifcetur. Hic duobus Tu^ 

pfrio« 



I 

Di Rei.Mikorib.Hbi.v«Lac« iii 

'perioribi(S minor eft : £iq; ad orientem etiam 
dao adjacent laculi y quotum priot vocatut 
£^yee,perfl» hxt%'m praedidum lacum Tu* 
genum (e exponerans* Aicer verb vocamr it^ 
n^^t^ftt/ ptope portum Brunnen in lacum^ 
Sylvanienrem infiuens.TeniuspauI6 remo^ 
tior orientem veriusapud Glaronenfes^val« 
let^lontal vocsLmtclontaUrjce,c^i per rivulum 
L6ncrch> in rivum S4rnfrreexonerat>&hic 
inLimagum iiiapfiis cumeo ihlacumTigu* 
rinum deferiun 

LdcmTigwrintu,\^\^ndoTttficiniusy longust 
fatis eft)^ meridie feptentrionem verfusj la- 
timdomaxima eflincer Rapenifviilam > & 
locum didum Hurden,aut Taltempaul6in«» 
feriiis ; exinde Tigurum ufque> ubi Limagus 
lacu efFIuit>paul9tim ardior^anguftior fit« 
Non longc a Rapertifvilla^ponseiUigneuSj 
quo lacus craijcji poteft^ fub hoc , menfibus 
feptembri 8c oAobri) uberrima pifcatio fit> ibi 
lacus nonadmodum eftprofundus». In qui- 
bufclam tabuUs geogr* ea iacus pars, quse^ 
RapercifvUla ad Limagi ingrefium exten« 
ditur> nominaturo^rr/^^ id eu lacus fiiperior. 
U terq^ quibufvis mercibns ex Italia & Rhas- 
da Tigurum tranfvehen(j[is ihgentem com« 
moditatem aiTerens : adeo utfingulis diiebua 
Yeneris circiter ducentas omnis generi^ na* 
vcs in Urbem appeHere videres. De lacu 
Tigurino, ficHenricus Stephamis. l4cm efl 

lOttff» 



r 



iii IIelvbtia Ant iqua I^t Nbvi.' 

imffncircUer 12. miLpdf fuprdqum jmctnm Al^ 
fium profieSm eS^ ut volupefa vH in med^4 J^aii 
hives & qudfiqudtidam bjemem intueri, Ei; Au-* 
thor Archoru cdfm^L^m ipfe longitudiHeth irifffi 
id miUium pdjfunni contiftity & db urbe Ti^inus 
vocdiUfi ; 

idcm Riimmf in Glaronerifiuin regione>ita 
^citurdb oppido Riva > ad.lacuscapucfico: 
Cermanici vulg6 nominacur Vaienfee^vcl ^d-i ^ 
ienflatterfief ouiBufHam eciam Wefen^iSy vd 
Wefenenfis al> oppidulp Wefed^^^ 
guseflRuif>utpofteaih lacum Ti^rinum in^ 
fluac. Tcmpeftatibus pierumque obhoxius; 
adeoql 8cpericuio(ps eft : ad cujus littora pagi 
Tenzeri , Qgarten & Qiiihteh , olim a fta- 
cioriibus Slbmariorum ficdidf , fiti fuht. CW- 
terdm e/uXcleriicum iacu T^ugiehfi, magriitu- 
dinis ei^e cenfefurv 

In pago Tigurino eft Jaeulus , Ffefikgrfee^ 
nohien habens a locodiao Ple£Ekon,aquas 
fiiasdiffuhditperrivum Aa ( NotaeiTetresn-* 
' vosnu)usnomirtisinHelveria:primuseftinL ' 
'^Argd^ia inferidre efBuehs « lacii Haiivvy- 
lenfi. SecuncJus infiuic ih iacum Lucemen- 
fem. Tertius hiceft in pagoTigurino) in alia 
majoreni hdriiinatum Griffehfeey ^yico e|u9 
nomiriis : ex hoc }acu exit Glat fluvius iit 
RhenumirifraEgii(bviumihfluens«^. Abba-^% 
tifcellani iri fiianim Alpium cacuminihu#". 
tres pufilios lacus crucus ferentesoftenduriri 
cefte SimlerJn comp. de Alp. ta 



. \^ 



Dfi HfiLV. Antic^&Originb; uj 
thfufitnlis Rheecoitum Alpibus low dJao 
Montdfunylzcuii^&miiwtn fi lapides injicias 
ftanm nebMlaoritur, & inde gcando : Ergo 
incolaepcena capiris prohibcntur lapi4es irt- 
)icere> utnobilifsimi ad Regem legati docue- 
runt: referente ft^e^ cap*c>> Oe dli/slaculis 
in Rha&tia fermonem non hicinftitjaimusy fed 
liftimus gradum, ad Hd vetios properaturi. 

CAPUT xvi. • 

X>e Belvemrum antiquitate & 

mgine^' 

HEl vetiam) infignem^urop» regionem* 
qaa potuimus hde & diligentia, pro v^' 
tilinoftra, quoad adjunfta & part^s^luftravi- 
mus. poftulatnuncnoftr^methodi rauo,ttC 
ad regioiiis rncolas accedamus : de quibus in 
genere duo difquircnda funt» I* jDe H^/ytf- 
ilmm aptiquHate & ofiffne* I !• t>e varikeoh 
fm niifmnibus. In fpecie de CHoriiadem Kijigua 
& morit^us agemus. &ed hoc capite inillq- 
runi antiquiUtem & originem-ioLquiramuSr 
Suis nori caret difficultatib^s, qu« deHelvc- 
tioru tum antiqiijtate tfiTorigine movetur quf- 
ftiojcujjusexplicatione, dii qu«rercconanmr 
Authorei^eam fuis frivolis conjeauris & dif- 
cordantibjiis fentcntijS magis magifqi impli- 
cant, Quifqi fe vcritatem affecutii credit,dum 



I 1 



li^ HBLVfi^riA ANti^yiA £t NoVA« 

ceirrbrum itionumcntorumj aut firmarum d«- 
^onftrationum loco fuas nobis traditionefiS 
obtrudunt : fuam hic fate^i ignorantiam, Sc 
fupinam praBtcriiorum faecuidrum negligen- 
tialm deplorare prfleftat ^ qtiam aliquid, vel 
: fomnijs limilc, vcl fabulis proximum, in me- 
dium proferrc. Attamenucii^cniorum c*^ 
riofitati fatis fiat, difcrepantes Authorum opi- 
niones feferrc> nofi foeritihjucundum, ufli- 
cuique Vcro crcdcndi qiiod placuerif , iiber- 

tas crit. 

De tlebetmum autcm antiquitatc & prigi- 

nc locuturis , djftinguendi hobis yidentuif 

Hclvcti). AlijenimluntIJelvcu;,& aKaf- 

lorum ratio, quoruni mfentioneip fatiunt Ai- 

tiquiprcs HiflEbrici & Geogiraphi, GraecnPtu- 

tarchus,Strabo^8c<:. Et Latini, Cic€ro,Cafaf 

Tacitus, Fiorus,&c. Alij^pofterioresnomi* 

ti^rclicet }4e quibus Hiitorici reccmioiesit 

quatuor autquinquefaeculis agunc 

^ Helvetij ptiorcs & antiquiores^Graecis dice- 

bantur E'Ai^«7Jc^, vcl E'Ai3wr7J0i,fecundiiBi 

Tlutarch. Latinis Hclveti;. Horumnomcp 

^pud Veceres , antiquum cflfe certumj magis 

^uam probationc indigeat. vide D.Hotting.iK 

,metbAeg,bift.nel.p.t9t., Cena ver6^ non i?a'il- 

lorum origo-, unile Btidinm mtb. bift. Helvoid 

tegiihuBavermifdq>peltan0nitbabetveftigia..Pw9* 

^ tixtit prifci i Hi Hcl vcti;, perij tquoquc arigiHis 

ipfowm mcm^ria, foccrimvaiia^liicreferre 



1 , 






\, 



&fc Hbly; Akiiq.Ef dRibikii iif 

Icntchtias jtivabir;/ r4«rfi Cbrimicu nafrant^ 

&ttiionufn quendanitfc^ habuiffc filiosj Sequk^ 

num^ Aiohrogfm & tietyeticUs: hi patfis iih« 

r periiim inter ft divifcrunc, it^ iit S^quiahusj 

Sequanis tlomeridederitj AllobrogesabAU 

lobroge denominati fu^rihr; Helvcticus 

Veroi eam habiierit fegiohjBm, c[u£b poftmb- 

duih ab ipfo HHvetia difta fit : Sedp^ncs 

Chrbriicofum illbruin authof em fitfides i ap- 

. paret quifquis iilorum cdmpilator fiicf it, ^ulii 

inultiitlodfc in chrbnologia erfafiR5,Uridc etiani 

tot habiicri txommerita vix ftif i bbtcff ; 

AvcJiitinus tielvetioi gehtem^etiiftiisifharii 
'hofrieri & bfiginchitfaxiffepferhibbtabHcl- 
Vctio Herciilis nlid. Hefcules ehim Alemari^ 
hiiS', vaf ios habiiitJiberosj irifef quos fucrunc 
i^orim |)ririi6^enims, Hunniis, tielvetm,& Bojui 
hath riiinifnus; Scribunt qubque ali; Bp;uni 
"8c Hel vetiurii pottdiluviumjsx A^menia prcf- 
feGos, ea bccupaile lo.ca, qiisB cormhiiomeri 
rctinuefuht, & a Mofc Gen;cap. i6. tijtuiUB 
fic 70^^^', riomiriatos fiiifle perhjbent. Scd 
ih aliamali) erint fcntentiam. Sicchim Ib- 
i{uiiiirGuillifn. lib.i.Rer. Helv. Hf/rWw«i»»a- 
fneh uhdeftuxerih fripius^ uiarbitron EenrimGtd'^ 
feahiisihvijfi^dvii, &hifi ntens aberr^ti reperii: ' 
kelvetterehirh celiiea linguadi^os qUdfiDiiU pro^ 
pinquos, five hobilitatU indey ut apeo, fivt 4ntiqid^ 
iaiis ex eodemfonte infifftia caperltvolierit: Ctelat 
lib. 7. GaUi fe a ditr patre p^atoi pradicmt: 

H 4 Bcr6^ 






U6 HfiLVHTlA AntIqHA ET']hTo/V!A4 

Bcro(iiis Iib.^; anCt EJiteinui G Iliani cotij- 

nias duxifTe memdriaejCommendaviu Deus 

autem ille, quem Latini Dnm nominabanc^^ 

Grisecis Plutm^i^s fiiic;liunc apallis grae 

caeteris Di;s cultum, ScHeBut^ illofum lingui 

n^^minatum, nonnuUi crecUiht. Scd fupec 

hac reaudiendus Frey cap. 4, adm. Gall G^- 

li omneu apud Cafarem, Dk pater nofter ejf, ajunf* 

^mattiGaUicatimi^arhocumi earum prafertm 

qud^religmis mjfteria concemerent ^ Celtica ncA-^ 

bula, iatina inclinationt^flexerunt : &cum Gallji^ 

ejfit DieUy ipfuin fuumditem nrterunt. Quis eniiH 

ita mente vacuos credat GaUorurn primoi , utfe i 

Damoneortos profiteri puHicitusyoluerint ? Sm 

equidemHelvetios gentemGallicam aliq^ibusvidiri 

diaamquaftcognatosDitisi Hel en^m ipfis infermu 

efttVettet, cogtMtusJed meliofi inuUigiturfigmft- 

catu. 'Helt id eft lucidum , ut cognatas lucis potiHS 

quam infmrni interpreteru* D*ubitathic,ttecfine 

>ratione* DoailF; Hottinger. utrum vox Vctter, 

Kelv«tij(s jam mm, ciin) Helvectoxum awi- 

quifsimi Sfcriptores meminerunt , hoc fenfu 

jfueric ufiuca. Adfertadhucaliam fencentiam 

D. Hottinger- his verbis. mn defunt quiHelr 

yetios , feu { ut Glareanus fcribit ) Helveteros diSoS 

tmant, quffi, HeldVaiter, Heroum patres, vd 

ipgf avcf))H. m quanquam non negemik^ fuifte 

^iquos in Helvetid yz^(pv5c /JtAythtjq viros.ii 

qftodfayiaeruditmmmonumentaprobanticertum 

-fmen eft, diplerifqgjudkium Ot^, £ns, non kngl 

' aberrar^ 






> 

I 



l 



1515 Hbi,v. Antiq,&6rigine; 117 
abmare^ vero. A rebm itdqi geilis & mapu conn^ 
tibm, quamftamracorpBrU itaHelvetiosienomina^ 
mverifimiliuseft. Simlerus autfem vif eruditiC. 
fimus & diJigentifsimus antiquitatum inda-r 
gatoi^, in fam antiquis, &difcr6pantrbus Au-. 
thi^m fententijs , nihil pro certo affirmari 
pofle credidit. Qtrod fi quis cohjeauris gau- 
deat, forfan ab Helvo colore, qui cft inrter ru- 
fum & album,tefte in Soiin. Salmafio,Hdvti\) 
diai fueriiTt : cu;us denominatf onis ratio, pe- 
tcf etuf ex jfo^quodHelMeti j miaxihiam partem 
ruff &albi fuerint : faperiores feritentia^, fa- 

bdqf^ vel incerta^, haec ridicula videri pot 
funt, 

^ Al j^ ^huceft quWftio, non adftiodum fa* 
cilis. Utrum Helvetij ex Germania in Hilvetiam 
frius venerintyAUt ex Helxfetia in dermaniam tranJL 
iefmtf Haic quaeftioni imfam praebuit Taci- 
tus qui lib» de mor. Germ. ait. Inter Hercpiam 
fjVv^m Rhenum & Umum mnes Helvetij, utteripra 
t9q^ Gallica utraq-^ ^ens tenuere. Idem fere 5tra^ 
borcferente Volatcrranolib,7.R j^rydr Helve^ 
tif.Vitidelia^ &difcreta Sojotum regio adlftrifontes 
fropefjlvam Hercyhiatnfuntufque ddPanHonias, i 
quibus Helvetif & Vindelid, ih montibus campos ha^ 
Htd^t^ Rhaiij vero & Norici ufque ad Alpium ftim^ 
ma tenent, & Italiamverfus inclinant. Loquitur 
qubquc Ptolon^aeus de* Helvetiorum Eremo , de 
qiia diveffe funt fententiae. Quidam hanc 
ponunt in Ctargbvia circa firies Scaphafi^- 
" H 3 norum. 



|i8 HiLVBtiA Antiqua Et NovAf 

i[%Qmiri. Hunft.Uks. ckca Waltzhutum > uW 
^ noi^ longe, capit initium Hercynia fylva. Alij 
in Aif^tiapropiurbemolirnnomlnatam UeU 
vet, nuncSleftadiupi , unde Carion , Helvetq 
forti •nomine ^dm , qui^ nunc Alfati , Hetvetiorm 
Ermus MartianaJ^lva in marQhionatu Badenfi: fed 
^oc a Poaiff. Cluymo lih^ ^. c. 2. ant? Gcrm, 
rcfatatur, Volunt ijuinctfam alii> Helvctio$ 
qrc^ Danubij fontes CQlujffe regionci?! , vp- ' 
^atamqj fuiffe Helvetiorum defertjim. Exfu- 

{>ra didis , maximiLverb ex Taciti vcybiscol- 
ig^izAventinus^ , Helvetios in Germapi^ pri- 
inun^ habitaffe , deinde Rhcrtum tranfgreffdsi 
in Galliam J&elgicarh colohias di^ciffe , 8? 
iaelyfttumfc Ayenticum urbes .condidiffci Ali- 
tcr taiK^en ccnfent ^li;^ acdicuQt Helvedos in 
Gormaniam cx Hel vetia migraffe, quod in- 
telligendun^ non qu6d omncis, feliftl M pa- 
tri|i V cb f? contulerint , f^d qudd ut ait ^iml^.^ 
M S C coloqia^ in Germanjiain duxeirint, ali- 
quamqicjus partemfup irnperiofub/ecerint; 
refert cpim Caefar, Helvetios rellqm Galfos ^irr 
pitefracederei quUfere quotiiianif^^uUis cum Ger". 
', m^^nit contendant, chn autfuif finihk^eos frobiientf 
aut ipfi in emrurnfintbusbeU^mgerunt. Quo autem 
tcmporc colonjaB in Germai^f atp deduftaBjaut 
Gcrmani fub |ugum mifsi^^wiccrwm. Comjcic 
Simlipttfs, Hclvetiosforf%n,ciinTi Cimbrorum, 
<bcii cffcnt, non tantAm Iraljim invidiflc, v^. 
?l^.?^ffil«^ Gcrqianiam cJ^crcitum dj5dtt-i 







> 



Di HfiLV. AN71Q.ET Originb. xtp 

ScilTe» & vicina fibi rubjeciffe loca. Sed qaam* 
plurimi arbicrantur Helvcciorum iUorumge* 
nus» jampridem excin^iim , cum hodie Cjer* 
hiani pocius<]uam Galli (inr{ uc cap.i. often^ 
/iim ) <{ui anciquam Heiveciam incolunc? 
apud Lacinos tamen Scriproresantiquum il« 
lad nomen etiam cetinent. Egb, falvo alio^ 
nim jndiciO) crediderim>non omnes anciquos 
iii«rs Heivettos > aut faltem ilioruni genu^ 
prorfus perijfle, non enimomnes qui mon^ 
tes Iiabitarent, beil^s^omnino deletos credi^ 
bileeft. Yid^SLtm Simler.Defir.VallJibf. 
" Fifteriores Helvetij varie a latinis Scriptori* 
bus nominantur; 'Aventin. Ann. Boj.lih*4». 
Skitonesf Volacer. & Rolvingus Cajrthufianu* 
Suicer^s, Joh^-^Vitoduranus Smcenfes, Genet. 
brard. Suitenfes vel Suijfos, Ofvvaldus Mclitof 
Sttitos , vocan t. Germaitice ©(ftlDd?<r / vel 
@C6»9(J^/ vel iSt^fc^tloffehj Italicc,^// Suiz.siefi, 
vel Suizxari i HifpanicTe los Suiferos.Mnglict 8c 
Belgic^ De Svvit^s : Gailice , les Suifes. Da 
horum qubqs origine variahc fentenciae. Nart-^ 
rant Hiftoricofum nonnulli* Vicas gcntem 
AquUonarcm prope Tigurinos fuas fixilfefii* 
des j iliorum verb regiohem Urildiftanieflif 
Ali/ volunt Vitas fuflfle Saxpnes quos Carc^ 
lus Magnus, ob'iteratas rebcliiones ex Sa« 
xonia ejecerit & in rfelVeriaAlpina conciu- 
fcrit: quemadmodum maxiinumincttkitam 
^^t^ris feptentrionalis fl. Albis^ numerum in 

H ^ Wh^i 






) 



120 HfiXvBTiA Antiqua Et Nova* 

^ Flandriam Sc Brabaniiam ablegavjt. Vkse 
iiutem illi poftmodum Suitas vocaci (iint; uc 
volunt (liperions fen^entiae Auchores; Oa 
iftis Sa xonibus Caroio Magno rebeUibus, Sc 
SifideChriftiana de6cieni;ibus, npn idem nair« 
ranc omnes. Sic Nauclerus. Veriui videntm^ 
fentire^qm fmbunt Qdrnlum H^num^ A*p,8o€. de- 
piSis Saxonihif ferocims exeis ^d loooo ^rrorum 
fum uxoribm & lib^is deportajfe , & per dfverfii$ 
Gi4lli4 4C Germani^ provineias relegaffe^ C4uf4 bu* 
jutfuit, quihd Geni ifiafdpe adfide^ Cbr/Jiianam 
converfa, totiesapcftatavit.&invimeif frudeliter 
psvijtyHnde maximam. tpforum partem in Hunii^* 
riamfeptemfajhorum^ uU mod^ de^untr defiinave^ 
rit: alijqHos verh ad ComitatHmVallefic $edunen/h 
diescefis (oll^^avit 9 aliquos ultra mntem ^ovis in 
longohardiay prope Augufiam Taurinorum Domino 
^ MneDucis ^diolaniy habentes aihuc linguamTeu^ 
tbonicam. ut& fiptem^^fironfes tn Hungaria : Abos 
irdnfiuUt adVi^emUramay& arSamy uHviUaefi 
ijsifdem nominis, TlwConfiAntienfis Diotcefis, mon^ 
tibmaliifimis & lacubus munit^y ut ibidmfede-* 
rent pro CMftodibm, & dum ipfe Carobts inUaliam 
ftstrus effet^ liberum haberetingreffumyferturobli^ 
gajfe. Qui ubi eonfiderant Sdxonici lingid ferun^ 
twrdixip: S)Uf»^tnvon&^tpUtmtid efi, bio 
vobsmm in fudon terminos confiituirey k quo verbOf 
6cl>ttlC«n/ Siiit^er, diSi fuHt. Paulb aliter hi^ 
ft^riamaarratfWixF/di^'»;^. Sfiev. incroducil 
roiAiCarolum ad i&^ cwlcs ; poft exadluM 

ab 



De HfiLv. Antiq. & Originb*. liv 

^ipfis jut-anh^ntum fidelicatis & conftanci», 
loquencem de illojuramenco,qu6dtria im- 
plicaret & includerec Pro primo articulo jura-' 
fnmir( SLjehzt Carolus ) dpyotis^Uthuncupemini^ 
confctderati , fcil.lmptrio^ ut in ipfoveflronomini 
^onfionisvefirammores fitis, ideoetiamin Theuto^ 
nico nominmm % (^ibtsnoifin/ pro fecundo arti^ 
culoal^dimpertiorvobiinomen s quia enim prothi^- 
fifii$ in labore defudationm:> hic rtomen v^firum eriti 
& dicemini , ©^ljer / id efi,Sudante$,&c. Ifta- 
vero fapiunc fabulam, &ctymologiaeillaB riw 
dicula? P, Hotti^i^ met. leg. Hifi. Helv. pag. 2o^.D6 
his & fimilibus varia habenc, praeter fuprar 
niemoratos , iiunfi^m^ CeUarius ^ Rbenanus ^ M^ 
fiatusy MeruUy Hercator^&c, ' 

Alij a Suecis > ^uicerois originem trahere 
crediderqiu , inter quos GimTfchudus, Stujm^ 
pfiusy0eneffrardus,&^, Refert Munfier. lib. j.temr 
pore Sigtsberti cujufdam Sueciae Rtgis^ Sue« 
corum multitudinen[i) auc qb Oceani inunda- 
tiones, avit ob terrae fterilitatem > quae tantc^ 
populorum numero nutriendo, impar effec; 
novas&des quaerere coa£tacri fuifle. Hi po*- 
puU cranlgreffo Rfieno, G^IJosipfis obvianf 
£idos proHigarunc j obllupuere reliqui Galli^ 
qui ad novos hpfpices legat^s mittunt, a qui- 
busnihUaliudpetuntSuep,quamut ipfis vU 
veridi daretjir facultas , & rcgiones quas in-» 
colerent excolerentque , concedercncur : qu;^ 
de caoia Helvecij^ interiorem jTuaB regionis 

W 5 ' paf- 



^ 



r 



%t% HfiLViTiA Antiqua Et Nova,*' 

parteiH) motKibus ac lacubus plenam permn 
lerunt s utidt poftea illa Ibca fertiliora , habi» 
. capionique comodiDra fafta finr^ Sedncbis 
quoquc audicndus cftOfvvald Molicor* Du* 
funtSuiti priginem a Suiiify ^ui in extrema fepten^ 
pripnmferfus Europafunt {alionomineGothi ap*^ 
pettantur y cui rei tefiimonium nonmodl noflr^hi^ 
ftoris afferunt.fed & ij^ quivethodie Suediaik inha- 
^ bitant' Exfiibus fep} ^(fjitum ^ Mercatorilm no^ 
ftrit quidijuam nebaberinf in annalibus , quodar^ 
gueret expulfos fane exfuapatriain nQftras^ uti apt^ 
pos creditur , ffdes d^eniffe. De conformitate rr- 
gionumytnorumy natufa^ aliarumqy^erumyUtfoletf, 
nihil minus inquifitum. • Affeverarunt ornnia.iUud 
4dijCientes^ miris fe gloriari modis , tam laudatum^ ' 
dpudopines oentes populum mginem fiii ferre ath 
€ept4m, 

In hac fqit (cntentia^GarifTolliu? lib. ip. 
Adolphf c|uidefoederc,quodcum Helvetijsy 
Jlex Suecias Guftaphus Adolphu$, inirc cu« 
piebat, locuturus jificdc Hclvctiorum a Sncf* 
cisi origiric canlt, - ' 
4tSoo ^ns orta latu^ generofatfyfa^ 
JEquansarmapatrum,geminoSuecofqiQothofqi 
Sanguinis attingit tituk. Nam^v$ilnerepofi^s(am. 
pejeSus Tejas vitalihus exijt imis^ 
lEdufqifhlo regnavit in Afone Narfesiy 
Italiam Hquiffe GetaSy montefji propinquos . 
Infediffe ferunt : tJec priftihtu obftitit armif 
ptcola i fid faiilis latif jim rutc remotgs 



y , / 



©5 Hhlv. ANTiQ. Et ORiqiNHi I#J 

fxcepitiTiptiqi favms in p^n iQcavit, 
ComfUxw populare^genm. CQHjl^ntiafam^ 
Nempe r^fert , patriQdigreJfos Sueonas orbi 
Aujpiciis Gotherice tui$, fanflQq', gradivo - 
His fed^m ftatuiffe hc^ , perqi oppida hge( 
Sanciviffe fuas-^ & longQs regi^ fer annos 
firmaviffe manu, fic utraque finibus iftis 
Crevit, dr awno fefotdere nexuit ArHoSy 
Helvetiof^i dedit mundo^nec degener (^tum 
J)edecwfat populusyfed Homine ii^rn ^vprumeft, 

Hac occafione annotat D.Hottinger» mech, ' 
lcg Jiift.Heiv.pag.zp i.c^rS e/? magnam utriufqy 
^pn mod^ gentis , fed ^ quorundam pi^U^i idio^ 

pjmorurneffey^viokmp* obffrv4vit Clat D^Erii 
flts Odb^tHs^ Gothus, dignipmm in Ubfalipifi regji^ 
Trofeffot^ meusperaliq^ot menfis ho^es g^ati^imusj 
multas apud^nos {oquendi voces&formulasperutii^ 
verf4fnGerm4niam ignotasy Sueciis tamen famitia^ 
ris. Qui4? qHQ4 Snetim cumS^itiafenfugeneraU 
prg uhiverfa Helvetia' fumpta exteri mthotis cori* 
fundant. Vide AnalF.Lpa^j^?» 

Quamvis auteih lidec.virorunl dodorum 
opimo non videatur cont^tnnenda , illorum 
cciam reijci^^a ^^)> ^> quiSuitenfes^auc 
Htlyftips ita hodiediAos volunt a pa|p Sui-; 
ipenfi. Inter qiios fiint Ofvvald.Molit^, in 
Pan^l Giareani. Suicid frqmtur, undt omnei 
^onfcsderati^ cpjnmtine apud vutgoshodie tene^t n^r^ 
jw^ ^uitenfesy yel Suicerl Sic ipohringius d^ 
jmp, Rf9i|iaa^Qg«, Acb^or^mJ^e^ubpcamnibus 



V- , - - - 



1 



n^ HriLVBTiA ANTiqjiA^ Et Ndvat 

fadetAtk f^otnen dediu urbs Romandimnibtts fociju 
bodic fxderati omnes Uelvetij, abunopagoSuitcerit 
&e. FclixFabcr. Monach. lllm.lib. i.omnes 
Communitates junSa SuitXeriSf cumei$nomenconi* 
fhunicant, &Suit^ia villu Suit^heminantuf, &c. 
Iftius denommationis rationcs a0erri poC- 
funrf I. Quoniam initium confoederaua- 
nisfa£lumeftinoppidoSuiten(i> Suirenrium 
ftve SuiiTorum nomen omnibus confoederatis 
cft tributum.lItaitG^Mf ^r4ri/./i^.^ IT. Quod 
primi omitium tx Pagis cribus, Auftriorutn 
irruptioni cxppfiti fuerint & intertrespagbs 
maxima fiierit eorum^ pbtentia, ut ioqtiitur 
i^mler. Itb. t. Reip. Hclv. III. Qubd in S(ui- 
tcnfium regione pro iibenace pugnatum fic: 
0c quo fa£lum efl>ut paulacim reliqui ryranni* 
dis jugum excufterint, |i^^^^^4, aitGuiltim. 
lib. 2. rer. Helv. cap. i ^. $uitiafum apud quot' 
ftimo pugnamm fuit, nomine,&famadpudnatio^ 
ffes Hetyetif omnes m celebritatem abierunt.Sfiit^em 

ri^ gens unirerfa adpeU^H, 

CAPUT XVIL 

De yarjjs Nominibt4s Helvetwum 
dfud y^Hres^ 

INtcr difficultates quain Authorqm leftio*' 
i^ occurrunt, ^ leQorcs qUandoque ve-" 
xanti hoii infimas tenet ca^ qtta^circa vari^ po^ 

' pulo* 



( 



» , 



puiorum nomina, ver(ai;ur. iielve|ios varij^ 
infignico$ nohiinibus diligens hiftoriaruiifi 
fcrucator i^^pcriet. Saepifsimc 'generaliter 
fiib 6elcarum aut Gallorum nomine compre- 
behdunt.ut, quo max:ima Eurqpaeorum pars 
defignabaturi ut alibi v^dinius. JuliusCaB- 
far apudDionem lib. 38. in orationeadmili^ 

ces) Helvetibs Gallicam nationem ^jttpfec fecic 

atque o^^uApti^v^^ll^arcomannis <j^ermaiiis^ 

ideft, {imiles^>ve|u(Hem goicis popiilos. 

Marcomamii autem quales fuerint > variand 

fententise. WiSichiiis inTaeiu eofd^m fuifie 

^uos nunc Mor^vos nominamus, credir. 

Munjl. Ub^s. dictt Marcomannos habitafle Bo» 

iiemiam^ pofl: fuperato Danubio in Croacia 

{ubftitiffes fed utrum hoc cum Taciti verbis^ 

coveniat, aequdleftori ;udiciumreHnquo^fic 

vero Tacitiii lib. de mor. Germ. Pracipua MairM 

cotnanmrum giori^iMtei^ ^^^^pf^ etiamfedesfuU 

Jts olim BoySi virtntepartar &c. Mairiianus coi^ 

ijcit fortCjCos fuiffequifinicimamHeivetij^ 

vallem incolebanc, cui nomen eft Marcom^^ 

«4, Sequanis & monti Juraeproximam, cum 

his Marcus Antoninus Philofbphus pericuU 

lofiim diuturnumaj bellum gefsit. Quid« 

quid fit^ fi Oioni aliqua fic adhibenda lidesv 

ex eo coUigere poflemus, Vel Helvetiorum 

coloiiias in Germania Marcomannis fui|Ic 

vicinas^ vel illorum regtonem, ab Hclvctiji 

non multum i:emotam» z;^;W v^at Semiseri- 

' . / manos^ 



V 



kt6 HitviTiA ANt.iQtiA Et Ni»tA* 

mahos, quia l^titait ci!«m/itfj coramlingui 
. Geitnanorum quarh GaUoram fcrmoni fjiic 
prbpidfi P&ftquani toim Heivctij Rhenum 
iuntt tfan/greTsi, pirobabile th cos, fc, & lin-i- 
gua 8c robribusGer4Tianohim,Iabcritetem- 

porci afruefcciflTc* Hilvctibs qiioque Mpino^ 

turn ^t^ifxAoxxxm Scrattfifmtttn noiftirie dcfi*' 

gnatos non bbfturfe indicac Pqlyfcfius lib. u 

.Itt Atpibus dbttmqtteUtmi^^cniimtttofahahiianti 

ad eampartm qttaverfltt Rhollanttm&feptentriO'' 

nem jpeSlant» Galli qtti i)ra»firijuni appeUanTur,di 

tamqua cainjpis mminet TaitrtfiirAgoneSi alia ple^ 

racj^ Barbatom/n^eray a quibus Tranfalfini nei 

genere,feddi§erintidloci diferunt. Hac occafio- 

ne c/«rmant.Gcriti. I\b. i. c, 5. & lib. dc Vin^i 

dcl^ c 2. ah, omiies Alp]nos.pbpti}o$ riniu^ 

cjufHcmq j fuiffc genti^j-Qui fcomunitcr Graeci 

& Latint^, Taurifci^ fibi ipus, thijhaurifchon, zf' 

{^cllatioric cx Alpium noriiine defumpta, qucf 

in comun^ hodicq; nonnuUis Gcrmanis^p- 

pellantur Taurn: Roriiani omncmTacrifcoJ» 

jrum Gentcm dixcrc Alpinos & Inalpinos po^ 

pulos. Flutarck iri Marcel.Pa/jf^//toIib. 4. Orai 

Jius lib. 4. Ci 13. SabeUic, Enri.4.1ib«p. Galios 

inter Rhodanum Alpefq; incoIcrites,ab coy 

flu6d riierccnaria fiipcnldfa mcrebant, C?i?j4^ 

tas, vocant. Gtflatarum autemnomcn,noii 

gcritis, (ed mcrccnariorurii Galloram t% ui 

loquitur Oroftus^ fi vc ut ait Cluver. nori gentit 

fkd coiiditipni^ eft vocabulum s quodquam 



V ■«■ 



.J 



fia Variis tffitvHt. KdMit^it. lif 

opcinie Helvetijs coctvenjac>non foluiii IpcuV^ . 
liDi Ccflacas collocac PolylHm ( ut refteobfer^ 
vai: GmUim, ) fed eciam Helvedorum mos, qui 
}am ab anaqui^ cemporibus apud ipfbsjnva*^ 
luic>quemq>adhucrecinenc^dum*fuam ad bei'' 
luih operamjPrincipibus conflicufo precio, 
locanc, oftendunt« Ica ergp <:pndU(Sici; mi^ 
iites Celcijci lingu4> Ceiraca&^fioja^inacifunt) 
iftius nominis:vcjftigium remanfifle videcut 
hodie apud Bricannbs^ qui fetvos condudi- 
tios Guifiin vocanu MemLpar$.t, tib*s* c. if. Gtt 
(acas> fic a CeHU lanceae genere> auc qubd fe 
ortmes Geflel, hoc eft>-focio^.?ppelIarcnc,fi*. 
'cucXSermani fe fracres iion)inanc>diAoscre* 
dit GuiUiman. Geltatae, vel a ftipcndio, Ut voca-* 
musi (Gefindc) feuigenerecelj^quoda Var- 
rqne & Virgilio Gefum dlftum^pa-lfiahtitppii- 
lati, ut loquicur Sprech, PaU, H/Wi /i?>/. ^ 

Mercacor refcrt Eucropium Helvetjos ndmi- 
riaffe Quddos, c{m juxta Tacitumlib. ^emori- 
bus Germ. Mat comannisfuere proximi. Ali- 
tef ;i/f/4r«5 in eimdem Tacit« Eutropius^inqnit\ 
Helyetiorum fides a^Quadis occupatas fatis&ftendif, 
m/ujpicer omnes diileSos ^ cum Quadi Marcoman^ 
niq^ fiii Mrelian^^inltaliamprorupere* lo quo 
autem Eucropij libro, Helvecij^Quadinomi- 
^hencur, me ahimadverciile nonbeni meminis 
imb quidem me legiiFelib. 6.JuUi^primi vicit 
Helvetios, qui nunc Se^ani appeUantur, Id quod 
4€mim(\xciitt).HQitinger) a Caelaris cempo* 

(6 la 



z' 



N . 



/ 



128 Hbityetja Anti(mja Et NovA* 
rc in ufu cfle coBpic. Antca eiiiin Galiis an- 
namerabancar, poftea RelgiS) q^i & Cekoi 
tielgae dicicur > vide Stun^pf. lib. 4.C.U 

Poft Gencium m>gratione^>cuni1naxinift 
Helveti»pars fub Burgttndiae re^acomprc* 
licnderccur>l€^lVecij etiam Buirgund^oncs di*- 
€t\ Cmu Qui Vero fub Ducatu Aicmanni» 
comprchenfi focrunt) Aiemanni fimplicit^, 
aut etiamr^pfeSupcriorcs AIemannr,ab Au- 
tiioribus vocantun Qui iri Tacicum de pop» 
Germ« commerit* dcdit ( referenteD. Kotiing' ) 
'cxiftimat Pdulum MmiHuWi Trah$)urai>orun» 
vocabulo> fignrficarc Hclvetios, ciim inquit 
lib. I. TransjufaniferoxgenM homiHutn BurgundtQ' 
nibfiSy 4nft ternn potimibm^attriburh & tunc [ni 
propejureefeiH. 

-^mm^V^j9V V&^ Wr ^iw iV •W' 4V wV 

CAPUT XVIlI. 



^ 



De Antiqud Heh: Lingud. 

EXplicatis, uc potu:imus>/f€/i^my/v»rancif 
quicatc &orjgine,fupereftj>ucqualisitte»- 
riceoru lingua,& qui moreft,vidcamus. Qu^ 
ilione illam, qu& quaeritur.:<^lis fiieric anci^ 
^._. f^^i. — : '-ngual P — ' ^ 

ucpari 
- quibuj 
)ixit, faccri coguncur. 

Qieeiruacaucemlic !• Quidam: utxum 

vepM^ 



Bfi Anti^a HiLv. LtNcUAl ii^ 

^ittrum Gdllinum & HeiveiidrSlinffidfuerii Qricii 
AffiritlaHt nohniiUiiihtef (qatsjoa^hltHus Pnii^ 
hius iii t)iaiog. 6tJohdnHes Pil^drdusitiCthd^ 
pxdi Suiai fehtehdaiii probarecdhahtuiri 
(Bx daliicae Qrflecasgi lihgua^cdghaciohe^maa 
Itititih ^ihCifdrii ahthor^tatei iib^ & i>elli Gaiii« 
teferentisi, Driiide;s ih hublicis privatifq; ra^^ 
iionibus, extra fiias dikipiihas ( qbasliteris 
ihahdilrl h(^fa$ ejdi^ihlabaht ) ciiaradetibus 
Cjxasds iiti folitds* £)icic qudq^^idehiCi/^f' 
lib. u ih daftriis Heivetiof uhi tabulas itteris 
t}r#ets£on/e£las,i^iirerejp»eirta& Wdbo\xh^ 
4« iic aiti iirhs J[ Uaplia ) Barbaris lcco luiiUii^ 
far^paiifai^d,idniumUterafumpacdfu^ , 

»pitd Gauos exciiaj^iii utl^ontraSuuquoi^formtddh 
grdc^ coHfiriberihii R^/ert qudque^rrn/ivi. 
ros dd&ds effe, qui ptiteht charaQere$ illds^ 
qUibiis utuhttir Graeci, hdh veri driecos eiT^ 
ied daiiicdSj & e^^ Gallk ih Orasciam, noa 
«X GlraBd^ iri Gaiiiani ^iiTe ^dy^dds^ idedc^ 
tdfartni eoSapi>eiiaredebuifre«6aiiicds>hoil ' 
ISrascosi Grs^ds tahieh ^Ttmiy ciim Graecoi 



tiihc i[s uri fciret, \ Graiiis autem accepiiTd 
ighdf aret. Ctah ij^ioHhh Graecdruhi tefti<^ 
tiioAid} ciiiriaeres iili m^ii^^ 6t reliduihdfi 
Vetl^ G^ fuht, ikd darbatii riciitvidareeil 
^jc VdriroHe hhi ji de iihg^ lat^ Oyattithm aiu- 
i^m tdbhi: ihiitilliS ai^gtlmclhtis^cxre^^ohiisi 
etit tdiiigere^ Rtf^oiidetuc itaqiie prihi^a 
t^f ob^hdUAl priiis eiiet> hodierhain ie^atidrtihi 

. 1 ; iiiia 



' \ 



tjo Hblvj[tia ANti<yiicEt,NovA# 

linguam, cum V€ttri eandem efTiu II* fX 
illalinguarum cognicione, quaelHo qu^affic- 
matur> conciudi non poccft^ficenimQUociue 
argumcntari liceret, linguahodiernaOallica 
)>lurimas voces a Latina mutuatur; ETg6 
Gallorum lingua eft Latina. Ad Cxfaris Sc 
Sttabonis teftimonia quod attinet, majoris funt 
ponderis> interim relponderi potcft I. Se- 
cundum quofdam^ Druides & Mel vetios cha- 
ra£teribus quidem Graecis uIbs>Graechamen 
tioh locutos fuiire, qudd non dicic Cafar: aliud 
quippe eft Graecis liceris aliquid concipere, 
aiiud Graeci lingui} Sic Thalmud Mebrso 
tconftarec rermpne» quia Hebraicis fit excif- 
fum : Imb Ci«/irlpfelib. 5. (atis oftenditGal- 
}os Griseca lingua hon fuifle ufos, quando 
Crdeci p6requicemGaIIum,ad,&c* Cicero- 
nem apud Nervios obfelTum^fcripfit, aliis 
ipGus confilia^ cum epiftolaintercipipbtuir- 
fent. II. Arridcrmagisaliorumrerponfio; 
noii enim fimpliciter negandum, Gailosatit 
Helvecios Gra^ca lingua ufos ruiiTe^ fiquidem 
fimplicicer non dicat^fr^^oGallosGraecisIi- 
teris ofbs^ fed Gr^c^ fcripfiiTe. Diftingpeli- 
daeTigicur func Ungu^ : alis fiinc a nktura^con- 
genic», & ut vulg6 dicicur, macernae j aK« ab 
arce canciim & ^udio. Dicimus iCaque C^iSB- 
cam linguam Gaflis non fiiifle congeniciai^ 
aut \ nacura, fed cantiHim ab arte: fic fieri potel^ 
iic Helvetius» Icalice loqtiacuri fed a^ arra, 



^\ 



/. 



t^m haniraletii liiig&amhabe^ts ficGalli & 
Helveci j caliuerunc Graecam, quatn in Schola 
Mafsiliana edo&i ^atic^ iilbs aacenl Mafsi-:* 
liam frcquencaffq, Author cft Strah,ntC\xfTt 
allacum. A Mafsiiienfibus Isciatii, uc aic Ju« 
ilinus Hiftori^us lib. 45. ^u/urni^iu ^uttmdy 
ikpofita & fndHfuefaUa larbdria, & agforumcuU 
tus, & urbes nrnnibusmgeire didiceruni. tunc & /Sp- 
gibusy non artHis ^ivere: tunc &YnemfUiJire,tunc 
^Uvam ferere confueveruht: adeo^ mdgnus dt bomU 
ttibus & rebus^ ifnpojitus ellnitor, ut non Gracia ini 
XSaUiam emigrdpy fed GaUia in GraciamtransUtJt 
Viderettir. Gur libn eciam Gracain linguatti 
ab iliis habuerin^? Hint taitjeh inferre noA 
licec, omnesiSallos ficHelyecios Graeci ifuiffe 
}6cucos,fed eo^ folim, qui illam linguam dW 
diciffent, qualesetahrDruides, i^hibus illa, 
inluis myiterijs, er^c famlliaris s Galliarunt 
Pfimorei, alijqj illius linguaeftudiofi: ImJl 
tredibile eft, huic oper^khi na vallre, qui to dvfJi* 
^d?^$ict {cribebaht, uc aic Straht quemadmo-^ 
duih fuperiprijpas faeculis, contradus, pafta^^ 
litigationSs, latin^ fcribebantut , quamvi$^ 
pauci lacine fcirent^ Doaorum illorumfii= 
ra r^c^hfiti rencencia \rarii urgeri poceft» 
/Pofito, hoh concelfo, GaUos 6ctj£xcos 
t^odlem habuilTe charaaier^, cahdem tamen. 
pQgUam habijifle hon fequitur J ilai>encqui-* 
deiii Chincnfes cum Japohenfiblis, commu^ 
faf8charaiacrieS|Iinguamhohiccm» II* Gra* 

I i H 



f. 



/ 



tn HHtVHTl A AMfKiUA fit NOV^* 

-' >-.., ^ ^ • 

tis dicimr (uas liceras (Jraecos » a (yallisi miii. 
cuifle} ciim Cadmum primum eas aut inve-« 
nifle, auc e:|Phceniciain(?raeciamcranftuli(« 
ife , nonmiili Aochores perhibeanc Kec il** 
lud probac VartwU ceftimonium : Graeci bxs^ 
bancur (ei (iias habuifle liceras> aut falcem ea^ 
rum nomina \ Barbaris \ fed quid indc^ noit 
fbii Galli Grasci^ eranc Barbari,(ed ali j qUoc{$ 
populi|linguaimdribus^&loco difsiti,acqi dif" 
fcrencesjfi ve \ draecis ipits>(ive eciam a Gallisrf 
Ci!im V<r6 communem vecerum Helvetio;' 
rum iin^iamOrascam fuiife non confl^^qua- 
lis ergo fueriCi quaerac aliquisj Difficilem 
<|uaeftipnem effe {am diximu^j nuncdifiiculo 
cacis cau(aei adducendae^ t^ Cercuim nou 
e(^, hodiem^m rieivecionim linguam, esin^ 
deme({ecumveceri,dequadiiaefiio< IL Hel*' 
veci) hodiemi ab Anciquisiuncdiverfijdori-' 
gine^ cur non eciam lingua? Ipibrum lin*' 

fuam^cmn tpfis Helvecijs perijifecredibile eft^ 
IL Cum don conveiliac incef veteres^^iit^ 
quibus populis compre^enJi fuerinc Helveti) } 
tAf0 fub Celcis, vlinm iCPti^Umdmfixh^cU 
gis> ^o Non ica (cicu facile eft^ ucrum Hel-" 
vecidrumlingua Celcica fueric an Belgica? 
IV. Cpm diverlis cemporibus coc (a&st^t^ 
iint populorum njigracipnes, quis non citedacj 
flcut fa£ta eft populorUm confufioi ica quoque 
linguarum/ Quis hodie non vider, (inguam 
IcaHcsUii hoiUemam^aLacinajundecowil^ 



, I 



'Di Antkjoa Hitv. Lirgo/. ijj 

ell, tnultilm diiTerre ? Galliea indies mucatuTy 
dealijs mihiignotisnonloquor. V< Hatic- ' 
dilTTculiatem augent, quicunq; de populo- 
fUmlinguis Iqcuti funt. Germant fuamlin- 
^uamomniumhodiemammanciquilsimam, 
nnb quidam ptimsevam ridiculi aututnanti 
Galliverifuampraferanti Cantabri fuperi- 
Oribus concradicunt : Ita dtim unufquifque 
fibiaduUturi^veradifceditj&invariaabmr- 
da incidtc* Ut camen fuper hac quseftione 
dicamus aliquidiingenerenoundumSeqiu- 
dem Julif Ctefaris cempore Aciuitanos, Ceuas 
fim Gallos, & Belgas, ))ri^a> in (litutis, fic le- 
gibus inter fe fuifTc diurepames. Sed hic 
iccnim nodus repericur, nempei utrum difcri- 
inen iilud fueritincptallngu3,veltanidmin 
Dialedis f Quidam cres fecere litiguas, Aqui- 
Unicam, Celcicami & Belgicafi)} intei Quos 
fterul4 fm. J. Ub.f.faf.i$. AlijvoIunCjUnam 
(ant^m (ijilfe Ijnguam, fed DialefUs didin- 
^am, quai multQitiin eft fencentia»!mprimis 
verbciip.rfiir. Gtr.lib. i. poflquaineriimoften- 
cHt Afchcnazem NoacW prQncpotcm , cum 
iilijsfuisatouer 
vitun> obfedifle* 
pam,ficatiUee: 
. JfiiJtmonuinehti 
fdpa^os (rtiin(l9,< 
.btiiflelin^am,' 

I j iiim 



"^ 



154 HfiLvETjA At^TiQgA ^f Nav^. 

rum teftimonijs, populofumappeIlation]l>us( 
urio Qodemq) modo apud omne^ Europaeo^i 
formatis, privoruni hominum propi:ijs nomi-^ 
nibus, oppido/um viqorumgu^ vocahubsi^ 
alijfq; complurium rerum vocibus, 6uropaeis. 
omnibus, communibus : Sedhaec apud ipfiim 
vide prolixiilis. Quxri eciam.rpec]aliusp(K 
teft ; Qu^ndmfumt d^farif tmpore^ Aqmtanorumx, 
GaUorur» & Belgaruth Itn^ua, ^ utrum adbuc extef?^ 
Merula, loco fupra citatpj cenfet linguam, ve-^, 
terem Aquit^nicam, eandem cum CantabriH 
ca, Celcicam QumvBritanniqa, &:Belgjigui^ 
cum G^rmanica, cSq^ $unc & alia^^alioruo^ 
iVntencis, qi^us non explicatur, {edimpli-*: 
catpr quasft io. ^ Nos jn rc tam obfcura} tamq}: 
ab aevo noftro r^mota) in toc frivolis con je£lu-» 
ris, 8c difcrepanribus Authorum {^ntenti/Si, 
nihil ceni 8cexplora|iftatuipQflecrcdimus; 
tlndemultis nec arridet^inec probacur l^chudk 
Glareani ^Golutiji ^c. fertt^ntia, qui ftatuitur, 
veterem Gallbrum fermonem ^un^ern (;um , 
hodierho Helv^tico fuiflf , Quidquid Wtem. 
fuper pofita prius quapftione certuin aut veriC* 
iimile dici poteft, ad hocrevocatur : Antiquo*; 
Helvetios, in quantuni Ga^ic^gensfuierunrj^ 
Ut refcrunt CafaT ^tacitm:,;t{\x^%^ 
longfe diverfam c;unjGallislii^u^miatif^ 
fe. XJualis autem fiicrit ^laj<S(l^ ttpfe&lf 
non fruftri Uborajndumep|u9j^c4ipjls- S^^ 
|4U8 ^ imijxme^o^^^ 






De A>JT1QUA HblV, l^INGUA^ 1^5 

ca aut aiVTm proferre. Scd hanc concluda- 
mus quaeftionem. Cum iingua^um puricas 
&perfcaio (cardinalcse^cipio) adnoftrum 
tempus non pertigerint , ditficilimum cft, 
imo impofsibilc dcfirtirc^quaen^m fucrit Hcl- 
veriorum ante mille &feptingcntosannos 
lingua. AlFeranthknobisaliquailliilstein- 
pori^ monumcnta aut rcripta> qui fuasnobis 
volunt obtrudcreconjeAuras» Rcgc^et qVi?C- 
piam non mutari linguas, (ed magisacma^^^, 
gis in niclius rcftitui > pcrfici & expbliti: 
Veriim illa pcrfcftio corrupcio potius dicen-"^ 
da eft j Nam qub magis aliqua lingua a pri-< 
maluaoriginc dircedit,c6 magis cotrtimpi- 
tur: Ideo Hebraieamadnos incorrup^am perr 
vehifre idicimus, quia cam, qualisfu|t,habc-' 
mus. ' Communcs linguasmutationibs ^ati» 
teftatur cxperientia, VixGalli> (itamuta^ 
tiohibus aiTueti funt)t|ui ante quingchtos 
annos vixerunt, fi hoaiere(urg6rent>hQdier« 
namGallorumlinguamiritclIi^fent. '"^ 

Hodie vcro qualis fit Helvetiommlingua $^^ 
fati^ notum eam HelvetiWpancmqai&cr^^^ 
maniae prdxima eft, Germariicum idioma re- 
tinere, qua de re, ^aMu^irn illiuslfl^rblo- 
<juendi noh datiir* faculfaV: Quae GalKas 
i^agi^ fpeftat^ linguam adOallicatn hodief^ 
liam 3[ccedemem nab^tVquall utunturyaudi' 
IHcols^,* fi^ illfs cphfines > naec tamcn peculia-.* 
rtmiiAetdiaJe^m>im6fhfinitasHroccS3aiy^ 
\ >'■! I 4 utpota 



\(*w- 



>' o 



I 

I 



lltppre Sabauc(^3iu^gandi9,& in genere Qa!« 
}is prorftis ignotaspiiniqiiiq|pomunes : Ffan? 

V?tereineffefn|ilw|at|si|idicant: (Q^ariiplu, 

yiina cpmpiunls ypca(iiula,qd^ tum Qtxattn^ 

fum Lacinain originem rapjunt. ^icverQ 

{Schvvij;5r. pefc.|ie|v,d?HodiernaHelve- 

porunilingua. rfibusboiiele^nmrlinguuntU 

»«f, ^ffitFfedtrati: Gemmitapttuniv^fmfeii 

, nfF?^'m e^HStati^^ EademKbm^lxpm' 

tf. nwHuBi tftitntur, flabent ftiam Ehati quu- 

4m pr^rfot^foam liHgtfam pb al^ louglt diven 

finL PrateriUam^Gfrm^nifamftb^fifyutetiailt 

, ^9M^>P^cak(lumfitrUagua, Mtttiatef,$abait- 

■ '4imt ii e3, furiipta GaBiea utuntur. faiefim 

mtri Germatiieam, y^apt^ab^^di^am, Sedmi 

tned^t^am^nufitbabettt, Qt^ksimler. Defit. 

g/L bk /. dupliaBc, I. |n rufflmis va jii^us» 

K QUf^ipinigu^ Alpinm proximae funf 

ii»Orf#S QamMqB lipgu» ufum retinuiffe» 

W«pti4,V?nefios Leppntips, ^c, 1 1» Hts w- 

fminf^Urumrelmi^,,iiifarismmr inquie 
^m^imw^fi«¥im-G^ium,i0f^ 

V^me.ttatutHim4Umvtpithei(babit4(rev^^ 
mpomiffeti prafertim eui lieeret aiibicuitimhct 
fedts ^tforffe, Hpi; yeriSi^npn ^vincit Certna- 
mcam. hqdiern«fli HdvetiPnjnjt linguanu 

!|ngl«Hnfiu^eeEn[i«icam: Sfii^imcttn* 
?^ipir»-»um omnes fiuniBacum inAipibat 




1 , 
I 



pQteft, qullni quM iUi itnfkpam^am litut 
l^uam miicgy^riht, ^i^nv^^^m lit, quae celi^p 
quoram H^l v^itiQrum ? ^"t di<:eii4vim cflfet 

jHel^^^ bo^iemw «ib ^ticjuis non difel, 

piilcs^ cjuod (iniien f|$rlii>,^fi| ^eritate ^flffr- 

inarc potcft ; Repuj;naill«»rm ^ot pppulomitn 
migptioncs, f;orumd| ihi^r jtu$, lit exHrilo- 

ri;s y jdcre #, Vffi W»He #am pOn eft> ve- 

^ peni^lil^ltfiiifror^^ 

miffcf 1H<^ n^JMHHtam^f^^wn «flcanti-ir 

ipum &4s ^iii0giit^m]iiii|imm^cut pftcndi^ 
Cafpgr S^pppw^, in coniWf 4e Sd^plaruii» 

^ftudioFfration^, ^ilmk^^iv^V^^yl^MleStit^ 
fontifm^utu^Mr^^m h4u4^*^mim»imfiff^9f, 

fi$.S€rf»ani4 f9fhjl^mmi mmn^ff deptafatitmt' 
fe&e dimm tfmmef^9imfm^0^ 

^fmtm mt0ftms (ex^ihsfer^W^i^f^ f^ 

fuHu mflm) mm mn^mi^i^ ^^^deiitf^ 
piafoUendd, ^ adfcifif fert^imn(;ibm>kfmm 

dic^m^ SoU i^ba^tid hodie:]^ 
iifiimu^^eitlME; Sqlicet I, ^emmud^iexQ^ 
^elyetittri 4lttUigk> ^ icptemrJ<M»«»vfliMi?#* 
11. J5«gi^W>:;( viUg^ RQPMiiicli ) m vaUfl 
4(^^m noimnts » gvuim ihiyma Mm^emm 
fiiamAfeastk III. cJ^yi(fi^bimme^ei(i^^ 

I < Mcdio^ 



' J 



V 



V 138 H«iviTr A Amt-i^a ^t Nova. 

Medfe)laneii(es 8^ Bei-gomatei atcingif. ^ 
jmnatat prdfiMntUf, D.Hitldericw.' ' ' 

^%^ 30A^ ^<ig ?<irt^ ^m fi p mf»^ ^•adifi)ff^ M^WmWm 

CAPUT XIX 

Helvetmum mom.tum ctrca cprpus^ .. 
tum ciU4 ingenium; . 

DE Hcfvctioram lingua d^tfit^Nune 
quoque quiilM^ eora&) gMiuSJ^^ales 
moressdicendiuti; < Pauci^ Veteres^i^eciatf m 
4e Helvetiorum moril>a^ habeniS) i^terim fa« 
n$ multa de Galli^ & Germants iilTerunc: 
C Jim mutem c«rtum fit^mediam int^ Gailos 
& Oermanos.wsittffic i*Ielvetk>s, eos etiam 
ttnroranique moribdls commigmicafle verifi* 
mileeft: Alicpianrergoillonimcotrarionem 
inftitiiere nobts-^cft animus; Coniiderari 
verb pofluntil^lvetiorum mores> vel in rebu^ 
privakis» vefaritr.n^;d(r|s publicis^ Illi vel 
caffnt^ vtl iitgenium rerpiciunf& - 
bli3illotcorpbra'f)ki(quam hamanayTffmiiih' 
iblf f :;niirUfica ipecie & magnitudine , Hirtimi 
oflfiori^^ftatttr^, AmmidHm } pi6ctfSi'Livim, 
hnbwa^oimiOria» ^piiodi^eiiifitu^tM^ Cafitt 
}^u bel. GaL CteUis ob iaohim<:or{«c^um 
mtkgnitudlhemi, Romanam brevtottem con^ 
tiiia^h:£mSi. < Ingcntiam , v^b Qatibrum 
imy i im i urmim hmtiti^cJp. ^/^Mr^vfei- 




/ 

( 






perantifsimir Ccrtc quod de Gallis in ge^ 
uciie dicituir, id de Hclveti/s in fpccicverum 
^flfe} tefiatur experiencia : Habent adhuc pro« 
cera corpora , proccriora &;'robdftiora oiim 
habuiflfc» dubium non eft*. U ri ehim frigidiCr 
fimaeiAlpium rcgiones proccrifsimatsarboresi 
fic praeftantifsima armcnta educant > fic coeti 
ibliq; natura fercnre> hqmines quoq; ccinoris 
ic firmioris fltaturas producunt* Simier. Uk*^J^ 
Sic Carolo Magqo hcUuin Gcrmanoruip to^ 
ties rcbeUibqs popuiis>praBfcrdmSax<)nibus 
inferend militavit Cigas cx Turgoiat Hic 
pcr fluvios ^qam rcluaantej^ , traxit equoss 
ppft^s haft4 fiia transfixos humeris (urpcnde-» 
re fpiitus, cofdcm fanuncuias vocans» hoo 
jblcnni diCto* Ego intcrdum o£lo haft& mca 
prans^xps nefqo quid cQaxantcs huc iiluc^ 
circumtuli. ttejf. cap. 6,ex Avintim ^nfyiMb.^a 
M^minit quoque Jww libai»: qiwfiimdiun 
Hciv«uon;m pfoc^rit^tc c^rpemo^ anhni^ 
Yirtutein%nium,inpw?rJ<»IWiri^ ^^. 

^jciip^ vcr^ duoruip> hi9.vci^is*v ^9^^% ^^^ 
y$ni^, &' 4ntius mfmt fafii ti^H^t&t^piMk 
fiatutd^ hotmnesj &c, . » ;,. ;!!i x . . ^ 

Ant^quam autem de, Hclvctiortim coxpo* 
n^m qualitaribvts. quippiam ^dicii9^u$ i :^u4 
rationp ^ tcneris cdjiccntur ajpi^^pi^iif vi^ 
4^4u^* R^cri: P/tfiff«^ltb«^«44!t Jcdlot 
<l^ ruo$ inunxUfc Itbcro^j.^wf^lhi^^ 



^•y^ 



. 1 



1 

plf^ nocimu H^lveriie mulierps d^fici^ntt 
oleo, biicyrO|VelWno,vellin:oq>^mul>adil- 

lad ip(um ucumur* Tcftamrcarf. RMiS. ^ft» 
nnt. (ib« ^* capf 15* i^iiN/ ^irh^ras gentes morem 
fniffh vel^megeMo infknies ablum^y^l tenm mi^ 
fuf0 (myepre, ^ui 0MHi$ ms eHya^ cunBaptim 
^afr^untinitiQliatiminfi^^^epftifnttmeH: 44' 

jufot 4um pums mmtm f4(fr adverfmp^nii 
fim, sienrgUim. 
p^^^f^-ffatfs a4 ftminafrimhm 
pifmmHt, fmjjg xetu 4uramns & fmdit» 
Hoc in mon5poumi||sipttdHelvecio$futfi} 
arcdibile^,mf4m^pracap*XI^ acci|imus* 
Hodic 9(ttiuc epud mulcos rufticosi niaKimi 
tnoncanos, hot in ufa eft; Urbant ver6 qol 
iuofli moUitts educanc, barbarum effc credunet 
Corpc^m ^dfmQ» 6c c^oalicac^i^ in v^ 

cenipM poJrunCf / 

f, Hetvecf$oftim<^oirumr^tir,eorun<r 

ikmlU^INiiCCimic^cur I idin diverfis «pp^ 
rcc rebiiM^^ frm^ entm cilm regio ip{^ma:)i!i'> 
mam pn^mn^ m<mciana, muUis locis ^(j^a, 
fulcuq$<tilit^is^ ^ nHajHt tiii parce olim (fl^ 
veftris Scincuita) ncc^q^ri^tH^mintim genus^ 
noniabotioiiim mod6 , fed 6c durumr^^ 

Ibimquc #liti0^)8c adhoc ^ere cre^cnddiDt 
.^fnmas ig^in exco}cndacerralabor,Corw 
^orievir^^^t^f^nbrctiUlnt. gecund^-Sfmki^ 
pcrd^eiktMiK iHudi|^m ^^morifkat^ i^ 
corpoiflirfirmtts n^oiiee^petii inaccefib*i^ 

4rdtt4 



GeHfiLVtMAiait.CiRdACoitra^ 14! 

^fcitia qusvis loca confcendat? UiideSim^ 
ler. lib«z« air^ In nmtibm quoties a tufikk 9pm^ 
hmmdntufy vinatime ^dudfe exercent^ & modi 
eapreai & rupsc4prM at^ueitfices pef mmesfim* 
ftios & pf4trupta$ rupes in^&dntmt » med}k cum Urfis 
& lupiti lincibus & aprucim^ediuntUf^ & ponm ^ 
ducitufy fiquU ufforumaut luporum cdpitd^.quosm* 
terfecefit poftibm ffajl^i^qum& ^Ma^iftratibm 
ftefUnque prmia accipiUHt* Aprdrkm etiam capita 
tetefi Grdcbfum confuetudine boHoris eroi^clarit& 
H9hiHbm virisy autfe^mfpfi^eSHsyquafieiQjtWM 
qniodddsnvendtionis ddnaHtuf* Mancuanuscuam 
Hel vccios facic veiMcore^ 

Genffefd^contefHpifiscammd^cdHfuetdpefAtpiSf 
tigert cervoii cjMare urfis, nhi candida fempir, 
PerjugavilociicUrfupfai^eftefi^cervoSi 
Varia corpori^ ejcercicia <|tiibus,dedid (unt 
i4dlveti;>dm viires aifguuntc^allb^ narc affiie'' 
tos ^t UmiVinm L 15« Nulla in orbe Ghriftia'' 
ncgencem eire^qUjelea fe natando exetceatsuc 
HeXvetidSiquilacU^ liiaxiitlOSi quibus abuoip 
das regio « & rapidirsimos fluvio^, fkciU na^^ 
tam fuper^anc , SiHtiirm aflerlc^ Crermani prifci 
omnem jtiv^ntucem pra^cipu^ ciimen piierosi 
tioti mollicer edttcabant^ fedlabotioiisi (em« 
pef es^ercicaciontbu^ ^ pttgnae etiam (Imula-i 
dmris afluefaciebant: utciun ad vittdem pef- 
* venifleHt ae^atem^nihil tamdifliciltl,autdi!U 
tum eflec» 'qu6d non reitioto omni corp<»ii 
«ioloM fiibijce aod^Mnirs i^fCMittf Mexmd* Ub« 



§4* HstViTi A Ai^TiquA Et MbyA» 

2. cap* zf. Helvetios non minus qiram Oet» 
matxos omnibus Uboribus ie afTuelBKef e cer^i' 
tumjeft j mod6 agriculturae nayanc operam^ 
mod^ in ali/s robur fuum probanc > uti func 
cur{us« /alcus>lapidis pro/iciendi^inftar difcii 
V£un|| ludus > vede certare» lufia > digiadia*!*' 

tione^oc cenamiha in omni armorum gehe-» 
re> aliaqs^edili ad miiitarem vircutemprae^h 
parantia : , fed de innato Hei veci/s beiiandi 
ftudio^poftea dicemus* Quibus porr6 viribus^ 
quove robbre infVuQi^ natura Helvetij> & 
hiftoriafum teftimonia, Sc populorumexpe* 
rientia> manifeftum faciunc, magis qukmpp 
batione indjgeac. 

IL Antiqui Galli corpulentt quidem 
erant) (ed ita cemperahcia^ ftudioftfsimi ^ uc 
mddum crefcenti ventri pofuerint' > quem 
fiquis juvenum praefertim > exfce{siifec>cafti<^ 
.gab^tur^-Al^ii/^. lib. i^ Jrty^ cap«6« H^iyc^ 
ti) non (plum corpulenci ^ fed & gr^ves ac 
obefi> maxima ex parce funt : huius rei iaufi 
eft > tumregionis temperies &aerpuru8> uc > 
Gallorum exem]plo in Helvetia morantiuni 
apparec >. tum vis naturalis calofis y & robU^ 
ft um cemperamentum. Hinc fit^ut mali & ver- 
iipelles non fmt naturalicer y fic enim Casfac 
Antonium ScJDolabellam maloseffenon cen^ 
(ebaC) quod obefl eifent : hictjuoque Minm ! 
m.ecfa« nift, in ejufmodi corporum vafticat^ 
tninimum <;aUidicatis ac malicias kc^r^ 
tradiCf tll. HeU 



. "1 



DlHjiiv.MoRxii^qntcAGoRPiis j4J 

lil. Helvetiomm color generalicer Id^ 
^uendorufa^ eft Sc albus^ Marcell. 1. 15« omnes 
pene OaUos candidc^ facic &c rucilo^/ Co« 
mam naturi rufam habefe^ ftudio camen au«> 
gere hunc colofem> inwit Diodom. Cerce 
non multos nigros fert Helvetia > iarer filias 
tnufcis ufitatum locis, rufos ^ines^Bto qua- 
dam modo mentiri , it talesl. a aaturalion fiie^i 
rint;i|ii6 quamvis jipcfic) i^paitinum illum 
colorem augent. Gallos comamnlitri^e(un- 
de & Galliae Comatae ndmen)c/^em Alexm-- 
drinuspofkstrabonejif eft author* Fiinius lib. X U 
cap.^p. referc,Allobroges foeminaruni inftai 
conKim habuifle«v Divetfbs autem circa co^l 
tnam habuifle mpres,teftantur hiftorici. Apud 
Cermanos Cattofque , barban) c^pillumve 
conderenefasfiiLt,ni(iqiiis exaciehoftis ca« 
Jpuc retuliflet. AUx*abM§xAih.^. cap.i8-/Egy-. 
ptijomnescapillos riutriebant, barbam ta«* 
men condebanc > jR4i^(/^0 cefte^ Gallos omnes 
promiflam gerere barbam^memoriaemanda- 
vit Livim» Diftinguit Diodorus > fcribens , bar-- 
bamquofdam r^dere> quofdamnutrireparcei: 
Nobiles quidem rader^genas> barbam ver6 
'promitcere > utjCorpora Ppcriant > e^ accidere^ 
m ciim edant > cibo repleatur , cumverbbi- 
^ant, veluci per canalem potus inferri videa«- 
tur» ComanriGermanis.decoram fuiife r&- 
fert Sen^eca : apud veteres quoque qui liberas 
condicioAis erant i comam magis nacriebant^ 

lervi 



»V" 



/ 



(crvi & manci^U contrSi^un(le AriKciiUi Rheei 
liba. dicit comim libertacis eflfc ugniuh > im- 
ptdit «ttiiti fervidiici^ Umt ad intiqucfs Hel-» 
Vetidli <}Uod attiiief ^ c&iil de i|s{^taidsii tiihii 
Apud Authores extiky cagceroirum Galldnini 
ednineof^Mnicm habttifTe j im^ 6c tos (ub Gal- 
lia doiiiita fiiiffe crcdimus. Hddie vdth ru« 
jftici ferioiiln^s, ca^ti^ capiilds brtVes ha- 
beiifibarbasverd iiitoiirisgerutiti ieau^afpei 
tkix^ edriiiti Sacyrfsac PanibUs (iMilisvidea^ 
tctf^liCutiitdeOallis Di^i/«ritf. ^edha^ruffi- 
tiaiiCj t^diofiimeilimeflethkiterdfrt omnes 
tnutatidne^^ fi v^ iii eotti (k barbai &^i id^xA 
iii vdUbiiSi cj[ua$ qUocidid iiili^iimuiidive^ 
fpera0ticiilgunti Su|>eridfibas adhucf^cu- 
)i^ Helveti) toH liiUcaiidiiibiis iidri itini6^ 
frdJdji icl ut extriiiredis atb alijs iiatidiiibuJ 
digiidfili ddflimti liuiicVei:^ iliahim|eiitiuiii 
fimitf Vidi^ Vdiciiiti fedhitctAMuiCxox^ 
vaiiitis^ Atiidijimds idliut DaiiieL Efeiiiic- 
f>€ HelVeticd veiiicU Idqutticem. pij^m iGef^ 

mnuMfHnffiumUckpUtipi^fluiidm^^ 

^fic^Uatihl^ brdcck, ttpHiHi qkmUm reterkmi^diU* 
rkm. tUtMpiAii&Jm^lesdrimik^midi^^^ 
^ari fagfda dut pdHii uiuHtm OmiidtliifiM^'' 
li^r&rudicr^^dquiUndi faritiuiti^ipel^krlih 
per iiinerd mdtieri^ ittcidunt, une dtqke dHifoff'^ 
verum imiitaiii titmindruftt habitki eU^dHiiii^ 
^pklentimi ferici i aUa iikeii aikiAiim veUkti 
UnaiuifkrpuraaiijppiHvltibm vafiuni, imif^H 

. . 4 






^iHei.v.Mpiiib,CircaCprpus 145^ 

i^dipirji CMfitis nUmine^i in m0dm»n4m cen- 
tmnoh utuntiit. , 

Talis fuic &: eft corpprum qualkasi de Hd^ 

vetiohim geiiio& ingenio aliquid d.cehduiq* 

^rimo incuicu> fttipidicenreripoirencMelve« 

tij, auc faU^mnon ica acuci : ham cufnc(frpits(St 

mtelleSus( uc aic Bodiiius ) cpntrdtiomodadffici^ 

fmtur^ quitndjorefi vis hiijits^thnunorefi i^iiis^ & 

^uh quifque inteUeilu eo n\ihus corpore vjgetm t>ocef: 

^ubque t^s exp^riemiay fciisnciam mollent 

teddere animuhi j Turcde bellicatii forcicudi-p 

nem iha^ d^^b^nf igilpr^nci^. Hao^i-acion^ 

Helveci j corppre valences > minds ihgeniq 

pplier^nt j ied bocaoiXeftakloma Cachoiir 

tum { Kabehc has racioiies ^ tic plurihiuhi > noi^ 

vero femper ^ fuani veritaceiHi tah) Cdsfajri^ 

tem^pre ipfds gi^^scis licef)s pp^rain dj^AifSn 

fupta hiQhiiimus. Divicpqhi DellpjCaf^ianp 

Helveciorum t>ux fuei:ac,hoh ^ihus Dene di-« 

cendi qliani belii gerehdi kitt ctarq^ Riit«Poft« 

^iiahi tt^^ra RPmahis Helv6«i) ^aiii^ht, 

apiid eos boharum arclhh^>&lingt|# Utihas 

ftudiuin fldreirc^ coep^C, flihiUs litv ^ ^ c^p.5. Ip-. 

ter Italia& laudes pohit^ quhdtot p^fi^brMm di^ 

fioif^es ferdiqiie linffidifetmo^i^ cmwercfo, amtlrd^ 

^erit ad cpUptjfitid^ & burhanitatein bmiui dfderiti 

ienfifh ehim fp^r^ l^cina lihgua> generis liu-f 

tl^ani boho > cam long^ l^t^^e^ hcoaine&fer^ 

homines> fup ^vp» pa ulps Fiutardats ^ripie-^ 

|ir» GiUos Ajigufti tempprcJ^a?os 501^^ 

^ K pUus 



plios dicendos negac Straio. Claudius CoiR^tf 

Hdveriorum iegarus. facuhdiSi celebns fiiit') 

tit oftcftdk tacsM. Vide HWr/«|. in fttcih. leg* 

iiift. firdv* p^g*5J5. Caufidicosin Helvctii 

fbiiTe ceftatut Epitaphiam quoddam > quod 

memiitit cajufdam erUditlcaufidrci, annunl 

tantum decimum o^afvum agentis. Habuit 

Aventicum ((los Medicos & Profefforcs , qiri 

fine dubto PkilofbphiaQi Academicam Sc 

Stoicafii y tanquam Helvetiorum moribus & 

veteribus opinionibus inaxim^ congtuen-t 

tem, docebant. Vide^mr infcriptio quam re^ 

fertrmis i»^d Urbem Aventrcum. Sed de pofte^ 

rioribus Helvetijs ag^iiflus. Sunt, quiljclve* 

ti;s> fiuporem^ ingeni; tarditatem ^literarum 

odiunfi maligne cxprobrefrt, montanam St 

bnitam :gentcm efle publice^.fcribcn tes, iii 

Tthef.polit. tngefnit Hftmionlm nmt crafiOs t nihit 

finguitUtnibtlimuUim.prafertimolim* (^afiver* 

a^oenis 'Alpium receljfibus Mufie non dele^ 

£iarentur?> Qoodfianterefdrmationiemnoil 

liiulti in Hel vetia extitetint literati, commu* 

nefidtiUtait I>;H0i:r/^. Earopa&f^tam,necHel'' 

tttia^ genti armis ubique occupatae, e^pro^ 

branidum> quod totufn iiiandun^ jnuivlatit^ 

Qgamvis ^utetn Helvetia > armis nobilior 

fuerit,quatitilite]ris> pittA Erafnmm i qaotmyi^ 

Helv^i; Oa1Iis'ingcni/ acfu^iineSt prdtnpti-' 

cndiine inferipres videantur> rion uthehf^o^ 

jBmts^cOtdreoinnis proj^fus judici) cjtperces»* 



jcenleadtim eft : fbrritudo bellica jud;ci^m 

nontoUic. yeruihquidiem»titera$apadnoi> 

firos ma/ores , non ita culfas^ .hoftta tameii 

astate> tefte Simler^ liUzan bmnibus Hel vetiae 

pagisjCimnium ardinumviros>varianimlin» 

guarum > & ai^tium pericbs invenies. pterik 

fcire quam videri ^aiunt > fiultiqite fciunt muka l 

^c aic Daniel Erenj^ Multi qub()ue lariii^ 

lingue ignari > mhiloinmus omnis generid 

hifioriase:}Cveteribuls aiithoribus> iSerinani* 

teaqtGallice re4ditis,diligenrer cognofcunci 

Sc iibris vulgari lingul fcripcis, inftrudas ha« 

bencxbibliochecas. Vecuftifsitnae in Helve* 

ti^sfcholde >. olim in ^, Galii ccenbbio, & iii 

Curienfi coUegio fiierunt 5 aificequam Mona« 

thi laborem cum ignavia > & fcienciam cuni 

ignbrantia commutafrdht: Acadeiniiam flo-^ 

tencem olim^ Pip Papa inftitucam , Bafilien*^ 

fes: celebres fcholas Tigurini : frequenci^ 

Bernas,^ Laufamise cojl^i^i Bernenfes ha^ 

li^nt,Tig|irinorum, & Bamienfiutri ^pogra* 

phlcas od^inas cel^errimas & inftmaif^i-^ 

tnaspraetereo. Viris doaiscciaih clara^^Hel- 

vctia. «4i«i>iii,iriguitfheod.Zuingaheat; 

iibi U cmddum GeffnirumTifftrinum, kelvmi, 

iemi HulferumB^^nfim,inqmferfeaaMfdi^^ 

tiideayUl4driCUmZaz.ium,C0nftantienfm Umfmi . 

fubm infiffmy db Italis , paueis alioqui UltrmoB^ 

t4nmmiaudatmius>fummoinprttiohabitum. D« 

kiaifoium apud Tigurinos yirimim numerc^l 



r 



i^S HfilVHTIA AHTIQUAETNoVArf 

Btatorilidm audiatnus in prasf. ^ilTern Pbii 
lolog. Tefitsfuntbujmreh tdniri ob variarumfi^ 
rum prdclardm fdentidm , & aremndte di^ijfimd 
Hteratum monumentd , toto trbe ceieberfimi > quoi 
urbs vefira fHtiftr > a fupefiore fta/etiiin fdculo^ vei 
poduxitt vei gretmo fiio bjtniffiifiimh foviti Jdce4 
nunc Theologosy immortalibusfifiptis cldros^ quoriM 
filorum numerm jufium poffet catatogum tdnficert* 
Pbilojgpgos, BtfiMcos, Unpiarum onmiUmi &omnid 
antiqUitatit peritiprHos i fiqukrequifat » ubiprd'^ 
fiantiores & citebriareii quam inter vefiratei , ftpe-* 
riet? Contddi Pelticaniy Tbeodori Bibliaridri^ Gui^ 
liebni Stukjjy ttodolpbiUofiinianifiitHradi defiheri^ 
CafiariWaferiyLataterofumi &aliofum n^minot 
atque indtfifii taboris » inexbdufiaque in phitologid 
ioBrindyjcript4i quisnifiqui Uterd^ penith irinnei 
iffswdtt Quaregii^interriihorUm nonplend tabp^ 
ri$f QuhiHantiquitatfdngutufy qufiUinonexcuffit'^ 
rintfqualingudyqudmnon excoluerint fquafcfiniM^ 
quaiUi n0n perquifivirinf^ qttid obfcuri > qUod iU 
tton iUufifavifint \ De Biulingeiro TigUrtno 
paftore (ic Thuanus lib. 6i. Henficus MUinge^ 
tm Bremogarti Betpetiorum oppido n^ui, anrio kujm 
faculi qudfto ^Heivetica confefiionispoH TiuingUtttH 
&OecolampadiumfiifmUtprop$igndtor^ &iUomw^ 
tuo adTi^urina Ecdefia^ curdm votdtusi fedmiii§re 
quamD^Sorfim ingeniopraditw, in qud cum XLUL 
dnnos egiiffet i variis ac ptope if^itis fcriptit editid 
tdndem finio gravit dec^t t^. CaU OS. anno {$7$. 

Hogiom J(m« SimJicri mihipnecejreundum 

noa 



Cx 



non vidwir, dc qub idcm Thuanus lib* fe# 
J(fas SipHeru9 Capka MHelperiis natHs, ultimufn 
fita diem i;lmfit Tigurh 4». '57^« ckm ramum XIV 
^oiexepjgkt» animica$i4m;&^^ 
\ti1mepraft4m, qui Pttro Hnntfri t^ermilio Jhceejfar 
infcbola Ti^ina dmu^ftjitumpradpui inSmwfa-m 
Unoii Aniano^ ^Keftori^nosytutychiaMSj Macedo^ 
mM^Sy &nuf(r v^luti^b inferu boc avo $H Polonid 
ixcrt4tqs Tritbeitasypinisit;alifs fcientiis earegiein-' 
puSusy oi^ pra^ipui Mafhem'4ricis , qu^&ferfe 
ptrcefitj &f^nma eum laude diufrt^sjfus efty & in* 
fihimentis inj^eniqft/titie Jtfe tificoptatis iUupavitJm 
hmUlittt^ &ekceUuity (^de Ke^ktica Hetfetio^ 
ritn foMmeHtiritifn i^k^i frttdeiti^ fcripftty ac 
p'dtiBreA4e At^ibis^ VJfttefta comfhentarium edi^ 
dity "patfiim etim hiftqriainy aJb Agidio Tfcbudo , 
virodo^ipno verna^laiingiiaoHf^incboatam, pi^'* 
ttHidatmusy nifieo in}it^ aftiduq &4rthfitlde ac 
takkliihtpler^ndis dptqritus in bor4s 4^i£ti y pro^ 
fth^afrimy& practwimrei Uteraria jkvanddde-» 
fikriunh & con^eftam de Oftmi viri labmbte^em 
^riifnjfeii Tqft^tur l^^^.^ap, 10. Alchimiam 
Hdtetijs dcBlclri,ipsircncc Aureolo Thcophra- 
ftb Pariiceltb Hclvctio^ is^ cnim, ut ^it Ra-* 
nit^ iH fud Bafilea, ih ihtinl^ naturae vifccra (ic 
p6nHbs ih tjroivit, m^t^lldruhi ftirpiumqtie 
Vircs& fidultatei tahi ihcrcdiblUingehij acp- 
minc c3t^loravit ac jjtetvidit , id motbos 
(^eaiVcidc{peratos> &o]f)im6ne hbminum 
infanabilcspiircarand^nn ut cuhl Thfcbphra^ 

K 3 fto 



/^ 



\ 



|<Q HityiT i A Antiqoa jEi? NovA. ■ 

fla naca primumxnedecina perjfedaq; videa-* 
tur. Platterorum ex VaUefia oriuhdoruii^, 
aiiotumque iufinitocum^ de quibus idem Ra- . 
iuus & alii> non memini ^-eoimm en|m fienpy . 
inerationem veliem inftituere ^ 

Jj^afu mmenm dner^ cmer 49^^, 



/y 




/ 



' CAPUT 5(X, 

ip^ vmis Uelvetmum moribm» 

~ . ' * , ^ ' » ■ 

SIc fe hab^et FJelye^ioruip ^enivis, tutt^ quo- 
ad co^pusc^ f^its ^ci))in£ti^ S^ qu^litati-- 
bus> t^m quoadingenium & iudicium : pecu« 
iiares ^orundem more^ , yei qr^ bahitjindi^ 
v^l circa yivendn^tiovitx^y verfanmr^ 

Varia fi^ifie veterum dqm^cilia teftda^ . 
avichores. Qallqrum doqiicilia > tefte ^4,^e^ 
fJcrumqueiniyiyis> a^itcirca flumina, ae()^ 
vitandi causl^ eaquf ,^x fc^ndulis tobui(Ui^ ' 
a\it ftr^eqtis,Fi/riv]^/oi ^ ta^ulla Qc cra^lH^ 
romnda>5ei][udinum.que iniUr co^ftmft^,!^ : 
gnqiniponto faftigip^ ^radit Str.dbQi ftipul^ 
ver6 te^a fiiiife ?Unm. Hypocf uftorumt((ii$:^ 
habuifTe documento eft Iiuiani Impei^ator^ 
in milapogone h^\^oTAAz^}^erf$lp0rt.zM.3»€.i^ 
I^uUas Qcrmanomm urbe$>tefte pc^/r^^ de mr^ 
^erni^ populii habicari (atia nomm> n^pati 

j^iudern iim%8 intcjc f^/edei , 2^0 advttf^^ 



■-< 



0E Varii« HhlV. Mo Riicis. 151 

igniscalfbs^ fiveaedificandiin(citi&. Helvetios 
^ucem noil cam barbaros fuiiOre, ut urbibus ci» 
rercnc ex, Cdfkre patcr, qui duodecim oppidas 
8c quadringencos vicos eos habuiife fcribit 
U* i.feU. Qal. Exqua pqrrb maceria fuasalim 
do^os excruixeriric Hclveti j 5 non ica cercumi 
(as^fuifTe ligneas ( cum pbiignorum, quibus 
ipfa abundac regio, copiam , cum quod cx va.» 
liamm urbium,mulcorumque vicorum rui* 
nis, vix^liquap (uperfunt rciiqui» ) verifimi-p 
lc cft. Intibrim urbes n6n infcice condicas & 
conftjTuaas eps habuiflfe,uniim ceftatur Aven-» 
licum , de quo Ammianus lib. 1 5* Avmtmm. 
Jkfinm ^i4m cmtatm,fed non igiohHm quoH'^ 

dm, ut<tdificiaJemixUta, quoque demonjhant. Hjm 
pocaufta habuiflfe, (icut <;aUos, credibile eft» 
q^^d rcgio naturl frigida fic. ^ Jjodievici 
quanl{iurimi, in montibus maximMutprb* 
pcfylv^s , don^os lign^a? , fedelegant^r 5c 
comipode adv^jrfus frigoris vim conftfU^as 
habeni. Magnifici^ quoque urbibiJis , in qui^ 
bus admir^n^i op^ris aedificia confpiciunturir 
-fl[elvcti« nbn carct. Unica Bcrna, vix ulli aU| 
cedat s de qua fic Dan jgl Eremita. B^na eU^ 
2anti ^ pervenufta adium omnium & vidrumji^ 
miUtudine.nuJlimbmm q^amjibijimilis, Mdificia,, 
bahi tm^bilim ^^firuday namlicet ttttumcircun^ 
ir^fub fprtifibus (^nferat^totamfer^^urbmetiam 
flmofipm^ tempore. f Nihil hic dc Bafilcai Ti^ 
gui:9.aUJfilU5 dicam, tempU eti^m Itaufanr; 



~? 






\ 



%ft H^LTETIA AWTIQiaA Et NoVAf 

fi0n(islaudesreqceo. Adfupp^lle&ilcsc^uo^ 
accinec, iliift faas> iive in urbibusifive in p^gis| 
Inftruftae 8^ omacas domo$ diyites hab^nci 

Eauperesvc^r63|Ucalibi(uncp4uperes. Decu*^ 
andi rnodo, aucalij$e;ufmoai rebus,nihil 
tpud Anciqiios repericiir. P^fy^im > lupe^ ftra^ 
10 gramine, Didnrm in feraruni pellibus, 6al-i 
los dormiviiTe referunc Ucruni hoc apu4 
Helv^ojf in^pre fiieric poGcum^inc^rcum! 
yerifinfile potius eft eos> cqm &; urbeS 6c pa^ 
gos habu^rinc , ab ejuunQdi barbarie fuitfe 
alienos>hodi^mqlles habenc leAos, inqui^ 
bus fupet culcitis plum^ is. decumbunt) Gtlliti 
aptem hodiemis l$^nea culcicas magis pl^ 

Tfatth Vivendi r^ciQneni quod atcinet, con< 
fiderari poceft, vel in oeconomicis, vel in Ethi'! 
copolicicis. P//^/ii^iib.XIvCap4i. miramr| 
1>arbaros lade yefci ; Grasci enim omnis ge- 
iteris cibis,la£leexcepCQ,^cebJ^ncur. Auchor 
ex Popdonio Athenm ^% Icalbs veceres ita ftu« 
gaiicafe in(ignesfuifle^utadPo{sidoi;iij cenu- 
|tdra aquan(i feri biberenc> 8c quidquidobi;^ 
jeeretiir^ eficarenc, referenceK Wi^i»/^, lib«4« 
^ap. 9. Notum ver5, hoc cundi cempore muca^ 
cutn, Sc calem fhigalicatem jam exulafTe $ Aii« 
tiquos Hdlvetios, non min&s quarhliodier^ 
lios» tx, camibus, ai(eo> bumo, lafte 8c fimi- 
libus I c^om fibi contparafle \fxm tt%ionW 

, quaUta^ 



Ub Vamis Hhlv. M^RiBaf iff 

dculit^t^m > d^ qua cap. I V. cr^dibile e(W 
Qieinadniodiun auf em tempohim tnutatid 
fada eft , ita degenerAVfC in vit;ium vimis: 
perijt Ufiagna ti^ parte illa verertuft iu ViSu 8c 
omni yit^ frugalitas & temperantia« Nm t/i 
#f > iriquit Simlems , C9fitmefiti4 &pa)rci9nm4 
quj iUmfiiit > (km ^kfyH^ ftiptni^s^xterorim Rcm 
pm&Principum mnetfuc Ubm& iniuflriayi*^ 
Sumfibi emp4fdrenf. Qualis fit Qelveciofum 
cBcotioni|ia, oOendit Qgidus, Hodie virit ju^ 
Imibiitqtte mittime igfenmiefum efi & vdccas rkuh 
ptCy & raliquapueBdriti mum^ hbire^ ^are miruM 
p&eri queat eandm gentm /umma fortitkdmk ae 
fene infnitafervitutis capacm^ &c. Hoc de HeU 
veci^s mpnt^qis ipaxime inteiligendum. Ha** 
0^us etiam Ifelyeti; Agriculpurae dzbiai% 
pperanif > tuncyivebant ur^iithstvffw^/ir. 

^ *rCotiienti ca/uUty &coBibuiiftitif > 
tum^ ut inqi}it ^o^titis : 

¥elix nimium prior aftae ' < / 

Cantenta ftd^libm arvis, 

Uec inerti perdita luxu : 

FaciU qua fera fokbat 

lejuma.fqhm gU^d^^ 
: Tunc > i^qtidm > vi% iQquitui? Cic^ro pr<t 
flojrcio h,moxJf^axi^s^qudmtM} agteftttn voca^ 
fme, parfimimia, ditigemi^jfiftitia m^ftra erat* 

Antiquitus mutu» £ratern^^js& human^ 
&cietatis fovendf caus4>inftitutaSi: ad praxitf 

iveprivatafive pabli^a apud 
k s omnes 



- V 



y 



lf4 HiLViYix Antiqua Et Nt>v«# 

omnes fex^ natidnes^ Pcfulmipfe UelMicw, te^ 

fteSimrlerolib.i. maximeHnnmm puUicif dele^ 

&atur caHviviiSy in urbibus quidem fpificum coBeffo, 

dut civiumfieiitate$peculiaresddeshabent,buc(mf 

pentibui deftmatof^ in agro vero fin^pubUcam 

domumbabentt quam qubdamcitia caus4 eh cen^ 

yeniant , fociorum domum nuncupant. Ha&enas 

in illis con vivi js non fumpmose apt delicat^ 

vivebatur,ied pletumq; uno aut alcero carnio 

ferculo conviviani finiebacur: quodquidem 

adhuc obtinet in ordinari;s convi vi/s>4£ apud 

multos, quibus habmdi plura non damr (at 

cultas t alias apud divitei fumptuosi fatis vt<v 

vitur atque opipare; iilicx:arnfts ferimpecer^ 

V6rum> aprorum, urrorumf, |upicaprarum> lc 

pmim^&c* inter volatiiis generis carnes quo* 

que habentur, Phafiani, tetraones , rufliciuaB^ 

perdicesji^rdi, comrnices> coiqmbae , galloi- 

pavoneS) alaudae, capi &c. Defiintminim^ 

vari) generis j^ifces » inter quos maxim^ in 

pretiohabehturtruttce. De Hetvetiorum con'' 

vivifs fic Daniel Eremita. .^i^^e operefa magk 

quam deticiofaj&^uamvit inconditi^ largitamen 

apparatus , cibi fimpUces fedcefiofi. Apud Rbates 

farina & agreftiSfCUfm idem apudiios ufm^qui apud 

futs ^m^uU, 4u$ ovilUj mures montanos& mihiin 

folenni eotsphio aj^oftterum. Quod tamen noa 

de omnihus>{eddam0ntwis&nifticis BcU ! 

veti)s maxim^>eft intelligendum>aiiasor*t 

4in^^ i^Qs funt bubulf ^vitulinf% vcfU^^'^^ 
- ' * & ^ 



E|B V A It 1 it Hi tv. MOK 1 Busi I^ff 

&niill^> quibusfalfis (iepeutiintur^&ipfis 
Qiaxima fuppetic copia> ica uc Helveti; qui^ 
dam (FapKc0clo^f ali}) verb oiff^<piay>k^ nomi-f 
nari pofsint^ Referc I>ied<trufy humanis car-^ 
nibus Gallos vixifle» crudas ver6 Germanos 
voraire^fcrrbic Hela lib.3.quam baf bariem an« 
i^is Helvetijs tribuere non pofTumus» Tra^ 
dit MifiophaMs, a barbarisgentibus eos raod6 
credi Vicos> quibus vorandi plurima,&bibeii- 
di faculcas elfec : Verum quidem> Helvecios 
ntulto cibo ac potu uti) fed reqairic koc cum 
r^onis frigicntas, lum v^iduseQriim fiom'j^ 
cUbs, & magna f;x>rporis moles : Fatendunl 
tamen eft> in hoccecorrupto(seculo,vari^ire 
exceifii pe<x<^i> non enimaut cibis communi-^ 
b«s, auc ijs quae naturae (iifficiuht> concenct 
fomus, fed varias quaerhmiscupedias> quibus 
gulam noftram irricamus^ & vencr^m prastei? 
aetefsicatem replemusp 

Hafilenus conviviorunrmateriam vidimusi 
CoQvivfle (unc, noh (bldmviri)(anguine,af» 
finiuce, auc amicitia & (pcietate con]un&i,fed 
& quandoque cum m&icisoxores advocan« 
tuf. hS^vmi^hodiginiusVh^ 7* c. 54.& W/Ai- 
dMisin mimni Celtas & Gallos quidquid 
CQncencionis & int^ftinoium odiorum eilec^ 
pec feeminartim interventum compofiiiifei 
idein (er^ contingic incer jtleLvetice43ermanlT 
oe nifticos, habeifc illi in fuit cpulls, ucpl^iM 
Omiia^ ttxores comices» quas^ubiincerhiarifC 



ff$ HiiviTiA Anf i<^A Et N0?AV 
10$ ^rios non 0nvcnir,litcscomponerefo# 
Unt. In ^6nviyi}8 yttb hbn^ftioribas, quo^ 
apud LacqdiemfHiio^ lcgc cacitiinicnit^mfc* 
morcs & Magiftram^ his intcr^ent, qu^ 
dccori f^ nioderat^ cun^ii agercnt» id apud 
jt^clvctioj? cx vctcri ^Afii^taciine (ponte fit| 
uc in eddfm finteoenaailoomncstfibulesi^ 
illius (bcietacir prin^petn teneaht locum 
Magiftrams fit (eniorcsi ficutlpiquitur^#»br^ 
liki, QgdiTiQdo autcm (^bihis^bnviViisge^ 
rtnt, oftendit Dahi^l Erern, Cmvid^n^ 
^^% ^Jmsindul^itffine Iqd, pmfank, iemffri^ 
4ifif(imine^ ^siM epulit^ eodefn pm^ ^netnfis esAi^ 
fikht: cumfmili4rih»&n0tisfainiUarih&did4 

^ks ddfiJUm amifemp$rvnku : Tdnqnam volfi^ 
^ nm mviti fmanp. V?tcrcs iSnitp cpnviyibi 
.emdkss confabulaciprteS)dcihdc fide^'&tibi'!^ 
ts> nc (^fiipfaonias adhibueiuntii quibus ma» 
joran^taude^carminedccahtab^hti 4teir.ii^4 
€. 2t* Qlim afi^d Ifelvecipsr^ra^ecaciticofi- 
t^vijs iKwificd^^iusiquodiiMior^cs^intttuiS 
^olioquijsj» in quibus (aepcdeprivtdsipluti^ 
miim dc f uhlicis rcl>U!|Gli(pucabam«delc^ 
cidhcm perfiperenr^ praefekiifn v^rbLlehiorif^ 
^€> res praeclaras vd ^ma|oribu5, vel a (e g<^ 
ftas> cpnihien^pifancibus : hodtt (acis fipequent 
eft, muficcs&vari)gcnerisfidiumu(ciss^^ 
nimentaqnoque foHi adbifenttfedinadtn^mdi^ 
ik^ mtmeromm nfoiulU Dan. £)!€ih«i^id«jr^ 
^cismCeUii^e. \ 

Quern* 



♦ 






'I 



©E VaRIIS HBtVBT. MoRItUJi I^ 

Qgemadinpdum verb vet^ifum Hclv^ojrS 
lA omnibtls iilodeiacip & remperamia iuiBani 
ittdretur laudem > ka hodie eoirum, qui no^ 
dijgq^ bacchanalisl Viviiiu:, ebriofiri^ Vicuperio 
&on caretjdd hpc vitio^prft^^euti Gecolocon* 
^uerebacur ^/«i/mtf : Qjiid verbdidurusnon 
tl^y ii hodierhof um Helvetiorum mdr<(s c$r« 
herec^ auc atiaru^ geiuium eXptobraiiotief 
Mdii^et? Hic digico labellum coof^pefco, nec 
teulca dancur ar^iimenta, quibus hoc Heivc« 
ttorum e^Ccurari pofsit VitiUni j ipfis quafi 
<)tiario nlcdo proptium, ucCalli vUlgb ien« 
tiudc i Vide>qii2erup^rhact^habec|iberjcui 
licuius, lei ift4ts &Empim^ &t^ 11$ aimefh txtrt-^ 
fnmm afdire carousy &jfaffmle$ji^n€ei &Us 
^iSs entieres, & cefte pfoceduire eSftayanti quoH 
ne/fauroie fdiri aUeUHaffairei nicoHtra&et amkU 
^tifi be^anthoUterefte: teU que ceux quihment 
iavantagey o^qUi s^enjurenty fonfeftifhes plusftancs 
&,flm himesie iien cjutf iesdutresy^ui refufent isk 
faire cesexces iomageaUes aui^orfs^ \ & a te^riti Ei 
tnefmes its nefe cdnfementfMfeuiemmtdeciUiComie 
9njkit en Mandri, & entous les Fdyi^bat i mais encor 
fiquelquunrefufedefenojierd^ IHH^ ils luyforieront 
fiudain lefoifftafd k Idgprg^ & ce qui lUydeburoit 
fttuitdeglmrei h^fertdefUjelide qUMlkS^d yitu^ 
lentius adhuc DaniellSremica. tnf^ud^fUiim 
potu nluftasy nuBo imfenfiore ad^ aliagnfluyin boQ 
^^nttniunty in boc coeunt, in bocnegotianturj boc au^ 
f^icantur^ bocinitiamm Imferdj^h indedietno* 



'i 



\ft Hblvitia AHTiqaA Et l^ovAr 

, Uif^fotMniiktrAhunt. BJnietas nuUfribfo, fktmii 

anvimad vmitnm & ad reliftid ixeunti exmerati 

ftdeunt, fendtum dommqj c$arifctminkUberu% di* 

iegatd,mirafurcimniuucfrug4Uitateviventibus,quli 

muritorum guU ft&catur^ centinuhfdpiPw adfiien'- -. 

iitmi Etiam de rebm agendis Hnterfocula cbnful^ 

umt: fraclare aut ^ majwlbm^ aut afegejbttan^ 

quam oftdientibm exemfU futUrAi libenier memo^ 

rant, eadcm qua cateralibertatefefuot^ettoiunti 

stferiuntquoq^fe^etapeSoriifuifervinumnibitJl'^ 

lentio tranfmittet^esi -^Necdiaiantumfotu&fir^ 

mone trabunti $H aiates 4ucu»turfocuU. Jiyemejux* 

tafocum &4iypocaufiii adfidem % fedtuminclufi& 

agrt advenas hoj^itio excifientii : ftultum ridetuf 

fovere iUos.quifibi iffisforcere nefciatit, talitemft^ 

ftati foras etmtes, Rara utinter vinolehtos rixoi 

rara cotnerttionesi Sed & ilU deamuUtionearmih 

rum ^Ut rerum fraclare geftarum s ftfius comitt/Si 

rarh eadibusautvuUrerihuiranfigunturi quodmi^j» 

rum in conti^uf ebrietate elli QuiH etfi quando , 

veftemmius iH fe infurgunt, defafitis iH mediumar* 

iuis f pugnis remmanibmq^ decerhimi : fed eodeni 

momehto eonveniunt, ifsdem epulis, qsdemfOcuUsi i ^ 

quibm fmexere 9 eo»ciliantibusy & nuJlo alio ex 

contentimsibui dsmmo^ nifi quid isuovaia ^uUits 

itoSeui ducaufur. Qgis ver 6 toc retkedic |Con« / 

Ticia? Scilkec regerendi ho^is tion ^etlo^ 

ciis} anmwfidemvinolenciaciitieivetijrs^ex^ ; 

pro^rancibus dicere pdiTemci^^ qiiad Gctmu^ { 

tm ^aidam icalo re^olHlic< \^ 



I 



Cb VARilS HBLVtT.IMIbktBU^I I^J 

Ut nos dHlttfnerunhfic^v\>$Venmimp^av€xati 
An temulencia Helvtcijfs (ic propria cancum^ 
' fit volun^t SycoptianCjs^ confiilendus eft vUnim 
lib. 14, c. 2^. Num Helvecios vinolencos ma<6 
gisquamalios facic? Videcis ergo^in null^ 
inundi parte ebriecacem ceilare, c^nquam ad 
perdenda vina eflfemus geniti^ &eifiindiilU' 
nofx pofsinc, nifi per humanum corpus : Quod 
olim prsdixic Seneca. Hdbebttur aliffuand^ 
ihietati bmor, & ptmimum miri fepip virtm erit 
H in moderna aecace evenifTe fqrfan^exifti<i^ 
mandom eft^ imb & amiquum obcinere; fic 
enim GalenuSi OptimtiicenfetHr^nonqmftrmmi 
fbilofipbico ttti nmt, fed qui mukos maximos^ ea^ 
licis exfiscapit. Polybius lib. £. referc, Gailos 
o^ immpderacas crapulas & ebrietatesfedi^ 
tionibus deditos. MarceUinUs , Gallos vini 
avidum genus vocac* Tacittu, German os quo-< 
que facic bibaces. Ari»ifinguiisdiebus fie^^ 
baiic ebrj;, ceft^ Mex. lib. i4 c. 14^ Nonerg<y 
f^li Helvet^j perpocacionibus^&ierunt, auc ad«: 
huc func dediti. Germani hodie illis hac int 
te fimc fuperibres^quid fi ebtiofiacemnon^ni-^ 
rius quam linguam ab iUis mucuaVerinc/ 
Qalli eciam riohfoncabftemij^ illigeuerofis 
^riis ucuncur> HeIveci;vero vilia bibuQCii 
H$se aucmidJcuncur^notKurprorfusabe/uC' 
lAodi vitio eiEimanciiir^fed uc diibaac cahimm- 
ttoresctimmillud: 
Turft iSDoSmf fkm culparedarffiitipfiim. . 



/- :< 



ka vutgb CQntingic, ut ^i in ^li^nis (\xk4 
Qod^tUsimi» in proprijs capcutiant. V^r^M 
i^uidem^^urifnolsH^ivwcSs» maxittioscird 
p6caiorc3>interimtaincnmulti daatyr ifobrii 
& c^mpcf^ntfs, im6 leges vinoletitiam^ro* 
kibcntesi^a Ma^iftratu pofitaB, fubgtavif- 
buii^tispGenisj fic enim jP^crus MoCellanasi 
MuUa qttidm prddMre^nfudditime SK^mUnif^^^ 
t^Sim^iM4iu/Hd^defenfQre$ iUlvetififedmhUprd'' 
fhtriMSyMibit UuddbiUmi nibil^ Mp. miliiis;qum 
qttUahiUi$nUferfdtumiil. mmciifUpfreki^4^ 
tm pd^ feccm yidermh ut adkus, adii vitij 
muHes prdC(udere$ityin fua ditime fiaiuerunhne cui 
deincfps dUevuigariUm^mf^iuriuiifmmuniw^^ 
textuadekietatem/oUcitareikpuniHceati jam 
aiitiquitusfiquisex^briet^ ali^uoties peo- 
caiTet^ iidd c^ntddti taixter:e ^Uniebatuf , ft^ iiU 
quoq*> vihuni^ad anoUutnilem^u&intetdiceba^ 
tur, t^fte SimUr^ iib. ;i« Mas^iHeautemaptld 
Reformitd&Helveipios Leges d^ muiaj^ndi^ 
ebtioiis, vigehc;^ Videce nuhCj 6 H^iVeti/y 
quo nomihe apiid c^era^n^tidnesatlcjiiatis: / 
Ad pcaacim revocate Apoi^olicuhi effatiun* 
Ephes. c. 5.;v« tS», \^e ine&fwfimi vinoiHqueeH 
dmiicu Qgrd ehitn aliiid eft; el^ri^tas qhalQ 
licium macer, i^urot^is gcneracti^t, pix^lititis^ 
magiftra, rabie^ voluntarii^ invhatus^ hofti^ 
hone^baci^ iUecebra, & pudoris in/uria. Sed 
quid non cbrieta$defigt^atf Judtctumrttcio* 

nta €ii6i^t^ patoralfm vircutem ^i6Fvat>in- 

femi- 



-c 



.i . 



fDj| Vakiis HfitVET.iMottiws* t^ji 

£rmitatem| genekc, ret>us temporaiibi|sipfi« 
iiat)fnotceii> adducic>^ OivinRm male^i^o-i^ 
heminducic. 

Seta }uveitum yet)U$>M^it f^riVi^de m4«e 
tibus 6erm]inorum>imp nulla apud iantiq|ilios 
Germanos ei^ahc £corca5 cefte in Taci^um Wi^ 
Ikbi0. Utinam adhuc hodie^ ficuc olim apu4 
Helvetioff, locum haberet ejuimodi caftita^^ 
& a Venere abftinifntiav Qui fit, jit hodienoit . 
Jtacorpore valcant Helvetij,ficut pr^ce^jBrici- 
bus f^ulis, nifi^c^ia gulie nijmi^m indttlge^ 
tur, Sct teneris annis VeAUs ioiprpba c^licut* 
HoC agttoVic V«2;i^«tf* ^ 

N<<? V^nerby nec tu vmcdpiaris afHQH i - 
i^onam^ modd, vina Vmuiq^ mcent ^ ^ ^ 

\ Ht^ Venm enervat vires, fic CopiA B^ccki f 

Bt timat grefus, ieUUtat^pedes. 

Si<? Prbperdtis lib* 2. Eleg* Ad Cy^thianl4 

' Vini^mmd pefiii vin^ cmump^tuf atas\ , 

£rgo (ccurtdtia^ eundem y^?giiiuin : 

Vin^ii fiumfiidi^y natis Ven^ alma cr^^ndii 
smiatihotfim traf^ljjpnocet* <- 

Salc^tionibusi GcaBCOS)Ind,os,ili0lx]Jtum 
bkfzttAt ,'Cum iitprophanis 6^ de^ifos xt-* 
ft^vnt Khctdigiti. lib* f . o j.Helvctijj/^/r» ^ioftt 
^apiuntur, fed ad fmm tjft^amff^4Pi&.aff04a 
4ni^ffit,Jtd tamenut dtie&arividfidSi&oxt Ipquicyt 
t>m. ^efn. Viciam^yinicds ^ ^ditium eftfap-^ 
diernum,niakim^puiHclVeiios moncan^i 

quiiuhor^is^SdklcarioAiibus nOnjq^«gi^^^^ 

ti iparid 









tit MiLt;fttiA A*Ti^A feTNovJt* 
'i pitit abfUnere pdfTunt: Videas tpfos inttf 
lahandum eorpus infino modt> ita agitanies, 
iitj praecipu^ apud nifticos, smenics potiiB 
'fjuani fadi ' homines cenfendi fint. Apud 
emenditKtamenrcUgi^niscuhores (ficR«< 
formatosvocatThuanus) hgecinftni&fht< 
titta eedofiafticis tcgibus fub gnilri mii^ 
condemnacur* 

De Hitmimiin JttfiiiU & t^Hite. 
QUeRiadmodum Helvetiorum Rempubi 

' liimma aquitateconftiiuMmy&juftirLEelaa^ 
de, cx legibuS)raderib'us,inftitutis,moribw 
Teteribus, plurimis denique fadis & exe»' 
plis» ctaram fuiile conftat^ ita fcmperaBqui- 
tatis & juftitic ftndiunv apud ipft^ viguiij 
idq; abfqiullaperfbnanimacceptionejUtap- 
paret Orgetorigis exemplo apud c^Mrm lii.i' 
iel^al.Sc in omniitm in jufti opprefloruni gn- 

. tiam. SxemfU [ inquit Hottmger. in Ireni 
Helvet. p, 171.) nm p^KtM^MpfedirMtii MtttUks 

' dtin^ifi: Luciiltilti§rMjinit, MMtmUMimSfirM 
Dux Me^ivlMtnJit, &Vim4tiulAtbmngu,BtteTlim 

■ f:fis- ^radleri ex StjrtM, & fuUcb^ Uylkujhtf. iii 
f. ti, Ne fri^Mtif ^idem tivitMii He^eittdjure A» 
tidtit fuum denegahdm fottttiinium, qutd a»,Ol>. 
/^aa. emtra Camfidtnm/im Abbattm "ta «tntptU 
ai ^Mtiam ftUeiter fitfiepermtff Tftbaikfi 

ij: mL S.etHp.lit.t.f.ijp. Sfcijijiiftiti«' 

Ut ! laudem loqnitur GiBim in annkl< 

F| » tm^trf (i^eTunt BMve^fnii itn^* 

'^ ■■ ..,■ ■ i^i 



. Dh VAkiis HelVet. Mori«: i^|, 
jnfil (cf dquiter pr^* muttaq^ fkimm &mapi 
praa jmiterpigndrukt ypfo i^fiohefii^um tir-^ 
rarum , pri^iegiorum^ jurU mleftdftivi, viduarurh 
& fif^itorufnftia iitiowiiinierhaghdmft^nfmfe^ 
tuti tou wUfd&iam & ^oriam. Ziijhg* thcat; 
lib. 13. P^puti Uelyetijinfe^rendufe^tntifSd^mta^ 
tm &j(^itiam/ummifdpe Princ^es adnwasifunn 
itauttioPtrarhgraviftima cohtrove^aijuftiftimoHefi' 
Wiorufh arUtri9 tommittmfiiurl^ Reges ^utenl 
& PrincipeiapUd aelvedosfaaifuji?atioherii 
^cdderis iion piiduiffij>oftcndir mcmoi-abilii 
iliaci^iftolaMacthi^, Hungariae & B6hernia& 
-Regis, j^u4 ie Hcl veci;5> ob bcllui^ ImpcratBi 
ti exijidpiiiato illat;um^ foiicite pufgat^ ahnd 
*+8o. Epiftblam vidc apud Ham'»|. in Irenjielk 
^Jtft^ci Oe Hclvctidruhi aex^iiitatein honli« 
iubi^ c^igefldisi in rixis & pugnifdirimcn^ 
dis) in crJminiilu^puhiehdis>^ih iri^efibui at* 
omni pericuiq tepurgandis, ali;fq5 firrtilibuiJi 
^dt ^imler^ lii' 2. Ahtcl^ii^m am<&m ulteriai 
Pft)gtediamur,nbbi9 adhiic audkiii^tis iodm^ 
\quvtatiieii ih pmnibus hbh itibcnede Helvef ^ 
ti js lo^oitiir ) is in meth. hift& iic "k^ JSuid Hek 
yit^f Q4i uimJ^Sueeiioril^iHjtrkhaxerinty Honmo^ 
iofeipfot^feimamftnifim^s popidifs ^rdmide op^ 
freps in liberiatm vtHdicdrunt, jtitftih frinApei 
ftpefrejgerum :, QermanU mdxiHias ttadH iniulerinh 
ifnperi/ Qermani^i ndn mMmdmpartrmimti bccu^ 
paruHt: Deni^ fantufn dfmi^vhAHspfpfeceriki^ 
HtFrinapnmtefsferesdtmagiftfitHemm ' 






!&(< HHtVETIA AnTIQUA Et NoVA# 

V 

De tiielitdti & Conftantm^ 

Talis fuic Melvetioirufn Juftitia : Hancco-> 
mhatur in promi&i^ ^exequendis, aliifquere-* 
.bus> fidelitas & conftantia) nec enimiliihA- 
Oenus rubcerfugia qusefiverunt, fed rotunde 
& flilcere egerunt, maxiine verb^ ^ntequam 
aureis Regum & loiperatorumafellis pat^fa- 
Aai leflent Alpes: Tunc ipfis mens immotg 
manebac> ut iqquiturriVji/. n^^c Huxam gere« 
banc fiden^* Noh laborarunt Oaliomm ii^ 
^rmitate) qui in Gonfiiijs captendis mobiie^ 
erant , ^ inoyis plerumq', rebus ftudebant; 
tefte ^C^tfofe lib. ^ bel |4/. Abfuit «him^inhoc 
lifque tempus^ ab Helveti;s omqi^ aaimi 
ievitas} 
OJti etenim ceu dduflraEte^it quicHft^ laqHiMitt 

Or€ aGud$ tdciiff^ aHud fub p^m ci^duu^ 
}lomef«Iiiad.j^. NonduapudHelveciiosiinpii 
IViachiavelliaim illud recepcum eft axioma; 
Trincipi pejerar^yfdUm fir difimuUre/hteMadu^ 
bitati^e lkere.\ NoruQC illi legem Oei> ^ 80* 
phodis diOpm» 

AppojU0 jurf^ranio caufidf &Mligmtief 

,^ Jnmj^^^^duobtui^imfibicavaturnt 
lUfteUdatamim^ifnepeccetinDeeSd 

Hanc Helv^iorum iidem celebrat Jeivm 
)ib» X L Populu^ ^elvewu, fide^ vurtute & recenn 
vi^mainclyeufx^ciefi de€ir9J^titule,defmfer PeUr' 
uficia Ubeeeatis afpeiatmek. Hacdecauiajam 
ab anticmo cei9jp0xetofumamicitu^&:^uxi«> 

Jium 



•* V 4. 



\ 

■* ' 



f 



D», VaRIIS KfELVHT. MOIIXB. t^ 

lium a vaYi;squflefitum;iBcutaic Vadianusm ) 
Mclam,Principiin?ftipattdt:esfaaifunt. Sic \ 
Bficanus Jefuica bpus. lib. i. QMort Poptifex 
tonianus, Kex Qhrifiimpmusy & mnnuUl alij Prin' 
cipis, pr& cujfodi^ corporuadbikmHelvefios f Fro-L 
pterfidelimem. SedaiiterfentitRadinusjduqi 
iit. Help^Ms, Ri^stHagHamercedefimperqua^ 
fivtrunt , non ^uod virikm fuorum ,' ut inepti ple^ 
rui^e arbitramur^ diffidant: Sediquhd inteBiganr, 
in iUa v^fiitate corporum, minimum caUiditatu as 
malitiaUteres eosqucpotittsniilitisiqftamln^- , 

peratorisxnuneredeieftari, < 

^ ^, 

D$ HoJJ^Halitaie. 

Hofpitalitas apudgcntcm Helveticam fcinr 
per commendaca fuit ; }ohan. Magnus lib. 4^ 
cap. z. refert, vix alibi in tota Europa prom« > 
ptioircm libcralioremqj hofpitalitatem,qu^m 
apudSuecos & cocthos, hodieinVeniri^: Scd 
npn ipjnor eit Helyetiorum crga extraneos 
humanitas, & erga egenos beneficencia > Ad- 
vcnis cnim apud.fe habitandi poteftatemli-i' 
bcrc faciunc, modb quiece vi vant>& quam vis 
regtoipfaimmennsnoBabandctopibus,mi^- ' , 
ximus^ tamen eft Xcno^ochiotunl in Helye«« 
tta numdrus^ tantaquef peregrinorum epen-- 
dicaca ftipcvi^titantiattxcopiasquanta vix 
i:cperiatu^>vide ^d»^.Iib.2*pag.i^o. ^4« 

^ri»r;inMcitp.i7{« ; 

L 3 CAP^ 



/ 

* - \ 



I 
\ 






f4f^ Hf LVETXA AMTIQpA Et Npv^, 

altf' iiy^ r ■ iHg •^^ ♦ ^^>*^ '*i>^^ ^^ «^^ .^ii^gUi^ 

C A P U T XXK 

HEivctiomin privatos. prscipQc inoros 
vidihiQS) magis publici nunc infpicienr 
di lunc : confpiciunmr autepi illi vcl ih ia- 
^ris >' vci in pjrophanis : hp^ capice de eoruni 
turh EchniciifnQ > cuAi ChriltiaiufinQ ^go? 
nniai.'- .' • ^ -- .. -' ^'". 

- / 2>f Helvethrum ^ihnidfmi^ 

N\t)^^^ nationem efle cam barbaram) quas 
liumefi aliquodnoh agnolcat^ colat,ieftatur \ 
Cicjjip, vir alioquin a vcri jpei hot^cia alie- j 
nus. Ifelveciosantiquos» fiib univerialibus i 
Ethnicifiiii tencbris cohftituto$> aliorum E^ 
thnicoidCitn pore commentitia numina Ocqs 
& Oeas coluifle ex varijs infcidD^tonibasi 
f ertum eft^ Nx>|anda autem Jbk m^ej.%. 4. 
obfervatio. BUrdtnquctj inquit ille > pi^em \ 
i^ai ncnfiiipMorum eulfuimdnfifdmyinde 
IfertumepfQtiffy qukd Peijiffi4i dlii^mas^fuer^ 
fitf drUtrdrmur , j^ templ^ dd^aeenti indi^ 
gnufu rdti D^m in bumani orit fanilitudinem tf^^ 
fyiarei p^titus4f Detim tohiberey fedluM& 
nemmt fen^mkdntf^ peig^ nemine appt^Abam- 
Videatur fiiper iiac re Pbnimlih.yilh cap.i« 
E)ufino4i lucQshfibaifleHelvetio^^pnjicipo-f 
|eftexlQcoiIto, qiiiapud^ntoniiuumn^ 
xkm^ P<mne tucus^ de quQ fiio locoi 



/ ' 



Dh HfiLVfiT. llALioioHi. l6f 

. Sicut verb eordeijrifer^cuinreliquisGailis 

^mores, ica& quoque religionerh habueruqc 

UtlvcAji cum Germanis com^mune aliquid^ 

iubaiiTe vultGHiMmdmMhtomm camen re{i«. 

gionem ad Gailorum ma^s> quam ad Germa^» 

norum culrum > accefsifl^ oredic iimlerf ^&s« 

Im6 ex infcripcionibus diverfis locis inven» 

jtis Romanorum Deos> fivi;id &is inftituti^» 

fiveRomahonim confuecudine a Julij CmCzm 

ris cemporibus fadtum fueric > coIuiiTe appaf» 

rec. De Gallorum ancetn reiigion? fic Ca^fai: 

lib. VI.Beli. Gai. pag#m. aij. Dfummaximh 

Mirmifim eofimt : bujns fimt pturima fimuldcr)tt^ 

Uune omnium in^mtmm sttimn ferunt: bunc 

viarum Mq^ itinerum ducmi bunc dd qudftus pe^ 

funidf merckturMq, baiereiifdmmaximdi^ arktT 

trantur. Vofi huuc j^ettinem & Martem^'&j9'^ 

vem &Minerpdm^ de bie edndem feri quam relim 

(fUdgentes batent 9pinienem,6v. 

JpKrem ab ^eivecifs citicum oftendunc» cum 
iilu:ripcfo' Paterniaci reperca > cum duo loca» 
libi Jupiter l^.enninus fummo erac in lionoreji 
Sc quas a JovePennino denominabancur* 
^rior iocus eFacinJiiiittSinoncisrverc]ce> oui 
Itodie ^ S. Bernardonomen habec> de quo iu*- 

pracap. VlOf poiUtior^i^cFenn^lacus» 4? 
quoalibif 

jipollinm in ffeiveciapi^onumineagnlcum» 
arguunc quaedam inicripctpp^ tiiin Q^n^vs^ 
|:um Aventici invf nc^^f 

^wium c^uoque coluerunc Heiveti) > ue 



' %• * 



X i 



t •.» .* 



• < I 

tSi -H?LV6TIA'ANTlQiaAET Na^A^ 

apparet/ex^ftatua Mercuriutn rcfei^ce, qitae 
atihuc non ita pridem cx parce VindoniffaB 
cernebatur. S^nc & varia loca > qu^ae adhuc 
bodie Mptcuri; , nomen r^cinenc y Sic excra 
Sialodorum porta occidentali eft Hermesbu- 
' chel> quafiMerturif colli$« GuiUim. pag. 123. 
Mercurium auiem fuiiTe folem» ait MdmbiHs 
Saturn, lil^ i. >0e hoc (ic f^ef cap. 4. Mercu^ 
rifftny^ magmm fHijfi Celtu mm$n, Cdfari qmdem 
diSturt$ y fid indi^umy quo 4ut agnmmeaut cogno^ 
mine culfum Mmnde mibi cfrtifimutH eH 7>ik- 
fhiegifii j feu fi mavis Tef Ummi futffe efithhiutn^ 
iSallis fiUnne- Dubio pfocul de Au^fiipma m 
Divinif yrifiit^te, unie tdndem aliquid inmuierat. 
^aximum fciHcet Patttm^ Ha^Ofnum Filiumy & 
Maximutn Sfifiumi > Hdeo(fiie ter Maxinmmj 
Mercurij licit ^omine vinerati. > Sed levis <s(t 
con|e6hir9« Mercurium ^eciam coluerunc 
(Sermani^ fcfte Tacitb, cuic&rtis diebushu* 
manis qu<yque boftijs licare fas erat s imtlle- 
ligioiirsifham pncabantj Atexofid. tH. n.cap.2(f. 
Quid ^go dicemm^ inquic D. Hotcing. an ab bac 
crudelita^e bafbarica majores noflres excufabimtu? 
qiii verh \dfoffemm, chm fa^km negare non pof^ 
Jimus? ^fiis enim credat, eos aliter feaffe^ quim \ 
tum totafaciebat GaUid^Gmnanial. liequefb-^ 
liim Gerknania, fed ipfa parens domina reram 
"Rma. ^xcufatboc Frcy iap. 4. his verbis ; Ni» 
eHi quhd jurdti GaUortifn boftes ^mani crudete 
bocfdcinm det^ft^tur ,. quit mni nefcii jure betti 
^ tieimm 



,;.^ ' ' ^'^\ 






ImtumcaphoiMctimf^ cur igim e»deikgentius9' 
' antiqui^mo, quod hmana ratio diSavit, jure, il* 
licitufh fuerit , ^aptiv^s ad ardmfeu immolarefm 

)occidere? ^ , " , 

T>ea6 qiipcjuc habuerunt Qelveti; ^ & prin^b 
quidem iridem > uc ^x quadam dedtcatiohe . 

^ in templo Vettingae prope aqua^ Hclvetlcas 
( Baden ) &C Rcgensbfejrg, apparet» In pago, 

, Tigurinointer Albium mo6tem , &Urfamr 
fluyium, mons eft , in quo multa adhiic vece- ^ 
ris cu jufdam a^difici; tiidera rep^riuntur,vul- 

, gus Ipcum , fua Hngu^ ^ Etfanicum temphim. 
nonunat & tilontem^ ifembergium <\* d* Ifidis 
montem, undeibi Ifidis fanam aliquod ftti(|^ 
fc con jeSurar eft. $imter, Mss. Mptting. p^ ^i^m 
IlHusDedsmentionemfacitT^^VAV) cSm Sue*'^ 
vorum paneiii Ifidi iacriiicaire affirmat; I-^ 
dcm quoque con;icit Ifida iEgyptiacam «■ 
navigioin Germaniqim veniife, u,tex,Dialo- 
gis Luciani non eft obfcurum* Wiiickius in 
Tacit. eam Herculis matrem fuifTe, qu^jfub^ 
Suevo VII. Tbuifconum'R.egeinCiermani-.' 
am venerit, credit. Servim autem ex ^x tctram 
facit. Flutarchm, & aute eum Diodorm Si(ulue 
lunam ciTeiing^nt) unde ;uxta Plutarcfaum 
eft ;c«e^(r<pog^, corniculata Lunae mbdoy 
^uam fubl(idis idoio ^gyptios cohiiire aipr-^ 
inat SabeSim Enn. i. lib.i. HancinHiel^ctiG-' 
nim tra^u praecipu^ cultam yuhWiUichius. 

, Tcftatmc ediimEfoH^m De^ agnpviireHcL 

L 5 vctios> 



\ 



/ 



I - 



KfO HRtVETIA ANTIQUAEt' NoVAf 

Vecios, mlcripcioQpaedam Salodori :^De haf 
fmdenHm in Apotheoii. Eadem videtur efle^' 
^ qu^ Hippms quafiftabalaria^qubd jumenti» 
praefit ut conijcit SimUr^Mss. Quidam men« 
dum efle arbltrati fiiht. & D e iic. ^ p r^ ii. legenv 
iiuiri exif^imafuht : Sed non tantiun in hac 
fhrcri{>tiohe expreAe nomen ^^onj-pofimni 
eft, fed idenrin quadam CaHnthiae infcriptio-s / 
ne legitur^utoftendicCL. D«Harri%p.f3u ^ 

Dea j!r#ii/i4,^ fummaquoqtijbfuitveniara-» 
(fone>ifir|6t0tiifelv0ti& eeleberrima,utvariaft 
ofteitdunc in(criptione$ , de qttibus'poftea,{i 
Deus dederic>ad Ibcum wlg^^Germ. didom* 
Munchevvyler«Huju8 tempum foit in colli«f 
coloiupra Aventicum,ficut air^ifiiM4w.cu|us 
vide con jtedluras pag^ iz6. simler. tAss. eandeni 
0im DidHM APintin4 , quae Romae coiebatur^ 
|hifldconi;cit>de qua Prepmim, & pvi^im. 

mm^.Avmin$ iund €$lenda jn^ 

Fonh hoc modo Helyeti;,Trcut de MafsilS^ 
mfibua refert Straboy in amiciciae Roman^ia^v 
dicium) Dianae Avencinaenmulacrum&cuLv 
tum habuerunc, imib vertfimile elTet» coloni^r 
am Romanam^quae Aventicum incolehat» 
^ftius jdololatriam ex ItaiiaatmlifTe. Se4 
tum piures i^intpianab^utfcribitc^ipra/lii'^ 
de HM. Dmt. nominati(sinmm ilUm^ieodctE^ ^ 
parra, cum Apoliine er Jove ^ Laconanar» - 
um> quasfylvaruov&nemorumD^ puta,fauh- 
mfiiUr?c«j4iWl««ifeaqU^ apud§elY«iqs, 



• 1 



^ • ' 



/Db HBLVBTtOKU|tl RBLlGIOMir I^f 

& venatio & {ylvde frcqueiites eflehtf ^icuc ^ 
ver6 fabttlo^ U|iic de illa Deanarrauoncss 
ira levem eflrecbnjeAurafniiipr^aUatanncrCf- 
dimus; Di^naenifh illa,de quaOWi^'»^, Aven-f 
tina a n^once Aventino, quiinItaliaeft>diftA 
fuitj qi!iait^ auasfm CQluerunt Helvecif, iirM^^ 
pm i^non Aventinam) j^b urbe AventicOt r 
nomihatam teilantur inicriptionessquae qul-^ 
dcm^ colonijs Romdnis profedae^adiUan^ 
tamen RomanorumDianam Aventinandnon 
i^rpiciunc. . Blacetmagis}Uacon|eAura,qul 
Vojlunc nonnuUi^Qeani cucelarem iuifle : Eu 
iimm cum is^eiTet Ethhicorum nK>s« ut loca ce-^ 
lebriora >.pebs auc Deas tute|ares haber enc^ 
cur non infignis illa lirbs Aventicum Helve? 
ciorumcapuc, ejufinodi Deam4 fe denomina-* 
tam habere ttosi pocuiflet l- Aiferenda hlc F)r^« 
C«4*(enteacia. fficolmdcmiUminOaUidBtt^ 
gica , in thhetUrum Umtiibm, nm$n AvHuia^ fet^ 
Jiventicnnu &hme4venzjc: lUicQUm^e^dmnmi': 
nenumenci^tum. Qf0dnfmenfiaGaUiC{^fiywt^s^ 
derivetut^ certe hec nmeny ^eat^ix omnium mtm 
f^eifiik fiA, qua abinitio & antefacUU eik- Sit V$rk 
a-^elgicoy quodvetint eflrMigin^m habet, Avang, 
principiium 4dhuc ufit4ta diale&o denotat ^ nmp^ 
VMuft^ GaB^caprincifiuinuniv^forum, Dewnfeli^ 
^miccfuit^ S mir^ in p4gank tenebm univenfiim 
^tenebra^iibtu orbm iv GaUi^ vmtatii, l^cm( Sc4 
|t pardm felicem fubtilitatein 1 ' 
J^^ufiorun^ HHminfi (^ol^a:tu|t ^tiain Ifelvc*. 



\/ 



^ 



j 



17«» HfiLVETiA Amtiqua Bt NovX# 

tt|> utex in(crip« apparbc, qu6d Romani InUi 
peratorcs iitcer divos referrenmr, faepe etiand 
pari adiiiacioRe vivis imperacdfibus divinos 
honores decrcvere; Hmin^. p^ fjo. In vetu- 
^ flis quoquc inicripcionibus firequens eilG^XMO^ 
ftm mencio> quos religios^ coluerunc, can- 
ouam diftriburos urbibus a Divina mente cu- 
ilbdes* Helvecios habuilTc Sacerdoces> Au- 
gures^Poncifices, Ffamines & Flaminicas^ia- 
cris operances>ceftancur anciqua marmora» 
Vpaecchn a Romanis colonijs profeda (inc^ ica 
Cjciam infticucum m6re Koi^ano>cemplis,ari5, 
ftacuis> iacrifici;s>feftisdicbus, vocis & 5mili« 
bus ccren^onijs , culru^ oftendunc: Undc 
Pruidas babuifle cre^ibile non eft» 

Religioni anciquicus Hclveci js fuic deftin;» 

Aorum corpora^ non 'minus qulim apud pri« 

fcos Germaiios ic Romanos > ignibos dare>. 

quod teftantur urna? quibufda locis repertae. . 

D< Helvetiarum QHrifiianifm, 

Atque hasc de Helvetiortun Ecbnicifmb ; 
De eorundem Chjriftiatiifmo varia.a vatijs ztL 
fenmtur» maxime a GuiUimdmo lib* i. eap. 15« 
ubi docet^Beacum Angl^^ facerdocem ^ Petcc^ 
ir^ Hclveciam ad praeidicandum mifTum^imb 
Pccrum ipfum Hclvecios primiini conveniflc» 
prascipuc in pag^ Avencicenfi 8c Ui^igencH 
Beatamq; illu apud VlndonifTenfes Epilcopu 
confHcuifTe: Grtdac v^r6,qui volec ejufmod» 

> fivStmsaA jy (AAjdoT^ff)^ conimcnca. Theoi(h* 

tettt$ 



I 

\ 



s 



faw }ib« 5^ ikcuf • gnec* affe^. xnter<jentes ab 

ApoftpliscpnverusGefmanos ^ Ericannos 

numeraCf U vcr6 ^ qui fub Dorpthiei Tyri 

Epifcopi nomine fjnopim 4e, vicis Apoftolo- 

jrum commentus cft, Apoi^olumnominac^ciui 

Oermaniam adieric: Xhomam enimaicGcr^ 

manis, Hircatiis>Badris5& Magi^^rasdicaf- 

"ie } ^ed hjsec non multum ^robac ComngM. 

GirciterafiumChrifti CLXXVILNLiicius 

, isiUidadiiadChriftianirmamconvcrfus (hunc 

^ricanni^ Rcgem fuiffcjfingic sigifmundus reM^ 

^iofusihChron. Auguftano) inRhaeria&Ti-. 

\gurino pago, ftrcnuum fe Evangeli; fjraeoo-. 

jiemgc($iC) ibiq^ marcyrio affeftus eft>rcfc- 

smtteuiil^an. & Munfi. iib« 3« Scribicalicei^ 

jkptmnm ^ntiquicacisdiligcnciisimusinvefti- 

,gacor in annaLBojor. Lucitim CyrenenfcHi 

J^ault^ CQirimiMconem & cognatum, in Vindc-* 

iicia,^ Rfaietijsb provmcijjCqi Hiftro conccrmi-» 

nis Chriftianae pietacis fcmencem fecifre. 

S« Mauticiu«iCX Maurltania Africae regione 

oriundus^ |>oft S)^afiiant|m9 miliciaef J>ux; 

siihijiftiaattis^ tpiccat^ ac, rtiilitari vircuccprac- 

*ftaraSi5 €An> hjtmL Ub.i. Sut Diocl^ciano 

^floruiC) cum iegt<^nc Thcbca ^ ab hoc^empore 

.Heivcciocum Chrifti^fmus cercips poci 

-poteft« > .^ 

. iS- FridolinuSy genb Hyhernus cxftirpe 

r^gia in Hclvetiadiu verratuSiGlaroncnicm 

, i:^on/Bm;& vid^am,paisi|nconvfi£tit»jn^ 

dccon- 



1 4 






I{r4 ffiivBTiJ^ AiiTitiOJi St Wdvii 

de coiifirm4vit»lub€todoVedprimoChriftiii 
ano Fi:ancolriun R^e« fiodcm qtioque teinpiiU 
re jSp Severtiius apudAgaunenks & Antuatiii 
in magna virtutii finflefama jperhibetur; 

S:C^umtM$^mm itlis dikipu]Js>,obBru=' 
tieebildis fraudes ^ & in Helvetiam recepiSii 
fermr^ $ G40«tf Anglus cum Colubibano ib 
Galliam profedus , tandem ad Thepdebei^*- 
tum, ad Brigantiiinm lacu^m in loco Toccinii 
diftdidolaexuisit, indejpulfiis Arbon^lm Vii^ 
hit 9 poftmodum Columbano in Italtam prd^ 
ficifeente, in Suevia ifianfit ^ fed huncGun^ 
nus Suevoram Princeps idolblatta terri fii^ 
exced^re impdrats ctimveri^ Fridberga Qitv^ 
2oni fiUa Ik Daemone coti-epafiiifiGst, revocafi 
dis a Gun2:one fii]tS<aallus>ut fiiiaitl £il|ard) 
quo fiifto in Helvetiamier^pit,pofteaque 
tnoriaftciriutn condidit, quod iirarbj^ S; GaU 
iiexcrevit: obijt illef^re aeciidsfiiie ah. ^fi 
Chrifii ver6 ^404 iii caftro Burguirio ie^^ 
tus. Adebpi^vixit^utetiamnumvivensfan^ 
^i cdgnomen meruent y ^eft e MMm0\ & refi»^ 
rente Zmag. thi^iit lib. i u Iftius <?alli kudti 
videapud Vadianm in Mel* li^* 3i* pa^« 19^ 
Sed omnes liorum fan£6>rdm t^iftorias inmA^ 
ti$ coiifpurcaias fabullscommcmoraretiBB^^ 
Quidquidiithoccertuthi t. HelvetiosaiiH 
r^tilultos alios p6pt|ios^aptifflis pc^ Ci^-^ 
ftuinnatum fseculis^ad Chriftianam religic^ 
tiem eonvpcfbs) non c^dem omner; ceitufl< 



■' /- 



thim eft, iiQn coUbm tempore puKas ex HcL 
yeti^ paganifeil tenebras :^ ficucilJudofienNi 
dit zx H(^m«jj. j)ag. 540* a. Duos in Hclve- 
lia fiiiffe ^pilcopatus>Aveoncen(em & Viij- 
domiTenferij, quojrum ille Lau^nnam h^ 
Conftantijupfofteatrahsladfint^ . 

In iftis porti). lihinu^ ^pulis, c6m /amV 
iongo tempore , uni verlaiis illa in Ecelcfia 
ifem^cjiai contigiflrecquam futuram ptadixc- 
ratPaulus t^Thcfficap.iV Sc Jam dudumfa- 
ris-in templo Dct , tamquam lieus fediflec 

hujftis Deo placuit, oris fui fplritu imernccio- 
htm in Hel vetia incipetc,& quidem Hulderici 
JEuingUi minifterio ,« cnim vcl ante Mar^- 
nuniLuthcfum, vel fahem codemliempofei 

Chriftiattam religionemad primaBvamfuam 
puritatcm & veritatem , difciirsk enrorumie- 
nebtii^tevoarrij ftuduicquadere fic Patemm 

Im 4nIvjihgilfTeptutme.qu€f4£U4b ipframo 
fuperiirk feculi deeitno feprim^ t tamen exZuingiq 

tikkhdud if^furi liquet, jami^^m dhti.Gla^ 
^ ir^nd^ikmlyetUckf^um popule thpiftiam fmf^/ 
' ^nnAnmtum : cum ne ttmen qkidem Lutherf^HH^ 

9rie l^mngBotunc fiiipt exauditm:imUec^ 
nirmti ait ipfe, Gracanicitfi Uteriei tdnsaopU 
tam dediffi, utexfmibw dparinam chtiji hdu^ 
^te pi^: Doftrinam autein Zvvingli; no-^ 
' nmaonfaifle» utdiOiuwFapift», reliA?» 



s. 







'j>^ HbivItia ANTiquA £t Kova« 

lltis Thcologorum noftrorutn argiimenri^j 
•fAtttvitGuMimanmis ip(ePontificiii$ liGf.;. c5« 
-pag.Jfjf I» UHvetiaiildariciii ZVpinglim ifater-- 
difty wdinii pQnHuia quoque novd tradere» eotpiii 
- aui pleraquey quailim Arntddus Brixianw Tigufi 
' docuerat, Iwga oblivimte^&tenebrisdanmatayfefi 
quadrtngenttfimum annum^ in lueem memeri/thique 
Hvoca^it* Quim malii, infiiUe & Echnico 
rmoido hodiernam HelvecioruM religionem 
de(cribac D^ii.Erfmir* c^ften4unc>ipfius verbatf 
tieorufH cultusvariati Religioni nonradU metioresi 
eateri fuperfiitione uttmturt cmtempm fan^mmi 
0ttiierat4 divinorum memoriSy <!r Ubertate qMq^t 
difini c$ltfts infUefcuntt Deos quos colerp inonn\fi 
pro libitu vptm^ ne in templis quidem Adthtttur^i 
'pcempla fanBorum cum imttari nequeanti fupef" 
vacuum pittantmdere & memorari ifciltcet ead^ 
qua' Ptip^effS reffeUiisne dejet^uHt, Deofqftoqueoi" 
tivione trddudmi. Manet tam^n anti^a fide & 
p^Uffis p^iorparSy teUquorum pervi^acia ex^mpU 
reUUdi nemor impm caftuss igtor^infia (^ aif* 
fen^a veritatie nutrietmi 

Ii^cer He|vecios Reformdfae reli gtoni^ cuit'* 
tores /unt Tigurinij Bej^ace^ , Bafi|f$|(^> 
Sc^ipbufianf } Sangalleniibs 5 Ncocomenies^^ 
Bicnoenfes. Gum Papiftis mixciiRefomvi- 
iorum mujki > ^pud Rhipetos > G^larorH^DiieSi & 
Abbicifcellanos} Sreliqui Roman^ religiopi 
func addi£ti> ita u€ niinc quibuldamloci^p^* 

panoft iticu^ 1 magis )^^RQiiUmi.> AW&pf^ 

Papa 



u 



j^ JDb Hbxv^t, Rblioiohb; 177 

Papa obiemni; y ^iiks anciquis tempofibus 

non ita/uperdiciofi fUerunc^frequentem ima- 

^jn^m cuiium ^ lic aiibi , non hs^buerunc > ex- 

coninHinicacionesPontiiicias cbhcefnpferutic,' 

auc O^tm pzxvi fecerunc , iridulgebtiarum 

mercacuip ngri approbarunc^ Clerum reJ[rae« 

narunc 9 «Sc in eunifua luppJicia ftaciierui^c^^ 

> Papam dffici) monere non feihej aiifi func> 

^uarum &C aiiarum ejulmodi reriim proba** 

iioaes per exempla vide D. Uming. in meth« 

Icg.hift. tlclver. pag, 54t;&Ci Dign^ funjc ^' 

J^ficolai Uhdervvaldi) verba,apiid Win^hel; 

iefererite.eo(j[cm Uottingi qaae huc apponan- 

tu j : iioUti fonfidere iti cermomM quibHfidm^ qu4i 

iobii ipfii y prater mortm aliorumChriftianorumy 

irnpofuiftu. 'Solitearbitrari, quoiperfmas Utet^i 

$piritits S* probiieit id 'a voHifolis Deo accefiuiH.tlff» 

ijeftusi & ferifnohia qitkiam iitter wiuiuin ma^ 

nifeSe & in prapaiulofieri poftunt. Quafiam ati'^ 

\ iem(iftter qiidi eft uria brdchiornfn per modum cru^ 

ip expdhfid ) noh irt publico i fed ftcreiiftimlt in ihr' 

timitpeneirdlibus fdciendas fdpientiftirni pairei edth 

tueruHt: 'Notent hasc hojus temporisx /iiper-? 

fticiofi^ V. ' ^ 

A^ f lftii:, J^ T M^ J^im tL Aft^a AM?l*i ftSfm' 

CAPiiT xxii 



De Hetvetttirvm pohtte/ti . 

TAIes iuerunc Helmiorum in (kms leji 
relig^iime more^ : I9 fijrc^ini^ ^P^ f^ 






N 



tra religionem publicieorundemdibrcstori- 
fideran tur in rebus tum/ Wiririf , tom^ biUUis* Dc 
p(Hitianunc< 1 

Quienaoi daufi prim^m homines civilcm 
flliquailt (bcietacem iriire, multifqj adeblcK 
^ibus fcfe fiibjicere tommoverit > variant 
iententiae. Nonnulii ^ tyrannico impcrio 
omnem civitatem initium fnmffiiTe auni- 
mant^ quafi nimimm primi tyranni domi* 
tosa fe populos in uQum coegetint. Alii conf* 
triQiontecredunt>hofhines nonnullos cbjine 
inetu tamen qu^fi coados^ imprbhorumfao^ 
minum fceiere ubivis graffante* Vulc/ri^i* 
>f/r5,Kpmiheminnato natura&-fnftin£ln add^ 
vilem lcrri fi>cietatem> adeoque naturi poli^ 
titum eireanimai; homin^m etiam abfence 
oifini malorum mem> civilem nihiiominpc 
hancappetteefi>cictatem^ Cvrm aute^tan** 
tafithumahaenatur^ravi(as>ut Inyiliii^esri-' 

Sjd fine dilsidt;s hai>itare nqn pb(sint>. juxta 
ud Fotts^iFrmm qMoqUe^dMrardtli^fi^n 
Aon poteft>quinpermuita^ in omni ipcietatCi 
civiiique con vidu ^ ol>oriantuf cpntroyerfoi 
a4eoque nuJia polsit exiftere RefpubL qu* 
tion p^rpetuk ^igraret faSionflbus ac tiicd* 
bus>nifi ejufinocfi litigi^ pacat^ diirimendis^ 
commodis pccurrcrcttirfemedi/s* Ejip^iatic^ 
di autcm* m omtd paulb rca^ii!^ eonftituta 
Repub. nbi¥ taiKum^ fiiprenw ma^e&itis ter^ 
m^ Magiftf atafq^^e dnlis potcfias eft, fed^s 



j. j 



A 



) Db H\ELviTi Polit-ia. i7d 

fudiciorum publicprum vigor 3 taliumfcilicct 

itiditucio virorum^ cjiii & publicalitigiaar« 

tere, & privaris civiunt concroverdis aijiidi- 

4:andisvacarec|^u£anc. Quamvis Vef 6 pauca 

jbxveteribus de antiquaH^Ivetioruiti Repu^ 

Blica h^ibeamuSjJiquido camen c6nftat,6am 

procemporisracione re^e fuilTe conliicucams 

jince ehim Cxfaris tempora,inL quacuorpa« 

gos > in^uibusduodccimurbes Sc quacirin^' 

genci vici diftinda fuic Helveciorum Kerpubi 

iibinbc^lhdumbrevicer*. i. Anciquicus He^- 

yetios regiaih admitcere authoricact^m no-« 

luiiTe» rahquam quae ipiis non artiderec, 8c 

'encts gehio hoh ^ongru^t eflfec : uc bu/us rei 

idem facic Orgetdri^is fuae civicacis impe«> 

riunti obcinere cupiencis , exemplum : Sic 

enirn Cae^ar lib.i.. J^a resy ut tji Udvetijis per in^ 

iifciuni enuniidtdymribw fnisOrgetqrigem txvin", 

tutis caufam dictrt cotgtrum, damnatumpmani^ 

fequi opmebatiUt igni ctemarttur^ &c.. Hinc 

i. Iiquec> cdm nulla fociecas ;rbfq^e judi- 

^js vel brevifsimo cempore confiflere pofsit^^ 

Helveti/sfiiahon defuiife judicia, nec M^gi- 

ftr^cus , Unde C\c piergit Casfan bit conftitutd . 

cauft diHioitis , drgetorix adjudicium omnemfuarn 

familiamad hominummiUia decemunditjut eoegit: \ 

& pmntsditnftSyObafatdfqiitfuoSyijuorum magisum 

numerumhdMaiytodtmcpnduxit: per iosntcau^ 

fam di(;eretife erifuit^ Cum cifitas oh eam rtm iri^^ . 

titatOt armis juftuum exequi conarefur^ multitudi^ ^ 



r 



180 HgLriTiA Ani^iqua Et 14oya# 

nmque hofninHin ex dgri Mdgiftrdtui cog&enti 
Otgitmx mmuu$eft,&c* 3« Probabile eft^ 
Druim fuifle toci Hjelvcci^comtliiune aliquocl 
)udiciuiii> ucpoce quae un^ untunfi Rcnipubtf 
^bttnuefici locumque ad )udicia& cpnven^ 
tutf publicbsdeftinacunfi fuifle Aventicum>an'' 
leOtiam cremarecur Juli| Caeiaris cemporei 
poftmodum ver6 aquas Helvetic;is> uc alibi 
Tidebimus# Uc ;iuCem aliquid fiye de an<i 
fiqu^five dedova Heiveciofum Policia dica-» 
ifnus: obfetvandum priiis>qualis fuedc Hel- 
vecicae ReipuHicier ftatus ^rdeinde quse for-« 
ra^* Stamm hoc modo^ (ecUndiim cetnpor^ 
diftinguimusytiitsijiius fi^eric Helvetica^ Keif^ 
ftams ame infigf>es iltas populorufii mi^r^*' 
rionesy alius ver6 poft. Prioir ille ftatuis M 
drftinfius eft periodis duabus. Primd pericv 
dusad Julif tempora extendicur> tumHel-' 
vetia tti^k libera fuitl incancaenimalnim(H 
nmt fetociat & forticu^in^ , quisjdubicaveitic 
Inctedibile qUdque fuifTe libertatis fipditrrDtf 
Eft quippe iiberta^quiafi forcitadini$>omni/q; 
militaris reiSc glorisfe mater mitr^kque. S^ 
cundd pdrrigitur periodus a&annp , anteni-' 
tum Chriffunts cirdcef ieptjUagefimo > ad an- . 
rmm Chrifti circicer C C C C-r Qutf.cemppf^ 
perAleiifiannoruifn ei&pedittonds^atttrituni val- 
de fuicltomanuqei iiiiperjbjti :,hacf periodo4^ \ 
vibdiis fuit Reip. HelvcticaB fianii , p}f^ ' 
tahfifilquamvisiiGiselveviai^ tameniliqu^ 



1 1 



- / I ... 






1 



fatione liberi fuerii^f >ita ui: reparads Caeia» 
ris jluira oppi(iis8cpagis>& fbdere cum Ro-p 
mams percuflo , a4 Vitellij u(que cempora 
pacaci man^erin; , i(}bibus & rerritorti 6c 
fuae fama^ non.parvam jadtiram feceninc,ut 
c:j|: Tacito patec- Interim de Helvcciorum 
cum Romahis4<]pdere fijQ loquittyr Vadianus in 
Mel f lUnd mn pr^tmerimyHflvetm Rmanii janp 
plim f(KdcrAt4fsfuiJff y f4 tantm mdnum^ ^;^> 
ncm fiv^s re0ptrentur > ne qui^ Miemnm Ubir^ 
tatiifiudtHm novum effe biti4ntHm t 4ut prorfae 
tdle (fuid fermitti eii non dekest* gffLmetf me^ 
minit ejm fotderif pro Cmilio Balh M. T* Cker^p 
his verbis^ At ^pt^fd^mfo^^ep^tmyttfOprmS'- 
norum, JnfkhmmyJiehetmumi Ufidumy nonnuU 
hrum ttem ex (^aUia k^ri^roirumf ^uerum in^fofde^ 
ribu$ exciftum efiy ne fim eirrum ^ nekt fifisnt^ 
cifiatur. GuUlimannus credit^Helvedo^ ^X 
hpc £D^ereali<}ui4populoRoma^od<ebuiire»v 
deca^^ro Ubero^ perfcicilTe /fuam Kempubr 
leges (uas, fuos magiftratus rpcinuiiTe, eaci^^ 

guam Populi \R« ra^toncm babuUTe > civtta^ 
cis & pecendorum honorum ^us conl^cutosy. 
AvencicorqucaCallya civkatedonatos^ifle,. 
tefte Piinio lib*^* cap.4« Addit quoque Q^\V 
Uman« fub finen^ cap«y III, lib* if dertb. HdL 
Qubd autem Hetveties 44 amiciti^m f^Jicietanm 
recifer0y quam fervitute& tributif efprinure ma^ 
kitCafary q^iantumindeeommodif feticuUquP 
(rearetury€4 ^ua fuit frud^ntia ^nfider^vit. Ho^ 



/ 






\ 



I 



||2 HfitVBTlA ANtlQUAET NOVA. 

mnt% enimfortifimos , & tibertatiSi jurisqu^ reti-: 
, ttmti^nioSyeqfiatH,qui/eri^kabje3ifq^^ * 

a^uros nequaqaam^xifimavitypofitts q^uoshoftium 
loco habuerdnty Germanos excUurp^ niajoreqiie de^^ 
triinento & cofiisi faSa nova conjuratione provtn-» 
cias Romanorutpfrepetituros. ' Accedebat. quod velU" 
pfpeculam populi R, & fropugnact(lum, quod dt 
, iiartioNarb^e ciloniay dixit Citero, infeflii na- 
tionibus oppofitum , quifcilicit G^manorum perii 
^ula af. fi. copiijque prop0farent , Uelyetioritm 
amkXtidm ifiteUfgebat : QUanttm enim anirkis, vir 
rifque poffent^fiio periculb fognovtrat Cafar, rc^- 
verant ant^ miferabili futnur^ mferneciortit ^omanU 
Egregia & piaufibiha fiHit haec^ c|us de Hci- 
vcdis ferftic GmUim*2Si verb haec ita fc babuer 
irinc valdii dubico. Ccrtuth hdc> comman^es 
vicarios & tribucotunv cxaftores cx quadam 
^ Viliariae infcriptione^ habuifle Helvctio$jUn- 
deconfequiturj^os^uiffc aiiqua ratidnciri^ 
^ butarios ^^pon crgo ita liberos, ut affiirniat' 
Guilirmannus. - 

Ciun ^ntcm cpnftec,Romanos in Hcivctia> 
colonhis habuifle , brevjter dilx]uircnduni^^ 
quid fucf int coloniae & quOtuplices, ctiif iP"? 
fiitutae ; & quali$ canim adminiftrandarum 
ratio. 6eS/«!f lib.XVL cap.13.ait> coioniajf 
, , l^ffc qqafi pams^fHgics 8c fimujachra qu^*^ 
diim populiRom. Kam coloniae fiint ui^- 
bes mfiribres c^ ciyicatc f»i^p^gatas , YkAtnttf 
l^ra atquci infticuca omaia populi Romspi> 

' puiitf. 



Pi HTSLvrr. Poi.itia# iSj 

letijus erant ajrbjtrio > <(uae condicio cumjma^ 
gis fit obnoxia &: minus libera, quam muni-» 
apum^umen potiotr ac praeftabUior exifU^ 
niamr>propcer ^mplitudinem majeftacemque 
pop. Rofn.*ficutait^m/ifitfdemagift»Rom« 
pag.47, Hae colonise propcer ;uns diverfi* 
tatem , dupliciis jfiierunc generis i quaedam 
enim Ums diftae fimt > quaedam Rmdndp 
Coloniae RpmanaB five civium RoniianoAim ^ 
vocabancur 9 quae jure puiricu donatae erant^ 
hoceft , quae privatun^ civium Koiff 4if0rii»i 
habebant jusconfiftehs in j^repmau UbmAm 
Ht, cmnttbiommi famdpoteftdtiSf legitimi dominijy 
ut^karedit^iSfmancipijrnexusyufacapienis, & 
reliquorums icem in jure tefiament^numd^ tu^ 
felarum: Jura ver6 publica clvitacis Rom.i|on 
habebant : quare qui eo adlcripti Colmi eranCf 
nomine quidem ^ivet Bomdni etAtix , re ver6 
Goloni^ Merulr{^t.lib.4.tap«i9« Latinaco^ 
lonia Jicet ex Romani$ conftituerentuT) non 
tamen |ure ctviura ,' ied fociorum , id efl:>lati-p 
norum utebantur. Nam )ut^e Romano fic 
comparatum erac, ucficivesltdmani> inla-r 
tinam cploniam nbmina dediflenc » vel (iia 
voiuncatef, vel metu mulAae ipfi htini juris 
fierent^ civitacemque amicterenc ,. id Cicero 
teftacur pro donm lua ad Ponc^fices & pro Ce^ 
cinna, Qjiod fiLactni in Romanam C0I09 
niam eftenc profeOi, non tamcn fiebant eiveSn 
ftdlatiBi juris eranc» ut iiW«i^ fcribic de Fe« 
. ^ «M 4f ^' . jtentibus 



N 



\ 



\ 



\ 



fl4 HELvitTA AktiqjiaEt NbVA. 

femibas. Prmr^pag* 4j). in feo ^iut^m corifi- 
fiebat latij five liKinieatis )USj ut fi:iffiragiorum 
poteftatem , Magi^ratu permiitente , I^abc- 
rent, &c cives Romani fierent, modo in latina 
clvitare>aut Laci;' |ure donata Magiftr^tum 
gefsifi^nt. MeraLfitpracitJpcO. 

loftitutarum porr6 colonianim vaqae ftie« 
Aif rone cauias^ G«i0//«.lib. i. cap. lo^. p^g. %%• 
fsx caufas pocirsimcim fuifte afSrmat his ver- 
bis« Una ad fdfulosy qms Rnmani vicifint ', ami$ 
mlim coerutUm : Mm^ hefts^m incurfienihth 
earum quafi ekjt^ yrefrimendis i tertiafihfis am^ 
genda^ &. pr^aganda caufa t quarta fUbis ur^ana 
ixbaurienda : quinta fiditieniius » per pMtium 
dimlfionem abqkhdu^ fex^a & ukim^\ut pfomiis: 
miUtesy quitetiesvitam pfo Repui. in difcrimine bd' 
bueram > ^eretur. Vide &: Prevot. pag. 4.8« 
CoioiitaruQi adminiftFandarum ratio, pofi- 
caerat maxime in legibus & Magiftradbu$« 
Leges npn unius erant gcnf ris : aliae quidan 
quas coioni yieSi d» ipfi» populo Romano» 
Ye( a Rom^ trijumviris qui coloniaiti 4edu<- 
X«rant,. accipiebant, aiias vero quas ipfimi 
calonias conciiiumV^id eft , fenacus popiiiufijs 
fibi ferebat. 

Mafffirattts eranc vel (acri , vei prophani». 
quandoq^tametl una ^deq;parfi)natttn|mq; 
& facram & proph^num gerebat magtftra- 
tum , u t ex inicrtpnonibus pztt^t. Sacri erant 
yd Poncifices^ Sac^dotes^ Augures^ FJbmil« 

ncr 






Db' HflLVBT. 'Polit^a; ||]f , 

nes>de quibus (uperiori cap. vel Iiiiil vir| 
Ay G v^ T A L B s, qui fiye Iudis> fiyc feftis prai^ 
erant,ut opinatur Guillim.paLg* 1 1 8. Hos ia 
colonijs cooptatos ceftatur Ciceronis Agra^ 
jia : an vero certu^ fiieHc Sacerdoturn |)ume«^ ^ 
ru$, an vero pro colonias inagnimdine varta)-» 
rit,par^m explorata api|d Antiquos eftme- 
mqri a. Pr^fani era^t,^ lum De^uriones , cunn 
Duumviri> Cenjbres > ^diles > Praetores.&Ct 
Sicuc ergo Romse erat ( Mt^it Oiuiphrius )^, 
populus & {etiatiis , lictii poyo^ ^olonos iiv 
Decurion^s 6^ pUbeni 4ividc^an|:« Dtcuriov 
nes>ienacus, plobs populi Rom. imaginenv 
referebat : ita dicebatiic n^ocante: Pon^ponio 
IC^ Qubddecima pars ^orum) ^^ deduce-f 
rentuT» publici^onfiii^ grati^> folita efteccon* 
A:ribi. Eorun^ numieFuis an iq omn>bus co« 
loniis idem fiierir, certb tciri non poteft. Hoc 
fane ex: Plini^ Juniore patet jn DecurionibW 
kgendisnonaliter, atquejn SenatoreRom^ 
obfervatumfuiflrecenfum , q^i centumerat; 
millium. Ex Decurionibus iingulis annis» 
du9 plerumq^ vel IV vi r i. creahantur juxta- 
coionidB m^itudinem vel parvitatem, qut 
Ilvi R I , veliV VI Ri h D4deft»7uri dicundo 
vocabanturv& Con(uium Rom. vel Plrieto^ 
rum fpeciem reprae(entabanc« Annuum erafl: 
eorum imperium,dehis,ma^ime deDuuoM 
vtrrs , in vaciis infcrigtionibps^qUasextanCy- 
CMeva^i Nevidunii s/Mauritii, Scc* uc (uo[ 

M 5 loco 



/ 



|W HfiLVHTU' ANTiqUA Et NovAf. 

loco vi4ebttnturf e^«y&r«, ^uthore F^fli dw 
Cd (unc^qUbdrem fiiam tanti qui^ue iblitus 
fit aefftim^e y quantum illi cen(uerint^ Varra^ 
Uk' de^Ungf Ldfin. cenfbrem ide6 diftum puir 
rac qu^d ad illius eenfionem, id eft,arbitrium 
populi cen(erecurtLirii^ /. dec. lib. u ab agendo^ 
jpopuU ceftTu, nomen hoc originem habere 
icribit. De cenrprumvnumerd^ poteftate & 
authoricacei denique hujus Magifti^acus ge- 
rendi cempore, vide Cicenm. $. dt leg. MiiUi 
viarumv publicorum ledificiorum ,^ annpnfle 
^ publicorum Reddimum tocandorUm,, cu^ 
ram habebanc. Praeteii^ hos fiierunt trihutih, 
fHfn ExaSoresi Trtbutaenim pependiflTe > mi-* 
litemque dediife colonias dubium nulluni 
GuiUim. pap. 84. Eo(c[em curatores &c pro<.> 
curatores vocatos credit Guillim. jquorum 
inunusefret>reditus & cributa>aliaque quae ad 
ftfcum , ^QUigere & e/ogare » caufa(que (imul 
eapicis cognofcere , pag.ioa. & ip}. ' Fuehinc 
iccehniarum Patronii Romuli infticUto> auiutf 
plebeis cutores pacricios>iu coloniis,& iociis 
pQp«Rpm« quos quidem ex eivibus vellent 
pacri&hos , tegendi poteftacem fech. Vidc 
GpiUim. pag.85« !IViiii»|im a^rarii curam ha-r 
buiiTe, ic eiu((iem prasle&os egiffe. ex infcrip^N 
R.oftendic idem QuiUim. pag.Sy. Jidefai for* 
ian (tierijnc, qui Quaeftores. Admiltciam quod 
8Htinet,m6minerunt it\(c. R* in HelvetiafV^-' 
i^aorum Fahrum a 8c Tribunorum milicuto^b' 

'-'": '^ rr4fcr. 



Di Hhivet.-Poiitia. rSy 

Trtfeair 

, fequebar 
carpen ta 
tamproE 
expiigna 

tmBi mii 7 

reddercn 
rummili 
Comitiati 
detjui^u 
fiili diai 
legem tu 

livocatifunc, ucauthor ^HfiSins. Hi incx- 
ercitu creaii fblebanc/Sccufam hab^e mili- 
tum, ucefrbntarmisbene muniti,&militarj ' 
difciplins eniditi. Eorum quoque ofllciuttf 
erat in caftris miliies continere, ad exercit^. 
tionem producere, Vigilias cifcumire, rei fhi,'- 
inentarise prxeHe , commiliconun^ querel«(af 
audire', valetudiri^rios infpicete , denique 
cailcenOa omnia curare 8c obfervare; cuius 
gencrjs Gallia fuos Marefcallos babet. Ut lo- 
quitur Prmt. pag. 15?. ' Sed haec,de colonii^ 

. dida fuflitriant, quancum quidem ad Rptika- 
naruminfcripFionuminHelvecia intelligeOr 
ti^m accinet, Ad infli^utum redeamus. Pofl: 
attritum ab AUemannis &c ferc everfum 4 
Vanddis & QoCthis inipeiium Romanum, 
quibus temporibus Helveci^ mifer^ vaftat^ 
cft. I^elveti^,R.eipuhi fiatus iteiujin tribits 
penodis 



pcriodis diftinaus eft. Priinsr pcrtodus com« 
pleaimr (f elveria; lub Francis ftatum ^ ^b 
#nno4j^9« ad ann^pipfjuicca ffoftingpri calciiT- 
}um : Sub hi$ d^r^ ^ic (ervitus, iu uc in ple*» 
^i(qu^ populis libercas extin^4 videremrt 

Jjtenai ultra Ta^4$m jLbenuiHrecepu 
EtteMSttotujjftgiU^u^fitanegatur^ 
\ dermanum Scbjfticum^ hm^» 

tiac de re JEmilius j^orenti&imus remm 
Gallicamm Kripcor. CaJUt Atemannvrumres; 
^Umanhiafialta^ ipgenstributufnpenderejuffa, lc* 
gei etiam pavesi Magifhatmj^ ab irafd vifiore ac^ 
cepit, Joacliimus vadianus epiftola «ji^af- 
dam, quam re^icac Co}ftadus com« 2. anCf 
Alemf ira loqqimrf PUnafu^ fervis^ fervitu-' 
tibm Alemannia nofirot (ujmm^^afars hodie HeU 
vetia eH. N^ W}; auhd fci^m fnontantis pagus ati" 
cptis Heheticits^ ^HirebusFrattcor^mflorentibus$ du^ 
; ffffimans ittam fervftutm nen ferfierif , extant 
enim tabuUt v^ertSt qua bancrtm claripnuteftan^ 
tur. De benefici;^ £(potellace in Ctemm i 
f^rancorum tlegi bus collata vide D* Hottittg. in 
Iren. HelvejCf pag« 1 8}. Secuttda periodus often- 
-dic ftacum Helvetias (ub Imperat* Germanis» 
(ub quibus quidem qua^dam fuemnc liberae 
imperi) urbes> accamen variomm Oucum,Co^ 
mimm> Baronum» aliorumqj Nobil^umma- 
ximo humero plu^ onerati qu^m honoraci 
* Helvecij : qubd etiamilli fempiterno foederi 

;' occa* 



Dfi HlLtBf • I^OLITIA* ' li^ 

idcCalionem dedit^ iC9 uc in ^em>pei:iodo aur<a 
nerum jam ance Chdftum nacum coniueca Sc 
tifurpaca redkrit libeitas^ tlt chitn lib^ris ' 
po^ulis exofa cft cy tatih]s> ici Hetveci j a Np* 
biiibus> alijfqj e/uuhodi generis hbminibusi 
prxcer niodum Vexati,prifti^>am bon6 cUm 
Deo liber^acem tecdperaruiiti acque flc reftau^ 
taca eA primaeva Hdvecicae Reip. fbrpia> quaei^ 
|am a qiiacuol' feculii^ ih hocufq^cemphs feii* 
^ic<itconcinu^cur.V SoiiHelvecij ucahciqUanl 
CeUarum dignicac^m tetinenc, icafereean^ 
derh Reipd formam coiifetvanc hodie : Sicut 
loquicur (juiBim. p.46^ De bodierni aucenri 
Reip^ Helvecicae fornta btev^cet agehdum;- 
Triplicem vulgiif ftacUunt Rciip«forhiam>vel 
tnim ^ft Mottdrchicd, quahdo omhis R6ipub!; 
Jk>ceftas penes unum eft^ huic concraria eft 
tyrannis. Vel qt£^hdd aucfaoritate poilenc \ 
<>pcimates>Sr vbcathr Mfiocraud, cuiOligar- 
chia^ opponicur^ Vei deniqi Reip* for hia di« 
cicur Hemcraficd, ciuh iihperihhit obtinec poNi 
phlus; huicconcfariatur Anarchi^Vel Ochlo*' 
craciai.' Vaf ias olihi fuifleRefpub. non ihce- 
lebrcS) ex hiftotij^ pacec* Celebetrimafiiit 
Achenichfiuht civicas ex varijs oppidis & po« 
pulis k Thefeo colU&i, Achararuhi Reff>ubii* 
ta dufodtcim conftabac hrbibus. I^ycijstrant 
Vigmti cres^urb^, quas {uiTragia babehcesin 
ttntun coh veniebanc : Sifhilis & Caribus con^ 
tEenlttS^ ad Jovi^ chrjfaorqi fanum, infignis 

' mic. 






/ « 



tja ttil^VBTIA, ANTIQt^A Et NovAi 

futn Florentiiiipiam femper fiiifle Hclve-. 
tidrum Rempub* teftatiir rerum praBBeritaruin 
l;:^perientia. He/iv//fiiyJ«fr/i^, inquit Conrin- 
; ^ius, faucii quidem urbes com^rtbendiu at ^temi^ 
" iate & rohereplanefihe exeplo eit. Nw enim ipfa ittd 
M$iiquitaticelebrata,vel Achaicum, vel^tholicum^ 
Grdcaru wiiufxdera, cumHelvetiOyfivepotentia^ve 

iempore tonteHdimerentur,omniAaUacfUfJ^y^€i4 
fotdera ad bireve tempm, &pUraq^ in^apaucas urbes 
-fietmi &c. Jam verb <}uaBritur^w/r«i»i Ai^/if 
tredecim Uelvetiorum fadetati pagiy una&eadifrt 
dici pofiint Re^ublica? Negant muiti eruditi^ 
quosvide apudD. Hottingimeth.leg. hift. Htfl. p: 
^jo, Non ehlm ut ait Bodinus> diverfarumd^ 
vitatum fctdera , commercia^, legesyjuraj religiones 
Rempub. confiitkunt eandem, fed ejusdem imperij 
conjunSio. Fatetur Simlerus ,.iioc quidem vc- 
rum eiTejfi exjad^iinguia perpendantur. In-^ 
i;erim certo quodam modo ^quaeftio afflrmart 

ffoteft : Unum enim eft tptius g^ntis^confi-; 
ium» de pace^fic bello decernens ^ pieraecme 
{)rovincide compiuru adminiftralntur inlperioy 
eafdein fere ieges & coniiuecudineshabeac 
odines, oerper^ifq} padis adeo arAe devin^ 
^ 'Aitit>'ut h non una ftt ft^efpubL qu^m proxlm^ 
faftenti^ ad dnius formamaccedant> ut stksim^ 
ier. lib. u vel ut verbis CL^ D. Hottingeri utai^ 
6 non ^KSf^r dKeJ^fPiOJryCaktm KSf-x (i}<r^9icaf. 
Una ttff^ eft» fi noE^ oinaimodiimperi|>fat-2' 

• \ -tefrf 



V 



I 

\ 






DB.WBLviT* PotitiX. i§i 

ii(n atiimoruiin conjuaAione > una, inquant) 
eft fcederis perpetuitate > & variarunfi reruki 
communlone. li. Hatnng. ratiohes vide&s^ 
pag. 454. & feqq. puaerinir iteruni, utruni 
Helveticd Reifub. forfna^Anfim^icdyDmocraticd 
aut HoHarcbicafit i Monarcliicam non tSt faeis 
conftac j ad Adftbcraticam 6c Oemocraticam 
magis accedic/ Oicimus auceivi , uifficiehrenie 
non efle^eip. formarum enumeracionem: 
Vel enim form«iltae, mere Monarchics, ut 
in rtignis Oetomannorum, Perfarum> &c. Aui 
mere Ariftocraticse, aut mer^ Oemocraticasi 
aut mixta&, five ex Monarchica» Ariftocratica> 
ut in quiburdamregnis » ubi de rebus pace 8S 
bello neceifarijs deliberant & concludunc 
optimates. Rex ver6 eas oppi;>rcun^ debec ex« 
cqui* SiVe eciaqi exiUis eribus mixca eft fteip 
j^rhia> ut in ampli(simisRomanprum,Carw 
thaginenfium & yenecoruRe&ufpublicis vi^ 
ckre eft> in quibus populusaguberhaculis 
prorflis non removebaeur^ nec Hiptemi Magi« 
ftracus dominium & authoricacem opcima- 
tum tollebat. Oenique mixta^ dici poteft 
Reip< forma ex Ariftocracia & Democracia^ 
qualrs eft Helveciorum Refp. Hk^amehad-^ 
hibenda eft diftihdlio. V^l enim tredecim' 
Cancones ( uc vulg6 vocant ) confiderantuc 
iimul &; quatenus unttmejufdemgenciscon-* 
fticminc corpus : Vel repara[cim>8c quacenu^^ 
tmufi^uiique pagus peculiarem habec guber-* 
-- nacibnet» 



4 



-1 



: i^i HnLViTiA ANTrQutA Et Nova. 

fiationeni* Priori ^ modo Arif^btratica e(t 

f " Hejiveriomm Refpublica magis qu^m Demo^ 

^ <lratica { Pagohimv<iNiifil legatl^ id puiblicai 

contilit convenienttbiis tradandarum rerum' 

tonfertur p6fe(la$i P^ofteriDri modo tx pa- 

^is quidam ftatum habent puri bembcrati^ 

tofti, ut llrahil^ Suttenfes, UtidervValdi;, 

' Glaronenfes, Tugt; ficAbbatifteilani t Reli<i- 

^ui omnes ab optimatibus regtintur, qtiamvig 

tdbuc'Ariftocratlce tnagisqtlidath; jpppula- 

rtter miagis ali}, fed de hisfuiiiisapud^iuyi/rr. 

lib.;2* 

itaque eit^Qjre iioh caf et il|pmth CtnimM $ 

ii Qui ftamm 0emocraticumiiTiprobaint, & 

, cum Platonc ceftbt, thileras cffe ReCpttblicaisi^* 

quse ;u<iicum mtiltimdine abuhdarent. Nos 

tamen cohfiliiihK cxihultii cdnflatum uniuif 

^ohfilio plraeftare credimu$: Nec enim ficri 

pbtcftjUt uhtfs tahi accurate Reip. cauiasvci 

fiegqtial infpiciat atque ex^ediat, nequtdifll* 

cult^ibu^ ac ^ericulis ita mature.obvilm eat,\ 

qtianrr plures t6 cdnfiIij&c5fociatiscuris:Pro-: 

' pterdarioh ;imerit6 Sapiehs R ex Saiomori dU 

xitProv.v.i^,^/ nofmtprudtniia cohfiUd^cmuii 

pofttiitfy fabu duttm eil in amplimiini confiHarif. 

Noh eft eigo obb^^iocnidam contemhend^ 

Heivetidrunt RefpubKca,' cujus mhicitiani 

Imperatqresy Reges, Prihcipes> ali^q> Re(p« 

quin & Cohciiia, Pontifices^G^tclthales, l^pf- 

ftopi^ Abbates x:^on modp ambivefuht, fed et 

diceti. 



^ ' L- ■' ■ ^ ^ 



HblVIT. POIITIA* ; I9| 

cl>tentam,ftiagni fecerac ibUicic^i^ ^lttenint^ / 

^ficuc exemplis oftendic D. IMting. pag. 4^c« 

Qua»'uc origme & prqgreiTu miijaculofa e% 

ita nec vi haaenusnecdoJismagho&incre- 

dibiliOeibeneificib,(upprinupoi;ueric: Idem 

fii9m>rg; pag* 4d^u 1*. Q^i AAarchiam ihtejt 

HelveciosIocumhaberetradunCjillis maxio^ 

lunc infuri; : 'Incer quos eft Daniel EjTemica. 

^opuUrifer 9fhH€h mniufn maximi Rbdti, 4ffmi 

4d ^4. juriidiSUnm €dfiu s E( finguUt infiniH 

tpnveritnsy 9m^s aifituii : Sinere&0re,foticap$te^ 

filn kno^ue vivente : ipfir^untjffi teginiur ; Jp]fi 

iegationes offeunt, ipfiaudiunt t Ipfiin^eranti etiam- 

dum imperanm. Habenc ceniHelveci) & iL. 

lorum fcederaci /ua ftacU|ta>leges>con/uetud|« 

iies> magiftracus , ade6 uc> qciamvis Oemocra- 

tic^ vivanc> camen negocia pubjiicai r^d^ (^ 

'^Wxi»c cr^aentun %. Vanajeft&tnv- 
prbba ^alumnia, cjuli ab Helvecta Kobilps 
exulare credunc nonnulli) iiitet ^uos func 
^odinus Gallus> tc lVlacfai4veIlus>qui Jup^ 
liae tt fic loquitur. Germmiikmitdtesi &Helr 
itetia pagifitmma^dce&tranquittitmevivuntyyfro-^ 
ftered quhd aqualit^minptrJiJttemitruaefaiit^H^ 
tur^tOes mbiks vlm infua Htioni ajgere» Acfi qui 
Jkrti rari mtejr e6sfi^irfimr, m odA mtfbtfaiifi 
odio profifqutintkr, ut cJ^ ift eorumttiam dfibtffifi 
indementerintwititam: Qui^at^(utfiruni} 
nequitio iitib gmnid eeiifrumpt&f^iit &u Se4 
'qin apod ti«lv<doi ^metimt^ ifit](m kii^^ 



' . 



r 

£<iifi & valiieaci^ coaf^eire pofiuht. Muht 

^niin fiitit> c[ui non tantiuh avitse nobilitatii 

ac dignitatis jura obtinent> fed)Kefp. qu^qac 

Inunia funguntur : Tantum abeft^ ut apertum 

ktequidas ludum habeanc> ut pro iequifqua 

civitatis (u2t pacem & tranquilhtatemfove* 

'ant, cUentibufqv fuis }uf reddendum cureqt* 

Kotaliduit) ergo hic ^fi;ii^: Semper &iflema^ 

'^inmm ih Helvetia hobilium nmnerum} 

'iic Friderici 't. tempmre obiervat GuiUimdM* 

:pzgi ipu ^9mit4s pff iBdm temfe^dUminBeU 

petid fdnta , ktfrtter diSos comiies , baronefqs nth^ 

' fnerareritur ftirfie cotniium , & etigsni», ukra quin^ 

quagintaybaroftes centumfixaginta, nebiles & eque^ 

fHsordinisuhramille ducentos^ Superiori adhuc 

[Ceculo in una Turges pnefeAunk fupra vfi' 

ginti nobilinmarces&iurifcliSiones enumc^ 

jzvitsimler. in pnrf*Reip» im^ etiamhodier 

Vixpagus eft ubi non^xjft ^t nobiles> imo^ 

-in plerifque civitatibus p6culiares focietatefr 

•& ampla privilegia obttnent. Secundi ve- 

mm^uidem efi>multoruoi Nobilium fami- 

^lids extin^s > eoruractue arces deftru^^ 

fiunmumcpie aliquando erg«| illos &iife Het- 

tetiorum odium : Sciendum taniien eft^ (icut 

idlit simler. m pcaef. n^n exigudm fartem nobili^ 

^tdtii abAufirmfrmcifiiuSfmertifilifSf necemfd^ 

^temani nndicantiisis 9 eafam & dmofulfam ejj^, 

aycibm iffmm emfi^r ^qiMe iji^ Nobilita^ a|> 

!l^iioiMlitac« »axtmttf» paJTa eft clac^n^ 



r. 



fort/»;. pag. iiiS. Quitdfi qui Kobilcs ab Heii 
vmismalctraaatiunc, certiproprii inforttir 
hiifiieriintfdbri} libertau eRim Helvnic^in- 
fidian[es,MoiiarcHixTiain<iuzrehcesi[iHeU, 
Vetioium funeribusicofquepeirequientesin* 
ique, tenieriracis & injudicis {uxpoenis Itie^ 
hiiit ; Unde non miram eft, fi niaiores noftrii 
VatiniaDOodiojejurmodi nobilesprofcquuci 
liierint; Qu6d ii nobilium quorHnd^m m- 
jufticia, ic prdefeSdiuni improbius, Helve^ 
ticae libertails alTerendiejfiiC vindicandse. o^« 
^afionem dederit ; flc patiiit ira Oei^ ccelo ad- 
verfusoriiiieiiiimpietatcm&injuftitiam hoi 
piinum 1 & oftendit Deus, libcras civiiaiei,' 
fibi fummopeie platere i qu6d in iis, magis 
tiuaininalioRcip. gisnere communebonuni 
Confeivetur i jus iuumunicuiquesequalitec 
bibuatur, civiutn anirhi vehementiits.ad Vfr- 
tutem & laudem accendantbi, religio (pl^- 
tur , facra pcragancui; Guicfiar.hh. lo. luft^ 
Qij>^*iue dignitat^s viiprum>iiondivitiar.uiii 
fmi, non.contra,licHt Aureliani tempoiib^^ 
faaumfiiir 
. Noii mj 
bet materi: 
Ib foedere i 
toateicerej 
tonftanter 
fsepedvill 
tiepiijime 



l^ HlLtkTl A ANTifipA Hf ft0V.A# 

f^nTufti , & judicionitii contentiini , fiedc ^H 

- - SimiHUm mtktu inimicdfirte fminmr. 

Brtvi caihctifemperlitescbmporK^e, diH 
fiacntes pacificayi , luxata negoti^ iti intfejT 
girurn reftitata> & dirempcae atptcicids tblligiat-^ 
tae» Attiiie talis eft H^Ivi^icae R<ip« ftatusj 
^tii ih hbt lifqufe t6lil|)tis , iringencibu^ quMi* 
Ttis iiiferorum rlspagulis flbruit : Utin^m inf 
fl^drhi^ ftoreat > Sc illiiis hoftes pudoire fti£* 
fii]l4^.ntbir,atq; valeant qui 

Pemkim in npfirmpircuffo fatderejuranff 
: Hic veiii breviter obfervandae quisBdani 
eaiifas^^ua? Helvetic^m concordianfi tucbar^ 
fblencaiitp6fl(unt)necnon illius cofervandae 
iilrhediaw Quidatii difcbrdiarum fotnicemj 
In religionis divbrtib collocanc, fed male^cer^ 
tuni fenifh,pacatibrejh ti, tranquillior^m nu& 
quam ftlifle Hbl^eti^ni , quam ab tpfa ilU 
a[tace> qua religibhisdi^brtium fuic ihtrcidu-^ 
Shih« Hottiiig. ^a^. iS^* c^rtum tamebeft, et- 
Hm tx Reformata ipieIigione> padi turbaiidae 
uierere praetexcits JEblbs quofclam ih Au« 
^i$ ftahtes Vi;>uc )ux:ta Jiiramentum res (edi^ 
blnahie 8t Dohitil^ A^ftciacae, promoveanr» 
fiiiiSofh Ireligibhis praetexm ttrancur, animos 
i^hdotht, &'x^hdlfis>dtftis > fafti%e Mk 
beU^ih ^xdclr^jcbncordiaih turbare, amid^ 
tiaiq'} dirihierd ftudent : Audiamus Timanum% 
tffe^uSftiddll R^ciAnptib. cacodaMibnibuslcK 

^uentem 



'. . li-'. 



Ds He 
.quentem lib.75 

ptrtmi iSiv fi«flt 

iulemifqut Ufuitt 

Hd prtpmtinmi 

tutti emtfiilat* r 

ditt Ditdti m et$ e 

ttntifr^ slHonur 

kA Vixgilii veruis 
Vtpnis u^vimetarm*r!iinfttU4^MtTtit 
Atfie, fdiff VfTpfre ^moj ; tu verbera teStiti, 
FunereafytteinferrefAcef^tiiitiamia^^iUfy 
itiSe nofendi ^rtei. 
S94 nuiinqujd Q^iflft^Deop , qyi f«fpiijiM 

d^^of 4^s l hf9Perb4, oiu|}<^uiq tmp^e pdjf 

(enthpmine$,e)urmqdid^rcp[diajct;iIi(atQi:«[s 

Wa^iliojueiseh,fceleTaim,inutile, exem, 
Suipj^^p ati>4fpQpHlifhS^Jnft^ha. Wf^P^ 
Qii€ mdta taata f^^fefiim, eauja^m^^m 
inniitHntf^^^i fer^nt eivil^utar^it. 
, _^Utin4H5ve[^fluCnodi ytrf«/(i^ai tx'^' 
tftt «ascfRC ) «ut > if»|tis, ftd p?r«uiiliofis ven<^ 
iitaAW{f>rJy<9qnitipneliberar«{tUt 

CfilicQrdiat|t noi^ pariitn intfi H^v^cw 
labefa^ invi4i?, ^f{»e i^upl^; pfimaeil 

-cnvivDiifi ftorcQtiafl;! Hfiitr«d«u«M|ifvi«i(Kvltf 

<SeKiftwFV«mis..vifWPA^«Q«ttliK4(«i?f ue 

C&bre.cwvt o^I»«pet«iut{n9ytt^^ 

X- i N 3' ' Altera 






\^\ HelVeti A Antiqua Et N0V4i 

Altctainvidia cft ibciorum & foederatO: 
pm intet u$) inter pares potentia, ppmis im- 
pares iivo|r nialevolentiaai parit.Q^od agmv 
vit bifiM>/ ^remita^ Bematibm cum magnitudim 
piium inviiid crevit ^diofd. Sed haec & alia 
))arvi debent eile mom^nti , nectalia^qaaei 
Rejp. Heivericas florentem i^ hoc uique tctn-^ 
pus> fta t^m ^rbent^ Itaque> 6 Heiveiii,cJQd: 
|:um i^aAenu$ ^nu totbon>e fui^celeberrnn^^ 
panam /emel libertatem , integramqW ve- 
ftram exffiimatipnemconfervate^n^autiar* 
^bptive eortim,quo^m tyrannidis iugumcK: 
fUfsiilis, mkncipia 'fttis» failacibus promifsis 
aufes dbturate , MacbiaTeUicas £mte^tfat 
feu peftem fugite j neve ^/TLfltpy^ei-ct ^eruvia-. 
|i^ oculis veftris tenebras oflfuridat. Sophk 

fK ■ . "-■■■: ^ .. 

fion omni ex re lucrum oportet cuperep 

Tlures enim turpibm ex bicris 

JUnino d^Sos videdtyquimfervj^os. ^. 

^Priihnam ftHceritatem ,cpnftantiam;fi(nf 
plicitatem> prudentiam i- ^elicat^mt cohtoiV: 
diam , aequkatem , alfafqa^ vcererumHelvch 
tioruii; viitutes ^dpj^x^ 'rtyo^ate i fflteut il- 
liscunaai faetunt )Hro]^>efk, itaiUonim vd- 
ftigiis tnfiftenribus ben^ erit : KoUteeki^btMfh 
mdjeres nofiikfs)trmUmmp. mdffidmei^pmHf^ 
ciffetfiitdeffet. multipulcberr^atunotl^MUm^ 
uif^Jmi^ ^iumf prafett4>4mmh 






M 



Da Hf tVET. Poiitia; jj> 

fimtqutiBet mafftoiftcerunt, qatnaHtmtSAfiintt 
Dmi indu^i4:foru sjufium ilttferium : ttnimat in 
ittifuitudo Uber! ntque dtUSe, ntqu^Ubidini tit^ 
nexiut. Pre hii not babemiu luxuriam & dvm^ 
lim: fuHice egiftatem,privatmepalentidm. L*u-< 
dmus dmtiM,'fequimkr in^titon : inrer bents &. 
nutos nuUnm difcrimfn , mnia viriutum pMmA 
mbitio po^idtt. Auguftinus lib. f, de civit* 
Dei C^c^nem loquentem inducsns. Hicvs» 
^ gradum fiftimus;' Vte Helveuoium enim. 
inter ie, auc cum alijs prjncipibBS, foederibtis» 
ix publicis ipfonim .£onvenEibui, Sc puUii 
taiuio controverfianim judiciis, aliifque ad 
Iktlimm pertinentibuscticere nunc nihilat^ 
tia«,Gttm interaUos,ea»ca^infuaR.epub* 
iib.2.5('»/«r-defaiipfeEir, . 



CAPUT XXlfl. 
He he^ea Helvetmttm v'irntte. 



nnde Ckm de provinctis conrularibus ag^s^ 
V dixit,Galliafti Rotiunis eflfe tiinendam i £( 
Sdlupm^ y I^liam oQinem abluc gence con-> 
utvmifh y ade^uc cum Galiis non de glortai 
^dderaluc^cqrtarifoeritiblitum» iJutdgp^^ 
inqoit Safaellicus in praeti^ Enn. 44 Ualidfm^ 
mdoUfitr > milU mdftres ipfi mtd intMUt^tUdesz 
iMdrunt Kmdni mmpmtimif papulit deftm^f^» 
10, €im Pnrbg de ^md , om, Canhdi%n€ufbm d€ 
Hnpmg , atm Gdlli$ dt yi$4 frmper. Sedqua» 4^ 
Gailis circa rei bellicie; ttudmm habenc veee* 
res^ ei inemifieQciore gradu Helveciis criiHU 
enda centeniast - Honne Ciem^ in om.dt 
prov, conil «cerriinanv Helveciorum nacK^ 
nen} fadc ? Nonsie fcripfic' Cir&r y Utlmi*$9 
reliqui9$ GdSes virtute prdcedmf tionne eos yor 
<^ , bmim MUndijnpideri^ipre tdultiiHdmf 
bominum. & pQgfsrif^ beM,Mqutf9mudtfi€\ M^ 
guftes fe bdbtrefinet drbitrd$4ntur f Nonne Td^ 
ekm hf^t (iti. u Hely^$ GMfm jpn0^ol$m 
drmkviritquermexnminitmerf^ eUrmfacitf 
brofim lib. ($• cap« 7« foitifsimam pmriiuqp 
Gallorum gencem dtxic/ H^lvecios , tttpiddrte 
teBdndigentm f ntait Sdiettim Bnn, 6 Aih^tfl 

femper^fuiJTe ofteadunC) Variie ipfbrum cuni 
tjaliisin Icaliam & Gr^dam expedldones; 
audax dccupMdarum Gallianim > ^^a^&rit 
cetopore confiiium: & frtequencerfiiisad beU . 
^unii pperar locadones ; unde 6i0dtd Polyl»d 
tiominati , uti vidimAis ftipA cip; XVI& 

Porc6 



*» 



P^ BCLIICA HilV. VmTUTl. »0.1 

Potrb quibus armis uti cpnrueveriDC , eos 

^minunem Galloium arim^turain habuifle ' 
credibileeft. Helvetiisnon ihlniisquimGaf. 
lis graves fuemac gladii , iqib prailongi St 
^emucronibuS} PoijiH» 6( Uvip noiancibus, 
ad hoc [anriim utiles , uc quemadmoduin 
apud Scrabonem vidcre efl > deruper inho>> 
ftcm impingerencui, unde 
- - Alti tmfutgft itt enfem. 
Apud vir^uim cenlore Scrvio : his impe:. 
Knteshdrtiumfiapita^brcin^ebaiit. Gsra^ 
fciiia cum relic^Mis Gallis ha^ueiuipt , dehi^ 
Firffliv fineid. 8- "'. 

--Outquifyft^d^m^druffm 
e*fd matm , fmis pnttSi tmjmd ingfi. 
Dicun 
popMli n 
alpina m 
Cdf^Wh* 
b«idum 
bair. Q^ 
Vaii^nt / 
' M<i»w, Qi: 
losGedi 

vitosfon 
Vc^untqi 
morumg 
dsHelv^i 
{«ittmftti 

N 5 Meru- 



i9k Helvetia Antiqiia Et Nova* 

. MemU 1 itHii renat* tmlibiu , perputgmqut , & 

'UHtfArH ddverftab alteranuper indita. Qaalis 

-mitem in Helvetiis fuit praeliomm virtu:? Vi- 

tium proritis conlidentia ingens , fuerunt 

{Enim nominesaperti,iTiin)meq;infidioli,pet 

- Virmtem,nonpe£doluai dimicare confiieti. 

Kinc Divico fTelvetius, ad Caefarem, qui Tu 

gurinoscircumvenerat, locums legitui. Si 

if^dfmiifutmajmbmqtte fttk didhiffe , utmi$ 

. firtutt nuamdohcoKttniiaenttiiut jnfdiiiniteTtn- 

tur. Cxfarlib.^.bel.gaLde03lIisloquitUf 

Gc : ut ad beUa fujcifiendd &aBBrum alacer M 

fnmptm ifi atiimui, fic meUit tiemiifitni refifiti» 

*d calatnitates ftr^rtndat tnins eatum efi. Liviui 

quoque aic-. Ga&orum pTtma prafia plafqum vi- 

rmtm , ptfirema minus quhnftiminarum, Sed 

Xivium mendacii argirit Frey cap.'<. lmf»r 

ifeHtef Uvim Jubjungit , pofirema minks qitam ^ 

tuinaTum, veriut enim & fiieUut, Deii de beUice if^ 

faratu. Tn magnv, inquii, tpproSrft parvam rettt- 

(efmempotumt, atq; tam,fiigamiXi/tim*ntG^ 

Qiiidqmd fit, non fiiit iile Helvctiorum anfc- 

)nus,qiii4elfbt fbga, nefcivemnt^ Sic entM 

Caei[arlib.i. Heettto pralio, tlmabhtrafeftm» 

i.-i^et^ btfiem viim 

efl, fiatv«[i6i ^onil^ 

im viE>os'fui^e,niii4 

nik, ({ui'06lxim'ofb«Dif 

y,fttyr- ■ 

■ orhm i 



Bi BHLtlCAHlLVtT.VlltTttTB. lO^J 

priemjammumvilltnrRomaniisbaMdtj 

Quamar^yqtta terra, quaffdu$ curfit utrumqux 
Et Buch^napus. 

Rma dfrmis ierrasy ratibufque fubegerat unda$ 
Atqkif tfdemfineSf orbit & urbis ermt. 

Vulgati blim fuemni fermpnes^ Rof|ian| 
fnandi caput , unde Martialis ; 

'^terrarum Dpt,gentiumqj R$ma. 

Et Cicero ica fdripfit. l^uUagens efi^ qui noH 
ftttita fuba&dfity ut vix extet, dutita dmitaiUt 
quiefcat, aut itapacata, ut viS^ta^n^iimpirii^ 
Utetur. Quare ^irum non eft , Helvecios 
cum reliquis populis c^andem habuifTe (br^ 
tem; Quales ftierint ipforum prarparationcs 
&commeatirs , cum aUqupd bellum fu(Giper 
ren t> docet ipfe Caefar. His ntbus adduBi & au^ 
thoritate Ofgetorigis permeti 9 eenfiituerumea^qu^ 
AdprofiafcMkmpminerentyeciiitpdrari :pimentOm 
rum & cdrr^stm maximum ntmerum comere^ ^ 
mtritesquammaximasfacerii utihtiinirt copiafi^ 
%entifufpeiirit: cuni proxiHtis^(iritdtibmpacem 
i^ amicitiamconfimare^&c. SicV^res Helvt^ 
cii milit^mri-maxidiiam ret*Ainmittari« rat^ 
iionemhiki^niht , utea ipfils liippetipr^t, ha^ 
ftibus yer^deiiceret. Ckrcts quoque^fim ca*. 
firadiatid^bant) tefteeodem Cafkn. Hxt^ 
*Tes & iiberos'{ocum ip beltam ^Qehanc^ sm6 
legimu^, ^igiiftinofum fi: Ambf otHiln f qm 

dVrai ef aljft) mtilieresifi be^ 

is caftri^ Kbdo diujr^tiflk^ doneca&ot. 

manis 




/ 



^#4 HpiyiTlA Anti^a 9t Novi^. 

manif (apjpratae» ie (uafqM parvubs fo^i^i- 
neoiuror^ yi aucem virili f^ecaviiTent^uclo' 
quitur Onfim lib* f • 

(^^lli & Germani olim cum hofte coi^^f ^ 
fiiri,difloi:|p & trqci canro> quem baifricum 
VOCtQtt qip ululatu &trip^aiif fcuta qila- 
ticntes praelia ii^iban^ Akph lib. 4. cap*^ 
H ic milicar^s cumulcus frcfquf i^c^a lim no- 
tatur>prflB^{piied€i^3. lib.i* G^V^ pmciirfinitk 

ripdmy ium t4m pkUmbni » cftti^i mifj^ 

ftid. IdjEim fere fiiit Jfe|v^iorum mo^> % 
cnim AUfg. ^k 4/fPf'jm m^t^ (jh^, Amkninfs % 
m^ tdrM fms fn{fmte$ rfi^k cim iottgrejfii 6; 

filfu M[mw!m mftndiiitibm fkm nmm a^k 
me»iipmhp$im^bifm, Plerorq^eG^llasfi^ 
^ uinJ^iljt^^rn midftf pii^ari^ cqi^^evifliv 
narrant & fi^fidm &. iMm :, Hm icpiocpif 
feciife GeffpiW^ irelyeciof pi^^it; js^y^J^if 

s$if4td0kfMg$imdm€m4Himi^p^^^ 

ndcufiimm^bjf^fm^ 
itmm m0 mm$ fiabiini . fdtp P0r im^ i 

fi dptinm^ miigi$f^fidi$0^Mkt^fVf*J^Wf 
4bmd0nf^i9pU€f.fim^ mifHf^ 
fonmmm ufim fHffhm^ ^ jtP^m WP «f 

^t. M4gM dcnuid, 0mf0^ , <^ ^c^ jfxfi^ 

mamfi^0ijlf0i$mk4iuhfimi<^ 
SicCi»&r.lib«r<i mkiut 4i%if^f k^^ \ 

pd§ftdtm fimmm^u mimf & wte«vwf 

fufftdr^, &^ Ofr/id* >»#fiffi > flQR ^ 
V " \ ■ con- 



i 



D? BiLLfCA JflLV^. VinTtiTi; >d^ 

tcmfuttthfe vecevcs Helverios, referc ideifl 

* Ca^cerom Helverios imiatum rei belliciis 
iludium & mafculum aiftimaiti nbii fpUiman- 
uquiohbus > fed & pofterioribus fecUlis ha« 
buifiecertum eft ex{yerieYici4 , teftimotiijs & 
r^riojlibus. Experienriainhiftoriarumnar- 
ratione ceritimr. T^ftimonia ejusrei liabe* 
tms mulca, quasdam hic profereiiius. V9la^ 
imdnus^og. lib. 7. Helvetios, gencemani- 
mafeprodigam&b^llaci&imam : Bafttfta Ptnf^ 
Thiccs t iiantuanuSi :ginu$ armipotens t Effta^' 
tim, feram gencem armis, Heivedlm: OiiipaU 
dm ?ir$tne¥m * Maitigenis Sc belticofos : Au* 
thof Tbes, Po/if. bellicofos & haturl feroces : 
GHicciard. Hh.l. Narionem Helvetioruqi oinni 
cempore in vidam Sc ferotem> faciunt. Lu- 
doviCus ^aiacinus ComeS habitp ad Frideri* 
cum Oucem (ermone> Heiveti<)s acre a^belli- 
cofum hominum genus voqslu Gerard*de Roa 
hift. Auft. llb. 4« ica belltcofos faeiuiit Hjblve« 
' rios omnespene Sclri|^ores« Sic Quadm • Tan^ 
\a boniin vitim^c petehtid, kt & Imperdeorei ali^ 
'^uett dnm 4p$ fubjugare niterentur, n$h filhm^mi^ 
moyfed &vpes & jumptjm defrcerint, qutfd invielats 
eormfadera praflitermt. Sk, quoique GiUim ini 
annaiib«t^ra(^c. IBifmiMs hettico/i, & in arnm 
exeiiiii, quarum preinde ei^em & dtixiOkm extei^a 
fipius nationes quarulit. Nod ^i^o (oltim ob 
eorunt Melttacem & is6hftaiikiam> ^Kegibtts 

X . ad 



r 



it^6 HatvETiA AnTiQUA Et NdvAi 

Hd iui cc^poris cui^o^iam q^aenincur» Qt laiii 
iupra diximus, fed eciam ob bellicam eoiuiii 
fortttudii\emi nnd^BeUefmftim in Carol» f X; 
fidfUs &fme$ R^nmGaBU compatrtii appellaf; 
lu & Bodlnc^ : AtHelvetiorum falMte'& tran-^ 
quUlit4piffeciiritM¥r4ncprumqu0damth9doptnderi 
videtur, Quinetiam Imperatbfes ScPontifi-^ 
ces, non (emeleosjquibusaqua&igniinter^ 
di£tum erat, Helveri;^ expugnando^ & ui C^-. 
dinem rediigendo$ tradiderunt^ ut ^ri;s ^x^ 
cmpiis oftendit Hotiing. pag. 47 j» Helvecio^ 
irum iaudcs militares canunt Poetae; Sic 
du^fi Coccijan, 

Helvetif>.^ensHifa )ovi cm^afummi 
Et caya HartU figtma^^ 

invi&i beUo pofutilcmipmfa ^^hti 

i Bellamiumfpes ac metm. . . 

Gafpat Urfmus Velius, cdm 4e a ti}S natidl^ 
nibus,:carhiine ci^iniiret> ica de H^lveti/s pi<9t 
fine Tub/ungit; 

Intripido txceBem dnimy & fulgetttefecuxii 
lifrfiushis colophon additur Helvetim: , 

^ic Bartia&ius Poeta Gailus de Helvetijs irf 
piigna Vvri^enfi adverfus Henripm j[ V« i<^ 
quit^s poft fugam LigJ3e«An;i59o«^ ^ 

— •■ ^eul tefeadrbn d*Helvece " . . /^ 
a N^ voulant dementirfofi antiquefroit^ei 
^ransUlefirmfneMfficontrelecdfnfvdinqueuifi 
jEt flusiarouie croit, fliu il mflefincaur. 
.fAaisaup fofitefclairdetaffmi^^faeif^ ' > ^ 
:■' ■' ieetf 



Qi BlLtfCA HfiLvi VlRtttTBi ioj? 

hm c(m diamaiitihtrdn$fmneMfiesiigU$€i , . 

Defiesle glace en eauy ^eau eh tiede yapeur; 

B eenx a qui la mortj vimpiufiofique la peur^ 

js^eux dijequijamais.ne^tmrnerenitefpduU 

Quau Phdsnt^desmerriers,au dmpteuf de laGaulL^^ 

Ces vieuxfieauxdktyrdns, ascmeHeUrsdex Royn 

trbfterruiit a tetpieds, & leurs (^ leur boU^ 

Im toy pmne fiefirir iihfamie eterneHi 

Mn peuple de touiiemps dufacre lisfidelli, 

De ton cctur de^ite lafureur appaifani, 

^ais de leurs chers drappeaUxa leUrs Cantonsprefenti 

Quem^modum aiitem Eurbp^ poptiio^ , 
Haturl bellico/iores & ferociote^ A(iacicis pl^* 
nimq^ haSec > lu iii ipfa Europa> qu j afperas'» 
momanas & frigidasincolum:regiones,alij^ 
bellicofiores eite perhibentur; lit aipparece^t 
j)ojpulorum$ (i SepceQtriohis ai^errimis regib^ 
^ibus egreiroruni vafiationibus, qaibusRo- 
mana potencia ohmibusquohdamt^rhbilisy 
concrita fuic. Simlef/iih. i, !n plerifque r^- 
gionibus, alii jfunt milices, ^li; agricolas, ali) 
opifices. Alibi fpeSaQir setas , & Juvenes 
kguncurs.qu] ju^caFegef/tf/»de re milit.cap. 4« 
ita di^i fiinc^qubd in re militari juvafe Remp, 
pofsinCj quod uc fiziy parendomaciire^im.pd'- 
rare 4i A;anc^ difcendi &(, exercltahdi fe fpacia 
liabeanc,&c« AIijsadbeIIiimc^ntiimaptiv|- 
demur,non omnis coifdicidnis opific^s, fed 
tanciim fabri ferrarij) carpencarij, macellatif» 
venacores» i)q*> non omimuin animalium & &« 

gaciurtl 



\ 



^ --r 



idi HEtviTiA AntiquaEt NOVAi 

gaciiim lepulculorucnyveriiin cervorum>apro^ 

rum, ur(bru'm, &c. Veget. lib. j. cap» 7. Iii 

Helvetia aucemomnesqubdammoddmilices 

, nafcunmr, neque quirquim tftcorporeint^^ 

{|ro> & ccace, in quo non milic^ris quidanJl 
piricus eluceac jSfiii/rr'« lib« i.Adde hngamemtk 
beUicis in rebm experienftm $ cui rei ^tdui ucM 

Jmafiadidfilumftierintnm. Nducler* SedmiY 
icaribus hominibus de bellis &b6llandi mo- 
doloquehdi munus relfnquimus. Icaque ni- 
iiil de exercicijs Sc ludis ad vireutem milit»- 
rem prasparancibus, nihildearmorumgene- 
ribus, ninil de mili|:um deie£hi, nihil de com- 
mcacuum cura,nihil de parciundae praedas mo^ 
do, nihil de difciplina milicari» alijfqj^iur- 
modi dicemus, de quibus Simler. iib# 2« Et 
fUftting. palsim in IrenicHerv. 8c in mech.leg< 
hiibHelv. Ancequambmenhujusreidicen'- 
das^nemfaciamuss quaedam annocabinmS) 
^quas ex anciqua cdn(uecudineo1>(ervantHei- 
vetij, & ihcer pripres&poftenoifes aliqueiA • 
inftimemus paralleUrmum; 
L Irigenium & ftudiuni milit^re, unrdbr- 

que neceisitate (emper fiiicau^m : Ante Jo- 
/lij ,Cae(aris cempora bellicofi erant Helveuj} 
.qu6d Germanis quibulcum concinencer bet- 
Jum gerebanc dlent proximi. £adem foit 
milicia^ nece^itas quae noftros majores, jami 
tribus ^ut quamor ieculis bellicofbs efed^ 
dm enim Helveckam Ub^citcim Vidni rate : 

omn6% 



f 



1 • 



\ 



Dh BaiiicA Hblv. ViRTufK^ io§ 
dmnes, prxfei^im Auftriaci,; ondnuis beilis 
Ppprimere cDnareHmr > contigk neciisita^ 
fic efAagicaEe, uc qui agricul turx & rei peciia- 
tim |>rKcipue ftudereni, fortes ac generort iri 
Jioftimh fuoEUin pernicieiiijfliiliKsrdfii fmtt 
iimler.lih.i. 

, IIj Utforiimque conatus almm j excel« 
iuni,Scqiiifidem pene fuperect oftendinitani- 
jhunu Uotting. p.28S.confervecerumHelV^ 
ti.Qmm f3cinus,& con{ilium, Jiilif Cxfaris 
cempore , cumlieroicis fecentioiiim iii Me^ 
dicilanenfiDucatufaAis; 
. lil. yecefes Helvecif, Galtis annumefi; 
ii (orticudihis. paIm^m,omnil!ius praeripue^ 
runt, t^fte Csfare. Pofteriorcs intef Gef ma- 
iioSrelatieandemretiiiencUudem. ~Simtno~ > 
firi> 4V9 militHm _Gennafiiti,qHBrumo}>era fBlip~ 
mum in beUoEuTop^ utunlur Principei, triagenerd, 
Primot BQJemes apfeUamus. Secundumgenus cqI- 
leSitia manus eSi, exmniim Teutomm resioniiifSi 
ipfipatfia Ung 
minijlr»t ""^' 
wminaniur : l 
quafiditdtfted 
imnit imfer^fi 
iniBluenmt,noi 
kes,fiif€rbiiK m 
.vUhii parfimft. 
.^n, Anhai. 
natun& pac 

'fy<-Pxi*r 



y 



i\6' ttfiLViflA ANT<<illA fef WpfXl 

tV. Pridres Helveti^ nunquam vi&i,nifi 
I Romaiiisreruni b6minlis,fic;arh fupra dixi^ 
ii^us > Poftcrior^s vcriy nunc](uam intri fttos fir» 
fiautcaefilimkes, quod ex 5^«iw/|/!«^oWcry^ 
iiomng. pag.iSp. tielvetitfs extra pamamvinfefe 
queas: Qmdnequeantplmquatn tfiginta attfqua^ 
ira^ntd hominuth miUia produc^e. pomiin^i 
ri&ifuni, quod ifihit ieHtummiBiaamiarfqueaiii. 
MachiaveK lib. i. cap. i2. non folhm proptet 
iioc> fedqui^jproaris&fcrdsfempdfrtfarcai^ 
diniicaruht. - / 

Y. .Multaalia funt, qdse rcfc^tidres He^ 
treti;,a{>antiquishabent> Graves enfes &ob 
tufa cufpide, quibu^ cs^fim caeditiir : Garri^ 

auoqu0 utunCUr, riiillief es conrplures feoisk 
ucUnt« Pedicacu rfiagisquamcquitatdrat* 
Untf quia corpore robMftl iuAft & nlniis, iJla^ 
xima exparte, ihagha fe molcmovtfnt. I^ndtf 
Qtrbbique fiiit cohferita acies *, Ptopriagend (ofh 

S^ftafiff & per acies curieosq^ p^rtinaxto^undi^ 
ah. Erem. quaefacil^fraiigincfcia&^^^^^ 
];ctcfnduhi cquitatunn' idohcai cfL' llfi^W^ 
frimaiUispe^itdtUs^orid, Akiat. ihTacit. fe^ 
tisfere patiahtufi rarus aut ^Bus equitum ufm\ 
toqg vi^or^sfapiuif qu^ Vi9L li^amin Oriii^ei^ 
& eumjudicio afiimaridufny ptuspims p^ii^ roh- 
ris, Dan. Ercm. Refert Dfodorui Oailos voefa* 
(raV^ arq^ue arperahii,& tubas faomfbcebii^ 

m fbntom' reddenteslubtii^ 

aggt^M d4niajteieiiaa»ifil> 

■ giui* 




V 






' ^ -x 



Dfi BfiuicA MBty, ViRTiiTE.^ iii 

tium facieBMr: Sic teftatai: £nrar&«. fcftm Aiifi: 
jglos ^g^dm Berhehfcmirifefti^^^^ 
tia:; Bicteiufth inaiyty mipfni^initimfacm 
tUmdre muffia. TfvhcAtlahtii iddit, ndii cxi- 
guum hottibMS clamore ifto fdiffc iricuffum/ 
teJ?rorem; Sic Guicciard. lib. 12. TdntH clami- 
fibma^dGatmmcaJhacWiM^^tiUtejm ieine^ 
jfcij,nfkgnAmaliqunfn viSmamadepti videripoffe^. 
ttfanij iii beljis> fylireftris Uritornu 6p6roi6 
airg^iito tirciUbraorhatiim inflanr, Taurum 
tiranicnftm vociht; SMerAih.iijoviUs\\bm 
ij. Sii^m; lib. 3. pag; ^19. ffortrw^. pag. ^b^i 
&itiile «iubque cotnu Undervvaldi) feculii fe^ 

hint: Lucerriatcs ctuandoque aereis cormbiiB 
ixtuntiir; ^ .■./■ '^ .;;:.;,, ^;- 

. ^Ftod Gi?rmari6s -^i fcutliiii aHlififfet irt 
bell6> a^hbiicdcOnfilio & ficris ^rcfebahir^h 
trarisfugas v6r6, vfeliit ma;6n trimiriis obiidL. 
kidi, & patriae ic civitim prbditores capit^li 
jjfdma plcruthqs farvinim^ft, lit Videreeftac 
Mix, lib, i. t^^^ ij. & eic Hfalgdfibi lik. i. c. *• 
nk Behmimm fant fePerifiiiha le^ei, kifub^tU 
j^e&aritk^xertiiiii, qiipram^ii turptayOt^inili^d 
Pirp jlhrtiilmai^irii, aprQximiscMmiliimitus^fiit^ 
iim ^bnuncetur^fmw\\bA6*<^^2i^^^ 
tjuj^ndam cd»:^m<]^iahi iiihi- ftfit^tdlil i^ferr; 
Pmiiverium prtfceritaii coifirii, aitii^^firhtfe 
ihter Mhtiotducet a^rifitihi ddt^hihmteik^orap,^ 
inbiti, i$cfuifitmi imjpy idjemi U ikrikJiim ceHhi^ 
ini^s, cobmaiit^, fciopetorkfk i&iimqli$>deje€i'^ 



N 



i 



tl% HlLVBTIA A^NTiqilA Et N0VA« 

fe> & fdfti ^J% €9fpnk ddipe, atque anmpd^ 
m$Hm fUffideftuente t ernentM Uncta&f^tSanti- 
km Hetfetijs innnxerunt: QMafud bArhms , in 
dcerhinibm exdStt findi&a ffrj^fifima (nremm 
ferkiietnr* j . 

Qaalisf autem fit eorum militans veftitost 
Drdoy & gn(vis ineeffiis^ videj^rif lil>.2<gra^ 
phicam Helve(iorum Romam' f ub Caiolo 
VIH. OalUarum Rege introeuntium defcri" 
pdodem. , Tandem attdiacur in Helv^onifli 
L ' laademNatalis Comes^ Onmium prepe mi* 
t Utum maxiiniglarid, eifervdnpSr virtute rei niBtf 

\ fk^ pritfiare putnndi fmaHelvenj, qu9rumerdot0 

fseile refMreitm» qnmfncidreUqui militeipr9fii}d 
HfipMntmtt netmefafiminfidurMt^qu^tiesUif' 
faSataheftinmvirtutjefuerit. Et lib. 24 hift. B 
40CaB$rnmnatura,Mtfummmfltillorumarder,fir' 
miiabibsL fint praeipui initie ieUarum : Sid k 
aei0sjac0retunditur^vtrfutem&canjl4mtiamdi' 
^ ftfrfariamtinveniMMelvetiicontrlrefiirfftntyUtiti 
dHtmimr velpxeftigati , cumfa^H aciern i^anrat, 
, Qiiamm autem beUitofi naturiHelveci; 
£fi^ ccmerib tamen bella non rufeipiunt^alia 
«niia prUisexperiuiiturremedivquamadar^ 
VBOL concmTatit : Imh ip/e Guicciardinm lih. u^ 
^^ijpfbs prieoiimibusali}sdiutumiorjsbdli 
fSBd[i<»&iiiipaciemia^afiicifoIerer H^&sm 
mtf^ amDcma.mioqtte tenr^re» & omnia expe- 
fin> <tfU|B beilo decernere malueniot; &oc 
^endit Hli^^.4>ag, i/jt Nec apud Hclve- 

cios 



V. 



;i;; 



^* 



S 



tios ullo eft locoMachiavelli theorema , qut 
^citjBelittin juftum efj[e,quthus necefllanum: 
f^' . ^ia^ma^quibusmilknifiinarmtsfpeseft: 
'•^\ norunt enimilli^eo^ qui sequas pajcis lege$ 
«^: jfiducia virium recufent, aut mox poenitere» 
aut in deteriore fua fortuna pacem facere Cst^ 
pifsimicogi. ModicifaepiDuqcs|K>tcntit 
'i'^ iimos princjpcs & magnos exercicus parv^ 
ift. inanu fudcre ^■^probat hoc Caroli BurgUndi 
iB^. advcrlus Hclyetios bellum gcrctis , & omncs 
1# pacis coildiciones recufaiitis cxcmplum, , 
ff! ' Ante<)uamver6his(in9miinpotv^iiins,ali. 
rflf c^uid de mercenaria miljtia.dicemus ; prim^ 
laf^. quijdem de ejus Qtiginc, dcindcdc eflfei^i^Sc 
;4 coni^quentibus. Dcmcrccnarisi^militidBori- 
#5 ginc 8cprjncipio.fic Erafmus, in ad4gf ChiL 
^l^ j)riJiia,ccnt/vi. adag..xiV«lNCAii« P8at- 
t# cd LtiM • S^idas fcribit i Cares jprim^s mwtalhm 
\-}: ^ercede milit4ffe9 utqui vitafnfuam vendtem i^^- 
/ kerehf. Hosigiturquimduxerant^primosinacie 
'f^ ^Uocare confueverant, utprimos hyliumimpum 
i^ pio excipetent periculo , aut uhi fortunf heUi d^ 
i^ (iUima videretur, ittic ohijcif^mf^ ^erfiifi^ lin^ 
\^ guaiCglpJkKSILC appeBahant , f«i r^pto vhehata., 
'P J^arum laudem his^temporihus amuldre videntur 
l^" Uelvetiilgem heUo nat47 fimpkx aliiquin^ ac niini^ 
^^^ ini malum hominum genus planiq^e dignunr^ itti 
^ equidemfentio , qmd Ihac quoque noia vacdret , & 
i^ in literisy & in cateris hoti^isfiudib. egte^i valitu-' 
' t^inyftreliilis bdlifhut Ofiimitmappi^eref^. HcU 
?' ' * 0.3 r vetios 



I 

ul • 

t 



/ 



iia HlLVBTIA A^NTiqilA Et N0VA# 

U, & fafti ibtfiig f^rpms ddipe, dtqUe arUtMpd^ 
Untibm pldfftd^ent0t (rnentas Unceas^^ellmti- 
bus Hetfetifs innnxerunt: Qudopud bdrbares , in 
acerbinibus exdSa findi&d gra^vifiniA Cdremm^ 

perbibetur^ j ^ 

Qualisf autem Cit eoram militans veftito^i 

Dj^o, & gf ^vis in€eflus> videjf^rylib. z* gra-' 

pbiiam Helve^orum Romam' fub Caiob 

VIH. Oalliarum Rege introeuntium defcri-' 

pcionem- . Tandem atidiatur in Helvetiorufii 

i;mdemNatalis Comes^ Onmium propi nu* 

titum maxin^glorid^ $bfervdnpdf virtute rei tnUiti- 

fisy prkftdre putdndi fum Helvetijt quwum crdo ta» 

facilerefareitsert quamfacitereUqui milites profligdti 

difipantuft actittiefafieminftaurMeiqtutieslabe' 

fa&aeabeftiumvirtutjefuerit. Et lib. 24 hift. Id 

4H0aUmmtsatura,utfummusfitilt9rttmdrdor,fn'' 

HUdabitts^ fint pracipui initia ieUorum : Sed bac 

. aciitsfdcikietunititur^vtrtiaem&conjldntiamai' 

^ ftrfariotssminveniM.Helvetiicontrareftsrfftnt,utiU 

sbxerimrfelproftiiati.cumfaiile aciem i^atirent* 

Qjiamvi^ autem beili^ofi natur|LHeIveti/ 

£fit> temeri tamen bella non rufcipiune>.alia 

txkxm priiisexperiaiiturremedi^quam ad ai^^ 

macpnoirrant: Imhv^ft Guicciardinssslih.i4g^ 

4i(,lpfps prseonmibusalijsdiuturniorisbelli 

SSBdiQ&impacieima.afficifblerer Ha<lemis 

crg(» extrema quoque tenr^re» & pmnJb expe^ 

firj, qu^m beilo decernere malueruot^ fiott 

^f^XiQkHming. 4>ag, i/ jt Nec apud>relre« 

^ tios 



u. 



^ Ds BBLI.ICA Hblvbt, ViRti %ij 

tios ullo cft loco Machiavelli theorema , qm 
^citsBellinn juftum eife,quthus necefllarium: 
. fi^ia ^rma>quibus miUa nifi in armis fpes eft: 
norunt enim illi > eo^ qui sequas pajcis lege$ 
liducia virium recu&nt, aut mox poenicere» 
9UC in deteriore fua formna pacem facere &- 
pifsimi cogi. Modici faepi Duqes |K>tentiC. 
limos principes & magnos exercicu^ parv^ 
nianu fudere ,^probat hoc Caroli BurgUndi 
advcrius H^lyetios bellum gerccis , & omnes 
pacis coitdiciones>recufaiitis cxchiplum, ^ 
Antequam vcr6 his finem imponam^s,aU* 
C|uid de mercenarja militiadicemus ; prim^ 
quidemde ejus Qtiginc> dcinde de c|lfe&i^& 
coni^qucntibus. De merccnafiscnfilitidB ori- 
gincScprsncfpio.(iclr4^iif, inad^gf ChiL 
j)rll^a,ccnt, VI. adag,.xi V* InCar^ PSJii- 
cdLtiM. S^idas fcribit ; Cares 'prim^s mmaUum 
^ercede milit^ffe, mqui vitamfuam vendUm ba^ 
kereht. Hos igitur qui ctmduxeram^primos inacie 
^oUocare confueverant j ut primos b^itm^ impctae 
fii9 excipetefftpericulo, aut uhifortm^ beUi di^ 
cilUma yideretur, ittic oh^ciebmf' Berfiifi/^ lini» 
gu&Kdf^KS^^4PfeUahant , qui r^fto yJMant., 
Parum laudern hi^temporihus amuldre videntur 
Melvet^ygem heUo nat4T fimpkx alii^mp ac rriini^ 
inl malum homnum genus ptaniqtfe difftunr^ utt 
equidemfintio y qupdlhac quoque nota vkcdrety (^ 
'in literisy & in cateris hon^tsfiudih, egre^e vdlitu* 
tmm^fireUilis beUi^iuc apimitmappiUefenr. HcU 
' • O 3 ^ vetios 



X 



'\ 



V 



^^ ^I^ HiLVBTIA Antiqjja Et NovAf 

Vetios anciquifsipfib ceinppribus hanc mert 
cenaciam nuUtiain ^xercuitTf , eoique propce* 
lea Gtffdtm nQiTiinacQSf , (iipra vi^inms > quocf 
tum miruni non fui( ) ciim nacio ferox & ad 
beila. proclivis ^ ac, (iab fthniqfmi tenpbri^ 
, . ^onftituca eicifteret- <5u6d Ver6 illum pio-i- 

^ rem hodie fub Chriftiano^ religionis iuce re;-. 
tineac> hoc it^prob^nc ihulci» pec (ine raci^e^ 
yt demonftrare facile eft e:^ d^rimencof^ 

, ^ pemicioiis quibufUam hpc miliciae genus; 
coh(eQuencibu$f Quod enim in hoc ufque 

^empu^ boniun ex ilU mercenkrla militi^ 
coaTeam ftmc fielvecir ? Hupi hone(|um2 
Kum jucundum j Kum utilq ? Nihil \LOtxxvx 
pextk y nifi fQrfan ^pp^remei^. Niiniam ^ il« 
lam hellandi conftiecudinem ^ licenti^ai mi? 
nime ejQT^ h^neftam appar^ \^ £x du^k 
jlIU»» & veteifibus in^ud^is expro^radonii! 
bits» quibus apud iexc^ros propterea nocancuf 
jfdivetii ) qui fenfionsrii Berpldp per concem? 
ptuflii VQcanmirvaiiis Hacio bruc^ & mercer 
xkuizp . O^i qupcjes fo^us |f el vptiqitiii ipQ^, 
ptQ votif non iuccefsit,in Heivetio^m genten^ 
Varia deb^cchati funt^ Qenfib/frd. iib. ^.chrpn^ 
ad an/f f 3 u ^J^^, ^^h mmdnique hminei^ 
fditi ffl^s dipdemibmmercen4ri4 auxiUafitbmh, 

» ur0. i^in^elingus poti(s;im4ni ifelvetiis 
mtrtcxiariam iiuhtiam obiicit , , pon mi^iis 
, quip i^ fapoyps J5?^^ fumiuinip infer 



" tei 




' \ 



DBBltLtCA HELV.VliTUTB;^ tl^ 

rendis ob^ levifsimas caufas hejlis ardorem^ 
& armorum pocius ferociasque quam hone*- 
ftorum exmcciciojfum ftudium, vide ex HPtting, 
pag. 620. Parum ergo honeftum eft illud^ 
exquofamas& ex:iftimationis decrimentum 
accidic : quod ex vajriis aucboribus oftendit 
Hotting pag,. 617^ X. Scihcec honeftum eftr 
libercacem fuam auro vendere, fe propcer pe. 
cunias mancipia & qviaft carnifices Princi* 
pum prasftare, qu6d u quod non eft juftunis 
idemhoneftumnon fic, Neque/uftum, neq; 
honeftum fueric fanguinem pro argenco com- . 
mucareJ Unde Pan. Erem. Cum vicinu R^gi^ 
bus fcedera immnt , fmituti magis quAmfecufitn^ 
tii armdfua vitasque leyi preti^ addicunt; idq^e 
apud illoi ^eipfiL tnunimmtum dicitur^cum fer'» 
vituc fit ; libertatm qujppe exteri cujusque ofi^ 
busgratificanttir : turpe verh , quod artftis peperis 
4ur0 vendere. Scilicec honeftum eft immode-n 
racapecuniarumprofiifioiie in varias& con- 
trarias parces Dedi , animofque conftantes 
expugnari? fcilicet ju^ndumefthumanum» 
fed cnriftianum fanguinem ftne necefsicace, 
fmecoadionei c^nqufim inlanieu^ e|funde« 
re ? qui amat periculum, in eo peribic, EccIe-> 
fiaftici :;*v,25«$edquasexbacmereenariami-i 
}itiaucilicas? NuUa^ertes uiii qubdilljsbel- 
|is optimof u quorumcunm jaQura 6at ^Agri- 
^ulcur» taiitqpere ncceflwa ofnit^atujr ( vifle 

P 4 <l^«' 



|i^ Hblvitia Antic^a Et NqVa* 

jjuaerclam rubditonim Bemenfium apudst^- 
fertiWyV^i.i^ii.) Domumreverfi militesaegrc 
ad tabores rcdcant, Di^». Brem. Tumulmsin 
patria cxcitcmur 5 Difsidia intcr rcedcrato^ 

briantur,&c. vidc fofius H<>rfm^.pag.^i4* ^ 
ieqq. De his quoquc Dan.(Erent.Hinfillstottafh 

Uque dijfenfiones , fimultates , partium ftudia i hk 
fro Htjpaniarum y iBis pro QMa Rege nitentibm 
dlios Sabaudia remlo i alios Venetorum Mp^i' 
alios CifalpinaGaBiafrcregiconventionihss aajtnr 
Sos.qmdmirttmfitsCum hanc atitiBam inparupt- 
tio fledjintur. NuBi tamen andiorei adpau^dhm- 
hoc cmmodi^RhatisfunhpafipMatet^f^^^P^ 
diverfisinterfemaW ftimulatttitfiSy iH totumtena^ 
fes : &tamenfe Uhergsvocantnhn in iHis prettu^ 
fit auStoramentum fertitutis. IBjt demumViPd 
libertaseft, qu^fub p^ocinio^uBuque Hiuctpi^^A 
yicinorum incurfh tuta Itbere (iiis perfiruitur bofUSi 
'Son efi liber tBe , qui arma yitamque nM prppri^, 
yirtutifed aliorur^ commoitismanppaiHf. Friffcir 
^m quibus faderibtts adJhrtBi apud fe tegaeos pa^ 
tiunfur, fpede aniicitia^ etiamifhpeticute^tesipi'' 
cuniavhambitu, corruptionibustrahunt, furbant^t 
res , sit pro drbitrio fidnt. Noi^dcfiicruntta* 
mcn viriilari fivcEcclcfiaftici , fivePoIjticj, 
qtii l^anc militiam & fecl^ra illa mcrGcnana 
|i^proI>artnt,_m oftendit n.Hoiting.^Simkr. 
Jib.4. dcRcp. ricl.pag.84. Huldricus Ztiifh 
gUm , qUi facris concipni^uf praeutt , qwHii^ g^^ 



,^ • ' - '"' 



V^i/fimis concionibus p&pulum a tniliua tfterctnafix 

dehortabatur, docens nequejusy nequefas ejfe ho^ 

fnini Cbrifiiano.ut fe mercedecpnduci patiatur ad 

funden^um fanguinem miferorum y & tleruniquf 

mnocemum bominunh, a quibus nsUla fsnquafn in* 

jma ipje affp&usfit. Majprum qui m^ffu libert^* 

tem tlelveticam affetuerintytnpres^ imitandds dfcer^ 

, bat, qui Ab fmjufmpdi vita genere alienifiimi , domi 

fuajibi labote v^Surn parantes, nuUi principife ad^ 

dixerint , 'nequefuamUbertatm v^alpn babue-^ 

rint. Buiusm^i ver^ faderibus libertattm Helve^ 

tkam imminuk &alienis regibus ^tque principibf^ 

projjtitui ymultif iUeratipnipm & argupentis , uti 

frat JumfuJ^ facundia praditus» ofiendere cpnabAtur 

Scpaulo poft, Quaiverh com^od^fosderis attineh 

quayulgoja^abaniur, foedus GaUicum incelli-* 

gic^ pleriqueit0femeb4pt, mlt4^ amplaemob^ 

ni/enta ad paucps privatos bpmiincsji^iturd effejq^i 

penjimibus. i^alltq^ . ditandifint ; tqti autem Reip^ 

parum confuli: prit9iumenimcat4phraSorumyqups 

Rex auxiU^prPfnittaty & ofrmis e^terni militisMid^ 

. lum efie ufumi» noftri^ rp^ionibm » ^aagre dom^^ 

fticas copiAspoJRnt aUre. Dein^ejpe auxiliprum (^ 

pecunia ^allica enerv^r^ ver^mfpr^itudinem milf'» 

tum nofirolrum > ckm majprutn epcmplo Jpes & fid^ 

cia ia Dium repcnen^a fit^ & is coUn^ vtra p^ 

tate j ^ jujliti^ ftudifb, N^ tanttm verh Jfes im 

peum lab^a&^i videbatury fed metuebatur vit^ 

fbpn^qup V^Ctm in^^ns mufatip & diffoUstifKnf' 

' lO 5 gUStttf 



/ — 



|iS Hbivbtia Anti^a Et NovAf 

. -^' . " . ' ' ' ' 

fUSns affricuUurd & hintejiamm miutny ^ ot^ 
fiuSm, iuxm, ekrktasyfcmatimes , adiilteriaybUf' 
fbemia : bi emmfitnt militia frruclus, & artes, qua 
tkrumque i> ^xterorun^ frmcipurn cafiris addii; 
fcuniur. Haec Simlerus de miliciseiiiercen^<^ 
rias fru&ibus^cjuibusaddimus Lte^ani lib.io» 
bel. ci vi) • verfus, quam faepe veros. 

}^uB/ffideh piftas^ viris, qui eafira fequuntur 
Venalefq^ manus:ibifas ^ ubi m^xima merces^ 

Rationes ^ quibus haHC merceoariam mi- 
liciam excu&nc nonnuIli>qua(que referc ideiDt 
$fmler. pai;vi font momenti. - 

u SanSti bqmines beUa gefferunty &inhisMi$^ 
fum auxilio ufifunt. k<. Dij^ar eft racio j rum 
r^fpedunecefsicacis , tum refp* modi mili- 
|andi>&c. x. Hetpetiorum mititia^ nm eftmeft" 
i fenaria & venaHsy quia uni tantitm Regi miiitMtm 
, k; Imb venalis eft,quia fine pecuni^rumfyi 
fion fic, juxt;i proverbium Qailicum ^ fmipt 
d*drgent^poinf de^Suiff^. Nec feederibus c^im 
p|ib rege contenti {unt> ut ex Ban. Erem. audi-v 
Vimus> & ejeperiehtia comprobat, 6cc. ;• In 
injufio beBo hiagifham Helveticus miHtem pta^ 
^tnegare. i^« Kbn poteft honeft^ denegiari 
^licuij^ quod quis promiferit,aut propterquo4 
pecunias ;am acceperit. Principes femper> 
ut credunt & aflferunt, juft^is habent beUandi 
^i^^^&Cf ^, yt i^cert4&4tibiaimif4tmdkk 



'' ^ . / : 



Di Beluca Hblv. Virtqte« xif 

non eil e^ de re] curiofihs inquirere. £• Sed de- 
^ec inquirer^jqui dac milicem ^ pacicur ince-» 
pm juftus:>& quidquid dleiiranc Reges>ple-^ 
Auntur Achivi S ignoranpa caufae npnf^m« 
per'excuiac,&c« 5« Re^iefterilis magna ex par» 
te, & fhaximepefulofa. k. ^lon cam fterilis 
m, quin poU^i: j(qdiQ pdpulum alere , mod^ 
parrimont^ficlocMS) &c6ntenci fuerimus ];s 
quse habeqius. Pocuertinc iine exteroriim fti<« 
pendiisvivereMajoresnoftrijturnos {ine i|$ 
non poifemus ? 6. Extemorum prafiiiiorum ufin 
fiem itt Deum nof($ollity & adverfiu vicinos Helvetia 
likerta(i invidentes utilis ^e foteft. R. V^rum^ 
caufam primam non tollere (ecundas , af cidit 
lamen fWpifsimV, uc hQipinjes magis ad has; 
quaiii ad illam refpiciam: & (irniiot eft it| 
Deum fiduci# > cum l^umana fubfidia defit» 
ciuntf Invidi^ haftenif s , Deo fic ben^ volenr 
te> invidentibus pariim prQfuit> nec Helveciis 
media ad (jii confervacionem deerunt, mod^ 
concordiam colanc^&fiduciamfiiam inDeun^ 
f oilocenc. 7. Helvetij drtern miHtarem Rebufpu-f 
lflHisntceffariamaddifi:unt. tic. Heivecios nacu« 
r& beilicofb^ fiipra vidimus> pofifunt ilii arti 
in pacria fiia etiatn pp^raip dare i & illam fa- 
dsnoruntiquancum ipfis pro fua defenfionq 
conducic, ut apparet majorum noftrpruiki ex« 
empio, quamvis etiam pubiice milites juxta 
"'*^ mei:cenapa ftedera , tioii confcri^eren- 




t 



I ' 



I 



« 



$20 Heivetia Aktiqjxa Et Nova# 

Qir^tainen feqEiper muld fatxint belloruni 
^equentacore$) &c. 8. ^ fi nonntdU foifrtf ^ 
4/t9fin0f4 fmmtj plcrdque fmen fortunsta fue^ 
runt. &« Fopderum iUprum tnaxima pars 
Helvetii^ noxia fiiiu Quiae fcedera aliqua 
jracione forcwata yifa fanr , non caruerunt 
incommodis illis variis fupra memoracis, 
quas pra^ponderant. Fcederibus etiam illi^ \ 
pdium & invidia concillfica, &c* Ali^ 
quampluriiin^ fuper hac maceria jn me« 
4ipm proferri poflenc > fecih!c^n|c« 
cam %imus« 



> \ 




V 



\. 



I 



/, 



iii 



S PE Ct A Lj S A C 

B Jl E V 1 S 

LOCORVM 

AC POPVLORVM HEL- 

vctiagjllegiofiumque Fini- 

tirtiaruni ' 

DESC%lPriO 



Sc Adtfaonbu$.t 



^ lEVERENDtS, 
Doi^ifmis ac SpeBatipmii 

: \riRi i: 

tn. JOH. JACpBO HULPWCO/Eccicfiaetiguri- 
nxAndftid t^rxftantitfihid/CcSeberumdac Vigj^' 
landiGluna. ^ 

i>N; CHWStOPtlOROLirrHAK&O^Inin^lytdGy- 
* mnafio BcFn. SS^ Thcoi. Pfofilfori Eru^dffimdy 
Digniiisiitioqiie; 

iiobUipmii > MAgmpeniipfHis > Afkpiip* 

fkkquetimink: 

H; DN.SIGISMIINDO AB EHlAcH , Summo fixrf-' 
ciklimitluftriflrii^x Rtipublica^ B^ 
GcncrofiiTFortiisimcScnatonqi^ mefitiffimo. 

» 

l)K^JACOBO'BUCHERO, ifldytac Reipiib. Ber|ieiii. 
Senacoiri ihit^imd, & 7<){>irc|us|p SanenCs Of 
, ftxk€to pra^ftas(d&imo. 

i)N. CHltlSTIANO A^ILLAt)INi5\ Sancnfis 
, jvallis t^bfiaircfiafePnidchdfl! i^quiffimoque. ; 

i)N. EMMANUELi HERMAliNO, Illuft. Reip. Bem. 
CommtiTaiio Geher^ Peritiflimo, Experiehtiffi-^ 
tnoiqUe. ' \ 

pN. I^K. M^coe|iattbu$^P^troitns;5c#aatoribd^ 
^ (ujs coleiwiiifimis 

ftuBc breyenfi de Ahdquid Helv«iat locis Ttad»'* 
, iMin D* D. C. 



iii 



Speciati Antiquiorum Hclvetiat 

locorun) Dcrcriptionc4 

V 

Pr OB mVLMi 

PWagUtl gm^dUter Helveni, & defirifiis, iii 
potuimusy EelHtiwuni mmbus^y ^ecialem anti* 
quiorum Helvetia tomdm dtfctifamein aggredi 
notit efi animtiSi Cum autem varia celebrem reddani 
haHcf^ioneiih uihaSeniis vidintus, imHuitimaiin^ 
terilliut ceiritatit caufds, teneni multa antiquitatk 
^onUfHinta, quibus nofita decorattir Helvetiaibo^ 
fumiUufiriavarijs locis confiiciuntufvepgia^ficut 
tx koc bfevi-appdrebittfaRdtu, in^uo l0corum Uft^ 
tiquitates eonfiderabimus, quales anteinfignesittm 
fopuhrumfiib^cadio & Honoriomiffationesftsije, 
Hualefque tx diverfis vafiationibm fitpereffe potisei- 
funt. Nos ab urbeGenevainitiurnfaciemmfquanh 
iris enim iHay excrefnum fuerit Arllobrogani op^ 
-fidnm^ utaiiCe^fzi^ imenquiA Helvetiorum fi^ 
itiim , tefie eodem, fuit proximumyHelvetiifquebO' 
die , qutbufcum pacim &afnicitiam eoHt , fosdera^ 
iumefifiHim mentionemfumm faihtri. 

ticXtxht 
G E N E V A. 

Vetaftifsimurrf hoc oppidTmt> Ob i^ i v A ^ 
Caefar voactz hanc vctim fuifTtf &efre vociJB 
ttumciatipmor > ofteridie etiamh«^cint(criw 



4. V 



^ 



« >. 



ii4 Db ANTKtyiORtlM HfiLVET ii. 

ptio , Genevae extass ^prop^ dorr\um Mono^ 
tae,utvulg6v6canc , <^u^i|i(Sr«wwi &poft 
9ath Giv^ Geifev; pag^ |il 

. Ci VALERIO. T. F. A. N. r^ 
TR. MIL. LEG. IL 
PATRdNC). dPTUMd. 
. GENEVENSiS PROVlNClA; ' ' 
\ . B. M. P. __ 

tlXiT. ANNi LX; M. IL 
' DIES }fViL 

td eft, Ca jo Valerio, Tici Fiiip, Annii K^ 

^te» l^riWno Miiituni > Legionis (ecunds^ 

, PatrohoppcimoiGencveilfisProvirfeiajBehc 

JMierit6Pouiit>&c. , 

C^ivzdkimt Antiwid m reglo exemplaf 
tiyinritjnereqaoddtKitur MedioJaho per al« 
|>esgra)as> Argefltoraciim ^ ;uxta bodiernaai 
jtripr6nimtiacioneSabatidorumqui Zendvdi 
j^lCeihtPdi aeCf^nmin.prima^ enumianc> U 
fldulris Antpnini eodici^iis hoc oppidum noii 
babetur> utait Merula^ tti quiUuiHam i€|;i^ 
dluferiMs lib« z. cap^^. Bautds prP Gehevi> i^ 
Virios^ ySimUrus lib^ i. de VatL 0aucas opi-^ 
natufefleJS^^min Sabaudia^ Mialequoqitf^ 
Genuam Ca^fari appellacam dixenint SabeSir 
cusEntii 6. Hb* 5. & Volaterranus lib. 2. uti ita 
loquitur. Qihenna larbs '^efuid Cifari dfpefUuf 
dpud lamni imanum >^ ubi cathaldkm ejm urUi 
.^rafutem ac profeffortim adoranL Genu«^ Waiq^ 
ttrm l^&xmxa eft> ad mare jLifi:iiilicuni Q&i 



LOCORQM DBSC1lliTlOKi« ^2| 

iiobileenipdrium, Itz\is.yuigh Genova, Callis 
beHes, Germ^ Genavv* Geneva ver6 Galli^ 
ISeheve, Germ. Genffi fita effadlacqm Leman« 
iiumf In y^eribusAAiS) ma:)cimivier6apuct 
I^beta^ dicicur Gebeni)a> ( apud vetcres eriam 
legitur GeVennsl, obferv^nt^ t). GakdardoYycl 
6ebehnae> f\4 vtilgb Creditur LUcanum^hbM 
de Hac urbe locucum« 

^ Qua montibm ardua fummis , / 
^ Gens babiiai^ cakapendentes rupe Gebennai* 

Sed reFragacur Philiberius Monetus in parat 
Gall. his vccBis; . Gebehna & Gebenhehjts , pri 
Genevd&Gehevenjisj adulterindfuni^ &pfdi;ifin^ 
iluiia ufuy ab ^gnarjs interpretibus LucaniPj^at ad 
ikumproxime ciidtunhubiex htehttAsitlmUynuU 
Idefi Genevttfhentid^fed ^ebehnarum.fetiCimine^ 
hi perviil^ati himtii^ apisd fotcds Aremoiticos. Hu»- 
jiis inepta ihierpretaiiohii , dH impefitia Lticahi 
Scholi^fia traditd , & a Htdimdgiftrii aque ifftd^ 
^is infcholajdiiaia i Autbdresfuis /ciriptis accejfe^ 
iunii dttte dnhos irecentps y Guntertis ih iAgiirihd% 
ifijingehjis ih(;hrdnico, aSantt iflbsforie alij/quani 
inde accepidm, Sulpiciiis Verohetiftty & Afcenfius Ba- 
ditts ,/iiperiori fecuio , tdnti amptiiis eVulgdruhi ^ 
iHhfirmaritni, fuis in tucdnurh noiis » in quibus ap^ 
riiniy Gebehtiahty tjfe indnieftt Arvernis, \&tielvem 
. iifi ihierje&uih > iH ^uo inohte fit Geienhd iirbh 
kinti ci>gnmihis. Greg^riiisTufOHenpydhteahnps 
htiiitGirievdm Vdcat Jahobdm : Akiboir appendicU 
Md Qregoirif bijloriam ^ Gehavam affeUat ; alij fcri^ 

P jftorii 



1ti« De ANtiiiflidnuM rtfiLvitiAV 

ptmsGaUlciy deindeepn fecuti JenoboHy & Jenihi 
l^dni, nomikdhti nemoqtum legerimfiiprdirecente* 
finium Mnum , Gebenn^ nuncupat^ &qmcunque, 
Muncupanty to quem indicdPi, erme Idboranti 

JMlirie antiquitacis oppidum efi« oftendit 
^dfi&ydixtttlib. u iftius&pontrs fiiper Rbo^ 
d2(numfiti,acabipfbrercifsi>fnefninic. Mi-^ 
rari verb (acis noapofluiin ^ qu6d nul^ tam 
' pra^larae,t^mqueancfqu^urbis^ ^pud Srra^ 
DOfttth^ ^inium , Pcolomieum , alioique te« 
iereS} memoriai reperiacur* De i ftius oppidi 
inciquicate 8c origide non i dem orrnies (bi^ 
Ciunt. Nacrafic honnulli, quendam Gena- 
l>un«|kmaticintim > vaftata a Scipione Nu^ 
manti7, adeaniperyenifTeregionem > uU 
fiunc eft denevd> ibique urbem , quamGena* 
bamvocaveric» condfdifTe } cujtis con;e3ufar 
iuchorefh f^dunf , que^dam Frbntonmn^ 
J^oecam, qui caitien aiicer eam ncnfiEiib^it^illiu» 
fragmefitum hoc redtatur. \ 

Eft locm Mobrofftmfprifii dixire Gehemai^ 
\. Quemlacmillt^at^cryftdB^clarkrmm. 

$ed ifti , ut opinor, Genevam cofiftinduiri^ 
eUmGenabo>de quoC9farttb. 8» &Mariia- 
^us Genabtim,iHtetCeUdsCammm^fi}iMmMod 
feni ligerie ftumktic cmtintbdt , proximumyAdU' 
hodunoy &Agendico oppidi(Senonum^^Ardrico^& 
Vopiodulio oppidie Biturigum > itt regn^ J^an^rim 
fiitm. Hodie vulg^ putacur ofle Auf el^> Qt^ 
k^$.D.Gdufdli^ / 



\ ' . y . f ' 



\ 



k 



Miram iftitrs urbi^ v^tuft^tem habet Mun^ 
ftrm\^>^. aptid quem vide. ^MercaforWi- 
ficatd^ vultadnd mundi zpp^. db Aleman* 
bordm patr^ > Lemand > Paridi^^filio i Pfiami 
Hepote. . Y . J . 

V iBadem fere habeht Vaudi chroh|ca jt^^Iiiq} 
hiftorici, iqubrumf hiftorift breyiter ficfeha- 
bet. Lerhanus maght illius Galiiarum Rc- 
gis Hejxulis nep0S> cil^m Arpentinam urbeiii. 
nojen ti(simam cruentd bellb deleviiret , ejiis 
Ikfti poehitentii du&us^locumnovaeurbi aeidi- 
ficandae opportunu quaerens ad coliiem propi 
lacum jtmipetis plenum peryeilit, ubi-A.M; 
39^4*urbeqsdificayitquam^m4;^ ^Oe^ 
tiebram» a luhiperis^ gallice Gmtmty nomiilla* 
vit. Itaiudhuc hodie hane urbcm Geneurani 
Vocant, & iliius incola^ GenebrinoS}/^d id 
per contemptum tSiy obfervavit D. Gauttdrd: 
Verdmnonica certa hiec omnia>, necadhai 
^on je£turas recurrere opu^ eft^ ut illius prbbe^. 
hir antiquitas, Cujus alia rnulta fidein facitmt; 
i^rim6 toim authenticum eft Caeiaris tefti^z 
boniiim. - deinde yarias ihfctiptiones ^Ro^ 
hianae, quae Genei^se ;^4^ vifuintir> iUius aii« 
Uquitatem^irguunt/ ilia$bc|frttf«ifelubet» 



. c 






:• 



] 



t 



> 



Zii pfi AKTiqpioHttii HiLVBTiJit 

IMP., CAES/m. 

AVRELld, , ' 
ANTONINO ) 
PIO FELIG. AVG. 
PONTIF. MAX. 
: TRIB. PdTESTt XVI. 
' C6S. UL 
CIVITAS 
EQyESTRlVM. i 

(jasc infcripiioiiodie iiafiiicascivilis coiiU 
^cncus muFO indita eft; Hinc coiiigere liceCi 
!• hicRomanaih(ui0ecoloniaai,nmcetianl 
hoc ex aliis ihfcripcionibus {facec j ii^^ yo-i 
lc^nc ilonhuliijkanc uibe^ vocaicani fuifle d^ 
vitatem Edu^(|riutit> aiic Eqileftrem, c(oamvi$ 
hoc^alif hfev^iduno triBu^nc > ui pofte^ii vide^ 
bimus* i. Equeftrem illam cdionJam (ianc 
M.AvAJ^tio^ ANtdNi^o, canquaqfi ^ene-^ 
Vi^ reparatori inlcripcionem poimKi : ciiffit 
dnimGeneva ignemaxima ^xi^arce^ mi(erJi 
conlilmpca fuiilec ( quod iricefkiium ad He^ 
liogabali tettiiiora referunc qnidairi> atmaie) 
fecunc hunc Impecacorenf Aureliumf dtn^ 
vam reftsluraird > cui Awelu noirieif dederi^- 
illo vero morcuc^ariciqiftdxi retiriuiiTe Qoment 
Falluncui' ergo , qui haric reparacio«iein hv^ 
reliario tribuunt. Quis aucem hujus equer 
firis coloitiias fueric conditor > coriijcic QuiUi* 
moMHs ^\iOc epigrammatea ^i>d Geneva^ 
ad porcam jRi^a^ e^kt« 



c- p 



j\ 



I^OCOIIUM PfiSCKIPTlplfl. ft^ 

C. PLINIO M. F. O ' 

*^( \ . • ■ . . ■ ^ 

fy^yj^TO ^ 
iED.ILI IIVIRO COL. 

IVL.EQ;^FLAM1NI 
' C PLINIVS FAV. ) ' 
VIVOS L > r 



"• f 



f\ 



Tn(ignem falffe hanc clploniam equeflreni 
^ubium non eft ^tum qubdiitter Allobroges, 
ScHelyctios collpcata oppprtutt^ ad eos in ot 
^cio ipcHitinendos ^ tutn qubd illa (iios habuew 
rit TribuhoSj iEdiles, Prafeftos Fabrftm,&c« 
utex variis appiuret i^fcriptionfibvis quarum 
adhvic hodie quaed%m extapt^ |n murour- 
bis npn long^ a porta anriqua monetas vi- 
(iturfcquenjj ir^fcpptio quam ijc ref^rt.Ci v. 
^en,pag.27/ ^ 

T. i VL. T. FIL. CORl*. VALERIANO 
PATRONOCOLON.IIVFk.ii.R.IIlVlk. 
LOCOR. PERSEQUENDOR.TRlB.MiL. 
LEG. VI. VICTR. BRi£F. FABR. FLAM. AUG. 

PONTIFIci 
JULIA. T. F. VERX PATRI OPTIMO. 

Pifop^ horologium plateae diAse Molard, 
cemitur |iscc inrcripdo. Civ, Gcn. p. z6^ Guil« 
)iim.p.S^f 

D. VA LERIQ ASIATtCI LIBERT. 
SISSl liiiiLVJRO. COL, EQ. 

Ibidem loci extat momimemum , juvcni 
Advocato^ apatic po&um, quod GuilUtnan. in^ 

P i tc£ 






■> 



4|e E(i AHTiQ^ioitttM HELvBTtA 

mCxentvam Scyerruciuixiftiiflerereri;« Qoil- 
|iin* p« if 3p. Hpttmg. p« 5 j <S. qv. G^. p« z6^ 

L. AUR. RESPECtO JUVEH. 
ERUDllrO CiAUSlDlCp ' 
BIS ClVl VALlSSAfe. 
ET EQUESTRE DEFUN- ^ 
CTX). ANNORUMyVlIL 
tlLlO PIENTISSIMO 
L. AUREL. RESP^CTUS 
PATER PONENDUM 
CURAVlt.; 

AHq ii\ loco, in urbis muri^, aliud «ft mo*' 
jpunfenmm^ cujtis in fuis inifripcicmijbus me« 
piinit Qrutprus p. S^lflf C;y. Ccn. p* }7o. 

VIXL kT. Viyis. 

MORIERIS: Uf. StlM. MORTUUS. 
SIC VltA. tRUDlTttH. ^ * 

VALE.VIATOR. 
ET. ABL IN 5.EM; TUAM- 

' Extn mosnia jfi4 port^ Kiya^ finifirfmeft 
^ hoc. Civ.^cn. p. 27. ^ / : 

ANNOR. XIL* 

;. PLINio' 
TAUSTI Flt: 
VSARINO: • 

Inter a^dificia> quae Genevse •miqua fflb 
Fredunmr, iiint> u Specula ih infiiiasf excre-^ 
mitate^ mk prienttm refpicit i lianciCaefiure 
con({ru£tam voluiit ; hodie adhuc nominatujf» 
lat^rdetisk,&deqsfar. Vauditamlenctiro-^ 
hica^ S( QHiUelm* <jirm«lt iib«l«€ofo»ba^s 



V 



~i. .i 1. 



I 

V. 

\ 



/ ' 



'/ 



tiurris cptiditor/eni fachint quendam Regem 
Ohljus, long^ ance Caefaris cempora. z. Temf 
plum ]6/ Pecro, olim ApoUini conieaamm z 
Unde vemftatem fapere conftat, maximiues^ 
hoc epitaphio> qua4 in eoren^pIpextat^CjiVf 
Gen. p.33f9.: 

C. JULIUS' C^SAR LONGINUS 
D. C^L. 

C. JULl LEIBERTUS 
f ER^RUPTIS. MONTIB. HUC TANDEM 
. VENL UT. H 1 C. LQCUS. MEOS CONT8 
CBRET. CINERES. 
APOLLO. JUAM; FIDJM, 

yiXIT- ANQS. XLL ^Psj. m. 

DIp§ X1I|. 
' HOR--NUL. 
,T. FULVius. D. L. L. 
CO^MILITO. COMJ^ILITONL 
VALlp, LONOINE. AITERmi 

S. T. T, L. - (Ct dbi t^na Ijcvis) 

Apollinem OeneVascuItumioftendunt ^uar 
(equent^s in fcripFioneSf Prima eft in coU e*- 
gio, ad quarcas CliCsis januam* Civ« Geiif 
pag. 32* 

APOLLINI 

MUERATIUS. 

MERCATOR.. 

AIt(Ur^ f ft in privatis quit)tt(Hain cfviutif 
fpdii>us. Civ.Qen^p.^t 

APOLLINI 
MAUFliSTIUS 
jCATUSa C 

/ P 4 Fudrtmt 



IJ2 De AMTICilllOliaM HfiI.VITIiS. 

Fuerunc quoque jnhac urbe Augufes, ucex 
bic ihfcripcione patec^ciuaB extat ad pedesgra- 
* duuni f domus atf i j rerum n^ndinaliutn > in 
platea 4i^a HQl4rd\ piv. Gen« p. zy. 

I). JUL D. F-jVOLT. CAPITOI 

*' AilGURI i;VIRO.^RAIU ' , 
FLAMINI. MARTIS TR. ' 
' 'MIL. ' " ' 

Kefomnt antiqua qu^dam ^^baudiae chl^o* 
nica Ms c« Paradocum,ex LXX. Chrifti di(ci- 
pulorum ununi, ^ Diony6um> Eccleuae Qe« 
nevdnfjs fi^iffe ftindatoreS) atq; hunc Partfios 
iviiTe, Ulum yer^ Qenev^e manfiiTe i Qupd 
confjrmatur ex adverf^rijs quorundam Bibli-. 
oruni Latinorum Genevenuum, quae diligeii- 
r«r )i Caqonf^is cf^n&rvaban^r, &^i^ quibus 
, |n(criptum erat^ Ecclefiam Qenevenfem ab 
Apoftolomm dt(c|pulfs, atttviris Apoftolicis 
priginem cranere, famqi; florentiisimam, do- 
minationem in urbes, intra Alpes Rhaeticas 
fc Celticas iitas> ^^cinuiiTe. Civ« Gencv^ 
pag. zzv 

" HAS VcrJ^ 

CIVIT. CELEBEIL FLQREKTISS. (^ 
" ' ; ANTiqUITATES 

$» P. q^GEN. 

REFORM. RELIGION. CULTOR- 

" - incljtOi Fio, Felici. 

D. D. C. 

J9b. Bap. pUnti»m. V. D. M« 

De 



I 
( 

I 






T LacpRttM Di$ciiiPTi6N|t. ?jt 

aMP^y^ M^?^£^m W^?!MW rfl#>%U ^i ^m^m^ 

wmtWf ••Wi' (iflr •ro^w'8r •«^^•jl^ •9Bii|!' JWp 

Mlran^um fuifT^ murufriillum>f Caefar^ 
adyprfjis rtdyftio^ fonilru^um, arr 
guunc^ varia. !• Q^6dipngicudo\^;usff}erica 
lacu ad Jiu^ntem J^ranif 1 1, Qu^d ubiq; 
folTa» &^ y^ijs Qift^Uif rn^nicus fuerii:^ acq; 
adeo firmu$, utai>iielyetij$iup(?rarinoti pq-- 
tueiric. 1 1 !• Qub^ magnupa iilud opq^, jiircvi 
temppre conf^^tHm fperit* Puas circa hunc 
murum r^^rip di0icultatei$f Prima refpicU 
Ipcum Jpecjficufi^ > p()i fedi(j<;atus fuerit iUe 
murus,^ ' Pmnes Ce9grap|^i,dehoclo(^enr 
tes^ iUum cum foffa pfpp? Ncyi^upum^par 
riunc, imQ iUum^hpppi^Q?^?yid\}np|§cun^ 

dum red:aili Uneam» ad radites ufq> monciu(ri 
yicinorqm mon|| ^e U ^/ff^^ f^i^e dudum 
aucum^nt: i^pti obicura i^*u$ pperis ij^ vidif- 
fe v^ftigijiigft^turiiif^ft/^p^r. z.lib. %. cap43« 
Sed failuntur onmesillixm^ofalcemfudicio» 
cum enim p<£/4rr«i texuimtnipicerem diligenr 
ttus> iUofium f^Hf ^^ cum Caerarecpn^ftece 
non ppiTe ^nimadverti^ pef cumj ^Utem e(l 
exCaenire i^ tf dvecioru^ regippem Gene- 
vam ufque fujffe porr^A^m» fic enimCeeiai* 
£x eo Qpfiio (Geneva } pomadHelpetiosmtinif. 
vox iUa, p^rri^^f^dupli^em paci potefte^pii- 
, cationem} quidamenimiUaihJnterpretancm 
p%t^&4i9 auc r^ia>. AU; 4CcjpiuntpoireK- 

- . P S , fivV 



/ 



r ■ ' 



\ ' 



|l)4 ^^ AKTI^XOlttlM HltVHTtJlT 

£v^, Qtntvi enim extremum er^c oppiclpqd 
Allobrogaro» cjui lacu &; Rhoc|ano ab Hel ve« 
ti;$ d jrimebantur. Cre4ibile eciaih eft, par-» 
tem S. Oervaii; nbndum fuiiTe aedifieatam, 
pontemqs illunH' qui prope urbem erat, Hel- 
ve^iorum fiiiile, quem relcindi curavericCsr 
iarmaturineeoHelvecijutipofrenr. ^if Sic 
clari loquimr Ctffan Helpetii esjpe fcilicec 
icineris per Allobroges a Cseface obtinendi, 

' dejeSti^ Hdpibits jmSitf raiibisqgCemplmbmfdffm» 

4^s V4du Bjboddm^^ua niinmd abitude flumiHit 

frat^nomunquam m$erdm,frpim rteSu^fipemm^ 

yere peffent, cenati, ^tfit munitieney ^ militum 

^ ^cncurfii, &teli$ repulfi, hoc conatu defiiterum.fion 
ergonfinrus ille prope Mevidunum fuir s aliaa 
Helvetibs mfuriim fofTamqv flupeFafle opor-« 
tmfTec, fiquidem Rhodanum racibus cranfire 
coaarentur» Verifimilius ^fl ergo^illuni Cae« 
ftri s munnn fuifle prope Gene vam,non long^ 
ab Rtiodani ex lacu efHuxu ad moncem Ta- 
ram $ (eu> uc obfervac D.Ofudard. incer ipuita 
tirbem Oenevam & ipfos Helveeios^incipi- 
^do paul6 (Upra urbehfi verfiis locum in ra- 
di<le monctSjubi vicus^mr^per Gayenfis ceF« 
ricori) medium{: CredicD^G4ir^4!r^.conflFuaci 
^ifle illum murum non caficiim ad coercen- 
idos l^elvetios, temerari; eoruni coi|>ams^em-i 
pore> fed eciam ad eos ckinceps incra fiios fi- 
iies condnendos. / 

Alcera diffioulcaa eft ficMhujttse^uriloti-^ 



i. 



X 



LOCORUM DHSGKlPTtbNB^ l}f 

^imdinems qua de re ficCjefan Alacu le^ 
fnano quenkfiumen RbodanuminflttieddmcntemJ$h* 
ramy quifmesSequanvrumabUehetijsdividit.nAl^ 
lia paffiium de^em & novem, murum in altitudineni 
fedmfededntyfrffamq^yerducit. Opnzxxxtclu* 
feriut apud Caeiarejfii mendudi eue> & ex: va^ , 
rijs exemplaribu^^ ubi in his «flet X. m. p. in 
illis I X; m. p. imperitos conjunxifTe X I Xf 
sn. p« £)C rever^ a lacu Lemano prop^ Gene- 
vam ad montem Juram, non tanta ^(1 dif^aiir 
tia^ ut toc paiTuum ipillia reperiri pofstnt. J 
Hunc Qinrum exrendunt nonnuili>u(que ^4 
y^irginis ( ut vofant ) caftf^m* 

pe Ceiebriprihu^ ^ AmiqHimbtfSh' 
Helveti^ l0^k* ' 

AD celebritra Helvetias loca qpod attine|> 
ea maximoiatis fuiiTe numerb cmum eft« 
CasfiirinquamorHelvetlaspagis X^L urbes 
^ quadringentps vico^Aifle dixitj quinam ^ 
ftierintillipagi/alihiviaimus. Oppidanon 
recenfet, neque vicos* Loca illa cert6 refcire . 
^iflftcilenimis, fi^ nomioare velle temerarinm \ 
judicamus : Cum enim Helveri^ omnia igne 
confiimpfiilent» eos ijfdem locis ruarea^difi* 
caflfe oppida» auceaiffdeminfigifiiviireiiomi^ 
nibus> cer^m nen eft. Antoninus &dU)qui-« 
^m yectltesavarioiiim Ipf pnim meminfi^u^^ 

utruin 



/ 



tKnim ver6 hic yel ille locus oppiduin, au| 
Vicu5> ve]|.ca(fa:Qin fuerit>noi) fi^fnper4ici|mr ; 
pequ^ oninino cetcum eft, on^ni^ilUlocd» 
jam ,Ca^r^ris cempore fiiiile. Hob r^mei| 
a^iufcuiufq^ IqcI anciquicatem > qu^incum ex 
conje£ttufs> ii>fibriptiQniliu3> Q( authoribus fi* 
or i poteric^ inveftig^himus: . ^ |ocisaucem i(| 
pago iifki^9t\o cele^rioiibus pc^i^ur» If i< 
enim pagus, uc in agri bpni^ate & ^mcsnitat^ 
aliQS iQper^vit^ ^ etiamnum hocUe fuperat^ 
|ta quoque po]pulis> pppidis& vici^al^fret 
guentio^9i^gredltur)Qneft4iiScile* . 







TRiuhi oppidorun) fu|> NQyip^uni nomir 
nemei|iinicCas(an PrimuminterBelr 
fas crat ficum> Sue(sipnibus& VerQmandUis 
nici^um^ i^ari(ij% prpxin^um. Hodiicivir 
tas^eft Epii^opaiis in prpvin^a BJieinen£^ 
MCtquum nomen' r^inens > gallic^ kmo, de 
quo C4far \\h.%. AlcerumCelcsMiitnuftraLi*- 
gerimft. fuitopp]dum,inBtcurigumfinibufl^ 
AvariqoBicurigum,GenaboQa|ii^^ Velr 
launoduno & Ag^dicQ Senonum «oppidis 
proximuiii:i de qliQ Cae(ar lib. 7« Terrium ior 
ter Celcas Heduorumifiikc^pidiiliiadLige^ 
ris ripas, Bibradi Hediiorum opptda vici«- 
iium^ttCceftaturidemCie/iKr^eodcinlibw^. £ft 

tamen 



Ilih^h & «iiiid Noyiodunum ^ in Hel yetio<A 
iiim flnibus, triBu^ circicer itiiliaribus a Gene-^ 
Va diftaits^ qitojd Nevidtmfiof, magisqiiani 
3Noviodunum vpcare praefiau Galli Nyoni 
Germ. i)](n^i^« Hu;us quidem ntienri^^nQih 
iTonfacic CaBfar^amiquurn taihen elTealiutidd 
probacur: Quod antequ^nl videl^unu^^ihoc 
anpotare juvat; Ctnipb^ antic^uus zpudplu* 
idrcbuni^authoti qui deHuminibu$librUm eon- 
fcripric, ceftis eft voccm Dufi i aut DiiWum^ 
Veteri Celtarurh lingud^ cdllem feu mohcemi 
iignificare>' unde etiam adjef^m plerumq; vi^ 
,deihus eoruih oppidorunf npminibus, quaei 
aa inohces auc coll^s^ aut falcem hoii lohgil 
abiliis^tditafuerunc^ Sic idinadHmNevidu>-i 
hum^LaHfodunuifii &ci Hujus vp^isVeftigiiufi 
remanfifre videtur apud Belgasi DiijneH, & 
<3allos, Dunesi id eft^aggeresadveriusmaris 
ikAus c6nftrufibi i Sicuc zntibiikt Bodinusi 
Acbasneus v<r6 Douhos a Celcis domihPsap--^ 
pellari fcribicV Hocoppidum ahce Juliuni 
Cditntm^ Bmtvis vcKztnm^&vi^nniitaudi cbt0^ 
hicd, a quodani|JB^;/^tiF Helv^ciorum R^ge> qui 
in hoc fumphiose aedificatP) & vatrij^priti W 
gijs ornato^ fegiain fedem (ixeiric i Ilfifd ab 
Helveti;s cum reliquis combufti^nt vulc GM* 
Uman. ^Quid ver6 cohi^i pofsic^ nefcio.. Si 
tnim )am Caefatiscc^mpore, Helvilciothiil fue* 
iJcoppidum> miror,qua raeiohe^^)us noti 
jtneminerit Casfai:) cum ab liube Geneva^ ubi 

pcr 



./ 



s: 



r allqttbd cempus manfirynon mulcumd!4 
ecj acque P^^p^ iUudinurus ilIe3iCag(are 
conftm^us meric, ucvoiuteruntquamplurimi; 
Oredideriiil potiiis, nondum Hd vecici betii 
cemporCt opptdum ftiiire) adias fi Velum efler; 

Juod murus ille ibi fuifiec excru£ltts> tfeiveffi 
ne dubioJh ilitid o{>usimpedr€^duminCu« 
buiiTent; ' Verifimile iuque eft neque oppf-; 
du.m> neqiie niurum hoc dn locd fiiiAb ; Nec 
contrarium ulio idoneo probari poceft tefti* 
monioi Oicic quidem Mmdm, Neviduhuni 
olim vulgb Benevis, anceCsfaris ad vehcoiA 
deftruQum^ quod pbftea fub VefpafianGs i 
quodam CencurioneNf^, reparacum/ueric: 
3cd,uc opiiK>r,haec comment^ex fabuloijs il« 
lisVaudichionicisdefumpiit. cliheriks lih.Tm 
cap^4* filpponens-illum Ca^farismurumhat 
jn p^rce fuifTe, credic ex pluribus tafteilisii 
Cadfare excmais, primum , tacuiqu^ proxi- 
mum haud dul>ii fuifTe, quod poflea in oppidi 
.modum excreverit , ^ colonia cognonfenttf 
' equeftris fadum fic ; <^in hiiic ihiiiciim ptap^ 
iidiuni ^ Caefareconcfa Helvedos licui impo^ 
ficumVvukidemcAnmw,ttndetirr40«r^ . 
C^MT iti^^MpiumtampronomiUteiellum 
taia^ ferri ttdet : ne^uoianguoretrioretur 
TottuHsm^ fiatfam perGailicafufaceborteii 
^ocai; &Komdmmoii$petituttdi^fiffni: 
Defenkreeayotintoria/ixalemamto: 



y 



^ .' / ... 

H^c tentoda fiiiffe creduntur intcrNevi^ 
dunilm & RocUlurfi,propibra tamen N<r vidu^ 
noj anot^nte !D.G^iyi^^^Quidquid iit,hbc cer^ 

iixm hunc locn nommsiit!tny€<4o^Um Equefirem 
sttit fimpliciter, MqHefhimi ut ex quadam in-i 
' fcfipfionefupT^id urben^ Gcnevanrrecen-^ 
' fita, patet ^ zvx Equeflrim pro Ejjueflrium, /cilicei 
civitatem^ ipad AntoninUm» in notitia Rdma» 
har.' provinc imperi) occidenialjs, cujus autlu 
exiftifrfatur MArianiu Si^tus ^ tit habet Aterulai 
fub provincia Lugduncnfi quihea xccfcnfetur 
rm/a^ £^«^y?r/«^, hoceftiNevidunuo^ Han<i 
Equeftrem Coloniam PltfiiUs lib.4«cap. 17. iit 
HelvctiisjPtolomcus vero in S^uanis pofucA 
tiitiu Kondefunt^quidubitent, utrum IIU 
aijueftris colonia fit Nevidunuin> auT/^^o^ 
in Allobrogibus s aU; quoque Neocomum 
eife cfedidcrunt , aut Laufapnam. Pinetus^ 
Plinij inrerprcs GalHct- lUis camen aiTentid 
- I^bn poflumus. Verifimilc cft, Caeftrcm pa- 
catis Allokrogibus,. &iprtrhinenteHelveci6« 
rtimbelio, Genevae^ob lociopportunitatcM 
coiolkiam equeftrem aotio^^vqude ab ipfo 
Julia denominata fuef it , ( ut teft^tur Gcno-i 
venfcsjnfcripciones) quseq; poftea Nevidu^ 
tmx^ uiqueob eonfimordarn akndis^quis re^ 
gioncm, fcc3ttenderit> & oprpidum illud ^ 
truxedt, txt adverfus Helvetios fe tueri poffec, 
& in illajregionefirmioresliaberentfe4es« 
Ko viduni «nim a(&U€ extanc Rom^n» inlcri- 

pnoncsy 






I l 



i4i 1)8 ANTiquibiiuM HBtvitiji. 

pioncsi Romaiios Jhjc habitafTe ]ii4ican^& 
Fuic in hoc oppidd Fatfrorum prdKfd^us, qui 
ex Iiir^ monce^ per Rhodanudi in mate 9 abie- 
tes ^d navigationem dedUcetidas turahat, ut 
GuiUhiiuui. ex hac colligic in(criptione|> qua^ 
lapideinvei:r6>in inferiore urbisparc^ iti of^ 
ficina quaclaih flc extabati 

D^lVL. L.F. VOL. RIPANC) 
CAPITQl^L BASSIANO. 
EQV. PVBLICO. H(>NORATd 
PR.«.F£CTa f^BiRVH 
' TRIBVNVS; MIL. COH- L GAL. 
L. IVL. BROCCHVS^ 
VAL5R.BASSVS'. 
FILlp; 

Secnietitis qdocjue itlfctiptionis fragtheii^ 
fum, Nevidutf i noti ita prtdeta in iuperiol^ 
liriiyis parte cernebiturj 

-----AkTABRd----- . 

, VAC. R. CONVENT; , 

ttELVETiC/flVIRC^. . 

iVLiit. GELL. itlARCEL. 

cqrnelia: F. 

tilter caftri hiin^s vifebatur & hu/iis fris 
gmentuitiiiri lapide fra£to> refercntt SiinM 
USCi 

iaiE PRIMltS 
• E CENA OVIL li,lJ 

ECENAMBIL 
ERIEM 

Nevicidiiunl iintiquis teitif)brii>us iihiftr^ 
& ampliim fcufTe oppidum non incermm BL 

• . ' tx 



\ 



- \ 



bcBii,»^ DnsjCRifeTtpNii i4ii 

%K e;us pxinis aedificatum poftmodum C^fpi^ 
fmyCtcdibAtefky cum ibi epicaphium extei^ 
- pirocul dubio ex Nevidund aliaaim; Simie^ 
mbi,$tumpf.lih. JS.pag^ i/i. reierunt fuifleiii 
paxiete priTatafum aedium hoc modo; 

PHILEIi: BRlt \ 

XXIIII DEFVNGT^ 
O. CLAVDIA , ^ 
HVS. WLl VNICI 
fet. P.lISSlM][ I 

^ SVfi ASClArDED: . . , . -. . 

Ih porta F^rrj^i^l^ Pfryid app^et & h«c inftiri:^ 
Btia pfrodildubio etiSi c% Nevidunoillut tt«s« 
Uca : QjJiam Stulnpf, iib.s; p. z/xrSicrefert^ 

p. VALE^IO ASIATICI LIBER-^^n 
SlSSi Uiill VIRO COL. E^O. 

, iaarcelYiiii^4pr6piNevidumim,a 
fitur in jfcfiptld, ex qua tQnijcereeft^yelNevii 
duiium jiuc ti(que porre Aum j, vellalc^em iii« 
iTcriptiohem huc tranilatatn, quae Qwilimami 
(Smpofe ihtegra ^dhtic ckhebatur hcN^ihb^tt 
C iy.t,c; Jf. v6lt; 

. .^ SEMATd\ .. : ^; • 
'1IV1R€J. iTtRVM, 
; FLA^MINL AVo;, .; 
L 1YL..CAPXTO» Ai<|CO 
0FTIMO. . , .., 

atf y ^l^^ tHfTiP^^a *i*l ff? ^^ 

t4»r 



I ; 








.^. ■ -^ 






--I , 



-I 



14^ 'Dfi ANTiQirrbRUM ItnLViriii 

' ta ,vnec de illa qnidquain apud C^xCutem^ ^fi£ 
alios ireteres mulcos habeacur, nulkequelfai 
hodieRoin. extenc inrcrtpcione& , ^nciquam 
tamei^ efle certum > noh tamen ubi nunceft» 
fed lacui propiorem vetuftifsimSs cetnporibu^ 
asdificacam, conftat eic mulcismurorumru^ 
deribus, lapidibus repulchralibu^,&urnisifl 
agro^ VidiandTepercis, mc.tion ecjam variis 
vecerum tmperaliottim numifmatibus , quo* 
tum majcimam copiaiti apud.D*/ DesBerge^ 
^ies Hebrai(:ae linguas in Laqfknnenfi Aca- 
<iemial ProfeiTorem vldi^ 'Vidiand^emtatif ^oh' 
(ervac d. Henti^nnu^ , vtftigiainuralii fimi 
itiam iftd imtumGtdHli^ quoHtifai Lnmtiwtumfta^ 
ffttentorum quareperiwftuf > tam in Uttm tsm^ 
^amin dgrit& cMfis. Mil^abilis eft quoque 
pahrabovis<ulnSacerdoc0ef%ies ibidemre* 
.pexcaanceaIiquocfannos& quaehodie in cu-« 
ria vificur. >fonin)ucundun[f erk>qUdgiiiiper 
* ixsLCte fcripfit D^Vepttra nupef Laufannenfis^ 
*;: Paftof hlc refefre> ucut in eadem curia Int^ 
bella vilictirir ^ • - 

Jehova QptimoUasi. * 

M Patri Deth. N. Jefi^ Cbrifti clem&itii 

BenediXcy laus&gUfi^:. ■' 
S^i ficut nes Me^erif iniffif m^ytSia memdi 
fitMamihtaik^UiHforibfist^9^ 
tanden^ nes vecavitin admk^titekt lucem fitMh 
difi:uftis&;diftif^gemiumten^ 
terif bujujceincplas^ tet tetrsl^tiffiicuiafe^tos de^ 
\tau^ imfret^nt^refemmrmvk^ 






I 1 W , .ff 

.^ LocaRUM UBscRipTiOM; 24.} 

m4H$) s^o, ubi qkondani Arpmmum ^ppidum ad 
laeum Unutnum, injurpfdiSmeLmfdnnenfiumJi' 
ium faijfe conftdns elifdnfd: 

Agalmanon mcce 

dlimhdi$Hdu6i!e,iun0ffAUitconje&uM,fiiX9aui 

iigno in pariete ceUbrU aUcujus idificifi^fivt fam; 

five propbatii ^ futi deliibri^ dutJPrincipis dlicujm 

fki palaiify ianquam iiifigni , feti monumentumfn^i 

knnU alicuju$ fd(;jtific^ anttdfeliciter pera^i, 4^« 

hum yqiiippi dimidiaiwhi & ^cavitm: Bic V€rir 

habes Taurum , feii victimarium demuUentern aui 

j^dparaniem (U nme^ vidimain : niiUa enin^ hicrnih 

ia t^corond iti capite tauri, Qufdattinei ^cir-^ 

dotem, nohtamirifuldium fiii^ittdtum, qudmfitrf^ 

plUiterveiaiurn,{lino)dnUhaincarMn)animad'^ . ^ 

* i^ertis: nec cori>tiatii/tn^necidld ddferUndarnraut 

jii^lartdamr^i^imdfttffecuri cultrove 'infhmSim: 

Quid fitfiJHrd itttiixdTauri dorfittitieatiVixstm^ciT 

iniss : nifi forte j ftrigileculam diximiy ijuaUniicr 

fcalperef&fiicareprurUntem beliuain , aisi^fifdei 

sbfadere vidediiir. in deictta .forrb jlUm viifi 

iirceolumy iiUchjietidixitHomerus^ eicipsoin mfi^ 

tetH tauri cdnatitr infandere aliquid :foriean ni^ 

irurn » fio it^fi vi&imd fidbat titploaMio ^ fii 

S.rteid.1^. ^ , . ,. 

'J^fiautieitsdeicipipaiirarrpfidskmimaDidi^^ 

Candeniir^dcca^media ^nm^C9rtmafimdih\ 

; f^M cotiiinienidtor moiteti; mm^efderificiimii 

'fgdJhpd^npUraiimem^^^ « u/* ^- 

"^iiihi^omiiipfuMifib^tirtdmft:. VsiSiiacLtdfnmmo^ 

^fH ijfH ftribii Rbodiginit^f Tauros explorare farind 

' ^ i ^ dfpo^ 



i44 t^fi ANfK^idKUii UkiyiriA^ 
appn^ttd , Ji ^uftate abnuiffm, mtifubani ifidt 
bdUd tdefe. Os infuper Sdceraotis apeHm,facrtm 
aliquod cdrmen, auUut cum Macrobio dUm, yi- 
tYi^cale verbm i quod dt mm aut pfonuntiareh 
aat fkufiitaret, infmuat. Addodii cakek dimidid^ 
^asocreas videri; tanquam ejUsqui inudo tocofd-^ 
crafdceret. De Tduro quamaximaere^ur viat^ 
ma, ob^us iUey pafinguis & eximius{ qtsoi Pootd 
ferbum) cuiforrh hdc frdforetur boftid , fiqudrH 
amflius : RefioHdeOy aut Veftunoy ^t ^ini^ aut 
Mdrti. jm enim Tauros maaart nsfasjttat^ f^d^ 
Herritvhm hoftia Dux Trojanus ycujm bac funt 

^erbd fSjneii'$. 

^A^^^&sfmfqgfntentenh 

Cetliccimr^maaabamiHlittoreTaurum. 

mde & Pontific9 jttrk ritufvt iffMrotfmp Ij^ 
ftrienfet fd^erdotesy qui Aa.14^ Barnab^quem jo^ 
i^em i & Pauk^quem Mercurium effe credebanU 
perperam Tauros maadre coSabantttr , oifervan^ 
dumy nififortUibi fer Taur^t, Juvencot int^xerie: 
lotijenimpvoncum immolari folitum njmHntSfr^ 

fitHf ex Poeta.- 
EtftatuaamearasilovhU^raiiftmejuvem^^ 

, Ali^ Attei Cafitoms lex eft y fi quk fntti 
lovi iakr^fecerit pidculum dato, mfWiBo^- 
tim fotihs qtiimJ^Mm, dut Danmi cuipim dt^ 
tiri maaari fauros reUgionis t^, utcndm,fuU 
ioci circmftantid ,in Uttoro tnim Uom Um^i 
ubinonitd pr^cul repertitim^,tilim vtrk Mtckid^ 
ktm Tbataftiten^ Kepttttriifmfttr fuii ^pfliumf in 

yufii^ 



1 



^ 



LoeotUM^DlSCItlPTiOKE. >4f 

^Hfmodi vm lo^H f4lts immplari yidim^ > m^nf^ 
pk iUit^DMpkfHigioniiijf^i Vff fx Hm iflo CUtanf 
ibi apMfl V^gilium Mn. V, pro impftranda vi^ori4 
fo nav0U cert^min^^folcnniW fotfcifto voto inte^ 
ftgimns. V. 

pij nuibmimpmumVeU^iyquorum aquora ^urrpt 
Vobislatus egohunccandmteminlHtoreT^umni 
Conflitumantearafvotireusyextaqjfalfos 
froijciam influ&m <^ vin^ U^uenti^ fufidm) 

flitu p^iter haUucin^tun^ C^lium Ubodimium 
pbfervo, qui Keptuno Taurgs ?anmelariati pb maris 
folorem immolafi tantum folitps , fcrihit^ Cur ve^ 
f^ Taurij iUi Deo immplarentur >ration^m fuh^cu* 
fns ^it^ midveluti boveSiflcflumina ttrrampro^ 
fcmdfOnfy vel quodfluviis feri adjasent p^fcua.J^ 
magis iUa JpeStant flumina » quibus Poet^ etiam 
f^urifprmdm appihgunt: itaqueidem autbortra-f 
^e pptius Taurps Neptuno immolatos ob mugitum 
quefn fpmmetipr agttafo mari edere viietur , unio 
flli Mjcftias epitbetum 9 quidfii/etiam hancexfd'^ 
bul^ ^ffin^amus caufam l conculc^ti nempe dorfi 
pdibm T^uri furopam ex Pbomicia in infulam 
Crftam deportanfis, unde hpc animaf tanqu^m in^ 
tifkm fibi ma^ari gaudeat nutnfnf ^on aliter 
quamyepm pb interemptsfm Adonidem mafium apri 
merfuflbi fufm immolari geflit. f^od attinet ma^ 
tfriamyfx qua conflat^ effigies^fubit mirari peren'' 
ffitatem iUi^s, quippe h ^qU4 nihil tof fecuforum 
fpntinua ferie ^multitudine a^efumimminutum^ 

J " ' ^^ 



l!" 



/•• 



I _ " 

%/f4 t)ff AnTJQUIORUM HHtVBTr^ 

ye, hicfeme pAti videtur enjtajjn^ veripn^maliai 
i^ud Kafonis epipbonematicum prtmHntiattim. 

Tempm edax rerum , tu^inyidiofa yetuftae 
'Omnia deftruitisy vitiata^ dentilusf avit 

Paulatim lenti confumitis omnia morte.*' 
- Qupf hic nm ftkpeat , ad tantam tmtnU ark 
eontnmaciam, adverfm nof^fpihn^ tot boftium deva» 
ftationeiyfed & elememcrumipfomn, ceUi, aqua^ 
ignisiierra y ifftmq^ dtnique cunSa coHfumentu 
temporis injuriam^ violentiam & edadtatemy ne mi" ' 
nimam quidemin minima parte pajtiyquam peni^ 
tim .cont^mplantium oculis ingerat diminutionem§ 
Hain quod cornu dextrum ftaHum prafeverat > ea 
formafufum credihiff eft ,^ ut inde pugnacis Tauri 
ferociamt^Uigafy acproinde de yiHtma pretiocon^ 
ftet. Etftfutem de atate hujm imapnis nibil fo^ 
t^deftniri''^ coHftitui certi: verum tamen cum 
r^ertaftty non quideni in ruderibm , ^uorum vix 
tantula majd^iku^ npftris apparuere veftigia > fed 
yeluti'in cirimbm fioreritiSima quondam civitatis^ 
^am multhhite C. JulijXafaru temporaeverfam 
funditma I^emano quodam(aquo &lacuinomeoy 
M4gni cujuidant Herculis Gattorum r^isftlio ^ &ex 
€jus reliquiis Gmevam fundatajm annoab oi;tecott'' 
dito termilteftmif npngentefitMf nonagefimo quarto^ 
npn modi^ ex iislqHd bnjm Valdenfis regimis(qH'am 
vocant^circurnmunturcbroniciSi fed exfide diffiie 
authortbm accepj^m: iide liquet^ hanc imagin^m 
e^e, ad minimum cwciter millefexcenterstm firjexd^ 
ffptaamorum ^ ft jam mpd^Uceat numerare , a9 

- ^ 9rb0 



trOCORUM DB$CRIPTrON4. %^7 

^h <:ondit4 cum HfmuHis , qid cina ijlam tmpo^ 
tm fuffiuatipnem videri volunt mi$ium aciiura* 
pfimi / quinquies mille ftxcentos quadr^ma ^o^ 
vemannos. ^^uoad orichalcum, ex quQ conflAtum 
h$<; JimulackfHmy oiimin maxim(f fretiefuiffe con-' 
t^anturvetuJHfimi quique Scriptorec. Ex hicme' 
talto plm^fer^onmp nufnmi cufiymndum prifcie 
illis mortalibHs tantf vis ^uri (^ argenti innotue^ 
rat* Habes paficis defcrifwm vefHs hpc fignftm. 
Quid infuper penitim intuentei ^dmoneat, & cum 
f4ul0 t4(ite contejlari yiimHh 




7ipttC^. 

Mementote vos quondam &c^ ' tph, 2:v. it. 
/i &c* - Br^ gratias agite Patri. CoU. /. v^ 12: /j. 
Qjiin & iUud hieroglipbicum mgniturn non ^J^- 

Appinge rfortap eii^mnpn ajfingoi 
drcunfj^eSe ag4t tas^rus, jam alterp corna.mu'^ 
tilus 9 ^ave^t ille p^ adjl^ntis inftantisqj viHifnarif 
iem. ajperfionibus y f^rfninibus i aliisve blanditiis 
Vpntificie dcHnim , deceptus&praparatus{quod 
pfopitiusmbis ha^enmDfus averruncafiit) AVST. 
^uminicadatviSima^ 

Mnemoneuticum hpc pblatum & appenfum Pi- 
nafitm. CQS, '(Jobilijf. jfmplifmQ > literatipmoq^ 
viro^BenjaminoRolfctoDominpde ^fflens. PRAET. 
nRB^pJO D. Johanni Copino viro integerrimo, & 
'mu obftrvaniifi. aquipkoqu^.^QUAEST. NQbi- 

CL 4 ^ ' ^ Ufiimo 



\ \ 



K 



»^8 Dt AkTIQJLIORUM HSLVBTI* 

tifim ?rudemiJSm0J[g [ vkP Q. J(ffi: Bdpt ^ign^da^ 
TRIBB. PLEB. }^9biUfiimitotnmfiimu^ Vim 
p. D. Ha$rifO VtMtmAKo DmiuodA Cbwes.Jokan. 
Jtodilpbo Mi^dU.^ Alfr^hamo de Monterandjob. 
BapSciffiodo. FraucifcoGdudino. /EDIL TTA T £ M 
gevehtf Jodoco GaudJirdotiropoUtipnu>& Ar^ite^ 
Owra feritifmo, diUgmt^imiq^ Mm i ?^^ 

Gabriel Defetra EccL lam. VdJUu 

Sed ad ir)ifticumiif noftrum r^deamus^S^ uii-' 
^ Lauiana^ antiqaitas ped poisic,videamus« 
Kefexc Merauv in veceribus chronicis i^peri- 
ri, Lp(aniiam A.M.275K>- ab ^ rpencino Her- 
culis f enturioi^e (^4^cam Tub nomipe Car« 
penf p(a{li ( auc potiiis Arpentipfe ) c^uod inv- 
mucatum> ciimurbsAipermdntemcrjansfefre? 
piVy citcz Marcini Epifcopiiremppra A.C. 593. 
, E^<tlemferehal>encVaudichronica: Narr^nc 
eninr Arpenc|nu(n^ (jib Hercule bellipucem> 
prope rivuqi nomineCarmfi. Af M. %i^u ur^, 
bemquioi Arpentinam nominav^rit^coiidil 
di0e> ex cujus ruini$ Laufannam sdificare 
f (eperic (fhper. Vai^ius Aiireiianus* picimus 
yeirb ad hsu; ; Urhem aliqu^m ib.i fuide coii je- 
(tura eft npn kvis, de ca|u$ origin.eTiarra^o« 
nem inmedioreJiqquipms. DieihdehaUuci* 
nanciMril^yaudi (^ror^qi^^ 
&Genevsp re(|auraicorem,& LaufaAie Jiinda- 
^orem conlticcifmc Ji li enimidemeftLaufiin-r 
psf coiidi^Vi^ui Oeneva^ rcftauracorinon illet 



"» '. ■ - ■ '■■^ ■■ 

' LOCQRIIM DfiSeitll^^TlOHBf »49 

Autelisinus erit, (edM^i^us Aureliqs Antqnit 
fius, ut exinlcriptiQnequaeGeneVsesctatfu^' 
pr4 vidianus : Sed naiibitu^hic mihi (c;rupulu$ 
ekfupr^ men^prata inicriptiQne. UtrpoiiUe 
Aur^lius iit^ qui Piu$ cc^nomifi^tus eft> aut 
quiei (uccersit,&di£hi$mit M« AuR« A|?T09 
K I K u s V B%.U5 Ph I L o $ . Priorem eire> in dt-^ 
f:are vjdetiir in(criptiQ,dum efim nbminac 
AuR&u Antqn iMUM PiuMjfedeademin-- 
fcriptio etiam re^^agari videti^» 4^m'eum 
vocat Mf id eft, Mairci:|m> non eniinreperia 
eum Marcum>(ed T« ideft) Titi|m,nominai« 
tum : Emopins lib. 8« iftius nomina recenfee 
hoc modoiTiTus Aur^uus Eutvius An- 
TONiNus Pius. V Autergpinhatinfgriptior 
ne M.porimmeft proT. 2Mit qpod verifimile 
efte poiltet, qui iUain ex nurmore^fccipie- 
runt> in deicrihendo crrarunt^rVetadhuc^ in-s 
ceiligenda eftet inXcriptiQ d^MfAuRVLioi 
ANTONiNO>cognominatoV6RQ&:PHiLo? 
sopHO» qui foclan etiam Piu Nopienacce* 
perii:. Quidquid fit> certum faltem eft> 6e« 
nevisi^ reftauratorein 8c l^aufanna^fimdato^ 
rem; noti eflCe Aurelianumt qui di Aus el^ L« 

DOMIT* AUR. VALt AURELIANUSyGK/ilriil. 

b«c nQmina fic^^fertpag* 167. hic nunquaih 
vocatur Piu$> im6'drudelis fiiic; r^gnav^cqi 
icenmm ctrcicer annos poft duQ; fuperiores; 
imperatores. ; 



-\ 



\ , 



- » 

^x iz. oppjdis Ca^aris tempore incenris,fiii(l 
(k i ill^dq; eiff oppidani, quod apud Pcolo^ 
titaeum, iibrariorum incuria^ aucSa^iproris 
ignorantia Diafanium^ corr^pce pto laufanium^ 
vocarur ^ kaiis enim apud Grap<;os a & a eft 
lapftis, uc notSLt Simlerus^JSis c. Sed hi$ reli&is, 
evidens & annquae(l> in Mt^HinHtiner. Lau- 
fannae fi)c;nti6, iibi l^cua laut^nim dicicur di^ 
ftare ab E^ueAribus X X* m. P- crediderim^ 
vidose legi laeum, pro/0r«i9f» &cum temporis, 
non quideiii urbem fqiire,fedlo^maliquem, 
piit4' vicum, aut ar^em celebrem^ ln tabuU 
idneraria k& lamLofonne y leg^cininfcriptio,- 
ne lacus cluveriusy l^cus lofane^te, corrupr^ prp 
lacus Laufahenfis? 4pud AnconinumlegiflQ 
videcur^jltf /Arni, Lai|(knuni« ^^^^VbEnn. 6. 
lib. f. Lauxanam p^ronami^vit, fed mal^* 
Objfervac D. Herm^nmu ^ccorarus anriquita- 
^cam indagatbr ; conftare ex veceribus doai« 
nientis, praecipu^ efTeftamentoBerchasBur* 
mdiae Reginas, Laufann^ c|vitati$oomen 
ciile laulonai & ex aJi^s anciquis A&is Lau^ 
fme^Lofenei]\ixtz DtGdudardioodttvMonttn. 
Inepta aucem eft quorundam originatio^ qui 
LauGmnaiti di^tdm putant iduobus rivis, in« 
t»r x^uos maxima urbiis pafs jacet) ;uxta hiinc 
vxrfiim> quem ftc pronuntiant: : 

' Incer X^ & Ann^» fuic fundata l4i»/^ii/i#. 
Certum ver6 eft necrivo;sillositanominari> 
iiecab inicio iftias urbis fundacionis> interxli« 

i ^ Q.OS 






l 

i 
K 



LOCORUM DESCRIPTIOliB* ^ Z^f 

Ao^ illos rivos fuifTe, quocqnoc enitii aedificia^ 
quse nunc ibi fiinc» Longe poft vicum Burgi, , 
la, rue de Bourg, conftrufta, fuiiTe conftans eft jn- 
ter j(^aU({anenres opinio^ ex Vaudi chroni? 
cis, &c. ' 

MT ■"irnra itif fr^ ra*iPrfut^ tfi#r*^^ iiy^itfia 

Wt Vj J%* •Wp yir r^pS' fWr V5f? #i5**|353WT 

HOcoppidutn npn i^ulcaantiquicatisha*. 
bec monumenfa» hic nuUa^ Romanac inr 
fcriptiones. Antiquiafn ta^en efte conftaf> 
cum enim pagi Urbigeni mentioneqn faciac ' 
Caefar, exihde non levis eUcit^r^oqjeftura» 
ab oppidoU rba> denqfnin^tum illum pogum> . 
uc volunt fere pmnea anciquitacupi ScriptQ- 
res* Iftius quoque mipminic ilirrtfiiiffitf s ui^de' 
conjecic c/irrrr/Mf pagi illius fuifTe ca^e> cui 
fiic^efleric Aventicumj Utbamque Ajidquo* 
rum^efTe Orbafn bodiernam» fiquidiem pr^e^er 
nomiilis^ fimilitudinem> intervallum probe. 
conveni^t, quod efl,^ Lai3,ianna X VH h m« p*. 
jfecundum jpuomnum. Kclcmntydudi^cbrm^ 
ca^ prifcis temporibus vocatum hoc oppidjumj 
TaveUes, conftru^mque fuifTe- ab Alemannis 
qui illam Helyetise oramoccupafient, (ed illis 
^bH^lvetijs profligaqs & d^idis^deftruAum 
& dirutuni, idqs ante Cad&risten^ra» ut vo- 
lunt eadem chronica» 

• • • » ' 



fff Da ANTi<ttiioitUM HiivETi^ 

NOmina(fir l^ic lo^$ Ebrodunurn» ;iur 
Eburodunum,hodi^Yverdun^xn^ yxi^, 
fbifTe locahocnomineappeliataannotatcilK-7 
V0^'Mf^j?rimu^ Iocu$ eft in Alpibus Qe^phina^ 
(u$9 fujus nieminit iMpit.m«^; vulgb im^i^il? 
Altei^ in Geriiiania eft ultra Bojoha^mumf 
Tertiu$ eft laHelvetia, cujus quoque mencioT 
nem facit Antoninus, in irineratia tabuiat In 
libello ubi Romanse {>rovinciflB reeenfeqniry 
Ebrodunula inter craftr a ponitur>tefteGK/iiw, 
doi unum esc XII. C^rafi^ oppidis (uifle cre- 
ait> Romanofquehtchabuifte praefeflum, per 
^em curarent abietes exmonte Jura^adna-* 
Vf gacionem parari, dicitf Hoc op{>idum ^m 
Gaefacis tiempore fiiifleconjeduracantiim eft; 
Veterum etiim nulli, & ante Antoninum, 8e 
illum ^HitidmmlHrtm, meminerunt. ^ifituc 
quidem hodie ibi iniqriptio, in rotundo marr 
moris albi lapide, muro privatarum sldiani 
indito^ Infcriptio n^nca eft, & (ic fe \x^\ke^ 
- proutip^ee^mdercripfi 

^ IMP. pAXS.A. 
L. SEPT. SEVERO 
PERT, AUG. ARAB. 
PAR. Jl.G. MAX. P.P. 
IMP. GAES. M.AUR. . 

..V NON NO . PQTE .... 
PQS . . .^ , , . . . . 

Sc4 



r 



Htd lapidem hunc repertum fmfft in p^gu<- 
Id vicind noniinfco» T^eyeovagne, tdftaiicuf 
rniilci; CiHm prsfeftailtifsimus Vir Doniinus 
panielMorlot» llluftrifsi|iiiaeRcipublicai ^er« 
titnCis ChiUarcha & txptxfeQxi$ Romaiti* 
Mon^lfteri} &t Morgienfts aiire ^liqudtannos 
tma cum ali/i iaudatifsim^ (dci(^tati(s immdn- 
fi illius 4qusdu£lus operis confbciati^ Canfa« 
lem ilium inter Albonaifi ScEbrodunum per 
IH^dJ^m palitdeiii, dmnisgeheris ihercibus &C 
i^raecipuii vino Yverdunum nlqj tran(veheh-^ 
di^ orpportunuhi^maghomdliniithe conlicieh- 
dum curaret,, inter rupes pra^fcifTas Serrata?;i 
<iuaiftin tli^dioearum^qua patet,tranfitus, An^ 
1^4^« repertus eft Upis tum fequeitci in(cri« 
i>tioii€f> quas ita fe habet cum interpretattone. 
6c expoUtioliiif Fra^ncifsimi Viri > Domini 
tififUimuU > ]i|cl^fas Reipubljcae Bernen« 
fis Sehatoris Clariisiihi ex Nobilifsima Sd 
ahtiqui(sima illa Romaaorum Lentuloruni 
|>rorapi4 orilxhditf 

CiES; TR. p. AlLie; 
, HADRIANO. 
AUG!. P. iL ^TRIB; 

JOT. COS. 111. P. fi 
.AyESTlCUM ' 
H F; 3IX35XL 



A 



\ 



hitr* 



\ 



^ Imperatorl, Caefari, Triumphatori,Publid 
4Elio , Hadrknp Augiifto, Pontifid Maxi- 
moi Tribuniitii pbteftatc, Corifuli tcniumi 
IPatd.Patrias, Avcnticuih, monumchtum pb- 
fuit ( Annd vita? Hadriahi ) quadragcfimo 
Jirirao i Vci qiiod iniilia palTuum 41 iter apc^ 
tuiffei* , . , 

£Uiis Hadrianw XV. kofnAmf.immnfiUb^^ 
fis : quippt qui pravinfias ownts ftdibns arcumii'^ 
fit : ,Socids civitates^ aiquc tribttimds& fuhditoi 
mitificljuM y ihultas iatuni invifit , & quas nuUui 
smtefe imperatorum viderai y atqueomnibus aU^ 
quid ofis & auxil^ ittUt; Ejus cm aUa monu-^ 
memd , tifin in Helveiioruin finibus Pons Atius» id 
cifmitatu Aurfftndidy (psemPontarU6umvHl^ ko-^ 
inindmis^ itinert iUo ckjus extani adHuc vefiiffdi 
quod qiiondantAgrippd GalUdt, prnfeilus. ex lu^dss" 

* nenji Provincia , & Haduis in Sequanos Raura-^ 
cofque & Rhmum perptffis ftratii-ferduxit. iiaius , 
asitein Hddrianm Anno C. 75- Imfiratof creatui 

' Anno, 116* JRegnavit dnnoi 22. vixit drsno. 6f; 
iMjt A. Ci/ts^: SubduOu ifftur J»nis imperii 22. 
ab annU atdtii^^i, reflabunt anhi ^/. qtU iiume-s 

^ fUs eii de qno d^itisr: ' ^ 

- - ■'■ '■■- ■;■.' ' AUe^ 

\ ■ ■ . . , ■■ '■ ■•' 

c 

• ■■ .. ^ - / ■ , - 



LotiORtlM pHSClit^TtONlt. t%^ 

Abiolitd* ' 

HU)aslbci diftdncu varieapucl Antoni-i 
num ligitur* \\\ tabutis Abiojiica ab 
Ebarodt^no diftat X U 1 1 ml p. apud Anto^ 
tiinum X }^ t Va m. p* MeruU teftitiiodio* 
Ckveritu vero dicit in tabul. Antonini V Liii« 
p^ diftare ab Eburodano Vefontioneni ver- 
fiis. Hinicnacae dircrepahees rententiae^ct^- 
dit enim Me^ula tKeOm^ns^ in Bargundiae^ 
Comitatu. Vult vero Cluverius tiomen hoc 
& fpatium (itumqae convenire vico hodiei 
diao Bulet , in itionte lura Tub DD. Ber- 
tienfium |utifdi£k!one, in praefeaura Yvir- 
dunenfi, Obfervac tamen h. Hermdfi. vicum 
fiuier, non antiquum effe > ]m6 quidem vi- 
cum SdnShe Cr«rd>di&um*Ex v^teribuseium 
^(Ids oftenditur, locum illam Buiet liiiRe, 
tempore Sabaudiae comitum. , ^xtirp^tuni k 
4)uibuicia|itVtributariis>undcetianfi illius in- 
tolarum hodierna lipgiiaj accentum retiitec 
&d>audicu«h«' 

A ^O t*^ J^Ht^^ ^fc^^fttft ^ ^^^^ m ^^<*^ i^l >f^ 

Pivi/cuml 

MEminit huius loci Antoninus, ciim vb« 
cansBibifcuiii, BcintabuL Vivifcumi 
vulgata has literas B & V mutandi ratione» 
0caitJ6«r^l^^pag. 4a« No$ reAamprotiun- 

tiacioi 



,x 



/ 



1^^ Dfi ANTi^ibRdM lifiiTiTtii: 

liatidnem credimus m^yiri&dmiic bodifeci 
hum noitieniioc modb entindandum f^Fi^, 
Gemi. ^Mg; Etih a£lis ^nal^ ViTiacamSd ^ 
PivHi. C^ircupnim igicut-eft Hocnbineri apfad 
iamtertuth Stb^abur^i qili iii itin^e J^enrici 
IV. Imp; vocai Cipiii pro Vivis; Oifkrliiclo-^ 
ttis^ (ecundiini Antoiiinum y\ Pinnc Vlll; 
hi. p. clumiui lib. i. cap.^. ait> huhclotiiin 
^xtri HelvetidriiJh fines fuifTe Kantuatium; 
NbS Veri> hi Hclvctiis fituni fUti&afitrtmasi 
Vicumq} antiquitus» db loci opportunif at^hi^ 
CeieBr^mjudicailius.AdNahtuites & Anttta<^ 
tei quod ictin^t , qiiani tegioh^m bccu^in^ 
poilca videBimhs; 

iicsiu AiisiisuStf ^A^i ittfipd^ iai^^eft A^tf^^ 

ttaimyis iflihs Ibci hoh meihih^rt Ati^ 
_ t6ninus;,antiqtium cainta dTe, cdrtimi; 
trd^dium^ inquit Guillim; j>ag. iob* bihu^ 
paufy certim efi^ filihro tJomarum ftitiy' ip H euini 
iribiinim &cob9r$em locar. Sic enifnliberill^ 
li frovincia fnatimd Sequanorum 'Ribi§nus C0bbr^ 
tit prima Fbtvfa CatsrprMi^i;. NiMninis ^tfti- 
gium hodie man<^c ih quadam art^adlaciis ^ 
Tipam prbpe viciim ^i Symphotiahi , ih pf at^ 
/eduraLaiuaii[ehfi:vocat^ 
6leroule,^iti a&h Glerold vel Cli^ola. Eo^ 
ttiiit flfo'm ahtiqAitus vitufh^ > ofijpidQhi ane 




jn u 

TlT.' CLAvbfVS. pftVSl. F. J 

CfiSATtf; AVG- qE«.«, ■ ■ .- 

tOjii.MAX^TRlBiPOT. Vil 
lAip; xit.p. ^.coiflM '. 

•■■-., y. . A. • ..■ 

X X X V I 1» 

IN plerifqiie >lnM«/«i eXempUribus Ugittff 
Braw^^wtfecundilm Cluvtrint^ ver6^H«*; 
^WjintaEiuKs f^irom^^uiiidiftat hicIocusaVii 
vifco VIII. m. p. Non con^ciiit intct Au- 
fliores; quisfit aut dTepoTsitldj^y^ jllc: «^fe^ 

iacus'eft,nonvici 
tfederevclUt, qtt 
diRinriamifgis c 
iiturenitnih AQi 
Tidiihus. Aliter 
Vail. & GitilUmii: 
prkmt^ vui^hBr^ 
iiit^afitmvttils I 
hitSi vidnerts , qHSd\ 
^uifumt, UHa ^H 
fidjdmoiimiSitkti 



< ' 



/^iiMi^ domm/trentnr. Et mibi reUamnm^ 
UBrm^Vetuft*tifrti9niimt*»0iMri. Egpreni 
in medfio celinquQ, eiim ucrobiq} nootcn imsf 
aMveMiXi at non diftantiit, qu» in divcrfitf 
Antonini exanpWibus variat, I«igi? enini 
Ctevwiiw VIII* m. p* & G»Wm.XlX*nuf* 
unde ex ilUsAntonini diftancij^ ^rmifcnoa 
poflunt dTeconieOuttB. Attnotitp<wt6 cto* 
terim vocem , J£^. tttiqttc anneAi vkis & 
«pi^dis ad jtmnes p^^tts» tJmmmt dcnntnn 
denpure dixitj Affirffiant ali/ , docnifle Ffi- 
iiimh hanc vocem fignificaf e ttcbem* ,\ 

T TUitts loc! dJttandi apud Anft ' 
XAvarijs exemplaribusdiverfc eft 
gitdiftare a Bramagoll. ni4>.Alii VI.iB|.p.Aitt» 
vocit Minddunum, in tabulis Minodttm, mu- 
dlato vel abbfeviato m^tte* ptoJdinodtt- 
itom,at aic cfo tib. 1. «p.*. variathttintf 
nominis ptortuntiario j Miimidnmm apud 
Antoninttmlegita»»««i».p4''^ aBi»qtt«k^ 
Vocatdc Metnnmttm, MeldumMn,Modvnaau 
Im6 CcitorrfWtw»™ quibufdam anriqoJs *^s^ 
nftcata fcil. confuetudin© muandi L m K 8c 
^ce vecsis SioKiininfinirisaUjsvocabttlisi 

tit Mm» pro jOMUzAngtmvV^^ii^-Ctif 
tim W> CHmtrs. Oir«ul«ift9<Mm$i 

■■:. ^ 6»* 



, > 



; ' 



\ 



LocaittiM fiiscitiiiTtoMl. i^p 

t^hfiuius pt^Xldiculm: fmat^ ptoFaUdidtFsU^ 
n0^ pro fkrnmn: MdlnM pro MMtnum: Albi^ 
iir pro ArHt^i Aljgifvnm t>ro ArgeHms t u^en pro 
^j^? InDrArite pto Funk: Pulgdre pro Purgdre^&u 
Ut obfervdvit ex aftis D. Gduidrd. CaeteriuA 
crediderim ego Hunclocumrediiisnoininari 
Minodum > GdB. Moudon, derm. ^ltm. Op^ 
pidum hodie ejft, ^nriquum noiuen riBcin^nSPf 
de.cu)us antiquicace alii^ npbisnuncnonoti* 
currunt dicendak ^ 

•Pirf V ■to ^V • •w- nWi*8iC ^VBWr VMV 

p4iermacuMh \^ 

Eiffi apud ^ntiquos hujus loci hoti fiM 
mencio, anciquum tirheh ^Hecr^diihuis^ 
tum ob cokntnodum lod ficum,cumquMibi 
adhuc ViiaturinfcriptioJovifaaa,qUaeatat 
in marmore rocundo iiiper ponte BrojaBi 

• jbVL t>. Aii " 

. GENIO. LOCi 

FORTU,Ni£ . ' 

REDUCl. D. A^i 
^lttS. AUGUS - ^ 
TUS. B£BICi 

Volunc n6h»ulli ndfiien & brigthein itti^ 

. |>ifle a quodam Grdccbo^Pdtinho Rditiaho, ci])ltS 

hiemihit inicripnoVilldriasjquabfofteari^ 

feri^us. liocih€erthme0evulti3iiriffMpag« 

IjPtvqUi tamen iUud Ca^ris t^mpore ijjhtf 

B- a ~ petijlfii: 



i^ ' 



/ 



r^^ 



'S^ . fiffi ANftQUioftttM llEtV^f 14 

penifle eredit^ E^j (altOv alioruat )adtciif^ 
ccmijcio anriqoirs&is^^iempolibus^ ftll^tt«ifi 
fkifle» 2id tira}e£hihi Brojje, viafiiiyqui po(^ 
0X Ayendcf tuinis in pf^pidiim^^creveric^ 
tion^itn» dttin Avendcum jn flore efiet^ iUi 
proximumittiile opptdum v^riiu^^ eil. 

^ii^MmL.. ^%» . ft#^ ..^fc^ ^ ^ ^ rfiiP^# A f?*^-^ ^-* 
^JWIr •8w4llr •i»?!»^^ 7®«* ^ *TO- Jlr JV 

NUfit ad illuilcem, & toti Helmil cdei 
berriinam^tbein aceedimus» l^eranti^ 
quam eife dubiutn iion eft, ita ut de hac veri 
affirtnare poistmti^, )itn earh C^faristempO'^ 
ir^txtitiflef Vocatui;bskcAiitoninoj^^/0ir<a 
li^» in tabulis ilv^irriVi^i^, Ptt^Iomaeo At^nti^ 
mm* in liibro Provihc. fub Tbeodofio ( ut vo« 
)bot ) edito ^ cintdi Bilmimmi Divifis /iib 
Auguilo iti X y ILPrdvincias, Gallijs>Aven- 
ticum fiib Provinicia JLugdunen(i quin^a babi^ 
ta > & Chkds HihfcorUm^ Vitios^ pro Helve-^ 
tiorutn» vocaf a« Btolm^^y i^ Sequanis po^ 
iiiit Aventicutn, referentibus Guittiin* lib. i. de^ 
fteb«Helv. &Cterm>lib« t^Qzi^i^.M4tafiintu 
Galliae facit civicatem> quam £ib^.AIgium 
Cra jartitn tc j^nnitiarum Frovincia collpca* 

rovide^iar ; Ali)^^^^^^ S^uanorUm^quaBi 
e^detti cutn Lugdunenfi qui^ta« Atidqtiani 
ver6 efle oft^diint) h Narrationes^ quas d^ 
illa a^d Vetei^es habentdn N^rr^ht Vaudi 
^Spmea^ Helveticum (^ quo Helvetne no^ 



,* 






t 

1 



fneii) quartofui regni atino> A vemicae Con^ 
f^binap (kse impulm & precibus , hancconfr 
4idiS4uxhtm> quam in tllius graciam» Avenf» 
ticum noftklnavenr^ Aii« }A*^q7i* KekttVi^ 
^rbipnfis chron. part. 9« >Avcn(icum>reu ut ili? 
vocat) 4ven^m» j^ni fbifTe te]inppreBrenni»e 
cjai Romacd cepit Af M« J57;r#dlymp«5)i8. Af^ 
^prbe condt ;4srrecandum|!tf«£<y (^ 
l^bm^ un^ voiiint multiBitnnum Celtaruai* 
PttCMi» Allobroges & Avenzani H^Iyetlof^ ' 
stim ^apQt tenuiiTe. Vdler. Anfit1tpt.in cztsA^ 
^an^ps^ft^Carinifp^m^^u II. InfgriptiQi' 
xui^ Rotnanae illius^ a|^ttquitafi|m argmmt;^ 
variap autem(i)nt,tammip{bQpf»donodi 
no>ttiminlocis vioini^ inqustranslataefue* 
runt. Anttquifsimie ^mnium diepjerhtben^ 
tur, quae Yi^rpA&aho pbfikar j haiam fragmeOf 
la qua^am cemuktur^ 

, IMP. CJtSA^L VESFASIANO ^ ' 
* AUG. PONTIF, MAX. TR. POT. lllt 

jMP, vin. GOs. ijL pEsao. im. P,:p/- 

^ ^ 9 f • 9 « • 9 • 9 ^ '^ 

* \ >. 

, ^••^•^•.••99«99 '^" 

* |n tum qi^adam literis imtialibuS, ^ 

liTuNf 'I ' ' ' 

j TL PR^F. I 

flVjs^irsTANl IVESPASr 

iCAipnU£LlQ"j > 



^' 



treculphmom ^ulib* i* cap^ ;« de Tito Inipe^ 
facore loquens dkk^ cum civicacem Aveiici«^ 
dun, q^oam picer e)us Vefpafianus aedificare 
cceperat> coafiimnufie s quod non ica intell£pi 
ffendum> quafi ejus liibis fiindamenu ;^erir, 
{Bdqubdcoloniaeam amplificaveric > quaa 
iJ^lverit Titu8# Cum enimi Helvctia fub 
Viteilio>a Cascini^ vaftatafiiifiet^Aventi^ 
oun captunt 9 ut refert Tdchm hift. lib. u Ve« 
Ipafianus > qui ia imperioVitdUiofiiccefiitt 
plttrinuis pe^ cotum tenrarum orbem civit^ 
les terne thotuaut incendio ^ffliftas reftituit 
in meliusi iSfrcfMiM tefte : hici inquam>Im|>er»r 
cor, cujus patei; Sabinus apudHelvetios fmm 
nusexercuerat , c&m Helvetiorumeflet Pa^ 
Ifioiius Aventicum reftauraqdum curavit) & 
ut populiscflet fi-equentius} e^deduxic Co^ 
|ipniam> quaeFlavia(^genteFlavia> cinde 
oriundus erat Vefpafianus ) vocata fiik > pt 
appf ret ex infcriptione , que legebatur acUiui^ 
Aventici in angulo tetnpli^» Chr. ifi6. ui 
refenmt Gui^im. &: stm^f. diron» Ub^4« pag* 
m*278« fiis^> anbeni nefciQ. Ulius tantimfi 
poftremi haec v^rba Vitfem in fiii^ infcppt 
Vindelic. & cluymm in fiia Germ. Anr« 

COLONU. PIA.TLAVIA.CON!iTANS.EMERlT^ 
AVENTICVM. HELVETIORVM. FOEP^RATA. 

Apollinem hk culcum ^ alibr dixiiiiaji^ 
^od oft^ndi( |nicrif(i« r«qucn« ipfi h^% 



r 



LoCOftllM Dfi$G]tI9TI0N|l« %^ 

/btemplimuro indica, quam ficrf fimuit (««^^ 
Um» & stHwtff. lib. 8» p9gi» m» :((<{ji^ 

ISVMINIB, AVG. ^ ^ 

^T. 6EJL CQL. iqBL. / 
APOLLINI. SACR. 
' Q:^POSTVM. HERMES. 
1>IB. MEPJCIS. ST ^RO^ 
FPS^PRIBVS. ^ 

D.S.I>r^(defuo dicanmt^ s' 

Cemebamr ctiam hoc moh^mencum in 
Cplumna , quae in platea jacebatt ^Mff, iViSC* 
*C»«j!»/5^1ilj,pag;,;^«jt 

D. M, 
5EVERIAE 
-MARTIOLAjB ^ 

SSVER. MAk 
CIANVS 
~f RAT^R , 

Refmint midque idem Sla/kUf. M SIC» ^ 
ifli^^/ ibi49m$(:luKepitaphium 

AELIA^E MOPBSTINAE 
QVAS VIXIT ANl^lS n. M,VI, 
A^LIVS CLABAEVS ET CANI 

NIA MODEStlNA PARENTB5 
FlLIAEvDVLClSSlMAfi 

POSySB^VNTr ' 

QgWautemcelebris fuerith^emrfais) il« 
luftria. vecerum oilendunt teftimoniai» quo* 
rum majdma para eam Helvetiomm 9 non 
oppidum>^d dvitiatem vocaric. Thm^ in 
yiteUio \ Hdivecica^ gencis eaput agnoviu 



y 



-5 flHiBhn. ibt Oeae Av^enrl^j^ fuifle cei|iplttm| 
,^ , t|flde 4d dextram & fmiftram mapris pdnae 
.. fe^ intrpitus a^r^ in murQ ^pparem fec^em- 
fes inigripciones i. (Ce^quilnu^ etiam stuhipfAvi 
.. ^tupnJib.8«pagfmi3^.&5^m/^f £^^^ 

•Sif. DEAE. ^tEHtiAB . ; 

ET GENIO. JNCOLAIL \ 

T. IANVAB-JVS. 
- FLpRiANVS. 
^ |T. P.POMITIVS. \ 

,ti' ' DIDYJAV^ ; — 

ICyKATORES. G0L.<fdl.?iv?dti^fnfii. 
EX. StlPE. ANNVA. 






4- >* ■. .^ 



Supr^ ieqfientetn mfqipciQnfni c^ipu^ 



; 



<,* 



-- ifiulieris effigips : 

'/ IVWAi GHN 

iOAfANAE 
CA. JVL* c. Avq. 

i?lVS B4TER. 

«' -■ ' 

^em iequeni infc^iptto : 

0CTAC1LIAE. FA 
VEHTlliAE. VXO 
Rl*24. OCT^AClLiy? 
liiiiL VIR. AVG./' 
. .-'B--SA. VlV>-«.,. , t 

• » — •• — — "\— ^— » ^. . 

' - ■ ' * : 

. - • ' f 

Itetn in niftic« cuiurdam ddifius aneulo 
ad yiampu^fim^^tiii fna^ote h»^. 



■^ 






1 ~ ~ / •- 



\ 



/ 



; 



ttdtcifBin^ Ub* tf. dicit, ^vcinticum A^tm^ 
githlem civkdfmf fed iatLi^pUiem quoHdami th 
idi^dd fimituununf qm^^ immfirnnu Gott- 
jfridus Vitcrbiqdfis FridericiL & Hcnriq 
f jus fiHj iccrctariiis dc ea lirbe fic lQ<ju)t)u:. 

^tm loqu&r ASohog^sJlunSferpmdo Lahrcjaf» 
SS^f^if ^^^ ^uimdjnHffandis ielut atterd Troja 
J^mmJ(penz.a fuit qua peritura ruif. ' ' \-' 
, JBa fuferhrum r^guitfertiate vi^^ 
MaHeSumHmpfriittrmam eofum: 
Dmdit ^rmwum cuihi57& pinnef^^ 

LpngHatcq-^ tejus pat^iilc pp^<:rria>o(W|i^ 
, ^unt aiCiuc hodi^ mDk^nitt) & ^ririum qui- 
bufdafn in lod^ rudcra j uhdc Glateatius ^ 

Uania la\a vide non qufft4^tait is orHs 

Oppiduli, feJhqua cinulHs exier bahet, 

i ^BS^mi lAve9iM4> ciKifiifyffm^ f^f/kfik» 

Qua (^f HeifefU p^frf.fiifc^j^.\ 'l 

Imo ajlbuc antiqtiilJiMis t^peirfb^ la- 
tiiisjttlntic p^tuiflc, qU^fip qKod hodie yidpri 
JEW)te|l,cr!^tbi)4^eft^j^ «difica- 

tos p^r^inivbrton vicimam vifos , m^xim^ 
vcr6 vicum diflum Uii(ndhm)iet,Q^{\ nnona- 
^owfti ryilliiti » Xiailt t^ U mom. Qhm 
f^kn.i^ia^fbf extmt in(criptiones, (EXMyi|cet|i^ 
^fo|lipreIicet>vd Avwidfiufllit fuburbi% 
t\m Adhuc QdnLlovM^^» ^el Mfctiis^ione^ 
f X Aveptkf flmiit ^ ^m\m^ ? vjilt qJwHpf 



-\ 



- r t 



Guittim' ibt Deae Av^enrl^ fuifle cemplums 
l|flde 4d dextram & nniftram mafDris ponas 
feMi introims ^rii ii^ inurQ ^pparem; fec^en*^ 
fes infgriptione$i.(£e^quilHU^ ttisini Stutnpf. ivi 
(hrpnf Ud. 8* pag^ m^ i ((4. & 5^^/^^ M^^f 

DEAE. ^tEKf lAB : . 

ET GEN10. l N C O L A |L \ 

T. 1ANVAB.JVS. 
- FLpRiANVS. 
^T. P.POMITIV^S. 

DIDYJAV^ j] — ' 

Cy.KATORES. G0L.<fdl.?ivcdti^pnfii. 

£X. SflPE. ANNVA. 

' A - ■ - ■ ■ 

Siupr^ ieqiientem mfcript^Qnpii > C9(ni|nf 
l^iulieris effigies : ! 

IVWAi gHn 

CA. IVL. c. Avq. , 

/ \ i?lVS B4TBR. . V 

|rem itK]uen$ irifc^ipcio : > 

0CTAC1LIAE. fX '^ 

VENTll^AE. VXd — ^ 

RL M. OCT^ACILIVS v 



::^ 



'1 ^ 



riliiL VIR. AVG.y , ,- ^ 

...B-^SA. VlV>-«,, , 

'■'■,'♦ ^ * 

tt;em in niftic« cujlufdam dbmu^ angpla 
ad viampu^i^f»iv«:)ccatiii ntaftiiQte hxcurv; 

j"^|>tiQ| 



■ • 

4^ 



. PEAE, AVENTIAE. 
T. TERTIVS. 
SEVBKVS. 
CVRATOR. COLON. 
IDEMQVE. AL. 
/CVI. INCOLAE, 
AVENTICENS. ' 

PRIM. OMNIVM. 
OBS, E|VS. ERGA. 

SE MERITA 
TABVL/AM ARa 
F. L. P O S^ V E R. C pnblico loco. ) 
PQNVM. D.S.P. (de.iiinipttipublico) 
]&^. V<?C-L.p.X>JI>. (iQiw4;itu$decTcto 

]>e<»irioiuiin) 

Et Alta in kpidis firagmine ibidcm. &$iU 
Um. pfi o}. & Stun^f liW^ p« m. i^^. 

DONATO. C^S. AVG. 
SALVIANO. EXACTORI^ 
TRIBVTORVM. I^ BELV, 
COMMVNIS, V?CAR,IV$. 

In cwipli pariere edam' fequentem tiuffi^ 
Uifaipdoneni reftiwit <7iei0(i^^ 

GENtO ^ 

PAGL TIGOit 
P. GRACCIVS^ 

1?ATERNVS "^ 
CVR- COL. ET 
SCRIBONIA^ 
LVCANA 
, V. FEC. 

^ In coenobio in ara tenijplli appam e^am 

■ D. M, 



^ 'H 



•l > 



's 



P. M. 
l, CAMItLlVs; 
_FAVSTVS. 
liixiL VIR. AVG* 
VIV. FECIT. 

i«.^irNo, tyx 

VIXIT ANNIS 
LXXXXl • 

Extat adhuc lapis indidotemjplp^DtPa* 
vid Mprloc Domino didi loei 9Kiittd^)^cr 
nuper inventu$> cum hac infcripcioiick^ 

— ROEPVLON 
^-VGVST. PR. PR 
-^-lAN. SVPERIOH, j 

r-.yaL. PATRONQ. 

^X^Mt qupqtfe Murad (equentes inCcjA^ 
ptionest procul dubio ex Avencici ruinis e6 
cransUtir» Qonliat enim Mitracum aatiquum 
oon efl^^iMr^, MSC« InEtcIe^a parrochiali 
S. Mauricii «fft^ wbm hcc %icur infcci** 



j^cior 



^fm 



\ 



, li, M, 

T. NlGRI 
SATVRNIN 
SATVRNINA 
GANNICA 

WBJ^RTA ET 
CONIVNX, 



I 



Ab alteu v«^ pai|« templv«hfee extai 
irfcciptiat 

y D. M* 



X 



||t Di ANTxctttioiLtiii 

■ ^ ' ■ ■ 'T ' ' ' ' ' ' 1 

D. A^ l 

HIBERN^AL { 
VALENTINA 1 

' . " ■ / » . ' 



fe$m^4* 



/ ' 



HHu;us^iQci meminic if^9iKi»#* Diftat^l» 
Aventico XUI» m« p# yel jam GmHi 
^ X V U f • m. p. Jn eahulis eft Peceniica* Le^ 
eit apud Antoninum <7^iif, PyriBiierc9|Credicq} 
luiiTe oppiduiam hoditt 4i Auiyi^^nifiH dt- 
cionip Bernenfium ^4 Arelam (imm* Vulcta* 
meii c//O^mitfe(re0ppidunlBii^»;^4^. yDefaoi; 
nthil iilittd apud V4cere5^babemus $^ft4 duf 
|iius hoMieo > 6c dbinam poi^ic eflV ioais> ve^ 
reor definire,Noiieire$iennam cermtii^quia 
iion eft refta via ab Avencico Sak>dorQm 
iiique* Hic|>ra9cer€umdanQnefWenfent{aDf 
Caudardi> <}ui ait^ Per/i^y^4^ (ri|{ potih Bedi« 
nefcam ) f^ htifiiiffeyubi bodie ejt viculm Tri- 
4>ey m^iba y^^« Aventi^^ Salodkru^ ^fipie imert 
pgff procul i I)j4ovi0 inm Arolam &ft. TeUm ^ 
T^s iUo^ lens & $chvvaiiden^^^{ttr/|> olim pa^ 
tnedi4mp4:lHdem dntifud iia Rmanorum yi^ (quA 
ddhucbodie aliqulbm ip focis in^ffa ^Pfaret & 

vulg}^ btt S^ti^in^^^ilit Q(6mtti^^gjm 

j^C^ ®^i^ dfpeUdmr) in Un$a MfSa periingii'* 
^. :Qu9dfi;obareyi4^wc* l* tifeminii^ affnkas\ 
Iftii^tfenim kf^f^ dn^e^r T^lipis,fiit.umbne 



V 



,A 



Me Mpemm tel B^n^mf Gatt> Bioni^e, Germ* 
ydkU ) duab^nuunde k Genhm TriPJEDlSi nihi 
hm Pedinfifca mi^m. Vefdkitkr Pedinefca qud^ 

>fi ^Pedietilca > nminibus duoruni iUoruin locotum 
Trtpedis d^ leps in untmconfiatk , fni^ ^rof«i, 
dubio oUm fagus iens diSti ioHTi^bcy fuburbium 
fuerit. %• Hud^a £dificiorufnym4x$me fiibt^rra^ 
longh lathjue di^erfa. | . Mina veteric cUjufdkni * 

^ ^rcis. 4,*VariaI>Jumifmatdibidmtepma. 5; Loj^ 

ciinfegUnefertiU ddmontispfdmfiiii &medt$ 
imerAvtntHum &Saloduttim itinere^commoditati 
6, JEofiagudddmexvicinajrt^taomnis geherismerr' 
cibus &aUisrebUi huc advehrndisppportUnSf quk 
adhuc hodie vul^ Ut &ii^m afpeUatur. QU^ 
omnia mbm hic fuiffe ofi^ndunt , &fententiani 
noJraAconfirtnanti jksi€tfamsD.G^ud^^ 

N 



KoideMlex 



/ 



/r 



APIud Antohihum tion habctur liiciocusi 
fed ih jibib Pf dVinciarum i.inter quinaj 
;§equanbru civitat^onituri ArbitraturGi^ 
jp.jo.huhciocUrii cfle>iedcomuni oppidum, 
coroitatus iWcotQmcHfis caput,cii|us yptuftatS 
fetit )a m l Ca(a0 tempote , quo c* duodc^ 
tim Helvetiorumopp4disuniim>*& cum iXn^ 
cgbuftum fuiffccfcdit^ Ali; Laufaitahi cflfe di- 
licttint , fed mal^, c^m lactfs Lattfoni;> ^ ^i** 






/ 



r-N 



peri jiTe credit^ Ego, falta alioiuot {udkiil^ 

, €dni)cio antiqaifsitftisiempoiibus, alHju^ctt 
fbiflei ad tra je£kiiin Bif o^, via;m> qiii poftj^ 
oc AVendof tu2t)ts in of^pidum ^xcFeveric} 
iicm liniaii dum Aventicum in flore eifec^ iUji 
proximumittifle oppidum v^riiii^^ eft. 

M^M^ ^%» , ft#^ ^mm JM^ M i!>ejjf^ Mf 9 Ml r»/iA 
•iJBiW •wiHr •i5^*JV 7J%' JV ^iJb-tWr OT^ 

NlXtit ad iUuArem, & tot& Helvetii^ cele^ 
berrimdmiiibem accedimus# ^erami^ 
quam eiTe dubium non eft> ita ut de hac veri 
afHrmare poisimtt^, }itn eaiii Ciefaristempo-^ 
jre^xtitiirei' Vocatu^ hskc Antonino il^^ifr/V]ir<9 
lim^ in tzh}A\sJbp$nticumt PtQlomaeo Annti^ 
iUH^i in librp Provihc. fub Theodofio ( ut vo« . 
Jbpt ) edito ^ cmtdi Melmimm* Di vifis iub 
Augp(lo in iC y ILPrdvincias, Gallijs,Aven- 
ticum fiib JProvincia iLugdunenn quinta habi^ 
ta y SCCivitds nehicwUm-, Vitiosii pro If elve-fc 
tiorum> vocata. FtohmstiSy ih Seqaanis po» 
£iit Avencicttm, refertntibus GuiBHni lib. u def 
\keb« Helv. & cWm>lib. z^ cap^ 4. Udfcepnui 
Galilae facit civi€atem> quam &b^sAIgiani 
Qrajaitim & P^nnin^umFrovinciia colloca« 
revidetiu: v Aii)i"^ ^^<n^ Sequanortrm^quaBl 
«fadem cum Lugdunenfi qtiiijta* Andquan 
ver6 efTe oft^dunt, L NanratiQnes^ quas dti 
illa ajmd Vetei:es habentiir. N^rraht Vaudi 
4^Cpniea9 Helvetkum (^ quo Helvettie ncU 

mcii> 



— \ 






fnen) quartQfui regni anno> A vemic^? Ciin^ 
j^binap jfufls impulm 8c precibus , banccontF 
dkiiin^Urbeai, quam in tllius graciam» Avcti^ 
ticum norninaverir^ An* Mt4Q7£. Refiert Vi^ 
pfbipnfit chron. parc p» >Avenricum>(eu uc ili^ 
vocat> 4venzm» j^ni iuifre temppreBrenni»: 
i^ui Romam cepitAfM«|577«Olymp.98.Al^ 
^urbe condt 34frrecun\iumj^i^£<y cfarcmolo* 
l^am} imi^ voIuntmultiBi^ennumCeltaruai* 
Puctai > Ailobroges & Avenzani Helyetuv 
stun ^aput tenuiflfe. Vdler. Mfoklipl.in cataU^ 
9^vpAgri4*C4r;>ir,p.m^ifi« U. InicriptiQr 
H^ Rotnanae iiliu& a^ttquitafiim argutmt ; 
yariae autem fi)nt) tum In ipfo oppido hodier^ 
no> tijim in locis vi€fioi4 in qu« tranala^ fue« 
runt. Anttquifsimas omnium ddeperhtbeii-» 
lur, qu3e Yjcfpafiabo pofitars hanun fragmen^ 
ta quaedam cermbitui; 

^ IMP. CJESAAl. VESPASIANO _* 
AUG. PONTIF, MAX. TR. POT. UXf 

IMP, vm. eos. ni, pesxo. im. p.y/ 

* |n tuni qqadam literis inltialibuiff 

/ JERUNT 

! IVTSP A S 1 A Nl IVESPASr 
■ ifCAIp t-^LIQ I ^ 



^4% Dl sAKTlQtlllORUII HELVltl* 

ttecalpbmiom z.lih* u cap, 9« deTico Iinpe«^ 
f acore loquens didt, eum civitatem AveHti-' 
dun, quam pater e)us Vefpafianus aedificare 
ccepetat» conCimmaire } quod non ita ihceUSii 
gendum, quafi e|usurbisfundamenta;eceri^ 
ledaubdcotoniaeamamplificavcrit > <}uam 
lJ>(blverit Titus# Cum enim^ Helvetia fiib 
Virellio»a Caacini^ vaftacafiiifieC}& Avenci«r 
gam captunt^ut refert Tdehm hi(L lib* u Ve« 
Ipj^nus > qui in imperio ViteUio (uccefsits 
phiriauis pe^ cotum terrarum orbem ^^^^ 
les terrae thbtu aut incendio affliftts r^Utuit 
in meiiusi^irMiiMi cefte : hic> inquam>Iin)>eni^ 
cor, c^ijus patei; Sabinus apudHelvecios fo»* 
nusexercuerat 9 cum Helveciorum cflet Pa^ 
|£ionus Aventicum reftauraq^u"^ curavic y 8c 
ttt popuUsefiet Crequentius; e^deduxic Cq^ 
loniam, quaeFlavia(^genteFlavia> uade 
oriundus erat Veipafianus ) vocata fiiic > pit, 
apparec ex infcripcione , que legebacuradhui? 
Avoitki iu angolo .tefnpliA^Chr«ifj<{. ui 
referunt Gui^ifH' & simpf. cfaron* lib,4« pag, 
m* 278« fiis^ > an hwi nefcio. Ulius tantiun 
poftrjem^ ha^c v^ba Vilferm in fiii^ infci^p« 
Vindelic. 8c cluvittim, in fiia Cerm» Anr« 

COLONU. PIA.TLAVIA.CON5iTANS,E14ERlTAi, 
AVENTldVM. H5LVETIORVM. FOEDiRATA. 

Apbllineiii hk cultum ^ alibr dixisnuii^ 
i|uod oft^di( inibrifiiQ fcqueni ipfi h^% 



r 



LOCO&UM PBSCIllFTlQNIli i^. 

& teo^Ii moro indita> quam fic r^£;nmt Qfil^ 
ft^ & Stuniff. iib. 8> pagn m* :i(d}^ 

ISVMINIB, AVG. . ^ 

JT. GEJ^ CQL. HfL. / 
APOLLINI. SACR. 
^ ' Q^POSTVM. HBRMES, 
t.IB. MEJ>JCIS. ET J^RO- 

fpjs^PrIbvs. 

D.S.Dr^(deiuo dicanint ^' 

Cecnebanir ctiam hoc mono;nentum ii| 
coiumna > quas in platea jacebat. Simlfrf MSC» 
fc^l»j!»/5f.lil?,pa|;.»^|, 

D. M, 

seVeriae 

-MARTIOLAjg . , 

SJ&VER. MA* 
CIANV5 
fRAT^R . 
' . / F,. ' 'C, ' 

Refmincquoqu&idem 5mI^ MSIC» ^ 
ilimf/, ibid^oi $f lUK epita^ 

AELIAE MOPBSTINA5 
OyA5 VIXITANI^IS U. M,VI. 
A^LIVS CLADAEyS ET CANI 
NIA WtODEStlNA PARENTE§ 
FILIAE^DVLCISSlMAfi 
P0SV5R,VNTt 

Q^kmautemcetebris fueHth^eiHrfais) iU 

^ luftna.veterum oilendunt teftimoniai qiio* 

rum maxima pars eam Helvetioram 9 non 

oppidum}j(ed dvitiarem vocarit» l^ukm in 

yiwiiio \ Heivctiae gentis eapuc agnbvic 



• ; 



tidtc0n^ Ift* rf. dicit^ ^vcmticum itffirtm 
fiihlem cmidtmy fed imLiffipfilm quoHdami tk 
idijuiAfimii^idftunf qwaqut imonpariu Gott- 
|ridus Vitcrbiedfis Friderid t. & Hcnric| 
j^jus fiHj £ccrctarius dc ea lirbe fic locjujtlir. 

'Cum loqu^ Aioirog^sfiuntiferppido Laircjaf» 
Qmfui^mbscfumdaniffandisyelm 
'^omen A^enz.afuif^ qua peritura ruit. 
, Vla juferborum figuitfertiaie vitortfmt 
Uarte sinevoHm fmit primatus eorum : 
J>^cidit armwum culiUi^&ofnHefmm. 

LQng^ Ut^*,cjqs pat^ijllepppceria^oftqir 
\ 4um'a<^uc hodi^ iniltbrutii & turHufn qm^ 
bufdafn in lodf rudcra \ uhdc Glatiianus ^ 

Mmia, la\a nde non qua fr^J^tast is orHs 

oppidttHy ffethqua cirtulm exter habet. 

l 0im lAvetMud af€^itfyffm4 fofi^^ 

Qua ckfti^ HelrefU ^at^wt^.fiifiofu^* \ Z 

Imo afiWc antiq^iBiMis tj^p^rfbks la- 
tiiis ^liiic patuiflc , qtiiiflp* qilod hodic Videri 
jpoce^, cr(^tt>i)^ eA, <6^ C3t ejus ruinis sedifica- 
tospertiniy^riamTicamam yi^os» tnaxiiric 
verb vicum didum Uundhe^kr^c^d pxoitiz^ 
<hojni(a rvtlUrii > ijA\{f Pi&ar le mointi. Ocini 
^^EmiMximiH wxmt inicription^s» (CQoilcci!!» 
^fo|lk9rclicec>v^ AvemidfuillieruburbiB» 
ciim ^dl^c udn.loiiMdiftiit» 1^1 id fic^ 
f ^ Avepitscf rmniii e^ t|tii|is]^tas : inuk <^c^ 



^_ •* 






GHiUim. ibt Deas AVenrlai fuifle templum : 
Uflde 4d dextram & uniltram ma/oris porcas 
ieii jntrpitus ajtrii iri murQ ^pparcm fecpiem- 
fes infgriptiones } de quilnis etiam> Stu)npf.i^ ^ 

^lupm lib. 8. pag. m^ 2 ((4. & SiWp^^ ^^^ 

. ' '- f ,^ ■ " ' ' ^ "'^ '. " , . ' 

r>EAE. AtEHtlAB . : 
ET GENIp. jNCOLAIl; 

T. lANVAmVS. 
- fLORlANVS. ' - 

feT. P^PQMItlV^S. \ 

CVKATORES. C<>L.<r<:il.:^vcttti(!pttfi$. " 
£X. StlPE. ANNVA. 

Supr^ feqpentem mfcfiptipnpni (:^^^^ 
Ifxulieris eflSgies : ' . 

IVWAfe CllN >^ 

' ;SbA rAiNEAE 

CA. jvt, c. Avq. ' 

/ \ PIVS PAtEBL 



) \ 



^em fequen$ irifci^iptio : 



/ \ 



0CTAG1LIAE. FA 
VENTINAE. VX6 ' 
RLM. OCT^ACiLlVS ; v 



■ f — 



iiiiii. viR. avg;, . ,. ^ 

t ■ • 

,- ^ - - - - -\ r • - .•- V . V 



'i ^' 



t(;em in ruftic^ cujjufdam ddifuis «ngplo 
ad laampu^Ji^amieictatm matrtipite haecix^- 
fcjd^tiQi ^ 



t. 



\ 



»• 

^ 



Db ARTIQt!]^I01iaM HElV9TIi« 

. PEAE, AVENTIAE, 
T. TIERTIVS, 

SEVEKVS. 
CVRATOR. COLON. 
IDEMQVE, AL. 
7CVX. INCOLAE, 
' /IVENTICENS. - 

PRIM. OMNJVM. 
OBS, E|VS. ERGA- 

SE MERITA , 

TABVLAM ARa 
P, L. P O S V E R. C pnblico loco. J 
DONVM. D.S,P. (dc.fiwnpttipiiblico) 
p;?, V(?C.L.p.D.D. (Ipw datws dccrcto 

' Dcwiomiin) 

Et Alia \n kpidis fragmine ibidein* Gmtm 
Um. p^io;* & stuitiff. Ub. 8^ p, in. ii^i 

DONATO. c^s. AVg. 

SALVIANO. EXACTORI^ 
TRIBVTORVM m HELV, 
COMMVNIS. VICARIVS. 

In cemplf pariece eciant' fequentem 
bifaipcioneni refciwt aiOl^iiy* & 

GENlO , 

PAGi. TIGOl^; 
P. ^RACCIVS^ 

PATERNVS '' 
CVR. COU ET 
SCRIBONIA^ 
LVCANA r 

. V. FEC . 

^ In cccnobio in ara tompH, apparct etfam 



P. M. 
t, CAMItLlVs; . > 

^FAVSTVS, 

luxil. VI R. AVG* ' , 

. VIV. FECIT. 

ii^, ANNO, tyi 

VIJ^ITANNIS 

LXXXXI, ' 

Extat adhuc lapis ]n.<liaoteinpIp^D,|>a« 
vid Mprloc Dbmino diai loei $0{iim|(|»9(cr 
nup^r inventu^, cum hac infcriptioiiCfr 

— ROEPVLON 
v-VGVST. PIL PR 
, ^^-lAN. 5VPERIOH, j 

r..yjfL. PATRONQ. 

. ^^aat qupqtf e Murad iequentes md^n^ 
ptionest procul dubio ex Avencici ruinis e^ 
cransUtf^» Qonllat enim Miiracum aatiquuni 
0(Hi eflb«^/ffir^,MSC«InECcIeiiaparrochiali 
$• Mauritii ^cci:^ urbem hcc U%im infcti^ 
I^tior 

1-' 



\ 



,ii, M. 

T. NlGRI 
SATVRNIN 

SATVRNINA 
GANNICA 

J.i^ERTA ET 
CONIVNX, 

F/ C 



I 



Ab altera v«i paiie templi.Jncc extai 
infcriptiQt 

y D. M. 



||t Di AMTxcttttoiLUii VtutvtriJ^ * 



N V 



I 



D. l^ 

HIBERNWt , 
VALEIJTINA 1 

V ' ' ' ■ — -^"* 



VMV 'WW*F •BB- JV 'JWi- JV •SB^W^PBt 




/ ' 



HHu/us^iod meminic i(^9iKi»f4^« Diftatab 
Aventico XUl» ma ^* vel ju:^ GmDr 
^ X V U f. m. p. Jn cduiiis eft Peceniica* Le^ 
eit apud Antoninuni ^^iif, PyriBnefc$,credicq; 
luiiTe oppiduiam hodie diAuiyi^^ni/iHdi- 
cionf^Bernenfiumd^ Arolaim (Imm* Vnlctaf-i 
meii ci/^m'itf efl? oppiduni B/>M^%>Pe faoij 
fiihii alittdapad V4cere5^babemusf0a<t^duf- 
^kishoMieo, & dbinam pofsiceffelocQS^ve^ 
i(eor definire.Noii eireBiennam cer(&tn,€}tt&i 
non eft r^Qia via ab Avehcico Sak>dortim 
ii(c|fi€i/ Hic|>raMr€amdanQneft^nfenti^Df 
Caudardi> <}ui ait^ ?€tinifc4m ( v4 potih Bedi« 

, nefcam )(?^ hcipi^iyUbi hodie tjl vtculm Tri- 
4>ey mJ^o fcU. Avtnti^ Sakdkrm^ Mfipu itintn 
p9n frotul 4 Jijitovio intfr AroUm &fl. Teiam ^ 
F^s iUoh lens e^ $chvvaiiden^^j^My^i oUm pM 

\ md$^amp4:lHdmdntifu4illaRm^ (qus 

ddhuc hodie ^iquUas ip (ocis iniegra ^faret & 

^c6 ®|(tS$ ofpeBdtur- ) in Unea ^i^Ar pertingf^ 
k^h ^od p^obare yi^uj[. M.JNominit^ affinitas\ 
T^nhtfenm ^ni dn^itUi Tii]pes,Jf^Lu pi^^ 



I '.' 



,v> 



-i. 



iMe Mftnnm tH Bimn^m] QaU. Bionne» Qtrnh 
^kU ) duabm.Undt 4 GmHm TriPJEDlS, Wh^ 
pm PfidiatCc^ifrtufn. Vefdicitiir Pedinefca qu4^ 
-fi ^edie ti fca > mmmibus duorum iUoruin tocorUrn 
Tripedis c^ leps in unurhconfiaiu , quid fmui, 
dubio oUrHpagm iens d^iUH Tribey fuhurlHurn 
fuerit. z. i^d^aadificiorum» m^ximi fitbimai^ 
lot^h lathjue dijperfa, j • Huina veieris iiijufdkni ^ 
^ 4fcis\ ^VariaNumifmatdibidmteperta. 5^ Lof^ 
. jciinregioHefjsrtiUddmontispedmJitiy &medtS 
inter Axrenttcum &Salodutiim itinere^ cmmoditaii 
P» lojfaquitddmexvicinajlr^laomnis geherismerf 
eibus &aiiisrebu$ huc advehend^vpporttinat qu€ 
Mhuchoiie vul^ Ut &\i^in dfpeUatur. QU^ 
omnia urbem hic fuiffe ofi^ndunt » &fententiatH 
^ojrath confirinanti Haftenus D. Gaudar d« 

^ . ' ■ '''■'/ 

iioidenalexs 

Affud AntohihuintioniiabeturliMoctiS) 
fc^d ihjlUro PrdVinciarum >inter qujna 5 
iSequanoru civitat^sjjonittiri Arbitratur Gi^ 
j).3o.huhciocam tfleNedcomani oppiduni, 
coroitaras iWcotQm^nfisicaputjCitpis v^tuftatjS 
fetitjam a Ca(a0tempote,quoe*duode- 
tim Helvetiorumopp4disuntim>*& cum aflii^ 
^ cgbuftum foiffecf(wiit. Ali;Laufaitafnefftdi- 
tettint , fed mal^ , c^m lactfs Lattfoni;> pt vi^ 



. --\ 



V 



tf6 D«'ANTl<^t»6ftttti ttHtVitlA 

f 

«Uiout, di(bitaa^dAntx>ninumfHit siemiot 
nrference eodem ^^mdnnp^zpvini qutfniyide« 
Aliis eciam djcinijrNoidonolejt* 

Celehrhrd & AHiiquhrd Pdgi Am^ 

I.Am ad Athbrdnitum ^ccedidaus |>dgutili 
qui x^uidem Urbigeno dppidis Sc vicis mi^ 
iriiis ^equei^ fuit^ cum enimmaxima hbjus 
pagi portiO; montdrafit,&antiqttisteidpoi- 
tibus minits culca fuerit > non cpc oppida, ned 
tocvicoshabuiiTeverifimileeft. undeetiaift 
locaqud^in Kdcp^go antiquiora ^e credun^ 
tuiiinin^eriore ArgoVia> id eft, ejccta iponcies 
in planicieDrodifftuniina conftruAa fuerunt^* 
Inter haec num^rantui& SAhmuiH & Viwhnif^ 
fam , fiquse alia fuerinc ^ -eorum memoria ad 
nos non perVenit« 

.•roWiW* JV •to^JV •P»tpir IWiir wHr 

Sdodnrim. 

Httjus Idei (uc opinor) primus /cril^cd^ 
rum meminic ij«rvif//fitf squidiftareaicil 
Pecinefca X m. p. ^abAu^iialtauractiril 
XXIIL m« p. apud enim alios Vecufti6rdi 
tton fic,qnod fciam, mentiOjnifi valeac Clititri 
\AiAf C.4. conjeaurat > crediceninii iild Vitk^ 
.s^ apttd Pcplomseum, Q^ii^^iwx» pr6 SaUdii^ 
^m Upr tAm pd&io Salodttrd Magls ioA^ 



Veiffat, '^u^fn Cdnftandae ( qu« Ganodump 
Ptdlomasi qtlibufilam videtur ) Ancpnino 
tdkiurumi in tabulis Salaiutum didciii'« 

Unum ex ahdquifsimis cotiua Helvedae 
oppidis effe dicir Sin^r. lib. i. Reif^ itnjb {b<» 
rorem aeftinuiri Tr^virorum^quorumurbem 
Hini ieculd condicam vckufti tr^unc anna- 
les. Hinc JUftediits in thefaur* Ctnm.tit.XXJX. 
djferit, Salodunim ScTigurum j 0; annis poft 
Trevirim(ii^(f^, chca A.H* ^06. ) (aitk condi^ 
us , adeoqj has tres urbes forores appellari« 
^edhbc fabuloftim nimisjodicac Gumim. ^ai 
tamenunum ex XII. Helveciomm oppidia 
fuifTe aileric, qubd poft ejus incendiumjCefti^ 
tucum maximus fueric vicus ^ & poftea (hb 
Maximiano caftrum faftum* Stumpf. //i^,/« 
ibfon.fM.:t^3* afTeric eciam hanc urbemcen>- 

?oribus Abrahami lo. cirdter annis poft 
Vevlrim fuifle condicam , eodem icil. cept- 
pore, (}uo Damafcus fnSyria condtta fuic* 
Quidquid ftc, celebirem ac veterem fiiiiTeloN- 
cum, oftendunc non fbliun codi lateres vari} 
eoioris> &rudera p^r ambicumreperca^fed 
eciamveceresRomanae inlcrjpriones > qua« 
fUm adhuc quaedam extanc > reperca enim fbit 
infcripcio Deas Eponaefafta,Heliogabali,uc 
^credo^ cempore» qui & Anconinusdiftu^,& 
foiis Sacerdos fiiic : ^cm illa in piivatis fledi«> 
bus h tegione n^celli* 



. \ 



I 

m \ 












' |43PiLIVS. KESTIO. Al--^; \iL;^ 
:EG: XXIL AljfTO^l 
ANiTE. P.P:F, IMMT 
..S. COS* C?RA. SA-f- |6i 

,.KS. VICO.C&ALOP 



B.D; 1 - -XVHL KAL. SEPTEMS: 
IMP. |..,:.&N; ArfriJNlNO. 

J^V^- I . ...IL ET, S ACESIX O 

Te )...lt co^ 

ly. s.i, li / 



^' 



I pii m p ■>■ 



^.v 



I in. Siij^i fic imerprtcatur i Pc« Epon» max^ 
in« Opilius Rettio,niilcs L^ibjM^ 
4Ant6riiipaq>nimgtoiaB.pi« felids immtihii 

> cuftos , Cutatof^alenfuim , yifip Salddof em 
dedicavic X 1 1 L Kal; S<;pti &'otJiiiiip hoftrd 
Aritoninp Aug- & Sacerdotc 1 1: & eortfufe: 
Votiim foivit tibens merito. 

CircMti»u^CKCCLX5£XY"I.fuB 

0iocleti|no & M^iiriniMno^ S. Urfum ^x Ic- 
, ^io jic Thelfttna > cum feia^inta fex fociisi 
mirtyrio affeaum/eruiit , ibique fepul^umii 
tode poftea in ipfius rtiefrioxiam ,^condituri^ 
tempiumj m 4up erat monuniientufn Kocj c^^ 
"^^ itts pats tantiun ha&etur. 

T.vCRASSl C-.-t , ' 

/kVlTO Pi I 
AR XXXV. f 






C^m anhfli i$i9. aicak majus traftucS 
~ - difos 



r 



I 



l 



t.bcOxdH DBSCRtfttOMI. ?7S 

diiToIverciur, in ebrcpemiin aroe {pecic&xu 
i]uadratuin,edu£la in cacumehrtipreniapar- 
t^ ligamentis Ferreis admbduiniirmuinjex» 
terius.eratichaeiitetCt referenie GuiUimMs.ik 
swnpf. diAbloco; . . 



Inceriiis rep^rcse diiorum corporum reli- 
quix, in cranib unius i:racJirgenteaUmina> 
cumhocverfus, , , , 

CMditur boe SM&iuiutiiHltTbtbdidisUr/iifi. . 

Duas reperiojcirca voci'« Salodori origi^ 
nem,{entennas. CredunrntTniiulli Salodoru 
diftuiri, quafi SoUt iurritH , qiiod argiiete vide^ 
ttlc Antonini &aliorum pronuntiatio , qiii 
^aloninim vel Soloturiim proiriintiant, & an.-' 
licjuaturris, quaeadhucin uibismedioiroii- 
fpieitur^quam^uearcis^borienteincroiQiin 
lervaiTeait GuiklinMnm, Unde vohintmtilci 
vocem Durui aut b»r«m, veteribus ('• 
tiirreni , qiiamGermani voeant'^ 
7bnn , ad quod refpicere vide.tur 
ptohuntiatio Qermanica 4SlilOl(>UU 
riinc tanjen alij, in ter qucks Cluviriiii 
vocem illam fignifi^are tranritum in urbibus 
adamnes podcis; Anglis ehim o«r«]Gerina- 
^is btm , idem fere ftgni^care quod (3r^d$ 
du^ porta, per quamtranSmus. Prima Hte$, 
fehtentia hac cohfeQura firmari pbilet,nempe 
Jiubd caol ApoUb,id ^iSbi^in Heivecia ccle- 
& biatui 



bratus , hic quoque colerctur , cjufquc cultu^ ' 
ytY inftitutus,vcl rcftitutus fubrHchogabalo, 
fdiisSacctdote, cujus mcminiffc vidtcur m* 
fctiptio, facEjt i vctifimile cffciilUm tufnra 
foliconfccratam^ cx quo Solocurum npm^n 

^cccpciit* ^ . 

Arridct tamen ^aliomm fcriterttia , qua Ita- 
taitar SalQdutum , i Salicnfibus populis Jta 
dcnominatum , quorum fucrit caput : Et fank 
fupra mcmorata infcriptio vocat Salodorum 
(non Sdlodorunv) vicum Salicnfium 5 qiio- 
mm mcmoriam confcrvarc vidctur Sdlfa^h 
ftvc SalicnfiumaquaB,vicusinterSalodorunfi 
& Bicnnam : qmneciam r^io qu« Ncocoipa 
Salodo^m ufquepertingit,^nyquitus appe!- 
labatur Sdlgen fivc Salengmy\d cft,Sahenftum 
traftus autrcgior Saiicnfcs a^emdextram 
Arulae ripam a Bienna ufque ultra Salodo- 
rum incoIuiffeteftaturG«rfliw.pagV}7s. C^- 
lis vcriyfiierit Salicnfium origo,nonita cer- 
lum 5 f<>rfan k Saliis Gcrmani«populis, c^i 
& Franci dlai funt. Marcelt. lib. 17. hos ita 
nimcupatos a Sala fluvio ppinatur AUbame^ 
' m in Tacit. Ab his lcgem Sal icam proma^ 
irafleputat iiW4/w.Fuerunt quoqueSafii Mar-' 
trsfacerdotesidiaiah Hcbr. ^^ ideft, «x- 
altarc, «ievarc, Mcrul. prarr. ^. liV. 4^ cap. |8> 
dc quibus VirgUius ^ncid.8. j 

t^ exuitanfes SoUqs md9sq^lMftr€9$* . 

- Eft quoddait^ milituin jciiuf$, qjuds Soldu^ 

• rio* 



LoctiRtiM DiscKi^tiokB; z7i 

Hoft \ &alljs appellatos narrat C^yilrr. lih. 4; 
oel. gal. Hofni», inquit Cs^Ca^ti hac efl cqnditio; 
ut pmnihk in vita cpmmQdu una cum bitfruantur, 
quorum amicitikfe 4€diderini:fiquid^sper vim acci^ 
dat^ aut eundemcafumunaferantyfibiinmemcon^ 
fcifcaht, niq^adhuc homifiuntinefnma,repertusen 
futsifuainy qui eo interfeSo, ci^us ainicitiafe devo-^ 
vijfet, m^it^ciifaYetQ^xd fi hocmilicutn genus^ 
ex ea> in qua erac Solodiirum, regione, 6riiin« 
dum fuiiTet:? Sic etiitn tjefiatse Pol jrbij> HeL 
veti; qtioque fueruht> uc alibi vidiinus. ^ps 
yerb eife pucet ^oldurios C^fariS} Guillifri.viU 
pag.iijf^ libii.&c. 

Vindonijfa^ ^ln^tf% 

EJCcat hodie in inferiore Argoviaexiguti^ 
vicus di3us Windifchf dxjUs cam pauctf 
vetuftaps ruperfiiht argumenta},iitolimcele^ 
l»rem fnilTe locuhi vix credi pofTet^hiii e/utf 
antiqui melninifrentScriptdreSxqui ampli^i^ 
inam populofifsimamque civitacem fbjfre te« 
ilancuT) fed ab Accila Rhenihoile (ficecmr 
.vocac Sidonius ApoUinaris ) i{a funditus ever£itni 
m hodie vix vici mereatur ndineri; ^ Hujus 
ahcic[ui iUuftrifqs loci incer aliosjntoniititsm 
. fiio itiHerario^ Vihdonifram incer Vicodurt^liih 
& Aiiguftam Raurac^m ficam, icribens , Sc 
CirneL Tatitm Varijsrlocis, mecninetunc. tJihii 
prtiviiieiaiiuiiac uibimA QaUiiC<m4xu^ cafirimi^ 

S i Yinit^ 



L 



xf6 Dh Antiquiorum HitVEfiji. 

Vind^niffenft ^ Gallotunl ver6 VM\g\^^Ptndon^ 
zaxyendohem, vocant. 

Sica^eit VindoriilTa ad amncm lirfam * uM 
Anilam ingreditur, in tcrfitorio DD ^wf-i 
nenfuim: Haiuit^, (m 2i\i Rufingemf md^ 
gtam coinmoditatem iduobustUUnavigabibbtisfiU'' 
vifSy duos trajeSus foriiid. ac aUeram quoqiieRujd 
fiuvifripamadificils olim complexa. Stiimff, chron.' 
tib. 7 , p* m. 20^. hahc urbem adeoa(B{5lani 
fuiiTe afTeric, utomhiacirciimvicihaloca ubi 
hodii oppidum ^tuCtf caftrund ZUinbm^ 
Abbaria ^timg^felfccn/ 2C ambrrii fuo conni- 
plcxafuerit. Poftcu/usyaftacioncfoluiii fuB^ 
i)rbium QJrucf proptcr c6 loci tra jefltus nectC 
(icarem confervatum fuifre.Maximamiirbeni 
fuifTe teftantur longeiateqhefiib rerra dJfpcr- 
& nidera, invenrinumifmata, miiri ,co{iapfi 
omhis gcneris forniccs> & pavimcnta, &c» 
Ma}^ crgo MarUanns VmdonifTanfi pfopcMo^ 
guntiam< urbem cbllocac Hunc locuin jaoi 
CasfaristelTiporcfiiifre>afquefppftil}iusmcen^ 
'diuni rcparatuni credibile eft, aquditefunaE 
varias paffiis eft vafVationes, doncc tandem^ 
ut ^am diximus, pcnitus eft delcftus* Viado^ 
niffam olim fuifTe legtonum hybernaculis 
nobilcm rradit Tacitus lib.4.h'>ft. Hjfberhafub-^ 
Virfi^cf$mataque\ ^s tanthfnreli^ qua MapintU^ 
0i ac Vindomffa fita funt. Er paulo poft, code tl 
lib.^ Atque interim una & XX. hi^i, Vindomffdp 
Smilm FelUsf cum auxttiartbus cobortibmfHf Rb^ 

tp4m 



Lpf^qmiM DlSCRIPTIONB, »77 
tigm irrufere. Infignis quocjue fuichiclQCUS' 
po vidonam adverius Alemannos a Con-r 
jlantio, Conlljiuinip4trerepprtauin,c|uade 
"rel-c Pan^gynftes adCohflintinumdepatre 
Cii'i ftaano, loquKUr, QUideommemsrem iJn- 
ipmcjm viSsrUm.&lnptratorUipfiusvubieregio- 
■rtofuiif ? Quidyindutiff€caBipo$ ht^iumfirt^ecm- 
p^etot,f^iuibttcoptbiaepeitoi? Hanchiltoriam, 
fum bujus non lit loci> vide apud Eutropium, 
maicime verb apud Si^onium de imp. occi- 
dent. ad an.CCXC VI. ^upcrlunt adtiuc apud ' 
y indopes quzdam antiquitatis monumenia. 
In coemeterio inquodaexterisris pafietis ce- 
pliangulq,Mercuriiiniagoadlliucofl£ndeba« 
tiir3n.i6t^.<\iiimGuiUim^n p.2;. Tao cempore 
integram prbpi aijhuc fuiife referi. Ibidem 
|n ccemecerio Upu; yilebacur cuni his 
liteiis : 



| C?,AV D1 [ 
IncorJenicoemeierioUmpraseffbiraeftclitn 

hac inrcriptione : 

Filit ejus quidam civl* 

Romanus, iberrijs. F.Ap- 

»i<n. antiq. adaiin. Taci- 

ti, rcfcrentt us incolado* 

mo faxc fti iic 



J78 Dfi AHTIQSiQRUM HfiLy|TlJ| 



CAL, 

yn. 

t D. 



Inter arcis Altcnburgi > propip Vintioiiiift 
^m feliquias> haec infcriptio iiicer duas (axj 
partes ceirnebatur) ficut ref(^t GmUim. pag. 25. 
& Kupfig^us^ fed jani magis ruo tempdte iiiaii: 
cam* 

I.. VEGNAtlQ. 

PQL. MAXIMO- DOU 

FOR. pOR. Mi]^ Lf^Q. 

3fL G. P. ^. QVSORIVS (g^minacpi^jaids) . 

A^^.XLVliL STIP. XX. '* ^ 

H. S.i. * (Hicams^V 
p. ROSCIVS OMPHA 
LVS. HER. FAC CVR. 



b -v» 



Hanc |/iMrf/>J& iupr;idiap locp paul6 ^Ufet 
^efcrt. ' . 

Simlerus MSC. dick> mllicum quendam 
l^inc If^pi^em piuro inleruiire^^ita ut nu|if iion 
a^pp%rea(.Sequeptem infcripcipne apjid Cam? ' 
pumrcgU ( Si^aiftifitn) er Altcmburgq 
f llacam } ciim rufticus hbrtupi iHolicurus 
- •"■:,cx;fcripfitG«^^ [ 




C. VAL^RI 
VS. C.F.VOt/ 

CAMPANVS , 

VIENNA. MIL. 
I..XI.G.P.F. ^ 

^OLNI-ANNO. XI, 
STIP. XL T. FE 
C. COMINIVS 
.' UEMAVSV5 F. 
F. C, 

y * - 

Reperti quoque (untnummiapud Vindcv 
nes, in <^uibus erant Diocleciant Sc Maximia^ 
fii imagmes» Nummi qui DiocUtiani effi« 
giem ferebaht,exuna panehanc habebant in- 
lcriptionemlMP. Cb. Val. Dioclitia- 
Nus. Ap. AuG.- ex altera pane erat Jovis ef- 
iigies,cu[m hac circumjfcriptione Jovi pon^- 
sBRVAT* AuG, c^In nummis Maximiani> 
fekuna infcriptumerat Imp. Maximianus 
AuG. exalreravei^6parteGE i^ioPopuli 
RoM AN I. P. Ls. VihdonifTae eriam in teguU 
quadrata hoc apparebat monumentum r^f^^ 
r^ntibus 'Rupngtro & smmpf, ibidt ( 

|N ONORE S£| 

MARTINIECPJ 

VRSINO SEB 
IfSCVBVS IT DE 
tlBALDVS LIN 
CVLFVS FICIT. 

; euiViman. ff abfp, lib. ^. f r^ ultimas lineas 
pa^li^ aliteir habeCt 

S 4 eScv- 

/ 




ESCVBET ( oIdE ; ' 

TIBALI>VS XLllS. > 
• CVLPFVS FECIT. 

E hoc loco non aliahabeodic€nda;re' 
feram hic OuillifnanMyeth^ de lEleb. Helv. 
pag. fj. Tpk^iHfiinunc Zo^ngenvocanu opfiium 
frope ffl. Akacumvel Viggerim , itfjifs antiquiutem 
'etfimii^^frobent Romana , aut vtiuftatis inftgnta^ 
iamen hde ci>(lfg(U non jarum ^ignitaijs babuijfe, 
^ (juH 'tempor^lffn Caffli Craj^i imp/ctidenda mo^ 
neia licmiam, ai^fhoritat^mque habevetyOppidumq^ 
effet, fumiTigurum non nt^vicus e£ety &exiguo m 
honore t ^fftqtt^ntum monialium attulit monafte^ 
rium. Id ^t^e^iit^ti/fiftuitfeft ex privilegio ,quod 
idem Caroliu Jiihatiffk Berthaformfua A, C. SS^. 
dedit cude^daturegtmt$eta,^mo inprivitegio ujm 
Tobinie^ifii nummi expref$\ momorasur , recipi^ 
turquey&c. 



PAgusTuginm. 

Hllnc paguih, Jilibi disjjinufi, hos habuiC 
felimiteis , Ljnii^fn 8c Ur(am amnes, 
iiuef t^ups eoticlu A fucrum r«^'«i, vclToy- 
geni (ecuiidum Strabonem. . Henrico Spepba- 
rio^Tu^^H^accos vocat) ^uerunt vccuftminii 

. Hclvc- 



. LbcoKUM 'Piiscn,ipTioNi|. ||i 
Helveciorum populi , quotum prsBter Strabota 
ntra, Eutropius , Flatarchus in Maiioi ali'^^^ 
memineninc. Hi Cimbri 
Juique nomjnis in oppido 1 
C]uerunt vefligium , quod ^ 
yetierum illius meminerft 
' XII. iacenfisab f^eiveciis oppidisfui/re,& 
poditoodum diycrHs vaftacum temporibus 
yult guillim. De hocnuUaaiia habemus an- 
tiqiiicacis trionumenta. 

In ho 
Sylvanii 
nint',"q 
runc val! 
tur : relii 

ratorum •, 

ronis pr< 
Sylvanii 
preecipui 

mum ftetiffetic, unde etiam .Sytvatlii omnes 
inferiores & fuperiofesSt4»w;hominati, 8c 
enrum icgiotv^in £f4»r^ v^cau fiiit. Gm&im. 
lib.j.c.j. ■■■■■■. 

Hafeti i{vulg. IH Jm J^nf (ffanb^hujus pagi, 
quoc|!fuenintinco!je,hodie Bernenfibuspa- 
tet. De illorum origine fic Outtl. ^.i^^o.Hafci^ 
ex Frifia orituuU , & urbt Haffelitigt, tjue in Wefi- 
fbaUd,dutfo[ius Ha§el,oppido ad yidrum fl. ^i- 
bus Frifiti occidentatif.provindtiTranfifuUn^iHs- 
ftliamiefevaHem RefiioduHore confiiiusrutit. 

' S 5 Fait 



itz EJh Anticiuiorum Hblvitiji, 

Fuic hic pagus reliquis, falcem quoad op« 
pida> ipinus iluiftris ; regionem enimtion ica 
fGecua4am> m^iicimamque panem inter mon?- 
^Xts ficam, o<;ciipavic« Pauc^ func in hocpagp 
}oqi, QiiaK, quancum (ciri poceft, amiquicacein 
fkpiant, fi (blas Aqudt Uelvetic4^ excipias>qu4s 
Hbinan. Mh* j. CafteUum fhermarum, Glareanus 
vero jtfemo^Un appellanc, vulgb ^a^ett/ ubi 
adhucRonianavimncurmonumenca, Anno 
PQmiqi cencefimo^ quoimperiuminiicTra- 
lanus, martnor^a ^pud Aquarum caftellum» 
columna illi cum hac infcriptioneereJlaeftf 
Han^ fic referc OuiBirndft. pa^* i^^f Ec Stumpf^ 
«lltrpp,lib.4,ap.*i. 

. IHPf CAESARI. 
DIVI. NERVAE. F, 
NERVAE TRAIA 
NO* AVG. GERM. 
PONT. MAX^TRIB. 

POT. COS. IIt P,P. DES. 
' , IIL M. F, LXXXV, 

^Mlii ^lkev Jiupngemiftd Tkoniuhmpt 

IMP. CAESARI DlVl 

NERVAE F. nervab 

TRAIANO AVG. QERM- 
POJ^T. MAX. TRIB. 
POT. COS. II. P.P. 
DES. III. M. P. LXXXV. ^ 

Haoc cohtflmam in iuburba^is opp^^ 
Aquenfi^ /agrisrcpercam, .£gid^us^ TIchucH 
iOkron^np^ > tum eju^ Comiucus praefbftos 

in 



in^arceai trahftulit, & ante arcis ponteth co}« 
locayit.Anfi534f^«ifi/>»,pag.i^o. Eistumpf. 
'ibidi. In i(tius bppidj cemptp , adlatus (inL 
ilrum ingrediendo, quondam iaxum , cufh 
1 jnfcriptipne Antonino, Caracellise cognomfiy 
fiato fti^a, fitup) fuit, ut rcfert Simier. M S Ct "" ' 

M.AVRELIO. ANtQiSllNO. CAES. ,' 
1MB. PE^IGNATO. M.L.SEPTiMl 
^ iSEVEBi PERTXNACl^ AVG. FIHQ RESF. 

AQv. -• -^ : ' » 

Fuit & reperta dedicatio peo in vrfto fafia, 
'ia^3l^aquaclrato,ab Uldarico^omitel Mos*? 
teforti Tetn^cum translato,anno i5<$4. qudd 
aras forma cum his literis cerne^^atur , ut hati^ 

DEO INVICTQ 1 ' 

, tlB. <?ASSlV5i ^ 

SANCtVS : 

Et TlB. SANCt? : 
IVSVALEl^S 

L. ^ 

> . _ 

Hujus loci meminit Tachtis lih. i. hift, durji 
ait. irritaveranttufiidamin^enium Helvet^ QaMic^ 
]eni% olim airmisvirisquemoxmemmamminiscU^f 
^a> decdtde G^lba ignari, & Pitillq imferium almu^ 
enies. initiumbeHofuit avariiia acfeftinatio unde^ 
vJcefimd UgionU : rapuer^ntpecumam ipi^am in fti;;' 
' pendium cdjkUi, quodolim tielvetij fuis militibus ae 
fi:^pidiistuebatitur. Mgrl id pap fielvetijy inte^ 
Jcepiis epifioiiSi qa^ nomine Germanici exefcitus dd 
Pdnnonicas Ugiones ferebanturiiienturioneH & quof^ 
' * ' ' dan$ 



/' 



^ » 

4dm mUtum in ^ftpdia retmib^nt. Cs^inna ifU 
4Vidtu,pr9ximam quamque i ulpatk . ant^quam fm^ 
niteret^ ultiim itat. Mffta pxopere ca^a : vafia^ti 
^gri. Direptm hnga pace inmodifan mumrtpif ex^ 
puSmlocuSf amcenofalubrium aqu^rum ufu fre^ 
^uens* Heivetj/ propteryajlarps agrot.ifkum Tber" 
niarurn direptHm] ^ommoti m Casma^ (^ ViuUtum, 
leSo Claftdio Severa duee ftatuerant iegumt refi^ 
fiere^ Sed chm cogitarent exitiofiitn atUer^h ve^ 
teranos ejfe praliumj^ &intutamobfidimem caftelU 
Mapfis vetufiate mmibm\ mh aufi tentareforru-' 
-mamy amaaljetemnt inter Cacin^ ex$retttmt ^. 
Maticss colmtes in tnadio va^abunii. hx his 
Taciciverbisoollieereeft. j. Cdobrcm^ob! 
loci amoenitatem , 8^ chermanitn coinn>0di«^ 
catem fuifTe locum/quem jam CarTaris tem- 

Eore excitiiTe credibile eft/ 2. Bcivetiosin 
oc aquarum c§(lello prasfidium habuifTe, 
tam qu6d loctis eflet adversu$Germanos mu- 
nitus & refiftendo opportunus, tii qu^d,ut aic 
fCtuverius^hfic nd conQlia venerinr Helvecii, Sc 
liic (uas archivas habuerint. 3. yicumfuiflib 
lnngnem,(}ui in municipium excrevif^et^tem- 
pore pacis quasa Julio C^elaread yitelliuiA 
'Urque<luraverat'»tumenim & direpcus ther- 
marum vicus> &aquarum caftetlum^ locus 
. tamen poftea reAitUtus > ut ex infcriptione f^- 
pra memorata>8t Antonino Caracallae Severt 
jSlio fa£taconftat ,. ubi Reipub. Aquenfis £c 
Hiet^o* 

Memi« 



• ^ ■■ *^ .... . -V 

L6C0RUM Dh«cetptionk« 2i^ 

. IVierhinir cujufHam ihfcrfpciohis ad tedetn 
Hctsim Gebefdorfi noh long^ ab oppido Ba- 
den, vici, GuiUifn. Habfp; lib. 2; q^ih fic 
ireferr; 

M. MAGIUS. M. K p6. MA 

GRIUS. VER6nA. MIL. LE(3. XI. G. P. R 

MARCL ^ODEStL ANNO. XXXIIL 

EX TESTAMENTd H; F. C 

I^EN.NlU$ ^ECUNDUS 

Qj^ROMANUS VERJ^CUNDUS; 

H. S. E: ■ ^ 

liig JO(<L ^<i» ? Q ^A 4%^?<2l*fc ^»<^.i. ^4»i>r»^ ftft^ 

Bremgarte^. 

Ppidutii efl: ad Urfam fluvium> iradU 
_ ftum, iic vulc Guilltrhanhus pag. j»?» 
quafiprima Guardia atti^itm^Komanvrum d^cem 
fcil: mUtbus pajpium JupraVifidohtffam. Namfi 
Ifci fiturn. firmitudtnein, ulmatemy dmahitAtem 
j^eii£s,nullum4^(bium erit^qiiin KomdnocultUfuerii 
faraium. lUud fiumeh Urfd, m circino drcuhdu^ 
Sum, pene totumcingti.affurgentefehfimeoincoUi'* 
culum, qui qu4 flanttiitm itiictti foffa clauditur& 
piracipitioi 

G\ f f^ ijm»i wii^ yTgL yjv^ciff^ rftf^fga 

LUcernam admbdum anciqoam vult 
Tfchudus: Nafium olim vocatam referc 
Volaierran. Ub« /# Luceiciamvocaiidamcenfec 

Ofvvalm 





OfvvaUm MoUtor Lucerinus. Non oppidiii^ 
quidenisiedaliquem andquum Idcuni fdifft 
crffdiderim, cum iiometl lacinamiinguain £^- 
piac Uijerm Lacocernam , alij fimplicirer 
Lucemam yocanr> qu6d iUic olim in havi- 
g^rium Uium ^ hofiii lucefna ippoherecuo 
cui rei verofta illa turri^ ad iuperiorempon« 
tem> infervieric: Pharbs hu jii^ g^heibis cun3es 
dixerunt. vid. Siml lib. i; Rjeip; & GuiUim: 
pag. 335« Et majcime stumpf. (htbh.i^.j: 

Cap.7- 

} Licerse fiindationis monafterij Luctriifn^ 
fis> hanc urbem vocanc locum, qui Luceirha 
exanciquicace difttis fuerit. MknftMb.s.Stumpf. 
aihlito. 

' Prsecipui hujujk pagi intolag Tugthi di^Qi 
liint. Habitaninc &hlcaii)po^ii>quibuCi* 
cumilli antebeilum Cimbricuhi fueruhc; auc 
cfciam poft illud novi hofpi res in bqc pagcl 
Oias iixerunt A;des^<^ ur^ios Taurifcorum 
reli€|uias dTe plerique credidenint^ De Tau- 
riicorum aucem origine non idem omnes (en^ 
ffunt» Arbicrancur quidafh, Taurifcihs Plio<: . 
caeqfum fuifle colonos , qui relida AGa.iri 
Galliam Tatif^ojiavi (undeTauriicojrumno^ 
meh) appuleflint, & Mafsiliahii Tauroiant^ 
dum Pcolomaeo £c S^abone auchoribus, coh* 
diderunt^ boftmodqrh mucacis icerum fedi^ 
bus, eiihi Helvecisecraflum^quiinterUr^im 
Rhenum^ eft> occitparunc. Videfuti&s apuci^ 



Lot:oitUM OBscRiptioMi. ll/, 

GHitim^ lib. j* cap* u ManeBin. vero lib. 15. de 
Taurifco Galli^ cyrannb ab Hercule ihcer- 
te&o loquens, innuere videturjTaurilcos ab 
hoc tyranno nomen accepifTe, fed hoc fabu« 
lam UpiCi De Taurifcis fic Stephanus* Tau^ 
tifci populi propevel tircum Alpes, dicuntur&Tau^i 
reni Polybio. Erathoflenes Terifcos ipfos vocat> pet 
ei Hi etiam Trojani dicuntut* S.ed unde di Ai 
fuerint, cap. XVil. diximus. 

Suitiam qni coluerunc^ non min^s quam 
tlranienres Taurifcos fuilTccredit GuiUimi 
lib. j. cap.2. fedpofteaCimbrorumreiiqui^ 
9.S ea infediiTe loca. Fueruncautem Cimbri 
Cimbricas Cherfoneii populi> qui nunc Sueel 
dicumur* Keferun; Suiti; majore^ fups ob 
Oceani inundationes^, fedes mutare coaAos 
has bccupafle valles. vide Vlor. lijb* J. cap.3* 
Ec Blinium lib. i<$. cap. i. Aliasc^uafdam circa 
boe /nomm ftm6fttias csip* X V I. t^idim^^/ 
Solum hoc addimus, Suitios forfan diAos a 
Suiconibus^quos t^aMf Aquitonarem Suevia^, 
jgencem facic# • Vcl a Suefsijs Germa(nis& pot 
p^ulis, de quibtrs fic U^rtianus. Sueflij PopuH 
(iermania, quos cmjeSate licetfuiJfeConJiantienfi, 
BaJHieinfi ac Sedunenfi agrofirntimos, &interCettai 
H^tpetitf^ annumefari, fiv^forte SUitinfks effi, quf 
€Um Turicenjibusquondam Hdvetijsnoflrimemorii 
bella geffere : Vet Suep}, ijt eH, Suevi: Nam cumjln^ 
gUlis annis domoy Suevorum media pars excederefg 
f^te diverfas ad babitandimreffonesfibidelej^nt^ ^ 



tSS Dfi ANTrQUlOKUlrf HfelVlTIA 

kxquibusfarfaHfunp HU mmtifrihqui Dani^ & N^ 
Vegiafunt jinitimii ac qui tiria Lepmios Rhdief^ 
habitant,&c. . 

. tjlarbncrifes quoque iub hbc pago ftieriine. 

Hos S»uaneces, aur Suanetas^ de cfuibus plin. 

lib. i^ cap. 2o. credit Guit^m. Rer^ Helvl lib. jl 

cap. ^* nori (bl ttni quiai iiiter Alpinos popalos 

. ponunturj f^detiani quia in ejus fegioliisflie-» 

dio eft pf abcipuiisldcus, Suanddy di&us* Quo^ 

iiiani y(lr6 & ^ Plinio&aPtoiom^o/uxta 

Regufcos coildcahtuf ; cfedidit 5in»/mtf dd 

Alp. forte fiiiffe Algovid^&Suevosquiint^- 

, tiof es t iacu Bfigaiitino campos liabitan^: 

Ali) adhiic qpiiiatifutit^^^i/^fr^ diAdsqua(i 

^arunctes^ fl. Sar f ccolae, hodie cornitatus 

Sarunegaurieriiis; de his iriter Rhsetiae po^ 

pidds; 

ITgurinds yituftirsimos.,fiiiire HclvctiSB 
, populds dubiurii iidn eft: Eofumcnim 
anciquiisinia fit riienrio apud Cdfar, lib. i. 
Straion. libi. j»koTum\ib.j.cap:j.Orofium\ih: 
5, cap; td. plutar^um in vit^a Marij, &c: JHii 
ibf^ifsiriii populi, Cimbrorum ip Italica ex* 
pLediliorie fiierurit (ocj; : Horum virtutern ex- 
pertuseft Luciiis Cafsius : Tandeni a Cagfare 
Galliarum domicore circuniventi iri bellq 
JH^vetio adArarimil«c^dunn^rv Sedquodl 

insLgis 



LbcoiuM DiscaiPTib|f<B« 2^^ 

Saigik coifftderationelri hieretur> anc^qiiicatis 
^fiiae iiiefnori^nn>h^Ciiioh Virtucis l^uclem; axi« 
liuc hodie cori(ei:vaht> ica lit prima^ int^r Hel- 
fmds ceneant. Quofhim vero limices ha*^ 
buerit hlc pag^s, cap. i. vitiifn* . Fiiicdubib 
|>rocul hic pagusi duebus pra^cedencibus, five^ 
Ih agrofuni bonicace&amoenicacci^dveinpb- 
pulofiim &: oppidbrum frequencia, five in re-; 
giohis afhplktKiihe ) fiiperior & illiiftrior; 
Nos d^ ifltius celebfioribus 8c anciquibribus ^ 
locis brevicer agehips^quancum (alcemeoruhi 

ihhoteicere pbtuir; 








Ttgurutffi 

liamvis ih Hac illuftri urbe nulU hodici 
^ ^ excenc ((ahcmfquod itiam) Romana- 
rum ancfquitacum mbntihienca j antiquifsfc 
inahi camcn efle crcdimiis , camcjue Tigurt 
hbruhi|)bpuioruhi, a quibiis aenominaiEajri 
^enfemu^) C?ipuc fiiiiTeverifimile eft. iJeil- 
liuscameh origihenohideth omhes fehtiuht** 
tihgiirit Vaiidl chrohkai>iiancurbemcondi-. 
tam & deriominatam , a qubdam Ti^uroi 
Mel vjBcia rege ; fabulanciir,ali/ Thuikiim re-i 
feem Aretat^r^m urbem minorem cbodidiile 
Abrahami temjpore , roajorim veraSuevum 
^iium regem : uivde bure^um > quau duorudi 
ilgomoptis^diaomfit. ^ii»l»M$Ci GfBiPH 



ypO De AMTIQglORUM He^LVETIA 

Ub. 3. cap. f «referennbus. Tradunt ahnalea 
domeftici^ fedecim annis poft Trevirorum 
lurbem condicam cffc- Treviros autem Trc- 
becam Nini filium AbrahamiPacriarchae ttai' 
pdribus condidiffe« Marian. Scorus in thronw 
memorias prodidics cefte ^im/. lib.i.Reipub^ 
Helv.Quidquidfir^ illius antiquicacemagno^ 
£cimus ) etft ejufdem origincm ignoremus^ 
Fuitnnedubiounumex XIL Helveciorum 
oppidis > quod Csefaris cempore combuOumy 
poftmodum reparacum fueric : cum ver6 , va- 
rias paffa (ic, a Caefaris cemporibus, vaftacio^ . 

. nes ^ielvetia , ab iis non immune Ifuic Tigu- 
rtini. Sic memorabilis fuit Diocletiani & Ma-^ 

. ximiani Imperarorum cempore Alemannok 
rum in Helvetiam expeditio ; multas enini 
lirbes fundittis everterunc , &:qua&da'm Ro-. 
i)ianorum caftella y inter quae Tiguram & 
Vitudurum,.deftrujc:erunt, acipfbrum moBnia^ 
diripuerunt: unde inter Tiguri coniditores^aut 
^otiiis reftauratores , creditur Diocletianos^' 
qui poft reportataiii de Alemannis per Maxi^ 
mianunfi Herculeum vidoriard > reftauran* 
dumf curavitcaftrumTigurinum, in quocir^ 

^ Ca A. C.ip&^ manyrio affefti func Felix, Ke^ 
gula Sc Exfnperatitius^r Iteruiti adhucab At«> 
cila everfum Tigiimm , i Thnrico, Theoda^ 
l^iciOotthorumiregis ab Actila in c^ampis Csl^ 
lalaunicis casfi, filio, reparatum conjicic SimL 
M S C^ Antiquum iftius oppidinomen fuifie 



LocoRuki OfiStiiiiptioKB;/ i§i 

^igUTttfn^ mihi dubiumnonfeftjpofterioribad 
feculis immutacum & inflexum, imo corru- 
pturii criscliderim : quid^m lenim thuritnm auc 
HfAttricumk Taurifcis s Alii Tbnricumvd Tkurt- 
jpim Tigurinorum, rft^gi/r/iwi , Tautegufn , & 1*«- 
riciniufn nominarupt* Im6 qtiidam ScTerre^ 
jgurHy quafi Tei^i^oretn Regum diiferunt. Stumff. 
thron.ULi, cdp.i^. ^ 

Tigprum refliius didtiin Turjgiifii, iitirifc 
fioris feculi appdlatiir authoribus , credit 
tluverius lib. i. cap* 4« Sictit Cermani ex vd« 
te Tabern fccerilnt xaberh, ita ci vocc Turis- 
gum, 2aregiim aiit Zurich. Mir^j?. lib. j. vel ex 
thuricumy^^MS) vcLgllrtcJ. Vide Stumpf.chron. 
iib: 6, cap, ti. tn.&c. SatetlicusEhh. 6» lib.5. Sil- 
f iciam Vocavit ; ^aucierui ver6 Duricerife^ di* 
xit prb Thdricenfe^. Male Suricund diftitiguic 
^Turego Marliatitu. Hic addere placet^qu^ 
dcTiguro habet ,il^tuls Roriiano-Gcrmanici 
defcriiJtor. tigkrutn, urbi libera Helvetidprimd^ 
ria,&vetuftateanriquipfhai Tigurinis nomtn ai^ 
epta ejh Hi cum Tuginii quartum Uelveiiapagutn 
ienebanti & itna cum Cimbris in ltali4m itifu% iHtt-^ 
tjum damni ei dederunJ. Ex quo liquet^ ante chrh 
ftufn nHtUtti Tigurinos Alpium tuthuli>s Nofitot /^- 
fidife,& Hehetiamincoiuilf^ AppeUatttf eudenti 
nonnnUisTurigittm& Turregum in Dttcatti Aleman- 
fticiy ih pdgo^ tttrgattenji. tn mbnumeniis vetiifiip'^ 
tnisextatpofieritts fiotniaiin verfbi qui cttidatii por-^ 

txurbis itifcriptuiefl: - 

T 2 '»©- 



KOBILE TURREQttM MULtABLUM COP^ 
RERUl^ 

GtrtHonUe ^UOCidy mutatme Uterarumnon m4^ 
fnk.Stta eS ad exitum Luiismagnh& dividkmr ai 
dmne limago , in civitates duas , majorpn & mino^ 
remi qua trihusfotttibus junguntur valdeammiL 
ixuftd eft curHaliis urhibm, ckrh iti d^Uiam frofe- 
Ui funt civ^s cum Rauracis , TuUnffs , & tatobrigf 
bus, ut fedem magis opimant &fertilem qiutrertnt. 
Idcirco ne quU in fuga fubfidiurn fibi reli^um pUf^ 
tarety& domumredirepoffetyomnesUrbeSyOppiddq^ 
fua incenderunt. ^ihUotHinti^ tamena JuUa Caf^^ 
fefufiy &fugatiy in pfifHnam fedem ftdire c6a3i 
funt, & urbem fuam de inttffi adofHatUttt. im^ 
perante Cffnftantiocbliro k (Stlrtnanis defhu&a ef^ . 
hac urbs : a Diocletiano aUtem repafata , dntpUficd^ 
tdy ac rfntrU, turribm^fo^fque munitarfuagis^ Sub^ 
dita fuit Romanis anttkcirciter j^o. ufque ad Fd^ 
ieHtiHiani j. itriperiuni, Poftea ab Memamis & 
tranck OrientdHbus Rhenum trJ^cienfibus , ttni 
. ttsmGaUia Mgicd & Helvetiaypenitus vaftsaa cSk^ 
&c. Plura vide apad praedidl. Stutnpf chiOQtf 
Iib^&cap.tu ji^.&Ctf 

^^^ffi M^Vm ^^m ^Ht^ ^^ ^<i^ a ftrfJ«rff^ 
•i»??i Jir VWV Vif- ^' •flB- JV •55r #r JiF 

H'Uric vicuiri adLimagumiimm^ infri 
j Tigurum, non Idng^ \ Thermis Hcl- 
,t«ici*^ vel awi^ttum, vel j^^ 

<ni£r 



LOCORUM DlSOI^JPTIONli ^^^1 

nnriquicaris indicem>aliundetranslatam,eire 
credimus: extat enimlapis antiquus infcul« 
pms cnmhac in{cripcione> quae in templo vu 
iebatur , Ifidi Dea^ dedicato : quaih iicrefe- 
runt Gmgim» pag. izf,8c stumpfi chroni libt <^# 
cap.23, . , 

PEAE, ISIDI. TEMPLVM. A. SOLO. Smtnpg 
T. ANVSIVS. MAGIANVS. AnimTms 
JDF. SVO, PQS VIT. VI A. AQVENSIS. Vir Aguenfis 
AD. CVIVS. TEMIPLI. ORNAME^TA, 
JU.PINIA. ALPINVLA. CONIVNX- 
I&T P^REGRINA. FIL. DEDE- 
RVNT. L— D---D — VICANQRVH 

Sic verb eam habct mfiingfrm* 

DBAE ISIDl TEHFLVM ASOLO 

L. ANNVSiyS MAGJANVS 
DE SVO POSVlT VIR AQJElNSIS 
AD CVIVS TEMPLI ORNAMENTA 
ALPINIA ALPINVLA CONIVN?: 
FIL. XC DEDEaVNT 
L.D»D, VXCANORVM, 

Forum Tiberij. Jur^ad^, 

ANtiquum fuiffe looim ex Ptolom«Oj| 
qui huju^ miertiinir,conftat>quinam v^r^ 
bodie fit illelocusj^ diver fumfentiunt; Autho- 
res. Forum Tiberii > Sunria, F<>/^^. lib- 7* 
Cluver. lib*2%cap.4, creditcflcoppidulumno- 
minatum Germ, iK<^)fctf!al in prkfeauraBa- 
^enii} non long^ a Rheno* Glauanm hominat 

f T 3 ' hoc 



fp4' P? AblTIQUIOlLUM HlLVHTFA . 

^oc opptdun) Solium Cdfaris : Rhenanus & al i| 
TribunaJ aut praetorium Caefaris , q^ia uc 
credit Guillim. Tiberius adverfus Rhaetos &^ 
Vindelicos bellum gercn$,{uis militibu», vi-. 
cinjfqueregionibus, hoc in locojqs reddereCf 
Alii reflkius volunt Forum Tiberi; effc vicuni 
nomine ZHrzacum^ Stumpf. chtvn.lik 6. c^. \.& 
aiij. Tcrtia iententi^ cl^ corum,qui credunt 
locum illumprorfus interiiffc,e)u(qucjfiulla 
hodic cxtarc veftigia, ex cujus ruinis Zur?»- 
cum excrevcrit , atquc nundinae quae antea 
apud Forum Tibcrii , nunc Zurzacuqi tf ans- 
iatae fuerint, ubi bisin anno, maximoHcU 
vctiorum > Gcrmanorum , Gallomm & Italo- 
rum concur fu peraguntur. Quidquid fit vi« 
cus hic hodie ingens ad Rhcnuni fl. oppidf in 
mprf ni excultus, ^ntiquus eft , & olim no^i- 
natusCm/4ri^m>aqupdamM. IVNIQCER- 
Tb milite Romano (utait£ii»/^.lib.2. vcl 
Vienncnfi , fccundum(3«i/fe«i.pag*}5.) qui 
i[prte in illo anriquo oppido aliquo mun^e 
aefungebatur,cujufquc mcmoriamcjus hse* 
redes in hac confervaruntinlcriptione, quaet 
adhuc annp i535«legd>atur fic rcfcrtinte Gi^-> 

/m^4MJi0, 

M. JUNIO. M. F. VOLT. CERTQ; 
DOM. VIENi VETARAN. 
MIL- LEG- XIIL GEMINAE,; 
CERTUS. ET. AMJANTUS, 
\ flt HAEREDES. FJCERUNT, 

Credif 



^ LOCORUM DfiSCUIPTIONfi. ^ i^t 

I . 

Credit fdem GuiOiMannus sintiquimsvoca'^ 

tum Certiaeum, aquas duras, A c h enim in vo-r 

ce^Uti^d}/ (]gni(icat> aquam. Obfervarta* 

nien Dan, Eremit^f ach> Celticilingui detiota* 

^ reagrum, 

r 

DE hoc loco fic Guillim. pag.j)^. Vicustfi, 
eo ubi Arula Kheno conjungitutiqco, nonpn 
'Romaifum, Ipfifalia vgcakula inJerefoliti, ubifiu* 
fninum confiuxus, cprrupte Cobolens ( aut (ScbUn^ ) 
ita in Germani^ fecunday pppidum ea de caufa^no^ 
minatum-, ubifeMofella in Bhenum prsccipitat, Hi(? 
contra Harcinfos credibile^RRomanosflatipnemha" 
huiffe, nam e regione alterayfive de^traripa qppidum 
^alb$^Vitl five cufiodid ^lva, inlocofatismunito ' 
& edito,fape enim Alemanni^exHarciniainRqma^ 
nos hac, aut illa ripa pef infidia^irrumpebant, quA 
.^ rationefaSum , ut uSiq^ vigHi^ agitarent, ^c\ 

^ff^^hF ^i3id«Wr ^tfi^ • •SJ5*^«iF •TOOTr •ro^lr 

Ruperti/vtUa. OJflPpttewpi 

T) Upcrtiyill^, v^l Rapet/liilla , oppidum 

XV eft iijter utruriique lacum (uperiorem & 

. inferioreni Tigurinum, in promincnre cornu, 

ad inftar peninfulae conditumaloco ampei\o, 

• formaq; eleganci. Hujus loci antiquitatem 

* argucre vi^ewr lOci opportunitas , maxime 
' ' ' T 4 verb 



}0<f bl AKTIQIIlpttl^ HBLyiTtA 

yer6 eam colligit GHittm.ex lapide in ara^ fper 
ciem fprmatoqui nuncj^ir^inproximovico 
oftendicur, pone templioftiumicumhispaii- 
cisliteris. . ' 



V • ^ 



C OCT. PROVJN. 

^ S. (ftatuit) 

L.D.D.D, (looisdatusdccrctoDcairiomim) 

. • . ^ . . V-' ' ■ • 

pTcitqr autem hodie Raper(vV3^1> quafi Ra- 
pertis villa, a quodam Rup^rtp milifiss^ &h 
J^udovico Rege, Duce qui amoenitate loci de- 
ledatus, arcem asdificavit^ ^t^itG«/l/iii.pag« 
^, obfervat Dii». 'Brmita^ in fqisnot]S> Weii 
aut Wyl habitationem fignificare) ut in[ 
Raperfy veil, Halvv^il, &Ct Manet & hodie 
yocabulum, (ed moram denotat ; quod lad- 
nis idem cum habitatiorleeft : HincGallicum 
Ville, npn a Filla Iatino> ur vulgus nugatur» & 
tot nomina ex eo compofita* TbtonviUe^ 'Neuf^ 
vtUej &c. 



I ' 



rwumT T«yw'^i^T5T5^ Jfir ^wr OT? WV*"* JW 

ritoduTum. ^jttim|itn 

HUjus antiqua mentio apud Antoninam» 
in cujns exemplaribus variat ledii»; 
quidam enim legunt Vitudurum, ali^Finvif^- 
rum^ Vitidurum, aut Vitodurum. Crediderunt 
nonnuUi Vitodurum fuiffe Conftantiam, (cd 
hos refiitant Guiaim, pag. i6. Scclaver. lih.z. 
^Pr4« ^( ^^/vi9//? chrout libt s«cap. lo^ Iftius 

* ' noiiii« 



J^pCDKa^ pBSpRIPTICfNf. t^ff 

>■ ^ '"• 

ppmihis veftigiam manifefte (atisapparetit^ 
pppido txodierno ^interchui; , ad 0. Euladi 
fito, in ditione Tigurinoruim. Vdlunt autem 
quidamVuinterthurvel Wintherdura Duro^ 
feu Ti^/ir fl* iiom^a habere. Hxijus pppidi an« 
tiquitacen]( petit Guillim. k lulii^ Ca&faris tem- 
poribus , dum unum ex X { !• (f elvecioruni 
oppidis fuilTe ft^^Mi^» ^uod poft eorum redi« 
tum reparatUKTiAierit. Diocl^tiani 8c Maxi-^ 
iniani tempore Romfnofum erat caftelluni» 
fe4 ab Alemannis cuni mulcis aliis everfum; 
Hoc Conftantins &Gal6rius,DiQcIetiani Sc 
Maximiani laimperio (ucc^fforea y iiiftau- 
randum curarunt per Aurelium Pr^oilum iq 
Helvetia Prpounitprem ; eju$ rei ^emmpnio 
eft vetuis lapis Cpnft^ntiae,CMm h^ infcri- 
pcione > qua^ adhuci^bttur int^us in S« 
Blafijicapella,aiino i^iq.SikGuiKimsmM^i^^ 
%6.8cstiimpf.4i6U}hocoficr^£efmr. 

IMP. CAES. G. AVRE. VAL. DtOOLETIANVS. 
AVG. PONT. MAX. SAR. HAX. FERS. MAX. 
TRIB. POT. XL IMP. X. CO^. Y- P. P. ET, IMP. 
C AES. M. AV R, VAL. MAXSIIMIANVS. AVG. 
PONT. MA5t: SAR. MAX. PERS. MAX. TRlfe. 
POT. X. IMP. IX. CO§. im. P.P. ET. IMPP. FL, 
VAI.. CONSTANTIVS. ET. GAL VAL. I^IAXI- 
MIANVS. FILIL CAESS. MVRVM VITVDVREN A. 
. SOLO. INSTAVARRVNT. C VRANTE. AVRELIO. 
PLOCVLO. V. C. PR. PROV. MAX. SEC^ 

Rufsipgerus pauI6 aliter eam refert. 

T < IMP. 



i 



t^^ D'e ANTiQUIORUM ITEtVITlJi, 

IMP. GAES. M. AVREL- VAL. 
» DIpCLETlAN. SAB^. MAX. 

. PEI^S. MAX. TRIB. POT. XL IMP. 
IMP. CAES. M. AVR. VAL. MAXI 

MIAN. MAX. PERS. MAX. 
TRIB. POT. X. IMP. VIUI. COS. 
U. VAL- . CONSTANTl VS, . ET. 

GAL. VAL. M. CAESS. 
MVRVM VlTyDVRENSEM. 
A. S. CVR. AVRfiLlO 
PROCVLO. V. C. PR. 

Arhorfelix, ;%ltom ' 

VEcefts hu;us oppidi ad tacuin. Acromum 
fitt^ifi (iio itinerario memimc i«oi<»i/mr. 

^ ilmwiiamOradani ex Heiveria inPannoaiam 
iter de&ribens, nientionem faoi^inhocpra»- 
fidii Romani. Di^o^ky intquit>^4 pro temp^ 

• f»m Cdptu, ferGaUica$ resy natmefque pofcebam^ 
Gratianus exinde digrejfm per cafinai ymius arbmsi 

felici$ mmm efl>&c, Liber notitiarum often- 
dit^ineo filiife Tribunum cohortis Herculiae 
fsx Pannonia, Quidam hoc oppidiim ica ex 
Cpnftantij> Qbnft^ncinifiU], comra Aleman- 
yios vidpria diQum putant, fed antiquuin 

- magis eft. Vt»^thitMunfter^ fententia, qul. 
ipredit h\mQ\oc\xm^ arbmm felicem^ Ai^xxmoh 
Takx\tMm foU fbrtilicatem. Vetus nomen ^x 
parte n^anet in hodierno Arion^ Walafridus; 
& Rapertuis Arbonam vocant, & vicinam re- 

^^voMm^pa^m pk^nfr^m. Arbonam, cun^ 

arco 



arceantiquifsima) Divi Galli morce nobili. 
^aram aic V^di^nm in^M^lf lib. ;> vlura tid^ 
apudStutHpf. chren, Ub. j. caf. p. 

Sfeina. ©trftt- 

ASferii: GuiBif^anrfm hoc oppiclwm, ad Rher 
ni exlacuC^lenfi egreffum, non long? 
lricum,ex ruinis But^i, ^nciquicus Rpmani |3rae- 
(i^iijfedaUAl^mannis vaftatijiaal^era Rl^eni 
ripa *dificacum fu^fff Romana apparpnc mOr 
nimenca , & ingent^s murorurn iruinae , pe|: 
tpcum ejus coUis , ubi Burgfm fucraCN^ circui* 
|um,u{quead vi^um Bfchenti, incuiustem- 
plo^ & caftri anciquj ruderibus haec mutiUr 
ta cerneb^cur infciripcip , Cajo C^fari faa% 
j^ii^n^ fic refen GmUim. p-j»,?. 

IMP. CAES. ^AIVS. PONT, 
]WAX. TJ^IB, P.P.-:, 
---P.P. PROC.--.- 
— -ND -----S. 

i -----..^ sc ---- ■ . 

^ttfmpfius verb chron.lib.y* tap, 14. hicrthf 
fc^t. - . ' 

IMP. CAES. CAIVS -- 
MAX. III. TBIB. RP, -.- 

- -T A: 

--- BPP. PROC 

M 

------ SC - 

- - ■» • - •- » 13 J^ r. m .^ ^ 

— - / ^ *.* 

1 

( 



\ 



lOp- I>B AHTJQJlIOimM HStVHTl^ 
^na^MVt^ ^<i^<k»^ ^j^iM^ ^nA^ - ^ut^M^ ^^^m^s»^ 

F^Etvetus oppidutn^'m/m lii>«:&, videcur 
Binovium, qim)vi$ hodic OBdificiis pa^ 
tum e^culcum ^t ; eb loci quondam caftra ad- 
verfus Alem$nnos babuiflfecredyncur Roma* 
ni* Ofsium tumuli fi( nutnifmata ex agris 
effbfla iocicelcbritatem & ^ntiquiutem mdU 
cant, videatur GuilUft. p. 9 ^, 

Sunc fine dubio in hoc pago alia antiqa;i 
loca^de quibus tamen nihii aliud habeo di« 
(lendum , praster haecpaucula» 

Eft locus in Turgovia diftus hodie pfin^ 
cu/usmeminit Antoninus eum nominans ad 
finei y iiijtzt locus ab arhrefelife XXt m* p, 
& k Vindonifla X X5C^ m, p. forcfe ita nomi- 
iiatus>quQdRha^tie6ul(que fines(u6s exteii* 
4erint^ 

In praefe^lura Sarunegavinenn , ad lacum 
Rivarium eft oppidulum > vulgb vocamm 
Wdlenfidii quadltaloram oppidum aut ftatio 
( Walen enim Cjermanorum multi Italosno« 
minant>tefte GuiUimannp pag. 148. ) qubd vd. 
ibi adverfus Rhaetomm irniptiones ibi cufto- 
^ias coliocarit Tiberius> vel Rha^ijpfi ijs Ich 
cis aut dedu£ki > aut prsdabundi ftationes 
(oep^rint. Unde etiam in ^det^ regione eft 



y 



^dfieftn 3 \tntA c^ftra Rhstica > qupd dften- 
dicAhaecos qiiandoque in.Helveciotumfines 
ittixp\SQ,RtUqud videafud&itiiitpfuiiA cbWL Hilv^ 

tib* 4i &frq4^ 

Acquehsecde c^iiacuor tfeivecis pagorum 

dciiebrioribus & anciquioribus locis orevi- 

' tti prd cenui iioftro modulo j. & qU^ncuni 

f efcite pocuiri^us > diGti funcoi alias forC^ 

piura difhiri, ubi plura efdofli 

fuerimus^ 






v' 






JEVE 



REVERENDd 
lilufirifimoque Primi^i 

Ae Domim > 

ViBERORUlVi, SEDUNORUNij 
VERAGRORUMQUE 

PRiESULI, 

tOTIUS VALLESIiE COMtTl 

, Ac PRAFBCTOi 

VENERABILI, SPEGTATISSIMdQJiEi 

Domin6> 



_ » 



ANtiQlii AC tELEBERRIMI 

ApUD AoAUNSNiBS; 

1, 

COEPtOBli 
AbBATI DIGNISSlMd 

HaNC DfiHfiLVHtlA FlKITIl^lS 

PoPMLis Et Locis Dbscri- 

tlONfiN D. D; d. 

j jobi Bap; Plaminns: 



. \ 



i ' 



/ 



t)E HELVETI>£ FlNlTI- 
fnis populis & locisi 

HActenus de^Helvetijs vetujl^itnis populis , & 
antiquinibiis Helvetia locisvertafeamus. Noh 
injucundum erit, nee inutile aliquiddepopttltsHel^ 
vetia fnttimisy & ceUbriortbus quibmdam locisdi^ 
. cere. Gaefar lib. u Bell. Gall. deilla memora^ 
btli Helvetiorum in GaUias expeditone loquensy men^ 
tionem facit: Primh Helvetiorum tanquam praci^ 
puortitfi tum beUi Auihorumy tum regionisincolarum: 
DeindeTulingorumy Ldtobrigorum^ Bojorum&RauT 
racorum. De Helvetijs jant dijferuimus. De Bop 
non eft quod multisagamus, cum extr^ lielvetitfines 
in agro blirico fuerint pofiti, dubioprocul aut Heljs 
vetifs fotderatiautfubjeiiii De alijs ordine^ 

TUlingos iielveti|s finitiihos ifcripnt da* 
far, verum <quam occuparint regionem, 
non eadem eft omnium fenteotia. I. UaU 
lianus pppulos inter Gelcas non jonge ab Alld^ 
brogibus efle afleric* IL Ali;sfu€ruhtin<^ 
colse Turegi oppidi, nunc incer Hetvetios fitu 
I II. Crediderunt non pauci eos incoluiife op« 
pidum hodie nominatum71&0»/, inLocharin- 
gia. SabeUic. Enn. 6. lib. 5. Tulingi quipoftek 
loihwngi. IV». Cxediddrunc nonnulli Tu^ 



V 






j64> DaHBLViTiA FiNifiMis 

lingos trans Rhenmh ih ^uevia mifki Vi* 
dencur Tulingi, SifhlerO IVi S C* autbore ptopM 
Hercyniaoi (ylyani in Eremd.Helv^aKabi^ 
tafre) fone tum Hel vecioruni iihperio fub/edis 
autcum illisfoedereconjunA^} Ndmiriisv&^ 
^iligiaidiiobuslocismaorillecre^ii^, L In, Stu^ 
iihga arce &op|>idaIoadHarcydiae(yiv^ca- 
put. IL Iii Tkteiingd vico ad Danuoium: 
Ifta duo locaTuIirlgonimfuifiecdriijcftSim-^ 
ierus> c&m rion lopg^ differit; Sed hae oriines. 
feritentiae varijs gravaritur incommcrdis; 
I^rima> ciim nihil certi ac deterriviriati dicat» 
eadem £iciIttaterei|citur,quiprofertUf. Alte^ 
ra riulld fiilcitur fundanfento^ &c Cselari. re^ 
pugnat, qrii Tiguririos ^TuIirigismariifeft^' 
diftiriguit; Teitia' ob riirhiarifi locorUm di*^ 
ftaritram, refutatiofle indigria, &;ampY7dem 
iptA DoQos exulats Lorharirigia enim ^ 
Lothafio > Ludovici P;i frlio nomeri accepir>' • 
tcftc Pjatiria iri vita S^rgi^* L Papae. (^ar« • 
ta veriiiiriilior eft>'vix tamich cori(iftere pb^ 
teft; Cifar eninji clare fatis Heivecios }i 
Transriicnariis diilirigiiit, inter (jubs quori^ 
diatia erant bella& Tulingos Helyetioruni 
vicirios. facit: dixic ouidem ^a^/ar, Bo;ds 
ttaris Rhenum indoliiifle, quare ej-goreticuif^ 
ifec i fi TuIingiti:arisRheriumliabitairent/ 
P^ropter^a c^rmiii edll propi Rhenorum con- 
fluerites fuiiTe , inter Rbscos fcilidet & iacuaj 
Br%ahtirittrir credtt* li^ 



/ 



4^ * -« M« 

Poi^ulIs Et Loci s jal 

feft, ut & ea qui conijcitur fuifie amnis Tau-^ 
ri (Thur j accbias > ijuos nurid Turgovioi 
vocanti 

i)e Lato.btig&. 

I. Atobrigi^ aiit Latobrigii J//ir4 OraJfumliiJ. ' 
jt cap.7» Helvetibrurri fuetunit /ttlitimi intcc 
Celras rioriiorigS a^ Allobrogibu^ V 4^os 
Laufannenfes fuifle toniedJkura efti ut ait if^r- 
lUnusy Tfihudtis & poft euni GuiUmanniiii^oei* 
goviae iritra RheriUm &c 'Hcrcyniani lyivami 
incolas fuiiTejqtiiorurh Scaphiifia fueritcaputi 
credunt; isitniero MSCi cdrruj^tumVidetirrvo- 
cabuium cx Altcrtiburg , Vico ex adverfb R J- 
hovi) oppiduiiid Rheniim. Rhellicdniiihin& 
vpceni vertit 95J<itttffafahb / undc ebhjecit f ut : 
citdo)cluvmus lib.z.cip;/. Latobrigoifu-i 
|)eriorem V allefiae panerii habitaiTcy cujus rci 
fextct veftigiuril iiivicoBriid. Scdfc^ cbri/<i^ 
tiura variisurgeri poteft incomrhodi^ , pr^« 
cipue ver6,his; i, CsB/af ioquens de Vallc-: 
fise populis & dc ipforuni gciHs > mentldneria 
quidem de Veragris Sc Seduriis facit y Lato^ 
brigorumnoniteiii; z; Ojwatione tbtpb-; 
p^ii in tani ahgiiftb contineri /patibpotuiC;^ 
fent? 3. Nori ita Heiveiidrurii forit&firtfr 

B"nii,a quilius montibiis^aJtfs &fcfi/iinpei:vli#^ 
jpaf ihtur, quiBrigcriifem traAuhi iricoiiinf^* 
4«; Non vefifiriiile eft Latbbrigos , fiihilld* 
h-a^u fuas habuifrent fedes, patnsihi (iiani de^ ^ 
mviios fuiiT^ reli^is ^itinis ^cdanis , qii^ 

V HdviMi 



- *•» 



I 

Jd^ D B A IJ T 1 Qll! S ? f U L i # 

iielVetici beUi tetnpore paca(i fuerunt, quiqJF 
poftea cum Veragris domkiy ut coiligere eii 
€x Ub.3. bei. GaB. 5crutari autem Sc cert6 fcire> 
quamnam regipnem incoluerint Latobrigir 
diffieile admodum ell> cdm Caefar nihil aliud 
quliiii nomea referat, &altum apiid vetereS 
adios hiftoriios &Geographos fit filemium. 
€^6d ii con^efturis decur iocus, p^roBabilius 
mctlat$brigo$i feu l^cobrig^s ( ut prohuHtiant^ 
Glmteanut, Jfcbudm & GuiHiman.) lacus Brigah-> 
tini , prope Rheni ingreiTum > & vicinoruffl 
locorum accolas conftituere, unde nominis 
diquid^anrerit in antiquto Brigantiojfic La-' 
cobrigj fiierinc > qui poftea siraiani Iib# 4« Brli 
gatitii* Aiias infirma isepi efi, quae ^ homi-i 
num fimilitudinepetitur> con/e£lufa:fic eniiii 
j^/r/»/»^ &: Antoniflus mentionem faciunt ta^ 
€$brifa,mt leCundiun Ptolohiaeum l4c$briiaf 
t^ quid boc ad LatoBrigos Caefarisjcilim op-i 
piduniiilludl^inijrAntonini & Ptoion^aei fue» 
rit Burgos in Hilpania > cimerif {akom lo- 
4ici^« 



Ti AmAHi tpi&CRauriciy ^tauriaci di&t 
Xv iunt > ttt ex vei eribus ihfttiptionibus > & 
authoribus patet y/poputi fueruhtin Kheni 
f ipa imer . Helvetios & Sequanos# Horum 
faciunt mentionem Cafar lib. i. piinius Iib.4« 
l^i|»«ia*fic lA ficct iS«/i«Mr cap. ^3« eos Gallisr 



X 



Hi8tVBTI-fe FlNlTjyMlj; 307 

tmt populos , fic enitn iile. Ifter Gemanick 
J^gis ofitur, tffufm momc qm in Rauracos Gallia 
.^eSau Hos fiaitieenfes fuiiTe (;Qm/nuni^ eft 
iencencia; Germdtiii qui Qxztti liriguani reii*^ 
quis antiqutorem & prsilantibre autumant^ 
iftiui^ nominis origineoi crahunt a Rhuc & iBio^ 
If hen, id eft» anguftiae & fauces,quoniam fupra 
Bafiieam montes prop^ Rhenumfetmecoh^ 
}ungunturs&; fauces> per quas Rlienus effluic» 
efHtiunt ^ ut annotant Munftmu , Vigenereus^ & 
al^. Rauracorum gentem vetuftifsimam qui« 
dem i exiguam tamen bx iliorum iiumero^ 
oilendi^ Caefar; Rdf6rc quoque (:i»i;i?ri«5 Plinii 
tempdre uilurn tantuai liabuifle joppidum; 
iiuiiius enimaiius iodmeniinit nift eoloniai 
Hauracsei 

' De Augufta Rauracorufii: 

HIc locru^ finbdubid ahtiqiii^Slmis teni- 
peribus floretitifsimus , Ntbtiu^ genti^ 
fuit capttt ; cujus tam^h liddie perexigtuihi,iri[ 
viculofupraBafileam nominato iitf^i?. fiiper* 
«ft veftigium,vbcabatur vcr6 AUgufti Riiu- 
racorum atit RadricorUm $ P&»/^ lib.^.* cap.^; 
colofiia Rauriaca, in veteri infcriptiohe ^au-f 
rica. Onufhtim Pannifiiis iib.^* commifht; ihtet 
fepceim Galli^e Belgicioe cbiohiisl , ffumiferac 
}/luguftam Raufrdcotufn. tta %ilt^m denbttlihatsj 
efl ih lioriorem Augufti, fiib 'dijii^ ihipervEt c6'« 
ionia iliuc deduifta dft, Ut militibuspeictihiaei 
Se agrt (Uremur ^ atqii& haec bdUii^ pairs cu^ 



y 



ioZ Dh ANtiQjiiS P6vtiiti 

* 

tum adversiis Ocrmanoshab^fetpraBfidiunifi 
GoIoniasilliUsdudor fuit Luciiis Munatius 
Pianctis,qui fecundoiiiipcri; Auguftislnnai 
quadraginta annis ante Chriftum i uc^ulc 
<:luyferm lib, i. cap.^'. cotifiil fuit , ftd pjtins 
Cfccronis diftipulus, 8c Ccnfor ; huh dtament 
iilconiiantiae,aliorumG[ue criminum ^i^^uit iit 
iua hiftoria VeUeimi D^ ifto I^lahco fic habet 
infcriptiovqtise cemebacut Ca;etaef in rcgnci 

Ke^politano^ 

» 

t. kvNATlVS. L. F.L.N.t^ PROI^fEP; 
PL ANCVS. COS. CENS. IMP. VU. VIR.EP VL. 
TKiVMPHw EX HHAETIS. AEDENf 
SATVRNI FEClT DE MAJ^VBlIS 
AGRO^ DiVISlT IN ITALIA BENBVENTI 
IN G ALLl A COLONl AS LVGb VNVM ET 
RAVRICAM. 

'f andem haec urbs ab Aletnannis ev^erft 
td^imQ ;ameamluliani remporedeftruftam^ 
fuifTe ex Munapio Sariian0 con^^iyhinc a Sfi^ 
lenciniano reparac^m vukGuiaim(t9iL fed jh ca-ii 
ftru^nji unde noh ciyitas^fcdcaftrum Raul:4^ 
cenie>ih libtQ Prmnc* homihathr.Taihdeni ab 
Atcilafundicus evcrlai eft Augufta> a quo tem«- 
pore noh amplius reftaurata fuit^ Miruml 
autem viderji noh debet^ pauc;! e;ufihocK ve-i 
tierum oppidonim\vei^gia reftiatnfifTeS quod 
UC obTervant Uunftet. lib. i* & Guftiniau^ 
pag. jf. paucas domos exfaxis & lapidibul 
coafticaeKChunci^/roluihimcuiiai tvBtttif 



^ munimenca > e^ ex maceria dacerehjt, ^4p$ 
pri vac^s e;^ cracibiw 8? limo , vcl fimplicirei: 
px lignp compingerenc,on4e9>:varijs anri^ 
quicacis Augui^as moniimeqcis pauca.hpdie 
Jiabemus. I^xca Li<?chftallum lubccrranea- 
rum ruiqarum veftigia 4d|iuc apparcnc. R^- 
|>ercus quoque fuic Auguftae anno 15(^5. r^ftc 
^imjffq MSC. lapis vecus quinque pcdum 
^lcicudine , lacia(din9 verp duorum , cum h^C 
jnfcripcipn^^ . 

IIITONIS 

6m yiii. F. 

OCCJSSI IN 
VOCRVLLQ 
VISVRI X 

T. MALER P. C, 

Se4 hun<: lapidcm ftun? h^^c? ComM 
lyionfo^us, 

£x Auguft^porr^ ki;inisMm arue Actilae 
tempora> J^filc^afuam crax^racoriginem,de 
qua camen varianc auchores>vultc/«m;«^Ba- 
01eam efie Arialbinum Antonini^ apu^ ipfiim 
f^nim nuHa 3afiUae mencio ; alij camen dixc» 
runc Arialbinum fujfle Mulhaufium; Npti 
4efiinc>quicr^danc,}ani fiib AdrianofuiiTe Ba« 
^leam > cu;us memineric ?bleg>^ Adriani li- 
bercus , (^dandchacinH^iuracisBafilealo- 
quacur , dubicac Smleru$ , nec fino-caufa ; efl: 
fiamque Bafilia Infiila in Oceano fepcentrio-' 
pali^ de qua Plinitts lib.^*. cap* 13« Sunc eciam 

V 5 Bafi- 



/> 



Db Antiquis POHULI*. 

Bafilej, fealndum Scrabonem poputiSarmia-« 
(iae Europeae ad utramque Iftri fipam inco-? 
ientes> maxima ex parte e Nomadibus, id ef^ 
Paftorithis conftanceS}iidem(uc opinatur H«»r 
ricm Stephaniis ) cum iis qqos Pompdmm ^ regiis 
moribus Bafilidas vpcari tradit y fed quid hoc 
adBafileamRauracorum ? Munfterm Cluverm 
& alii ad Valenciniani & Gratiani temp^f t 
iftius urbis incrementa referunt , voluntque 
MarceUmm Baftlesprimum memiailTe : dictt 
^nim, Valentmianum poft yaftatos aliquoc 
j^Iemanniae pagos 9 advernisBarbarocum in- 
curftis munifriemum a^.dfficaire prop^ Bafir 
liam, quod vocant accoIaeRobur: unde cU^ 
verim lib. x. cap*5* BaHIiam non ^ppellat ur- 
bem, caftelluni aut vicum, (ed Robur accoUs 
Bafil> quodnihil aliud erat cmi^m nf^agna > ve^ 
mftaque quercus Deorum aiicui coriiecr^tat 
cui ipfi nomen Bafil $ ]m6 non dubitat CAn^r- 
fius, authorem Ba(iliae conftimere Valentinia* 
numcirca A.C. 574. atciue Arralbin|im Aii- 
tonini munimehmin illpd^ V^Ientinianp 
prop^ S* Quercum Baiiliam ^onditum fiiiffe 
£redi^. Quidam tameil riiunimentum illu^ 
fuiiTe eipftimantRobbergum arcem Salodo-^ 
renfium, Alii Fryburgum ; ^^^ii Rhinfeld ubi 
arx vetuft^^&c. PQfitfaautem c/^p<ry (entoi- 
tla aliomrii coricidunt confeBtursd* i. Eo» 
rum> qui Bafiliam h. Bafililco fic riominatam 
a« Qiii ^ Bafileiu JuHani impfcta- 




) 



HBtVlTIit FlNlTlMIsi Jt» 

toris niacre denominatam volunt hanc utr ^ 
b«m. 3. Non melior eft illorum (entencla> 
cjjiii a Gtisecb jSfltOTA^a di&am autumant^ 
quafi urbem regiam« ^ Non multum firm^ 
<pft ^#M/»rcon;eftura,qu&vultBa(iiejamvo- 
catam quafi Pa(siieam ^ fluvii Rheni tranfitsi 
( juxta veterum O^iliorum (ermonem) qui 
noc in loco commodior fuerit,quam apud Aui* 

fuftam; BafileaB mencionem ^cit Ugurinm 
ogta, 

HiU adeVteUm ^fedibm incipit iBi^ 

Qua BaJiUafiios, vicinofluminemum. 

Muit, & Rhenum venientem Uta falutar. 

Veceren^ efle Rauracorum Epi(ii;opacunt 
^eftantur hifloris* Pancalusenim A.Ok^^^j*. 
primus Epifcopus fuifle perhibetur > comes 
t)«Ur(ulascum XJ.m. Uirginum Romam 
nfque & martyrii fbcius. JuftiniafiusA.j^/, 
Rauricenfis Epifcopus i^nodo Cplonienfi^, 
interfiiit : referencibus. Munft.Vxh.^^icMfiin'^ 
gefOy in Vindon» dercTr ' 

De Seauanisr 

SEquani Helveciis fuerunt viclni ab occi-<« 
dente aeftivo , in^er quos fiiic mons Jura 
(«taicC#ySrr lib. i.) qui Helvetiorum iines^ 
Sequams dividebat :,de hispraeter Caefarem 
ptiieiicioneni qi^oque fafiunc Cicero in Epift* 

V 4 ^ 



* 



■•-. > 



aa At^tic. Marcellin. lib.15. Sidonius lib^i. fepift» 
XL2««ot;fltro/ strahoni lib. 4. 2w<^vp), m/a- 
maoi ^ntQavoiBioniCoccejOi dicumur. Eorum 
regionem Maximarn Sequanorurn vocat Sextm 
'Rufns. Nacicia irap. oc(tid. Sequanicurn ^ppel- 
iat^ CiyUju Sequa^qrum i^niyerilin protora di-> 
tjonet i^ guadani Lugdunenfi infcriptioney 
^fimutwi. De Sequanis rtc Marlianus : St^ 
juani popjUi inter Celtas Bur^ndiacomiratumin" 
colentes^ quos a Galliaprovincia Romanorum Rboda" 
nus fluyius divideiat,flnititni Helvetijs, Htduis^ Lin" 
gonibusj ac Rh^Oy perfines cqmitatus nunc Ferreten'^ 
fisy rUbil ut videtur^ de bis qua in Ducatu Burgundia 
fimi, tuncpo^dente$,qu\di\La omniajpecialimmine 
lledH» &LingonilfUiadfcrit€renturynec illi diceretur 
Sequani,fed hijolkmy )jm a Rhodanoprope Bellicenfis 
urlis dioco^finm^ adVefontionem civitasemaxim^m 
Sequanorii,^ aiinde usq^ infines comitatusferreten» 
; fis,^ diocafisArgentinayRhenumqigfluvhimprotende' 
bantur.lnter quqsfluyios Rhodani&Rhenipercivita^ 
tem iUam Vefon^ionem, qua quafi in mediq eS, qtiin^ 
dierum iter expedito patetfihibus ijfdem. Ultra 
^Uoq^ Ararini ftuviurn non longepoft ejus ortum^ Se^ 
quanorum fines, quos ipfaVefon^ind dioccefis comple" 
iHtur, protendi yi^ebaniur. Sequanorum aucem 
provihcia pbft Juli) CaB^ris temporalongiiisf 
4atiuft]j patuit > (iquidem^ ut alibi vidiiiULS» 
Helvetias pars Sequanis tributa eft. Unde 
yer6 difti Sec|uani>niJiil babeo cecti* Vdudi 
fhronica faciimtS^uanamquendRaiJEmito* 



HfiLVlTJiL FlNITIMIS. 3I| 

ni filium , Lemani , nepocem , Sequanbruq:! 
regem a quo illud npmen ibrtiti (inc« QoUut 
tius Sequanos a Sequanafluyiooriginemtra- 
ihere, ait. Sequana autem > fecundiim Marlian. 
fluvius eft orcum haben$ prope iin^s Heduen- 
fis ac Lingpnenfis Dipcoeiium jui Ducatu 3ur- 
gundiae, in Alfeti regiphc, non longe ivicp 
abbatiae & nlonaderij S* Sequani. Sed S^e- 
quanos , deftru^^erunc & corum nptlien Bur« 
^undi aboleuerunc, pra^terexigium illud^ia 
voce S^nt^ifvv, veftigium. Horun\memnu* 
runt inter alios Marce1linAih»iS.(^pfiiisl\h.j. 
Sigonitis^ varijs locts. Agathias eos appellavic 
Burguziones : Alijs Burgunfli, yel ^urguii- 
diones dicuncur > quod plim yicos fiabicarerirs 
qui ebtum lipgua Murgi vofanturA^«ji.lib.^« 
Munjler. lib. 2 • &c. Vmm ppien SanHo^Juli^r 
^»^ Burgundias ecymon aloco quodamdidu* 
cic, qui vulg6 Burg-Ogne, in ^ro Lan^renfi, 
I^uerunt vet6 Burgundiones Cermaniae Po- 
puli, ex Vandalprum orci (anguine; ij Gxb 
Theodofio Juniore Arcadi) filio, expulfis la^i 
Sequanis Heduifqu^non (olum ill^tii yeteds 
Giilliae parcem , fed ik dimidian^ Heji vetiapi 
occuparunc,adjun^is fibi(bci/s NuithonibuS) 
de quibus Tacicus, & Vandalis» ab his r^- 
gioncm Vaudi nomen accepifie» ficuc ab illis 
Nuthclandiam volunc quidam. Imperium 
illis olim fiiir vaftum , Sedunos enim Vera- 
groS| Ancuaces» Aliobroges^ Lugdununi, 

V j Vieii- 



|t4 Dh Amtiquis Populis 

Viei|naq3>. P|:.ovinciam hodiarnam} Hetveti^i 
partem 8cc. jpomple^ebacurr Sed dp his apucl 
Hiftpricos, Qc forte^rtPeusdederic^iiiquaib. 
dJ>difturit . . 

.A^ ftfl^ Jlmm9M^ ^ M ffifl^ %€Lt$^ mH^^ M^ Aii»A> 

^ Z)^ AHobrogibm^ 

DE his populis tria nobis^briviter di(qaU 
renda funt. I. Deiilorum »miiitf* II» 
Deillorum •rigfivf. 111« DeillorumRfjio»#. 
lJ9men quod attinet varie enuntiatum, tum 

apudGrascos^mmapud Latino^*A'Moj3e^? 
vocant Chdfdx ( tefte Stephano j & S$rat0 lib« 

4. qui A'Moi8pt;><c » t/ pro 0, ApeUod(fro, apud 
cundem Stephaoum) m&mieo lib. £• apud 
quem r^men in multis exeniplaribus A*M«* 

^epT^^ i A'Mo/8e>«>iC P^/^iw ap^d eundem 
Scephanum> DiW/, ali;(qs Gr^ecis* AllobrQ-* 
^es, veteribu^ lacinis:^ uc Salujho, CafrrhLivio^ 
Tliuioy & alJjs,qUibufd|im Allobrogde,F/>«r^H 
enji Allobrogi. De horum origin^ & denomin^- 
tione, varia a varijs afFeruntur: aliquas fenten^ 
tias pfofer^mus. VdudichrQni€a,Paradinmtili](^ 
^ quod^m Rege di^Os Mohrox^ denominatos 
volunt, fed de ifto Aliobrogerege varianar* 
tancur* Vaudi chronic^ eum faciunt ^ruQo- 
ni (ilium,Lemanninepotem> Sequani & H^- 
vccici &atf:em. v^radir^m ait, Allohrogem 
fuiffe filium Jafij cjk ^erculis ||enere, cuQH^e 



- » 



H B L V ft T IJK: P I N 1 T I M I S. JI5 

i^ Regtbus illis noVem, qui(uccersiv^GaU 
lijs imperamntjufq^ ad Trofqs deftru^^ionemK 
unlKn fuiiTe &c«Kus;acurVicerbfeiifis de Allor 
brogum ecymo, ad X VIU. A(syriorumce- 
gem fuppolidj Berofi 2 non convenio eciam 
incer omnes, quo tempore in Qallijs regnave- 
rit ifte Allobrox* Epitomt chronic. mundi 
vult> Allobrogem^ Galiias rexiiTe circiter A. 
M. ^i6i. BergeroHw in fumma temp. A. M. 
24;). Aliter eciam aiij. Ego in tanta Autho-. 
rum diverfitate fabulofa pieraque credide^ 
rim. De eorum denomi^atione (ic atitiquus 
Incerpres ad Juvenal. Sacyr.S* AJ^brogAGAUi 
funty ideo autem diSi ABobrog£> quoniam Broga, 
Gallt agrijfm dicuiitrMlaautemaliud: DiSiiffturi 
quid ex alio loco fuerant translati. Allobroges 
Sabaados incerpretatur Tfchudus. Delfinates 
Poldus & Rhenanus. UarUano fuerunt popu- 
li cicra Rhodanum & &ad Juranl monrem & 
Lemanni lacus rip^s> extraBelga^ Celcas & 
Aquitanos. Vand^rburchius gentem Gallise 
Karbonenfis facit. Qjiidquid(it^etfi,eorum 
origo non ita certa (it, certum tamen ^ft>eos 
latum imperium & potens nometi habuifTe» 
ita ut AUobrogumregiocomprehenderetho- 
diemam Sabaudiam > Delfinarum > & confr* 
nales Provincias^ Ptotomam enim Viennam 
Allobrogum facit metropolim : Et Caefar 
lib. I. AUobrogum extremam>^elveciorum<» 
que ^ihus pro^mam Genevamdicit. M^o^ 



S^wua^ ! 



• *. 



/ 



^ 



^woctmmwvT^P^wtov, ideftt GalUca» 
gencciTi poc^ntiisiimm AppUoAm, apwd St$- 
pb^uiHf iJi^iKKd^ad. )• lib. i. dcillisficlo- 
$(uitur. AlUtrogeugensjmmdenuUa^Hica^nh 
feepi^mautfam^mfmor. Ocillorummoribus 
& contra ^os gems agcrc non efthujuslocir 
QufiB vcr6priiisAUpWogiadift^eft,poftmQ'? 
dum SaiMidia^mnqXpati fiuf , quce ccnc noa 
fcmel ija Ubrcr No^itiarum nominatur iruei: 
paUiiB N^rboncnris provinciasr Mcminfe 
runt ^luid^, nunc^4£4iri//4ifi,nun^V4riamf 
j^criptur:! Sap^udiam norQio^tes»& m^ij 
^vi Scriptwcs. Nomamcn^qucpataitSaT 
|>audia> ut AUobrogia, pro^ri^ cnim SabaUf 
di«nptncn iUi region^qttfe inttpt Alp^s^ Li? 
cum L^manniim , ^ Hppofitunnit Eo vei^ 
f empoir? quo Cvk Imp^racoribu^ Rctfpanis fim 
Ifclvcci^ , rcgjo, quae hodic Vaudi di^flK? 
jfub Sabaudia Iiabit^ c|t > Sic dc Calarona il 
)ib« Notijciar. fe prmmiaPloKima Sequawmm 
Xribunui cobortis primaJFlavjia Calairona^Sab^udi^- 

Sic dc Ebroduiio in CQdcmlil^ro. inpevith 
cia maxima SequMonmPraff&mdafiitJfarcdrif^ 
fum Ehfodmi Sabaudia, Scd poft Cemium nii? 
gracioncs Sabaudiae nomcii trans lacum r&r 
troccfsic: Huxgutidia enim tmnori Vaudircgip 
cribut^ eft, donec iccrum SabaudiaeComitfi^ 
cam wfurpaflTcnc, uc aUbi vidimus. Ttod««i 
rcfticuta Helvetiae libertate^ rcftituti ed^ 
funt antiqui Helvccia^ Umstes^ ita m hp45^ 

m 



rfBLVBTlJt Fl NITIMI^. ^lf 

fion min^s quam antc Juli; Caefaris temjiok^ 
Vaudi rcgio rielvdciae atccdnfenda fm Hic 
rdticere non pofliim tdniYem. in Waldenfds 
tdnvititim/ Micofi, inquit, BAnhes, fed im^ 
ieliis iurba fuUimiim : ^oiruni parsSdbaudi^y 
dlia alifs debedtur: tds HHvetios non epling^a& 
degen^r dnimus dr^UirnNihiieiidm expmeritate iUd 
torporufk, nihit exl viftuti retinehi. Cjuafi ver6 
qudniam Waldeftfcs SaKaudis paruerunt, 
gcncf qfi (gffe ridri pdfsin t ^ Qiuafi vcro ortirics 
Sabaudi tirfiidi fueririt ? Scilicet inter Belgas, 
6 Daniel Eremh:ai> niilli dxiltairit pufiiknime? 
&ignavi? SGilicetlirigua^Utcdtfkkisproc^- 
iitas magnariimum faciat qudmpiam j Sa- 
baudia^ riomeri unde iriij:rofitum> vaiij varie 
^uaeriiriu Sic carioH lib. ^f. p. ni, 84 j , mmm 
Sabaudi£ novum eU, traltujm veUsavondoppidd 
mer Genuam & NU^eam, i^ela Sabbatijs AtpihUpo^ 
puliSj, Hoc ^oftreiriMm ydiuiiTe Ptolomaum t^r 
ilis cft Wanderburch. ^^^ifkSaLip vadis deri* ' 
vant, iriter quos-^ft Pdradinus. Ell aritc^rii Sa-, 
titium vadiim (hodie Vaj^j Pliriio Liguriai 
lirfes ^ qu« ^abatidi Mdflfe J ^a0avxy Ptold* 
niao} ^afi^drmvOvdJk^ Scf abpniy diciturj 
Alij Sabaridiarii vocirit,quafi Sdbiaiortim,qu6i 
SzbMdicnfesrctihitVolaferranu^, 2(tin>e/idclt> 
^ger, pritum, locus pifcuus. C^ibuiHaiii 
quafi SaitUvoye, vi^ per falices> duiriofa(i5& 
aipera qttondsim loca* Norinuiiisqiiafi^^Kyr 
f'^^, fajva via , qix6d Bof^dus l^irWies vijs 

infe- / 

^ ■• I 



3i8 iJH AHTnyiis PopniT» 

infeftos deftruxuii & viacores in illa regio.n* 
ab omnibus periculis libeiaveiit, Faraiiin. 
Mahi tx S(ii0Mis,'dt f^ihus C/efai: lib. i.& 
'quosSeguliano5Vocai£»'>fi«,ra/tosSabaudos 
volum. Conijciunt adhuc aiij , Sabaudiam ' 
-vel Sapaudiaim, a Sdpmit .( gallica linguaSir- 
fint) id e(l> abiecibus, diAam: Fertenimiea 
gio abieces& piceas proceras, naWU maieiifli 
aptasi Simltn lib. i. dicVailes^ 

. t, i>e Antuaiihmi 

DE his populis yariae fiint fentehti^ 
mulci eiiim eos cumNantuacibus con- 
ftindunt^ Sic^aftuhotiitt in lib.4; Scrab. Anttii-f 
tes & Nancuaces apud Cftrarem diverfas fuif-' 
r<jgentfcs non crfcdit. Quidam AntuaceS, t'^»^ 
tttattii feU Vaudi incolas af>pellanc. Matliaaiii' 
toshox. ftfUlQScitTdi.hodimupttxtraBelgM,Ctl- 
tai & Aquitatisi , ^nitimos AUobtogum, & Gebtnn* 
eppido , at GaUis provindt Rotli4ttmim proximtti 
hujui mtnittii 
Monachorum, 
Qtnnirtfisdioi 
les fentcncia 
ftrema fimpl 
cAinfinibus 
Euatesnimiai 
animadvmii 
C^^n d^irif 



^r ^ 



iohroges & vicum Verdgrmm , cui D* Mauritius Se^ 
dunenRs diocafis nomen ifi. Sic autem Cdfar ini- 
tiolip. li chm in italiam profici/ceretur Cafdr\ 
Smium Gaibamcum teffone duodecima & partd 
iquitatuSi in Antuatesj Veragrosy Sedunojque mifiti 
^iafiniht AUobrogum&lacuiemanno&fiunnne 
It.hodanoad fummds Alpes pertineni, Ex illis Cas- 
larisverbis coiligere ell iilo^ eam occupaiTe' 
vaKem^ciuse aS. Mauritio^dlacum utqueex^ 
tenduur> quasq> maxima ex parce D. ^ernen-ii 
libus iiodie paret ; quod reliqiium eft trans 
Kbodanum V alleflanis. Kominis AiauatiUni 
Veftigiam remanfiiTe vid<sturin pagulo qup^ 
dam > Mandamenti ( ut vulg^ vocaf9t)01o4 
tiexi^Sy\oczto Antaffte. De Antuatibus jami\ 
aliquiddiximusGap^j. Horum regionem po<c 
ftea Chablas^ nominatam volunt ^uidam ; 
quamqueaiij Genevamu|queext6ndunt,alif 
TC Geneveniium confinia reftringunt , di- 
^untq> ficappellatam a caballis > quod eo equi^ 
catus BLomanus fe reciperet. Afla tamen an-» 
tiqua S. Ma^ritiura in Chablafi) regione fi^ 
liimoftendunt Antuatium celejbriora loca 
(unt Pennelocusy & AquHea. DiAzt Penne locm 
}l Tamada ^t V. m. p. fecundum Antoninunr 
ih Tabuiis ^ Fe»ifr lucos* Alius ndn reperi-' 
^ turlocus» cui Antonini calculatid > magi» 
quam vilU novd > ad lacus caput conveniat^ 
ponit enim ( inquit duillim^ ) medio ihtec 
f amad^m m% S« Mau^itium> 6c Vivifcuni 

itino- 



j 



V 



jid i$ B A K Vi (^u ! $ ]? ci pii L ii 

rtinerc; fed IfAllicur, longius enim diftat Peri- 
rielucusaTarnada j.iiuam aVivifco; ctuver: 
tamcn credif Penrielucum fefTeNoviHam vi- 
^iim adRhodariiripam, diduriiq; Pcnnilii^^ 
Cum qUafi facrum lovi ncmus : Dc Pcnno 
Veragroruni Deo alibi diximus; ViUain 
ho vam (ta vilU neuve) qildd attinet , antiquuiti 
effe locumteftaturfequens iiifcriptipexquai 
drato raafmdre veJcoIumriae Epiftylio intet 
trillitn novam 86 lacum ^ Clarift IX Hemanni 
huper defcripta : qUaet iti fe hatet; 



c 



1 ". 



VICTOUIA----- 

AVG. ' 
NltlO GENN^ 
TVLLIA. 
----NTl------ 

I iuiiiiliiiiii 



3 






*« 



Aquilei vkus hodie eft Gallic^ di^us A%li 
tfftxttii 3(clm. Atttiquuseftfincdubio,quam- 
vis hu;u$ nqn mimincrit Aritoriirius.iiie dhini * 
homcri ( accolis u!W) accepiffc credic Guiili- 
manrius p. pjf^ab equitprii alis> qubd ibi cqui- 
turii RomAriorrini Aquil^m pro infigriibas 
habcritiurii, pracfidium fiicrit, unde ctiaira ho-: 
meri tc infignii haberit hodie Aqjuiiccnfes: 
JEftquoqjpagus vicinUs diaus Vtilgb Tuarndi 
^b hybcmi^ i adid criim locus valdJs commo-- 

' /dBf# 



duserac: propcerea C4/^r/i^.^equicatas par- 
tem in Ancuates mific; ^ 

V(i 'iJV w**P5<J w* •STj^ Wr •to^ Ar ^SMV 

£^ A regid>quam Germani gS&dlH» atic 9BA(.J 
J Mffctlrtnft / GaUi vuUej atic F-i<//«, vocanci, 
Lacitiis Vulgb Vdllefi4y Vel iecundutn quan- 
dam inrcripcionem> quam ad urbetrt Giene-^ 
Vam vidjmus> Vitlinfa y qu6 nom^ne jam Ro-; 
^anorum cempore,indigicacam faiSc credi^ 
tnvisi Ihcolafe died Vallenlei y Vaies^.ic ValU^ 
fianU Ih conciliorum Epauntftfis & ACirelia- 
icnfis qiiinci fubfcripci<>ftibcis, EpifcopdruW 
OaodtiRfenftum Valinfanmfn mentidfic , ica 
enlim qua&dam exertiptaria vocahc , alia vtiH 
Vallenjinfh rtdmen habent, iic& iri libr^pro^ 
Vinc. Simler: dtV&ltIih,u GuiWm. p;44o; 
Vailcfiamdiaim vulc Munft.Q<ifmSib.^:veU 
\valle, quodhincacque hinc alci^imis mbn- 
iibus Vdlaca fit, vel ab afcc nlefidc^^ Se^ 
duni cft. Vel forfan « 0ea Valhmi^ <jai ut ak 
Sipontinus ttit Dea Vallibus p*afid^^,&f6rct 
apud Vallefianosf cuha j fiquidem haber^nt 
Vallem fertihfsimamf , mtmitifsim^ > 8c 
:sm()enarh.VaIIi^tI)^fai^6hgiittdiheM fhr}^C: 
m. p. pacet^cota camth angufta eft,nifi ^ua ]n«> 
ter thorices ih atias Valles diffiihdittir>q^aruAi 
^uaedam X V. hohhtllla^ etiam X X X. ht. p; 
longicadinem habentDelongitudine &: lacU 

* ^ tudjn^ 



izi^ ipH An T lOjIrs PoFiiH^ 

cudinefic Cluver, tib. 2. caf>. 4« Hhodanm ab ei^ 
ctlfo Alpikm vertice ( nunc efiDi Gottbdrdi fnom j 
frdflnm vallem effieit XC« w^p- 4 cafiteddldcuni 
ttmannum in longum porreSam , latam veri kii 
fumtnum patet du£m milliim faffuum. Adiin- 
fterCis lib. %k eam ab oriente in occidentc m ex« 
iendicper ipacium crimti auc quatuor dieruni, 
jtf^m^ve^bquinque. Terminos autem^-i 
bec aSeptencrione>Heivecios, aborienteLcr^ 
|>ontio$> a Meridie eo(Hem l^pohtiois & Sa.^ 
iafloS) ab occidente Antuates# Vatl^m hanc 
Pentiinam i, quibuician:i vocari vidimas in 
Alpibilst^enninfs, cap. V 1 1 1. Poljtim^ }ib.^m 
Vailefianos 9 Jrdjiei nominaflfe videtur^ ci^oi 
fic loquitur : Mubm Rhodani cUrfm efi intra 
convaBffh : eufm feptentrionalelatm Ardje$ Ceitd 
eotunt. Oe horum populorum nomipc vefii^ 
gium remanfiirevult c(«F«ra'. iib* z. cap. /• 
in vic6 iif»«».red vocisfimilitudomapreftiR 
Vico&fluvio Ardonioi Nec ilr»e»eftadlatus 
leptencrionate > ficut Ardon. Yallefiam porrb^ 
Varios populos ineoluifie certum eit 5 Horuol 
trium meminerun t veteres, V iberorum, Sedu- 
liorqfti) & Veragrorum,deliisa?iiquiddi£hi^ 
tiy adverfiun petemus Rbodanum^ & a V^rar 
gris iftqpi^intts tajij^m ab Anciiatium vi-^ 
€inis< 



J» 



~ ^ .i. 



( 
/ 




kH W flfa > V4ff ^ ^ ^^f ^ aW^ft^^ M^^t^ m M^^ ^ 

•wiH* •(TOiirir • •♦5S- •85' W •roCWr WlnWr > - 

Cragjrdjrum primU^ Oieininic Otfar lib; 

3« quieoi eciam iiib GallbrUm nohiini^ 
i:omj>rehendi£. ittaboni dicuilitar oV^g^>6^i 
ic abipib ihter Alpinas gexices collocantur 
lib.44 Apud piinitm lib. j.^cap; 16, legunc 
tnuiti Pdragn. Hotum regio , maU dicTciir^ 
pajsdis Gmt, Agidid Tfchudb *, Chablas^ Du-' 
iarm i Pingonio 5 hth niinis ^aUiffttimbt 
Guilielmo Paradino; Meliiis Marliahus: 
Pera^i papftli extra Ce/rir, Belga6& A^UitaHosy in^ 
t^ Sedfinoiy^ Antttates & M&brogei , inontefqite Sl , 
iemafdi& JBrigami qaos Veragiros fluviUs 'Rhodanid 
interldbitur* Claritis Simlerus liba; de Valles: 
ToJiSedunbs Veragriimam vaUeth iphabitaftt , JV 
Motrfiajhttttineadfauces tifque, qtia KhoddnU^tgre^. 
jiitut > infetiorem Valltfiam , eorutA rt^dnem, hodii 
ktiHatfant: Celebriora $C ancitiuiof a Vefa^' 
groruinlbca G^m Tarnadas& Oaoduta^. 

tam^dds loctis eft> cu^uslmeminit Ahton!« 
itiuSjin Tabulis Tarnajas ^ diftans ab OftbdiUirci 
XII i^t p. Convenichaec diftimikSilVlau^^ 
ricioiinVallefiahorum dieione; HuncVert- 
ktotntn t^pntcdn^imimxyohtmaniislib; ^.8c ^ 
Mdrliati' iti Ca^f; dthpcfic Guillim. lih.n^c.j^ ' 
Tarhada , Hgauium pnks teUis nominaia > ^ Ant 
Gandfhot^, adrttpem,fm\faxorunt &tHotitiU0 
prs^Ufia. iSiant & rita b. Mauritiji utfuperiMbitf 

K a dnniti 



w 



. ' 



1*4 Ob A»f IQUiS Po^vLtii 

smnU , in ejm gtniofiptHi mnrtjrk bafitica legehii^ 
ntus, ait A^aunum corrupti itadiciiproAfn Gandi 
quod Gallicd lingukMc eftXliltica , adfaxa fiinifi-^ 
cati^uhd mukaeo locofaxa , & rupes alttpma qua 
Vallefianos ai HelvetHi tanquam ctauftro, & arci 
dejungunt. oSoduriqmdempri^}lTbebaaUgionis 
imperata cades^ fed majorparsAgauni truciiataj 
S. SigifmimdusBurgUndia Rgx praclarum ibi mona^ - 
fteriumcondidit inbonorm SS* li£aftjfrufn. Voca- 
cunii auteiB eft monafteriii illudS^ Agaunenfifi^ 
& vicus poftea di&m SMaUritiuii S.MaurkiOy 
cuius reliquis hic afTervari creduntfir: De hu- 
fxs Maurici; martyrio fic Viterl>ierifis) chron.- 
p.i5.Hii temporibm tmptfatoresJ^.Mauritiumin 
Galliai ad expugnandos hoftes imper^ cum legione 

' fia diftinaverunty qui i Marcelto Papd, cum le^e 
fua cbriftiana benediSione percepta.firHuJt cum hn^ 
ferat^e ( Maximiano^ Alpes per tMnttmJevis 
tranfcendit , cstmqui apud OScdurum ad idotola-^ 
triam vocaretur, cumfuit renkens rnartmfatitstry ex 
quibusjuxta fluvistm tJ§enum(QOtt\x^tk pro Rho- 
danufn ) novem occidunt in oppido^ qUod Bunna r^- 
eatufy&c* vEaden^fere habef>(ed fiifiiis Sigo-^ 
nius lib.i* ad ann# 285. videarur& Simttrm. 
Hunelocum veterem efTe oftendunc non fbw 
lumcpibd Antoninusillh^is meminerit , fed 
r ctiaip varidein(criptronesKomanaefim^mu- 
nlt^utp Gailico belLoIocum ^ Juiio Caefktf 
fuifTe; plerique credUnt , ut fic in fiia porethuf 
Alpium haberec . cranfittmi : quo corf^tt 

' . > etiamF 



V \ 



mm Lacio donad funtOaodorenfes. Simltr^ 
dcV^UAibfjf fu^runt hoc in lo^o Flaminc$ 
Sacroruni adminiftri, uc iSx infcriptione fe- 
^uenti y quam mancam reptntGmUim. P. W 
jn jruinis .chori v^teiris p.marfcyrjqmii, 

---VIPANSIO. co.R. 
r. V: FILIO SEVERO 

liVIRO FLAMlNi 
■ }V^,iA B^CVM^NA : 

MARltq. 

Alitcr hancrefert Simlerusd^y^Ups.li\i,u 
|c magis integre. 

D. PANSIO M. FI 
SEVERO AN. :|fXXVL . 
JV. DECVMINA MATElt 

FIL. PlENTl^SIMO 

X PANSIO. COR. 

r-.-FILlO. SEVERO 
^ IIVIR. FLAMINI 
' JYLIA? DECVMINA 

, ;' ~ MARITQ. 

V . . )> , 

Simlerus> S^ppft f^^m Hotting^ru^i C^m 
gjiemem hab?tf ^ ' 

V ' ^ 'f ^ - •• 

JVLlA DEGVM. Fi^. 
pECVMIffA. 
fLAMINICA. 

Ait quoqlie id^m Simleni« , multas praete* 
rea iqfcriptiones in templi pavimentd > pa- 
irifpbus S^ murp cflBmeterij , ki vetvifiate 

^3 «xefas 



• ' , 






1 



/ 



^l^ JDIB ANtiC^IS POPULIS 

fixefa$ 8c attritas paucis exceptis litecis cernt> 
au^fdamficrefert: , 

D M 

-.-.^...-SBR G---- 

• . .. M ------- , 

. SE-- -P- - - R - - 

■ill*l)l II 1 I II I I "1— ^— »■— 1^<—M ^^ 

SEX-^rF 'l 

S5VERI------ V- *--- 



i«M*i 



"^ IMP. CifiSARI AVGVSTI R 
: . . - . . OTI PRlNClPI* 
- -- GOS. DESIG. 

In(criptipneni Tito Vefpaiianp. faQacn k 
^reperiireAgaUni tedatur GMi//iin* lib'.2*p.i^7r 
j^d quaspraeternomen Srpaucos chara^eres 
yix aliquid certi demonftraret* 

qSodufm Csfari vicus fujt Veragronun^ 
4cu;us meminit Antoninm Icri(>ens baQduniiq 
a {ummp ^ennino difta^e X X V. m, p. '& a 
7arnada X II. m. p% quardiftantia hodie quo- 
oue eadcm fer^ traditdr : nifi quod qufdaoi ad 
iummunfi Pennini plus III. ni. pt numerf nt^ 
&im^ deVall.Iib.i.Inl]bro provincl vocacut 
0W4S ValUnfium b» e. Q3iniurtfn^:.8c^padVi* 
terbienfem ottcdurum. Joyius » N^arli^inus & 
ab) Oaodunim ibterpretati fiinc per S. Mau- 
utium, £ed maU> exCaefareenimpatetdfe 
Maiwuacum hpdiernum : Caeiarisnaeciunc 

verba 



/ 



t 



«iTdfb^ lib. j. ^f Writf ^^ri» i» r4//e , ndn ma^ 
ffia aifje^d planitie altipmis montilmundiqfieconr 
finetuf, Cwn bic in duas partetftufhine dividere^ 
tur, alterampartem ejm iici Qallis ad hyeriiandum 
foncepf^nlteramvacHftn^ ab his rHiSam^ cebpm^ 
bus atffihitf Haec « de(<:riptio ^^mniaco 
probe conver)it« Flumen autem nonaCaefa^ 
rp intelligi Rho4anum, (ed Dranfam of^en-^ 
dac Eutropius (\m toirentem nominat t nec 
Rhodani celeberrimifluvii nom^n reticuifl*9t 
Cae&rp Refert milliman, lib.^. p. 445. flo-^ 
%tKitR adhuc Ofloduro^ fupra miiTe arc^m 
JVlartiniatum nominat^im, ubi verb oppidunii 
{ubverfum , antiquum nomen abol6viire> re^ 
ftamc folo npmine ^axtim^ ab a^ccin pjraB- 
' cipiti pctra {it9>cu;u$ adhuc hodie ruder^ qum 
)tum confpiciuneur, Celebris fbit hiclocus, 
cum VaUcnfmm quondam caput fiierit , &; 
:(Ik>s Ejpiitopos habuerit,ut oftendit QuiHiman, 
ttd hic Epi(copatus, $:iim ob nimbi ruinam^ 
Dppidum fcre corruiJOfet, amultis f^culis an-r 
^quatus cft , & Sedunuiii traq^Iatus. Poftrc-r 
Iti6 Romanae infcriptiones loci vetuftatem 
ireftantur , has duas refrtt simlfr, lil^. 1, ^q 
yilles* in an^ulo templi. 

RJ. AVGVSTI. F, 
I. NEPjpT. 
Rl. ivETVTI. 

i:;. cos. lA. ■* 



\ \ 



^4 Co- 



|X8 DB'ANTI<yiIS POMLIS 

Columaa i hidi lapid^ fol^ ppfterifs>re poc* 

(icu eju(ctcm tempU^ 

* . \ IMP. Ca SARl VAL. 

CONSTANTiO PIQ - 
FEL. XNVICTO AVG. 
blVI. CONSTAN^TIL PIL AVG. 
FILIO FOR. CL. VAL BONO 
REIPVBLIGAE NATO. 

Teftatur Munjlerui Vih.^. fe in ^lla columna 
pomifretancum legere h«c verba* 

INVICTO. AVG.DIVI. CONSTANTII. HLICX 

pe Sfdunis. 

DEhis fic Marlianus. s^i/«^ vd SedHmyf^r- 
puli GemanU^fipro Seiunum urimince^, 
^tib^ cdfiantUr » «f conje&^rd ejt, H^hetijs , <^ 
preparte Ceitis annumeraMtur , yel fdbem ekfiun , 
finitimi, ipfefque fiuvim Bbedanm irtigat ^faUiinfi 
etiam funt Veragri^ , inter mpntes q^iim miuc Bri^ 
ga &S. Bernardt nQmfpefl, non louge ai Autuati^ 
Ifks & Mobrogtbm > Germanica lingua magna ex 
farte utentesy Ciyitas efi ipifcapality farem^aU^ 
iine nm^nretinens ; in cujmfinibmRffodanm m-^. 
tur^ neclonge ab eis verfm Cmienfem & Ttidenti^ 
nam diocotfes Rbenm exoritur^ ^ Sed quam vari^ 
ic rurpiter haliucinamr bonus vir : unde me- 
ritb a Glaibeano & RheiUcano iiqtatur. Nof 
Sedupios fic defcribimus. 

Scduni anciquiisiini liierunt Galliae popu- 

;■■■;■'/.'■■ JjL 



Hj? J.yET 1 Jt FlN IT Il^IS* ^t^ 

li,dequiblis Cae(aryPlinius , MeU &alil* 
inediam Vallefia? regibnetn incolences, Ve- 
ra^ros ab occideme,Yiberos, aucluberosab 
pnence habences : a Sepcencrione Helveciis^a 
meridieLeppnciis finitimi^ ^edab ilUs alciC- 
fim js momibus feparaci. ' Hos^;>»/^ltf lib.i. 
|de Vajil. excendic krivoMorfia/, ^dconven. 
tiim Viipianum inclufive ^ Cluverius vero ad 
vicumftucf» |iorun[iurbs,civicas Seduno^ 
tum , & Sedunum , cocius gencis nomine vo- 
caca eft : quod aliis quoque accidic urbibus^ u|e 
populorum quorumefienccapita > nqmina fi- 
bi ad(ci(cerenc , fic Rhen^orum & Parifioruni 
nomine celeberrims in Galliaurbesnuncu? 
p4ncur>quas maxima horum populorum pp- 
pida quondam fiierunc», pkicur Sedunum 
hodie, Germ.©ttt<n/ Gall. Syon, Ilrbem ver 
^uftirsimam credic Simterus,nim quod Se?* 
ciuaorum apud Anciquos reperiaci^r npmeoj^ 
tum qubd ex variis incendiis & vaftacionibu^ 
quaedam adhuc fuperfinc ^nciquic acjs monu- 
fpenca , imer quae eft jnfcripcio (equens , a4 
majorem cempli B. V irginis porcafn % Caerarl 
Augufto fketz i hanc fic k habere ceft^r Siin? 
lerus. ' 

..,P. CBSARI DlVl I.... 

;/.UGUSTO. COS. XI ^ 

..RIBUNICIA POTk§TAf E XV. 

pAtrjpatri^' 

...TIFiCl MAXIMQ - / 

.....AS. SEUUNORUM 
V ....PATRONO. 

X i Ince- 



}SQ 01 Ahtiquis PoputTl 
' Kntcgn veth fic fe haboit. 
, JMP. CASAllI. mVI JULI F. - 
AUGUSTO C05. XI. IMP. XIIL 
TRIBUNICIA POTESTATE XVU 
■ PATRI'fATRIA 

', PONTIFICl MAXIMO 
CIVITAS SEDUNORUM 
PATRONO. 

AtcnTporeqoo Atpintt Gentcsiiib Au^fta 
deviftte lum, oppida Scdunum, Oftoduront 
8c Agaunum condita 5c mcenijscinaafutire 
crcdidit S(W»w lib. 2. deVall.cumantevici 
, fuiirent^InicrquasOftodorenfesLatiodpna-? 
tos Plinius tridit: IdcmdeSflduno6c Agau- 
no fufpicatur Simt. Veteres tniminfcriptione» 
Romanos, aut {altem ItaloS} in hisiocis mer« 
caturKcauslj&adAlpinaitineratuenda, ha- 
bitaiTe oftendunt, Arx illa, quas hodie Ca- 
nonicorum tft, &;r4/m4ndminatur, lineduT 
bio veruftifsima eft: Fenint quidcR), Cano-. 
nicospropterafsiduabelIa,antealiquot&cii<' 
la hunc exsedificafre & inhabitaife locum, 
Vteumtamea, ihquit Simlerus, namen if^m Yide- 
ri* me movet, Mt muho ant^ tem) 
HmMis tnttHitum tredam.fid l 
Vdfitatan>poftea dCtiamicii ofporti 
lif denui Ttfiftutut^, OiQa fofl 
ii Valerio Procillo, qui fub C 
militavitt v«l ^b aliquoaUc^ 
jninis Rot^a^o* 



HhLVETI.». Pi KtT I MtS* jii% 



De Viheru aut Inberk: 

NEmo honiin populonim , inter veteres ' 
meminii; prxter PHnium lib. 3. cap. 20, 
qui eos inter Alpinas gentes collocst, & Rhor 
dan^ fpntisacfiolasfacit. Uno4pu4Pl'n(^in - 
loco, yiberi, ^^lioubi Augufti trophaeum p^- 
. nituf JuBER.1 nomiu^ntur: C^o ioco Srgl> 
fmundus Geleniut Viberofum nomen repo^ 
/uit,(ed non ita 3ppo(i[e,ut oft^ndJt Sitnlerui de 
Vall. ]ib, i.nec ulUm ejusiei affercrationemf 
lOhrervat liunfierm lib,,;^ Mpntem Furcain 
unde Hhodanus orit^r^nomittatum Coaiiuii;!^ 
liirellum Sc Juberi4m,eft ^ii^m mpiis vicinus 
(unde Elmius fluvius,que(n quid^m Rhodani . 
foniem faciunt) Jubet nomin^lUS&forfani^ 
, «ft,querri Jovius vocatjovw. Qyidam Viber 
ros, volunt cfle Uifarios ^ui Urf^Uanos in 
pago Urienfi. Sic verj) Simlerus. JuBerife^ 
Viben fuprmam VaBe^^ f*rttm tenent, querum, 
nonuHfifi quii Urfarios quoque (^mprehendi cenfeat^ 
quando " '" ialicujm^ 

mtmii f. >i^i au-, 

temVi Kviaiii 

Itali^n rem^nri 

firtevu! uafiV'-! 

berigaj 'ac ver^L 

Cluverii n Bfiga 

anciqu emCert 

ipani i ^*> vor 

canti 



f 
V 



^anc; & oppida Cfrminand^ in Br^e efl^ a^ 
jluviorum npas« . 

f J^air •JMW* *^' tflF^^SB- fP^^BS- «frsHt 

ANtiquiifsimam forcifsim^rnqiie fuid^ 
Rhaecorum gentem nuliurneO^dubium^ 
cdm ampla i!c illonim apud omnes Veccf e^ 
mencio. N6ftrinonef| infticuti, hic ea omnia 
qus illi habenc referre) (ed cancumqusedam 
Rha^ciae & Rhanrorunl anciqua brevicer pro;f 
ferre,^ancum quidem Rhae^oruou tanquan^ 
Helvecijs finicimorum> hodieqs foederacorum 
cognicio, Helveticis anciquicacibus Schifto? 
irijs sdiquam poteric ajferr^ l^ucem. 

Rhsecorum origo (acjs nota. Sic fUnius lib, 
|. cap.'2o« ldfdto$Tbufco[Ufnpr(demarbi/ramHr4 
(jallis pulfis, ductJj^to. Funus Juftin* Hiftorf 
lib* ZQ« p. ttif z I j. G^Uif caufa in Itali^nt veniendi^ 
fidefyg nopas quarendi, inteftina difcqrdia^ &ap* 
dua dmi diJfenJionesfiiSre; Quarumta^tOy c^if^ 
paUam veniffent» fidikuif Tufcos expulerunt, & Mf- 
iioUnum , Comuth , Srisfiam, Verqnam> Bergofnumj^ 
Tndenium , Vicentiam condiderunt. Tufci qs$pqu^e 
duce Rhato, ajfitis fedibus dmips, Atpes occupavere, 
& nomine du^is ^mem Rkatiorum condidermt^ 
Confuiendi {LiVius^Scrabo^aliiq^ Vf ceres.Hdq 
fadtum A. M. ; J9<».;uxca fuppucacionem Ver- 
ilerii iib. 2V V.C. iS4.iOlym. 52. ^.anno^. 
|S.f gni Seprii Tulilii Romanorum regis , fe« 

. cunduii) 



i 



1 

WfitvttiA FiKitiMiSi 33| 

^bndiim chronoL Fi^iir^.^Circit^j^p. an.ante 
Chriftum natuiii. Epic. chroii. pag. 2^. Tiir 
fci>a Tufco rege Herculis filio difli^fccuhdi^mt 
fompejuih Fefttim> priiisllmbrosexpuierantj 
'Plin. lib« j. cap. 14. poftmddurti Thufci ean- 
dcm fbrtem expcrti (imt a Galli^, fiib feelio- 
Vefo eorum rege. A ThufeisergciRhastiori- 
'jginem, 6C a Rhaetd duce nomen iiabuerunt,' 
unde ttiam khasti aliqtiid ds Tufc6rum lin« 
gua retinuef unt. Strabd lib. 4. Meruia p. 794^ 
Quamvis vcr6 iubRhaetisvari/comprehenfi 
fuerint populi, hodietamenfolisGrifbnibus 
^anfit. Dafi. ir^mAn obs« dupmm in liia Vin* 
del. c. J. ait Oef r^s de quibus l)i0iii/f«^ i4/f r, 6c 
Avientis Poctae, effe Rhaetoi> qiii etiam Cant ^ 
/ vide Guillim.4i ^.][ di Ai iun t,uhde MarceUin. 
lib; i^. e5tumregioneth,campo$cahino^vo-^ 
cat. Retihenthanc appellatiohem ltali> eos 
(irifonei, & (jeFniaini> ^rdtrpunbter ianos con^ 
fodtratoi vocanteSr. Siml lib.l. Rcip^. Helv.' 
Lat^ autenof pamit.quondam^ RhdBtia, quft; 
hoh tahtiim Alpihas regiones^fed niaxima ex 
|>atte SiieViam & Bavariani comprehendebat^ 
Unde no (bljim Rhaeti ad Itatia u% pertinent 
iupra Veronaim & ConiuiK, tit ait 5rr4^o tib. 4« 
f^d & aid Brigantihunfi ufq> iacum excenduh*t^ 
Aif teiini cap. )4.. Hinc Uagnoly Rhxti {imt vet 
tifalpini v^I tranfafpini'. Rpmanietiamim- 
(>eratore'sdu^licem feQerurit Rhajtisrm^/if/w^»! 
^ fecundm^ k^fitferinimUir^i^rim. Secun- 



1^4 t)B^KTiQjiis Popii n 

da Rha^cia comprebendebatlaqiin Briganti^ 
hum/vicinaiq^ regiories hinc Cumm ver(u9> 
jliinc ad Augttfimy ^iiarii vecuftas rtpminaVit 
Auguftam Rhaeticam; appellatio adhuc in exr 
trema ora hseret prope Noring^m: Ciir0i«p. mi 
ij^f. & haec fuit inferior RhaBtia* Prima 
Khaecia (iiperlpr etiam diA4> appellatur totus 
ilie tra£tuS) qui ^b He^vetiorum fmibus initii 
fumens bonam OaUiae cifalpina^partein ad 
l.arium uiq) lacum occupat ; Grifone^ aippd- 
lanttfn Secunddm Cluyer, Primae &c fecunda^ 
Rhaetiae mentioapud Antonimim*Kf0//#./i»^^i; 
Rm. PauL DUc.hh. 2. dap. 15« Sed cum Rhaeci^ 
Alpinagens^ yarios ifub ic populos an^ iquitu^ 
comprehendeifunty eorum aliquos brevitet 
tideamus; ■ 



r ^i 




De LefdHtijs;. 

LBponti) itai difti creduntur^quMat) Hcr- 
cule eo loco relifti fucrint. Simkt, de Alp; 
p. m. 202.. de his fic Sprech. palK RhaBc. lib. li 
Qtns hxc miquipmA efli Cdfarey Strahney Ptola^ 
mM, & Plim tefie: Qui eos ub exercitu nercuUs; 
Aipei tranfien^entuy in fumniuibidem AlfibmreU^ 

Bos & coUoeatos ( inde A« WrTijp/, quafirelim )fd^ 
bulantuf. Habent Lcpontij a leptenaiwiflf 
Helvctios, & ab occideme Vailefianos ffniti- 
mos : Horum nomen manfit ih v^Jle Lcpo»; 
rifta^utAlibivi^rausb NonbenicojMarlia- 



HlLVHTl A FlN.iTlMlS. ilj 

nusdcfcribit his verbis. LepBntij ptfntijfmi GeT>- . 
mnnu, qui Alfetint9lMnt,meTStdmtnfm&Ck^ 
ritnfem Diicafts .- Hat ifUihiudam fUcttfu^eSat'- 
viatitt, apudqttSf flumen Rbtnut oritur, f»rti b$dit 
Suitenfei. diai : Interfenttm HhiidMifiittif, &-BA** 
tim J^tsfitii 

iSi Nantuatihitii 

H\ (ueniht Helvetiorum itnutmi ; habue-i 
runt cnim a repteriifione , Uranios Se 
Glaroner)(es,& ihter^ofiiis lamenAlpibu&i. 
£)e his 'hon Jevis dilHculcas intei: iuthores 
diverfum fehtienre^ ^boita e(l, px aiiteni 
aliquathluperhacrcliicemafreramus: kNo- 
ftram fentehtiarh prbponerhus, uhdc. i. Ap- 
parebic, quim invilidx ( nofEro {altem fudi- 
cio ) lint atiorum con|efiune. 
jus regtonis fiierint iticolse f) 
tonAilCndus Csfar tib 4. qui c 
HiisdeiUislocutiisefl.. ihaii 
tx Lepentiit, qui Mpet imeUtnt & U 
htf KantUdtium, HtlvetioTum,S't 
KonobrcurcquoqueStraboIib.^.. AdRbenafn 
hrimi omnium haiitant tiantitatifi 8c eodem li- 
Dro. Apui Hamuatei Rbeni funt fentts in Aduld 
inthie. Aniiiiadveriendiim lantum in priori 
Strabbiiis loco vitiosc in quibufHam exem- 
iilaribus legi otttoZmv citBouix-noi , pro oiMun 
riuAoUeivafi vidit xiUnder Strabonis interpt» 
( in^tiit Cafahhnui in Ub; 4» Snab. ) looi^ 
effe 



^ ' 



efTe ex Casfiire corrigendtim {^quanquamni^ 

Ckf^ris quiddm authoricace fuicopusyfed ran* 

f um ipA> Scrabone; Fuerunt ergo l^antuatei 

populj Alpiiii adKhenumanteriorem habi^i"^ 

cance&^iibinun^ eft coeliobtaiti Diireqdnum^* 

&L vicus Tauecich > quem lacini Scripioresy 

iEcuacium> )uxca vfciofafn Scr^bonisflcCitio^ 

nem^vocanh Cum aucemScrabo&Csfal: 

Kancuates Rheniaccolas facianCyVel ipfadie 

tiarius eft eo$ erraiTe» ^ui illos a Rheno looge 

nimium collocanc- i/Quidamepsmalepo^ 

iuerunr , iil cercio Rhaecorum foedere , ad vi- ^ 

i:um vuIg^Xfiir^i^ diAum; ^« £rrantTfchu« 

dus, Scquicum ipfb fenciunc ; cradum illo-^ 

rum hodie Wt Sfe^af / & SBc6rfan6 Gcrmani- 

c£,Gallis iepajsdeVaudditu undeNamuare^ 

6ua(] Vautuates / ubi verb Rhenus in ifto' tra- 

&uf nonne fuic pars Helvetixpotioi, in quaf 

Avencicum Hel veciorum capuc ? j. Ddiranc 

hlaterranus lib. ^. qui urbem Tarancaftenfem, 

& Paradinui , qui oppidulum Kantua habicaiTe 

Nancuates dredunc. ^ FaHimrquoqueClo^ 

treriusqutcollocateos in illo Vallefias crada^ 

tibi efl: vic^s Katers : Ced i. vocisr (imilini-^ 

do ad evercendam Casiatis & Scral^onis au« 

thoricatem, fufHciens noneftargumenram.* 

1/ P/^/i9^auchoricas,qua nici poilec duverim^ 

ittpdriorem evenere noit poceft , duin iib. j» 

cap.ioV illosint^ Viberos& Sedunos^lt>cat;' 

NocaRdum>PliQiiim variiff locifcofruptum^' 



Hiiviif ii FiNif iMis; - ijf 
■ jHaximfc verJ> in illa Alpinorum populoniiri 
inrcriptione^omAiuhifereboaoruinjudicioj 
Apad Pliniuih ergo Nanniaces anceLcpon-^ 
{ios CoUocandi funt. %, Quidub popiili Li: 
tobrigificNantuatesjuxcaCluverianamfeii*-' 
f eiiciam in tam anguito VaUefie tra£tu iui& 
ient habitatiiri ? Brigaenini & Naters nori 
multuni diflani; 4" Quid aliudeiretqu^nx 
^JHeDuni RllodaDo mifcere ? Tandem M<a-^. 
isaniti eos Coiiflantie^es efTeiion beiiidiiti^ - 
fic enim Str«boni ire^giiati cujus veiba Cai - 
pra vidfiniis: ■ , 

TieyEhegufiis. 

HI [kipuli ititer Alpinas genies ttohiinaii' 
tuij&inteiRtixtosiitimerantur; Kv- 

Scra 

qiii ' 

dia 

€xt« 
ciitr^ 

hodie pa"reiit; , ,. „ , .. 

Sed 4e alits qiiibufilaih Rhsetiae popiilii 
ai> Heiiretia rembtioribus.agamutf breiritci: 
£i£ Pliriio lib. %, cap; 20. ubi lic Augufti trtK 
|Ai«iiiiii fed vaiiis nnJdis cpf ropnimfdnK : „ 



/ 



IMPERATORI C tSARl DlVl FIL/AUQ. PONf ; 
MAX. IMP. XIIII. TRlBUNITIuE POTESTATIS 
XVIH. S. P. QJ.;QUOD EJUS DUCTU AUSPICIIS^ 
QUE GENTES ALPlKj^ pMNES SUBIMPERIUM 
POPULl ROMANl SUNT REDACTit GENTES 
ALPlKi£ DEVlCt A : TRIUMPHILINI tAMUNI, 
VENNONETES, ISARCJ^ BREUNI^ naunes,fo- 
CUNATES, VINDELICORUM GEltTES QUATU- 
QR, CONSUANETES, VIRUCINATES, LICATES* 
CATENATESj ABISONTE^, RUGUSa, SUANE- ' 
TE^, CALUCONES, BRlXENTES, LEPONTII, Vl- 
BiERl , NANTUATES , SM)UNI , VERAGRI , SA- 
LASSII, AGITAVONES, MEDVLLl, VCENl , €A- 
TVRIGES, BRIGIANI , SOGIONTH , EBRODUN- 
trU ,NEMALONI, EDENATES, ESUBIANI, VEA- 
MlNI, GALLITA,tRlULLATri, ECTINI, V£p.i 
GUNNl, EGUITURI , NEMENTVRI, ORATELLI,' 
MEltUSI.V£LAUtit,SUETRI.N6N SUNT ADlE- 
€TJe,COTtIAN^,ClVITATES XILQUiE NOftr 
FUERUNT HOSTILES, ITEM ATTRI^TiE MH- 
NlCiPllS LEGE POMPElA. ' ^ 

Haitc in(ctiptionem & ih [^opulorum^o-^ 
tninibus & in eorundenii drdiftc corruptami 
i^iquo rnodo fic reftitui poffd credimus^ e» 
Varioruin doQorum r^ntencii^. , 

IMP. CAES. t)IyL F. AUGUSTO 

PONT. MAX. IMP. XUII; TRIB. POT/ X^Vll • 

S. P. Q^R. . , 

QUOji. EJVS JDWCTU, AUSPICJISC^- 
GENTES. ALPINE. OMNES. 
(^JE. A. MARI. SUPERO. Ad. mfERUM. ' 

PEB^TlNEBANf . ' 
SUB. f MlPifeRlUM. P. R. REDAGT*. SUNV. 
GENTES. ALPINiE. DEVICTA. 
. tRiUMPILlNI. CAMUNI. tENNONES. ' ' 
, ' * VENNONEttS. " ^ 

AilSAUCL BREUNL GiKAUNES. f OCUNAteS^. 
yiNDEUCORUWL GENTES. VUU. 



feONSaANETES. VIRUCINATES. LICATES. 
^ C;.ATENATES. 

AB.ISONTES. RHEdUSCI. SUAlItTES. - 

CbLLUCONES. 
BRIXENTES. LEPONTII. STANTUATES: 
JUBERl. SEDUNl. VERAGRI. 
SALASSL &c. 

ReliquoS) cum cxtra ihftimti nDftri fpk^s, 
tam iinc , omictimus; SitBii^i:ianam boruni 
Aipiiiorum populoiurti defcripripnem pjro- 
jpohenius^ cui obfervdi^nes breves add^m.M;r« 

Tr iUm pi L i s I,. ( corrupse Triumphilini 
apnd Plin. ) ms Mgidimjfchudns i)t Rbdmfu4 
fcri^tad Ucum lariutn habitare , ac iUn fffe qui - 
todie TrtfUven nominantur ^ querum fiintJPomg^ 
fihm) MuffUm, Gravedona. (In hat fentencia.vi-^ 
dcturclie Cellarius^ hiciacus diGitUr Lariusi^ 
yiirgiliolib.i.geor- Piiiiio^ aliifqiicj Aa^o^ 
Strabohi, Ptplomaro, caeterifque Grsecis: Cd^ 
Qiacenus^ ab urbe Goitio.ad/acbnte , Paul<i 
Diacbho & Antonino. Hodie l^go di Comoi 
ijcidis; <S,^uv^itH G^rmanis. ) /id^m tamen fo^ 
flj^d yifus eft aliterfentitie^ ^iqueTriumpilmas exU 
.ftimavtt iUeseffe.qt^ivj^emJfupram^veiT^iuitipiM* 
incaluiit , dtqiie hAcferitemiit veriltr vidM$ir\ cim^ 
enim tugd^ei fHexini » qjnos intimum finum mari : 
Adriaticiufque ad AlffsPlimmincatuiJfefcrikiiire^' 
iSlius viidtntu'r4d Benaain^y^uam adtariuthcoBo^ < 
icmjacetautem hac va^u i^terBmacuin,^ valtetti ; 
S/irC(Bfkmittis,&prateredV^ufiicam valEf.Suniikr 
"bac v^tClifius, & Cafidrfluvim > & ludro oppi^ 

t i dun^i 



^4<3 Db yARits AtPfUM Poitiiii 

dim, i qu» Omkes Udronij nmen haknt i qui eki^ 
fimantur a Plinio Alutraeiifesnontinati Uh.^* cdfjgi 
lacus Betiacus, Virgilio, Plihio, Se^. Aurdio>* 
hiv0bu>4^2^6m^ BfleWt^C Ptolotlisd ^ is eft 
qui iiodieidiciturlago di Gardii Italis. 

C AmUn I. tJofnen horuiH retinetvalUsCmii^ 
Hkd^ysl CaiTionique) qiiafufrdTriumplk^U 
inter vallem 5Wi i & aUermH de serrd , ( qui fmt 
/uni Afferiates Plinio ) aique vaUemVohutiHdiH po- 
fttd e% oUimfluvius [Oglio] eic haciaUe iriSi^ 
UnufHlacUm Cita dicitui: rtihiolib. J. cap.i^. & 
Seveniuslib.l* tSLpi lo^* fibdie lagO^d^Jfcb^ 
<b Jfcct c^rc^> in illius rif^a ] infiuit. Pd^ent au-^ 
iein TrmmpiUni & CdinUni Hi^d aiaie^xieiifi'' 
t^us : & Pliitius fcrihit triunipiunoii CaiHun0s,<om'^ 
flurefqkifitiuUifliiiiiniifHiunicif^iattiibuHsft^e: 
Plinius etiarri di^^it Camtitios e;}^ Eujga^a^is 
oriundo^ , & ex! LtptntiotQjjA HumerH (aiSi 
l»efererite Cellarib. Sabellicu^ 9i Gmiinu^ 
Ijegerunt Camqii, prdXi^ititifii^ 

VBNNON£stf MemiHii hmMSrraUt & eoi 
hter Vktditicihmi fnoci^os nuineraf , quique 
€um iliatu ad^driiniemfetjijint^ PliHiu^ quoqut^ 
€aput{iuqUit ) iuganiiH^Uftt Stouii 'Rh^orum Sa* 
ftmeics > Vettn^Hifyue mus iheni anmk dccolmufi 
^ ^ i£i» { Iii ^•dritur iji Engidifla laj^^ 
re ex Alpibu^ Juliis » ex.M^lo/o illaraitt 
lnembrd » & kkiunr Silieu&M prim^ effidt, 
VtUis per quam fluit, didmr Posnina, aiitpo^ 
Ciils^ Oenina^ hodie Inthal iit alibi^tFidi^ixt} 
"^ ntnuit^ 



Pl Variis Amm poputisi 141 

frunt i^iffir yenmnesv^His venuj{^i<fu,amQermmi 
^tflfl^^n) mtfA^^nf^ CelUrHis^^ad\£niau( 
Qmh Sc Atheiis, Ad^ze xfotices locat^ ^uilU^ 
iB^nnUs 4^pUjCfs facit Yennones, i^nanos ^ 
AtheQhosl & fufxa hp^ infrppfim^ viUe d^drtum 
^iSamnetp^jacfnt [Quid^m ^arunet^inrerf 
pfec^ti funt ^arun^g^uncnf^s, $^|rgan$. P<? 
1^1$ idem^^ lib.i.R.eip,Helv.(^pmamSa^ 
iranetur?! fedes fft a4 ortptn pttki fluminis, (|ui 
populi j^odie Engadini appeUantujr, hi Sarur 
netes autSaruneg^n0;(uperiorum forticolo- 
fii (i|nt, au( f^unl nprnen non ^b Hlis, f^d ^ . 

Sara^uviolo oppidum Sargan§ prffterflu^nw 
gccep^runt. C^id^m apu4 Plinmni jpro Ven-. 
fTon^s legejrunc Vennotes 3c Yenetes, qui 8c 
V«ne?icU la^us Acromi infi^riorisjVeneti ^ti| 
4iai> acf ol^, ftwndvim Quillim, p. ^^q.l 
VfNWONBTfiSf Bi exiftimkfflur in0t<e effe, 

vaOif VotturpiOj fu09 firitelinam vul^ vwni^ 
f Voltuirena <m^(\ vpl torrens, Cejhic^, D^Uf 
prem.in obfer.l in eujus Jummit^te Abduaflu^ , 
fim exju^ki ^&rfni^rtis erituf, [ Ahdua,, melta$ 

Addua, prmip &; Tacit0 nominatur, AJ^V^?? 
Polyhio ^ Strahoni , Ad4a vulgb : EJus 
prlgioneinr in0i>fcieratiu$ Strabo deduci? 
f% Adt|l*, ohfcrYantitwsGuinimf 6c Mertoia» 
cim ex montc , qui Vorrnftf ipch vulgo ^ 
pformio prpximi rub;?£tP vico, aut Brw- 
pus i QtctVLoS^l&t^V>^kimfl Pinlarium 
' Y 3 fer 



\ 

V \ 



,J4* E*? YaRIJ^S RHATiJt P)0)PaLI$« 

fer V4&m b^nc cuhi^im^^n deflmt.Hit(; ab orm hAbet 
SAruneui atque Venhmesy ammdieC^fn^nos^at^ 
ui DiQnlib j4.fmbittamCam^niquam Vennonetei 
4 Publio 5i/w, ^ujpicijs AugufiiCdfaru infervitutemt 
redaSti funty ^nno urbit can^iti^ 737 • Lucto DQmitiai, 
& PublipSfipJoneCoff. Hancvalletn Vennone-f 
txim regionem, Vatceli^am Icali^ nuncupant 
a caftro eminencifsimoTilio. H^bicaumxra-; 
4\inc noiiulli anno poft diluviii 67 f, (ub Camr 
po Blafcone,aliirque Hecruf^is principibus, 
Tyrren^mque vallem 5 a Tyrrhcnis Hecrunae 
populis denominaca> aquibuseximi^civica^ 
Volcuf^nanoniine in infima vallisparte^ipfif^ 
que lacasLarij(Larius(Herrufca lingui prind- 
peni fonac ) faucibus aedificaca (it, indeqs ilfu-; 
ftres e;us habi(atore$> V ol turheni patires in Jur 
i^orijs vocaci. Sprcch.^ib.i9.]f)jil.RhfBt,M^, 
pam 2. lib. 4. cap. 7« 

Hi s A li cuTfcbudm exifHmatkgendim JHi/kii- 
€i, Sunt autem Mifdfici Lepmiinrumfoputm [ ha- 
bicam hi yallem Mefolcinam vel Mifand-i 
qam» Mafoxenhal) cujus prascipuus Ipcus di- 
citur Mif^ucum, Mafox» arx munica in primo. 
Rhacbru f(»derc.]_/fr/>jr4 Y^l^anS Ucuml ita djci^ 
tur Blinio^qui dvff^avoc Straboni^ljt^ii^ UgQ 
*n^ggi<ve, G^rmani^Langfee, Icinerdrias ta^ 
bul« dici i^idetur pufius,& Virgitio^ MaxH 
l)fius>inhQCvcrfu: 
, Anne lacus tantus ? Tcd^ri, Maxime, &c« 

y ox w^ lUa, fccundjam quqfdai^, Udxh 



. Da Varii^ R^ATi^ Pomiisl j4j* 

f^#,fion eftlacusLari;>epithecon>Jred proprium 
• |acus nomen^ .Di verfas, c^r Vj^rbanu&i^omi- 
netur, rationes vic^e apud Mernl. pag. >fy.3 
4d iit^eiLatn ftuvmm exAduUmonte [diciturhiq 
amnis GuiUimanno Mefa, unde populono* 
tnen 5 Merulae Muecium > Rha&tis Wc SKiiiff/ 
Italis, la Mue^a, oricur fpecialiter ex momc 
Avicul4,que etiam S. Bernardini montem nor 
minant] prope BeUinz.onam ih Timum^defluit 
[Guillimannus pag? 4^p.dicicquatuorfupra 
Bilitionem p. m.TTicirQ mifceri.Hicfluyius 
oritur ex monte Summa no, feu S. Gotthardi, 
& vaUemLepontinam^ellizonamqs prseceri* ^ 
lapfiis & vari|samnibusau£lusin Verbanum 
Jacum evolvitur ) dicimr Ticinus Plinio, Li-* 
vio, Silio; TiXifoc, Polybio, Straboni, Plu-r ^ 
tarcho ,P^olomaeo ; Ticenus, cabulae icinera-- 
riae, Italis TeOno] Aljf tamen exiftimarunt Hfr , 
farcos populos ejfe Vindilicia, ad ortum Ifardfluminif^ 
t vuigb Ifcr , videacui!: Cluver, Cerm. anc 

pag. 72S-] 

BaEUNi. Ad Mnum fluvium populi haHtanf^ 

Gemanis diSi Brunauwer. Hos Aventinus Brenn(f$ 

nominat. Leander AlbertusBreunosponit ad Beltin^ 

z.ona$ny ex Bonaventura Caftilionai fententia, qm 

etiam^ Betinzjmamy vel fireunimonam id dppidum 

[in laucibus Alpium jacet, inter momesad 

Ticinum fluviiim, non una arce valtdum y csf- 

Arunl Bilincionis diGicur ^aulo Diacono, Sc 

Prc^brio Thiironenfi ^ Bernardinus Corius 

, Y 4 referc 



referc, yalenrinian^ni tecrium Imperatpren^ 
fepulnim Bilicionu Paret cum yaileBrennia> 
^ranijs, Suitenfi|?us & liiijlervv^ldijs] 4^ 
fiUaripirkibih quodfit Breunmm c^iflnmy&taH'^ 
^fm 4gri ^riuniz,ona. Fluvinm enamqMitxUt" 
itumme proftuit, Wnnniumnmin^nt^ ^meHQmU^ 
im pafuum a BeBin:cpna Tidmmifietm: AgfB 
fuoque circa fluvium vallem Brettniam npnUnatU^ 
Mnder^ [ diciTur & vallis Pl enia^itcm yaVdi Pa- 
lcnzzj H&rdtius inter Vind§tic(frUm popid9$yf»i 
Drufiu deyic^i^reunos numerat [o4« 14* Miiite 
nam tuo Qrufus G^n;finip$ iitnplacidtim ge^ 
iuis, BreunQiqj v^ioces, &cc. ] in qubnfdmu* 
men munufiripfis codici^m Brenni nommantm: [ Sic 
quoque pronunriayit Sabellic. ^n. 6A\h.^i 
Ut al^s Breuci [fieapudSuetoniuminlribedo^ 
Rherico atq^ V jndelico,gentes Alpinas:Pin^ 
BOrdco Breucos 8cPalmatasfubegit>&c] 
S^bp Brerscos [fi^ceriamGuarinus] nonrnntt^^, 
^orplyriofiribii, Bre^spopuks cifiUpinostffe: Vt* 
fum id Horat^ fintentia repitgnare videtm qui eos 
Vindelicis ami^erat [fed noii m irurti effet Horar 
tium etfaflfe, cum Poeta fii^itvnpti Gadgia^ 
{rfius.] Sum qui exifliment Bemenfis nomndri i 
flinh f^ . cap. s- libri. Quo loco interCiptlpinos Fet- 
^trini & tridentini^ &BemenfiK hps ftult^ Vol*; 
temn. lib. 7. crediditeiTeBemenfesHelvc^ 
•tios^] Rhatica oppida ttumeramur. Bjruneeum of* 
yidum m Alpibus [Brunna eriam vicu^ apa<l 
Stticen{es> ad Breanomm nomen iatrs acc^ 



' P|,VARIp KhATIJE. PpPULlsi, ^^ 

iujtts nominis vefiigia fervat : Et de ejus iocipqpitlii 

Heratimufn verfutn nm incpnmqdei^terfretaripof^ 

fttmm. Quos verh idern Pgeta iSelongs vocat, in quif^ 

iusdam exernpldriim Genauffi^ & Gerauni <Wjf*« 

nauvi norninantur, qua poftremale^ovi4eturma^ 

i gis ad Germanicum idioma acced^rejn quo auva^vfl 

mWf quod &infuUm&'agrumfignific^tmul(isno-' 

minibus ad^citur, anautem fint populi adGUnunf 

fuvium l nelcto an per Glanhm intelligat 

^imlenis Glennerpm m mpnce ^dularum AU 

pium membro orcum, yallem L^guniciaqi 

pr«erflucnccm, & ptope |lantium pppidum 

Rhenp fe tniff encf m. ] an bi,qH05 Plinius Kattnesi 

yocat [CluveriusGerm. anc. pag, 77 (J.credit 

xorrupcij apud Hiniurn legi Nauiies, & eo|Ep 

-dem ciTe, quos ^oraciui;; od^ 14. Sc Scra|>o Ge« 

tiaunes vpc^t.] ^^ptelomaus BerUaunpSyVinde^ 

Uciapopttli^ ars alijmoniani CifalpifH> alijs eorHjcien^ 

^um reUnqUOi [ipum v^riuniilf (ic, Br^pnoj; 

-efT^ Brunia^ valli^ iiicolas,iftosGenaunes atift 

•Gclpnes Horati; {fii>dem<ucEinc,<iui Naunc^ 

i^^lini;) fuifTe valiis Geloncin9B> fii: permeta* 

-^hefin literanim> Leguncins in pilnip l^h^ 

toruqi foed^re, accol^s credibik ciTet, qui 

Brennis funt ieptentfionalest 3 N a u i!i e s 

l Simlero Iridentur ejfey quosGermanivpcantKan^ 

fer, yel Nanfiferger, tatini tnontpm ^eanis: Vallis 

hac eH admpdsm culta in TridentitM EpifcopatUf 

cujus initium trikns fniUiafibus a Tridento abeHj pra^ 

eipuue vicm bujus valHs ^auns vocatur,perquem 

r s 9^ 



*r 



$^ itimra tranfeunu in qmbusalebymafunt a Trk 
dentOy a lacu B^nacq, Bolz^anQ^ Meranihy^lle (j^amtir 
nica^ BQrmio [^^deBrennis&CenaunisficStrar 
bo lib. 4. Vindelici & Norici, mpncap;^ exce- 
riora cenenc magna exparte cum Brennis, qul 
jam |id lllyrios pertinenc;] 

FocuNATEs. Hos es^ canjeSlura quiimtxr 
^fiimantrefexendqs ad va^em , qua ab oppiio Sul^ 
{quod ntinc D, Bartholofnti f>ab^t ) vallisfolis »0* 
minatwti&partim Venetif,partim 'Gridentinn Efi^ 
fcopd paret, atquead vaUem Camunicam, & Vobu^ 
jrenorum montes pertingit. Per hanc vaUemfiMpu^ 
defiuit > qui ex montibus Camunicps ab h^c vak 
dividentibm cx adverfi OU^ oritur. [ in hac fcpr 
tentia fuic.Hermoifiu? ^qui etiam Eccunarc? 

Plinii effc Bechunos B^ta;«^ Pcolomadcr^ 
didit. {^ocunace^ vallem S^riai^am' colereno- 
cacLeanderJ 

VlNDELlpORUM GfiNTBS IIII. IW 

guidem inexemplaribus Pling itfiprefiityqua^oyir 
di , legkm. Verum rnendum rnihi effi vid^ur, in nur 
merorum natis, omiffa librarioruip incuria nota ^tfi- 
nary[ rmmm. It^que legendurn arbitroryVindelir 
^otum gentes Vllll. IJam ^atuoar qka proxim^ 
pfacedunt t non pertment ad Vindelic^s , mihi mags 
frobatur eorum f^tentia > qui illas cis. Alpei ^fieor 
^unt. Atque Ut maxtmeilla gentes Vindelicajhiti 
t^men noneftdttbiumygentes,qt{aproxir^efequun^ 
tur^novem numeroad Vindelicos pertinere &Rb^ 
tos : itaque ctm fubijjcitur , Git^lica , id pertinet 4 
^entes^qn^ has noverpfiquuntur: quodji quatMOi^ 

tilh 



f 

Antiqua Rhatorum LdCA.. ;}47 

faothmfini Vihielicorufn gentes , op^rteiity Abifonr 
fesy Kuffifoosy & alia^ Rhatorum gentes Gallis adpur 
m^^rei c^m^ameH Rhatia nunquam ad<2allicam 
per.tinMerit. Spd bic {ubfiftimus n^c de relir 
quis, canquam nimium remotis agimu$> pau^ 
ca qupque de iUis habcremus dicenda^ 

Anttqua quAdam fapderatOr 
fum Uea. 

1N prhnp Rh^torum foedcrc funt quagdam 
loipa) quae vel a Rhatio Tufcorum duce> vel \ 
T/y/^« ipfis fundac^ credunturjeorumqueno^ 
inin^ ^^gtinent, 

Johannes Camertes inSolin. cap»;4.. dit- 
cit, Rib<cf/«;?/ (vulgb RetxjUinsy a RhaetoprimQ 
conditore denominatum. Dux i^eRhatm, iur 
quit Sprech. pal. Rhfv^ts. lih* i« tridy ut fmRha^ 
fiam vf/f4mf Rbealt ) imamy& Rbatiumfuo nmi» 
ne infignit4 loca erigitt Tufciana (Tpfcis ) vicus 
ei^ noqien a Tufcis, w & originetn haben$ ccp 
Re eodcm Sprecb. 

Spelug^ (Splugen) infignis cft vicus teftc 
''^[/'illichio ip Tacitum,perqucm iterfaciunt, 
qui e^ Curi^ in Italiam per Aviculam aut Ur- 
ium profici(cuncur«. Antooinus hunclocurn» 
Cttriam,Tmefedc nomjnarie videtur , fi tamen 
milliaria cohv^niant,quodnon nerloftendii: 
Guillim. Pf 4.25>. $i igicur Sp^lqgacft Tarve- 
jfedc vetcrum,cum alius ppportunior vicus 
h^q itpj: fecicpaW J(ioa owwsit 5 tum ycI 

erravic 



I 

I 



. J4JI Anitiqua ]fc.HAtpRUW J^P^A, 

<erravic in 4iimhfion€ AHt^ninm , v^l viti#|f 
f\mt apu4 ipfiim fiumm >' quod in hoc f^p^ 
ftccidit \autnore> vid^ Simlfr. de Alp; Eft ta? 
^en |ocii5 in pbulis gepgraptiicts di^S 
Tarvcfede (cj. ^ptym il?dcsj hpdie Mad^ff* 
in vailc S. Jacobi ftipra Clavcnn^m>&fob 
illius. oppicU jurifdi^oiic per han^ ysWt^ 
flaic Lira ^mnt$ : ibiquoqpe regia yia eiat, 
yidtsprech.p^LK^s^tAih.io. 
: In liimmi^ Alpit>us (ttus eft locus Thmefi 
Hiftus jFori[an!]k Tcnnanis,ficQtapu4 Stra|)o? 
nem pro Genauni^ iegit ^arinm^ de qui|Mtf 
eciam mtf r populps Rhaeti^QS Sf^e^lifff ^ 

6. lib. (J. - 

* ' .►■•■* 

IpfefunM ^4tifrMmf(»d(re, 

C) Uria^Rbdtorm , Qermanis :(S^ / Galliil 
'G^V^oppjdum hodip eft ad 4^^!^^ ^^ 
Obftr^pciri, Ple(%£e non^ii^f^ , qui px yaHfe 

^canayin^m Rhenumj^iifra Cufi^in j.mfP* 
linfluit , ficumt Affirin^nc Ci^enAis aociquit 
tus lpierg(iACt$Ltn >r?f(?rppti8 ^uHliptm. p- 430. 
Alii Pcolpmii^uin^ ^ui &b Adrian^ & M^ftp 
Antpnino4mper^co|:ibus vi:^it , cjus tn^ 
«nifle, &: Ebrodurumy aCit Medurum npminafle 
affirmanc&tfi/^ffi. ibid. ^rf rib. lib.l.paLRhaBt? 
Mtoninm non ampli&s Ebodurum ypeacfi^ 
iiuridm Rhdtorum » quam a Brjgaitfio ^ L. tn,f» 
jSc a Tinnctione XX. m* p. diftare ait. 0«f' 
fbriut colonias Rha^i«r6cffi6nshu/^sni«^- 
^ ^ ' tioncm 



>» 



Auriq}XA Rkatorum L6(6a. J4^ 
iidtleni facitslfuerunt;autemqathque9ii«^^i(/?4 

Augiifld Rh^orum, ZU0xvci^C0lonid Conftanua^ 
Coftemz $ &t Curid, Chun iiukfteitm lib. 3. ejus 
^riginem ^Conftanci) Canftahcim filiftenH ^ 
^orareferc>ci]piaDiC*^S7« Ckria hdih(ih de^ 
fump£um videcur ex populis C6rvahcli5;>qiios 
inter f^ec^lantii^iaios Rh^tias t^opulos pohic 
^trdioi lib. 4i qiiique CeltarUfii pl^ihii hah^ in-2 
colueruhttegibnem; Spreck lib; S.Hos feroces 
& inarcibuSac hacuti muhicis locij degenfi 
ttis (bcio$ 8c cives ifliiihpierunc Rhscil*u(co- 
ttthi prdgeni^s ih h6s^rh6hce5 profugi ex Ica^ 
lid. idem Sprech. lib. i. qtii lib. 2; & 8. dc 
iftius hrbis incremenci^ agic. Ciim ehihi ab 
Madriahi cehippribus Rhaetia^ iii diias^ pri« 
i^am & fecuhdami dividerecur, tictique j>rae* 
fides daci a ftomanisf Secuhdae Rh^p^s tiras^ 
tii Augiiftief Vihdelicoriini iedem habuir» 
l^nmae yer6 iri 4uobus cafiri^) MdrfiiU ( mars 
iH ocuiis ) & SpirioUd { fpiha ih oculis ) ab his 
fuccef^i va haludfreihctementa vulc Sptecberiis, 
tixtii etiahi ab arce egtegi<( j quae in piahide 
£rac, Plahterri ( Imburg ) ;ani cehtfum clvi«- 
Vitat4ii,hoc ^ftieh)t>oti6 ibidehi extriiQ6. Au* 
etz deinde (uit durj^>quuhi ihdiiihpijfC^pi- 
ifiis Conftahtius ihiperat6r anja6 cifciter jif/ 
cohtra Alemahhps hyberha fha ^aberetf 
Vide fufiiis tuhi Munit tum Sprech.apud quos 
ttiam vide de Epir€opisN& EpifcopacU Cu* 

jienfi, &Cf 



> 



s 



j^b Aktiqua RHSiTtiii Lbcil; 

rien(i^&c. In t^mplo S* Lucij tria viiaTitur 
Epitaphia anti(|ua fatis, &d etiam barbara f^ 
%is. Duo meminerunt duoruin Rhstise prdi^ 
dunnjTeroum cireaanri; 5410. Epifcopi ciii 
|a{(lam, 4^0 priora a Guillimatino pag.^ti 
Terrium a Sprechero lib. 8;referuntur; 

• Primum. 

HIC $VS l^TA IM.PIDE 
MARMGREA .- , 

QVEM VECTOR VER.iK 
LVSTER PRESES 
ORDINAVIT VENIR:^ 

DE VENbSTES * ^ 

HIC REQVlESGiT' 
. ;; .^ DOMINV8. ^ 

, Alterut^i . , , . , 

hIc svb Tsta i^bI ; 
de marmorea, 

QVEM VECTOR 
vIr InLVSTER PREiEi 
ORDlNAviT VtNlltE 
" t>E tRlDENT<e> 

- Hic Rfeqvi^^^^'^ , 

tLARESIMVS VICTOt^ 
; PROAVVSI ; . 

bHNl.VECTbRlS 

.. * ^-; ' 'epI y^ , - , . ... .-- 

ET i)OMNI JACTADL 

Tertmm. . . , 

^ SCEM, EPCS. . , ,- r 

HC)C JACET iN TOMOLO QVEM DEFLETI* 
TICA TJLLLV^ . '; .' / 

MAXlMA;syN4i^0RVM GLORIA PONTItt^ 

• fc VM; " • ■ . . 



t *■ 



MlECtlS (>VI FVPIT om liVDATAQJ^ 
VEXIT 
AGMINA CAPTIVIS PRiEMIA LAR<jA Ffe- 
' RENS. 
EST PIETAS VlCINA POLO NEC FVNERIS 
IGTVM ' 

SENTIS OVANS FA.CTIS QVI P^ETIT 
ASTRA BONJS / 

illS POLLENS TITVLIS VALENTINIANE SA- 
CERDOS^ 
CREDERIS A CVNCTIS NON POTVISSE 
MORI. . ^ 

•mi vixiT m Hdc saec. c. ann.pls. mn. 

V LXX; DPS. SVB, D. ^5. ID. lAN. SPPs. PCs. 
BASIV CCS IN DXI. PAVLINVS NBPOS. 

IPSIVS HAEC FIERI ORDINAVIT. 

> ,' ■ ■ ■* ■ 

^inmiib^ ctijui itifcmihit AntoninbsVtetii^ 
homen retmet, Rhaeti ehim r/ww^^^e^wd^Germai 
hi %infichvotant,vrcusefta cuti^ ttibushiil- 
liaribus Getmdnici^ diftaTi$ , ab dQiturad 
aiium vicumjCjuem GttttxkmSiattatH Vbcahti 
Rhaeti Bevio^ quod ill16 via pet Alpes in dua^ 
f)art^sdividatur, hhaperSeptirti^aut Septi- 
ihiuni mohtem CiavehnamadLai:ilihi,alcer^ 
id Engaditios tehdit per Julium mohtem,ubi 
colhhina Juli/ Gaefaris oftenditur« SiMeri 
de Alp. 

JMurum (hodieCaftelhiuf)difta^, f^cun^ 
dum AntoriinUm,quiIiujus iherriihir,a Ciutii 
^ihiietiohurfi X V^m^p. &c a fumifio Ucu^ La- 
rii ^^ hl, pi Vicus eft PpgalliaB v^^^ peii 
qiiam a Septinio ad Lijtiu deicihditai'^ pirop^ 

^uein 



J5i Antiqua RHATORuii toci"; 

duem arcis i kqMa Nobilis daftrdrouroftiri 
fahiilianomeil habeci xuihas ap|>ateQt; Simlm 
d6 Alp; 

M iertiS Rhsidrumfcedere. 

ii^yiiifilddppidn di hodiel(inquit Guillim.) 
ad Rhenuplanitiej5ac4snti6re&umenri vini^^ 
juxtafcracia&atnoena; AntiquUm eiTevo* 
lunt,&didiim Majaviilarhj quaiiMajasyiU 
tani i\lt Campum^a Maji Mercuri; rhatre,quae 
ipud Pagaho$ il>i coIebamni^tfn/^Ub.j.Glril»^ 
m^. lib. 4* p. 4; 7* Sprtclf. lib* ^. Idem taf 
itiwidknfiirHs alieldco Majavillam corhiptl 
^fo hdgnarh viUdni dici credit.' Antiqiiitaces 
EpKcopatus Cuiriehris>lii(p/i^m vo€anc> u&i 

SfrecMo. A ' -• 

Clavehha nbdie oppidiihi eft fiib Rbieto^ 
ruhi (!ditiihio^meiminicP4i//itf DiAconm \\h. Vf« 
icXi^^CXi. capt iutldvenA Antonino^ Cbinven^ 
iid tcalis > c/ei^^» ihcdlis dicimi^ diftatiecun^ 
dto AntohiniiihaCuria T arvefedc X V.mi 
p. & a iacu Laficf X. m; p; Ndhien a c/^Vf ve- 
itiit^ pef cailruiti eiiihi Clavehns i taiiqiiairi 
pef tUvehi csetef is populis trahfitiis in tta-^ 
|iam olini prseclhdebatyr. jjprf^^^^^ 

Ifi^ fine 8c co)icihfion(i>Ccrinanorum, Aie- 
hnahhohim^&V^nd^Iomhi deh^ 
ieu uhde d\(it\ credaiituf > rubjuhgemu s : co^ 
jusrei cognicio, ad hiftoria^elvetiipa^ iioci«' 
ciam ^hon etlt mutilis* 



]- - ' ^ : ■ 

&NTiQyA Rhjs.toil1!m Loga^ ^5| 

Si€iit,^(ecundiim qud((lalin> Qomer cognb^ 
inintois Gatlus, Larinorum9& Tubal Hifpa- 
librum , (ic Thuifto Germatibjiim pater fujci 
qui Thuilco ; primti j^ Teutonaiii&; Sarmata* 
rtim Princ^ps cdttl eflfet, ab eo , qui Germa ni 
diaijpriits Thuifcbne^ nominabantur; Qui« 
dani Getndanos diAbs vbluat > ^jubd fe f^etji^ 
manos ottines vocarenti id eil, fratres; Aliii 
dicuntur Germani i I voce antiqua Celticai 
&irrt9 unde Gaiiiciim vbcabuludfl > Gnmey id 
iftjbellum, &Sted|in/ideft^vii:, quafidicaa 
Beiii Virum i ^ub^ itoinSii hbnnifi exc^Uen« 
tipribus tributurh r5^rf^ft. iib. 2; pall; Rlueti 
Carhn: lib.4^ ctuverAih,U cap; S.Qeriiiu am^ 
I^e Germanis varia apud omnes feri Vetere^ 
mentib; 'Tacituipraecipu^de fitu,'moribu^ 
& Populis Germaniae libelluiii reliquic : Et 
Cairar^^ Helvetiii £ictt iinitimbSi iiueitiedci 
tantilini Rheuo. Refertedamiwmiiii^ylac^^ 
Brigantim aecola^ V0cacd& fiufie Mmai^oii 
l}ua rationeHeivetiorum fuenltitVicmi>npii 
hiittiis quam Rhstocuiiht, De jhis Aleitnanhijj 
variememineriinthiftorid; Quidam itbtiiji^ 
ttuni finlilicuditte decepti tn^lk Alemahnpl 
dcducunt a lacu Lemaito t Nei5>heli|oj e(| Ot^ 
dtoiiji^PrifigWitsbngiitatibi 1^1 Allem^h« 
hosdifibs cenfiit> kLefhapno fluvib^qui ex 
jiacu Tiguri^o egrifiiis , ih Rheutiin exbnera-^ 
kw^U^nrXo^kim^nnum pro Liiitagb diaiit|( 



V 



354 ANTriQaA RH.ttoRUM LocXi - 
ut alibi jam obfcrvavimus* Aliis putantu^. 
difti, quafi7lfi<tl<t> 9Ranp/ id eft,omms gene^ 
rishomines, feu promifcaa ex Germam«po- 
bulis mulriaido,propter Romanorumducuin 
tvrannides,adreeuperandam_libertaiemcon- 

oasKnB y 8e ad invadettdos Romanos fiftM 
eonjonai&animis , &unoi^eluti foed&epa- 
iatt«C4f»«».pwm.*8j.5/(rw*.lib.4.SicutGer- 

mani» hoceft,planiviri,re fottiter geftano^ 
ttied kivetierunt, Authore Tadte: itaquiRoi 
manoram fctvinMero*poi«n"a™q> ultra ferre 
Bon potH«rant,il/««^«M,hoceft, omnes viros 
dificts judicat QummMhiU p< i^jii AgMtbiasi 
Oraavoeediftoselfefctibitquafi ^hxtAsvmi 
ideft,erfantwfeavagabuttdo«, Mem^n»^ 
«uit Agathias WhA. JtAjmn Qnddrmtiro M* 
cfHjifidii praftdHid eft, Mdnntie^ fm, & t» m>* 
bonlitHmitaiivitueemftdtii qwd/imeetrMm etgte* 
meiUi frdfmur. De Allemannis fic Vitec.» 

bietifisr ^ ■ ' ' 

ILhenm Mh«tt1»» dtftriiitiir ejfe Umantmii 
Jnde^ mttmttti diaes refentHt /dmMmett 
' ^ed veic tequiveea ttomitta fatfa pMTMtt 
■^ud egohotHettaUa videorMtimei . . 

QuidquidprifeafoKettt, quod fetitit,lititrd frmi^ 
tiSir dbbiuc cMpiet,ipumdigjsi^fa! fmeHtt ■ 
' AlltfohMtfotumiMsin,firi SifheutiHM^ffid 
K*edk4 oiijuHgat , tottim virtitterM fiffiat * 
•%£eminMtMfatimmittAtlMfMfaeit^ 

fadiM-i 



' / 



Sfi Ghrmanis Et AlemAnnisI jyf 

, VUimus in Epift. ad Radolphuni Agricdi 
lam rcfcrt i Alemaiinos diabsaDeo Aima^ 
ijucm pcculiariter cblacfnnr, cu|us fimala- 
chrdm adhuc in Ucus eonftantienfis ti^a vc^ 
tufti&imo coenobib, Augiani ttiajorem vo^ 
cant hodie , cernitur i lit id fe vidiffe^ in fui 
Gcographia tcftatui: nladislam Su^tbdm: 

Cdrioh Chrori,lib.4; aft,primam Alemani 
norum rcperiri mentioncm inhiftoria Valeri| 
Probi, qui trucidatis quadringentis Francpr 
rum & Alcmanrtorum millibus^xitramqjgetK. 
tem reprcfsit; Ddplex auteni eft Qarionis fen4 
tentia, prima ca cft^ qua Alanoi ab Memdnnii 
irtori dikernit^ quorum nominum illud^hoc 
inigravit exigua mutadonc, quam non alitec 
accidiifc exiffimat, quim evenit, ut qui Alanji 
iii oriente vocati funt i hunc Albani nomi- 
ttcntur; AJtera eft ; quae habcmr lib. 2. hj* 
verbis: Etjinomen Alemani vitinum eft, ( fcilicec 
Alani ) & effufam effe Alanorum gcntem ixi 
qccidentem conftatitamcnnonaffirmQ^iildf 
faaani effe appellationcm Alcmaanoram» 
teaBtcruni enrradlogia ducis eft , Almari^^ 
Elam, quodeft Juvenis , unde &Atn»ieIL 
Iquod vij^gincm fignificati ' r 

Sicut variae fiierunc VamLlopgm varift «eittf 
potibu^ migrationes & ^p^icJoftcs , ^fai dd 
monim denominatrond divcrfiir^it Amhoi 



j 



\ 



> 



rum fontentiai Vindalos GentfaniaB popu« 
los a fluvio, qucm accolunt,nominatos cenfec 
UhtUcus cnn. L lib. j>. Rcfer? Munfitrm lib.j. 

5uofdam ita diaos a Rcgina F4«rf4,<redidi/rc. 
ilij a Vandaio GcrmaniaBregc,€Ujus memi^ 
nerit T^arw , dctiVant. Verdier. Ub. i. Hunc 
Vandalum oftavum Gcrmanorujn rcgcm w 
xXt^Willichm in Taqicum, qui lib^dc morib* 
Oerm. hospopulos Vandaliosvocit, &de 
illorumorigine fic loquitur. cetekahi cami^ 
nibus drttiquis {quU unkni apud illos rnemariA& 
annalium genus efi)fuiftifnern beUih ima iiiitum 
&jUium Mannum y mginemg^tii condiearefquei 
ildnna ites filioi aplfiani, i quorufri wfnuhibuspro^ 
timi Oceano tngavonis , medij Hehniones , caif^f 
ifidvone^vocentUr. (iuidam dutm Uctntiaveiufia^ 
tifpUtres De^ wtoi, pturefque gentis dppeUatienes, 
Marfis i Gambrivios , Suevvs, Vandalios afimanii 
' tdqui^vera & antiqud nomihd. Non conf&i 
mn^a videtlur Caf iotiis dpinto, quac babctur 
lib.4. IHsverbis. ingavonUthr& VdndalarUm neu 
fhina non peiitis proctd derivaiionibus ^ nec affumi^ 
' ptoetjmb aUeno.auiVi^lenter detofto^ con^cio cott" 
irariaiffe.lngavonesfprfofigniftcatoquefuffir 

fignsficant ind^endi & iiJTty^ovoU ,qua1(i (gfri^ 
fl^O^tier / Vandali adtends feuperegrinas & nms 
komines. ® ah^ebl enim Gemdnica tmgu ufita^ 
tifima & notifiima idem efl, quod peregrirsari. N# 
ppugfto 9fi quis Vandahs idto mniinmts ixifimd^ 



* ^ 



/ 



D ■ V A N D A L I s^ jyy 

pemlgata hu remperitm cotijuetudint, &Jiffti^ 

fxio ttfu tritQ, quod ntiotiorum & tnerdmoHiorutn 

fomtnutifndorum causa longa fufitperiKt itinera,& 

diverfasebitrinttcrratt ut'lng<tvonts fatrint ttUai 

& ap^ictU i qui coUnda terra domt: Vandali vtj^ ' 

negeti^orfi,'gai tvebettdit imthtttditqut mercitaq^ 

pifs aUfii viUum quafivtrtmt. Eos auiemouin 

Burgundtonibus in Helvetia rubl^pfle 

fupia djximus. His verb fin^ni 

ioipopiaius, 

SQLIDEO CLORU. 



% i ^fir- 



I ' 




Ohfervanones quAdam 

4ip^' i. Curco Peifuviae caput A. circket 
*" jfJfQ ingenciceri!si?ii)otucorruir,eoquem 
idco moxfluviu^ ernanavic. DN. Gaudard^ 
€x lCelationib. Peruvianii. 
M pagjs» Exifti hiaiic quidam>anciqua & Gel- 
cica voce Pach i^agqm fignificari , inde & 
. j^oq^ani^ n^ucttacum,Scin variorum vicora 
' M[iH>f umquc; compofitionibus u(urpaniin,uc 
^arpaA I ^vmpa^nt. Ach ver6 Celrici 
]ingu4 agrqm {ignificac, hinc Germanioiin 
2f(^t/ uiide cpmpofita qomina OldM^ 

^SSUmma^itt Ex oblervac. 04». £r^ 
Jj^capuhlV. Helvenafilinam4<xGUrean9M 
Si verij Helvetia quafit naturd requirit, 
Conditio eSyduplex-i terra hatkra bifrrmit. 
hfamqg ujkiadlitaliam vergit,fiUk^calintm^ 
lAontana eft^fidenim ridentiferttlk arvoy 
Wontibus irrigua, &ftwnti!kus optma pratifi 1 
^ucis&jjflvitypecoriffatiftimateliusi 
^haacum terrati Corcjrea gramtna vincit* 
?' %j^ pofitos aUo /ub file Britannos. 
StldcontraBoreat^iOrtumqg obitumq^aftt^irum 
Tlanajacet. campi$^ fetct^^ utfUs agroi 
^^^menthiniqigfetasf^^&diviterure, 
\oUibu$ apricis, qios pampinm mat &uva. 



moris liigri : &: aqtid Uranienfes reperinn 
' ' ' marmor nigrum &album; ApudGlaro- 
nenfes vero Liihoftilbepulctferrim3,&Ct 
ex obferv. P- Hutdrid. 

M pag, 4f . Conftat experientii , & venato- 
rum moncanorum teftimonio, albos dart 
lepores, ^ofque minoires , qui tiyeme albe- 
fcun; , xftatevero cinerei func colpris,^ 
majoribps colpceninonmtitanti)>u$di|feT 
jccntes, 

^^iij. ^..Feruntquoque Abinae regiones 

. iioQu^s ) ut ipre reftari poiUim , tamen an , 

ubiqi in Alpibus reperiantur , nofiaflero* 

>Neganu)t hoc qui(Um> ut ex lonjianei p^te^ 

p. ir«. 

4dpag.92. VeteriunguaCeltlea^j«r,&con'; 

ttaai 4r venam ' 

vios elTe venas t( 
4idp4g.9y Taurus, 
^ ■ Uhr,contraaeD 
M '^4g.jai. ieUcu U 

quandam nibrar 

idem emitt^re,p 

cu, ut narratGel 
■ veiinvitas fupeii 
.dia autem id^eri exitlimant, qut^dinre* 

tia inciderint;hoc enim tum maxim^ p>- 

.ci, ciimtrahunteadem:fedmimmeft,hye- , 

me tantum i4 ipffs a^tdate*^ ^ if*/^4 

P»g-4«J' ■ . - 

i M 



^M MJ-"'- R^ivarius edtti&imis & Tiliihoe- 
rcDdis undiqi moniibus cU^fus meiu fadt 
infpe£lanti, tanquam nufquant exlmslit. 
pMitlSreia. NomengBa!<ftRa«(Italoniin 
pppidum^ aut potius ftationem figni^cat. 
SQ}<l[(nenim(tefteGuiUim. dereD,Heiv; 
p. i4^.)(:)^'" pfftpc omnesQerinaniiqlu 

. alia,quamGernianic&utunciii lingt4,QiB 
prsecipui Italos tiomlnani. 

£n*f4 pTtcipfu btnenUu Lt3«r^ecvrigH, 

' rtliqftU lefinflm ^ofcit. 

"Pag.i. tintit.i.1^ muiDVi^iit.f.7-l.7.dtlti.fX 

■t,ti.U£eiat.f.ti. i.ii.itgttx. f.. it. i^ iititTirti.ibti 

^lacina,«2.>7. d*lt aliqiiibu&.6$,iij.Langno. ei.i|.qiuit. 

^7.9.fs^^t/crffu*MM«^(&.gs./.ii. amnis.gi4.td.unc- 

i7i-t,iiitmtf/tfiictttvtraiti^ 

lmiin.».2)9* i«< Itgt aui./j«< 

-M»«M- j— nfti iMITfc 

;ERVM 5T 
lotum. 

A 

Jliutic4 tn 

'MmU." ■ 9 

JllMh ' ISf 

'0nt um. » 

JJfti FttmiH*. ^. summ* jj. l^iifti^ ' S 

- Rh^ Sjt. eam^ -' V 
Hgm. 



^ 




I N D E J^ 

fMd j^. iTVf^P^ya,. jj.' Imgnuio 3$. la^ 
titudo & altim4o 3^1 Admi^apda 3p.&c. 

3t* 
3n 
3^4 
3^i 
74 

Z9t 

3ZZ 

S3 
Z42 

9i 

9^ 

^9 

z€o 



Memanni 

Am GandlinguSCflticaJ^ificatif4 Saxum. 
4ntu^e$. 

AqU(ta(;iiida Z3*fideri€af 
Aqua Helvetica^ Baden. , 
Atborfalix ; 

Ardyes pppulL 
Arola mons, 

Arpentia urkt antiqui^M^^, 

) ArulajL 
Aruafi, ^ 

Avellanarum copia in montijima^ 
\^gufta Rauracofrunf 
Avmticum, 



B 



Bafika ( 

Bema 

Betula in monte Jur4 

Biellenfis lacuti 

BlouvenM» 

IBramgus 

Bremgarten 

Brientsienfis Ucu^ > 

Briga^uidi 

Briganiinus lacfgf^ 

Brojnagm lacui 



|5 j 



fa^3i>9 

- tst 

zS 

^S 

9S7 

^S 
tot 

33t 

Mreuni 






:f:amuni 




?^ 



V^niffpuU ^ 

Cafianearum Mv£ .. .r ». 

. p^mi»if ijiuiiw mrdiUs4fudAbb^ffi^^^^ f 

dvitas unde di^df !f 

Civitas vei CffUmia Eijuefiris qUA ? - ^^ 

XUvenna ' / ' ^^^ 

\iZolonia qnid ? v 

flrjfiaAus in Alpibus . ts 

Curia Rhatorunh ^^ 

Certidcnm * ^ ?'^ 

'p^fiisentia v ^^ 

' s 

pnmafi. • ^ « 

jmtz.fl. 
ptropa Idsfdes , 

^gm in Uelvetid t^l- ? 

Fa»r« var^genetis. 66. eomtf,^^(h ^7- ?«^ 
wrw. ^i^: i»|rfir4^i. 7i. M/i- 7-i^ {ulpbHr^.7!j 
fepisU. 79 rubrum (olorem^ucmtes j} if» 

., lUsvu Uelvetid pz. Kox^ ,^ , /* 



5^ 

I 



• » .t 



IN DB K 

f4frum Tibirij . ^ . jstS 

Traxinus ^f 

040/^ Braccau & Cfm^if pag* s 

faftjsren - - ^^ 

Geneva 22$ 

Germania triplex. i 

Germani j^ 

fiejfata i2S 

Glaronenfei 2Sf 

^. Gotthardi IL $6 

Grimfula M. pf 

Grifones ^ ^333 

jlaUvvylerfee fag, loi 

Uafelif , ' 29 1 

Uelvetia quotcimftet bddiefartibuSiVideTabiLpt' 

ftermemmca fag. iB. & i^ 

Jielvetia defcriptionemGeneralem&Speciatemvide 

. Tab. priori circa P^j* 4^J 

Helvetia Id^s in quibufian^ Jl 

Uelvetia fub variit provinciis babits ' . 5.;^ 

I0iivf /iffiirr^, Ipnfftudo, latitudOi S. 9. qualitm. it. 

Divifio u. &c^ 

Uelvetiwum origo. 113. nmina 124. Ungua i2f. 

mores qmfad.e^us j}f. \ingemum 14.$. Domi^ 

cilia. 150. vivendi rnodus. 152. luftitia 1^20 fidie^ 

litds & cpnftantia. 164. Ho^italft^y 16$^ Esbni^ 

eifmus, id6. Cffriftianifmmt i^z^f^litiat t??* 

virtus bellica zcip. 



\ 



(-_ 



/I N D EX 

Hitid mdicaUs in Alfibuf ^ ^ 

Hereinid fylv4 / ^' 

Bemiones ' if^ 

p/krci ^ /^ 

Ihices , ; ^^|. 4r 

Intbal vallk ' ' ^» 

Mavenes 3S^ 

Iftavones 5i* 

prat fylvd inregUme Vaudi 92 
pira mons, 24^ yari^ hahftnUes 27,. aimiran' 

die nm caree ' 2i 

ptrienfis lacu$ 107 

fuheripppuli ^t 

" ' "h ■ . • 

tahina^uidf ^^£4^^ 

tapides varijgenerk ^ u(ui in Alfiik 4^ 

larix €4. 

Lark^)acm - . ' 33^4 

laufanna ^4/. Mjm orij^a ^4^ 

lemannm iacm - u^ 

tepontij 334 

tepares in Atfihufr ^ > - 4A 

limmagm , $$ 

tinguaHelveeiMtm^t2S.&Riatmm . t37 

* tucema 2if 

tucemenfis Ucusi tie 

UtcumQ. 2I{. s^'^ 

tatotrigi \ ' PSi 

M m^ 



' '' / 



^ 



• ^- 



4 ND E3& 

' M " 

MarcMidnifi iis. Uamniacurk pdji. $2f 

Mayenfeld 352 

MetaUain Helvetia ' 1/. -f^ 

Minodum , Minodunum, MeldiimHi ^S^ 

' Mures Alfinir 4$ 

M^raterifis lacus iolf 

Muriis Cafarb ffop} (jetjevaM lej^ 

iiurum . ^/1 

' N - 

l^antuaitsuSifintt isS 

JSJaunes ^" , s4i 

^eocbmenfis lacui , ioj 

heviauHum ; ijdr 

iJoidenolex " , 2if^ 

ttobilitdiUilveticd ) jp^ 

i^itithones jij» 

ijympharumfacettuinapudsiatSi ' fi 

O 

btlodurufh pdp $2$ 

brba admirahdus ix lac6 Jutiinfiexitus j> 

P 

i^d^ ujide diStisi pd^. i^ 
fagi Helvetici 1$. 15. /*. ilrhigihits. 236. Mnhfoni-^ 

€91$ 270, iuginusi 2fo. TiguHnusi ist 

i>atemiacuni ^ j^jrji 

PennetufUf ( }/> 

fetinefhd iit 

Fftra pertufa defcripiiS . ip.^S 

filaiifnons ^h ham i0> 

tfifs ^oh 



1 



V 



\ 



' f, 



• rWW** 



NDEX^ , 

Tidtand fj 

Tohstretneni 5} 

PolipodiufH /i 

P9l$tid Heivetioruni /7/ 

d 

jQuatuorHelveiioruntpagiquif / u&i. 

j^ercetd in Helvetid ^ tfj 



-«, .. 



Jidurdci pdg* 3^^^ ' 

iArfi^i j^/i. Rhatiuni ^fi^ 

JRhdticomoni 3l.it 

Pibegufci volRuffi/cipofuli ' 33,7 

Bbenui Si 

Rbodanui ' , // 

iihinovium , f«( 

Rtchenfei Ucui . t^ 

Rivdrim Ucui ' iii 




Mferttjvma m^ 

S 

^Abatidid fdgi- 5/jf 

Saloduruni^ ip 
Sarunetei 

jSeduni & Sedunuhi 

Sequani s^ 

Semigermani > 

Semfacherfee fjS^ 

Semprohim mons , .. ^ 

^^pelugami ; ii.M 






/■ 



SUdnetet ^ * # -^^ 

&uma & kuitij aS/ 

Smfee t$i 

&jllyanij iSi 

Sjflra in Helvetid ii 

Sjlvius mons j4 

fkrnada^ ps^* 32^ 

tafvefedi 34T 

Taurifci . ; ' iji. 2t6 

thaufus% 9S 

faicm in montejurd 2p 

iherfharumcdlorundet ^, .^ 7^ 
therma ^adenfei 76.^ Fabariand; 77 i Alvaitien^ 
fei 78. S; lidrtinii iiid: Uticeijfes 78: Brigin^, 

figUriftUs lactii ' " iit - 

tiiufuf^ iijk 

tmiietii ' iji 

tbBiniuni \ 280 

tofafi. _ H 

JhUnenfis lacui ' ' ipi^ 

l^ikmpiUni , 339, 

TUgenuslacui iii 

tugerii . 28(i 

tulingi 393 

faUefia, Vaiinfa, VMefiani ^ f^g^ S^' 

r ¥aUi$ 



i N D E 1i 

fdndali 

mtu quibufim ikixidtieipeHi 
rndffi 

maridprifi mrdtih&ejMii 
Vif^^elici . • 

fifcus qiimade coapdtUTr 

fifmmquemum 

fit9durii99i 

Vipifcum 

foatius fum^ 

Hfdnii 

nria 

tultures&UregdBi^ ... . ,,., 
fuHmitm&^Mrf^^^^^^^ 



V 




.r 



^ '-iV 



* f 





* 


•^ 

M 




r 




f- 


J 


''X 


ft 




y 










.i: .- ■ 




- 






» 










• ♦ ' .'• 





«' 


¥ 


r 


K ■ 









^- 



■ ^ 



cr.is.